«Հին Երևան» Նախագիծ. Ճարտարապետի Կարծիք

«Հին Երևան» Նախագիծ. Ճարտարապետի Կարծիք

Ամեն մարդ իր կյանքի ընթացքում կուտակում է իր սրտին հարազատ իրեր, որոնք կապված են ամենաանմոռանալի պահերի հետ: Այդ ամենը, փոխանցվելով սերնդե սերունդ, պատմում է ընտանիքի ծագման, սովորույթների, ակունքների և կենսակերպի մասին: Նույնը վերաբերվում է քաղաքներին: Հաճախ լսում ենք նորը լավ է, բայց ինչպես գինու, այդպես էլ քաղաքի հինն է «համեղ»: Երևանում առկա ամեն մի պատմական շենք՝ դարերի ընթացքում կուտակված հարստություն է, որը պատմում է իրողությունների, բնակիչների մտածողության մասին և ի վերջո մեր հայ ճարտարապետների և շինարարների աշխատանքի, քրտնքի արդյունք է:

Բնական է, տարիների ընթացքում փոխվում են քաղաքաշինության և ճարտարապետության տենդեցները, ինչի արդյունքում, ցավոք, քաղաքը կարող է զրկվել մշակութային արժեք ունեցող շինություններից: Այդ տեսակետից Երևանը բացառություն չէ և դրա ապացույցներից են վերջին տարիներին իրականացված շինարարական ծրագրերը, որի հետևանքով քանդվեցին մի շարք նշանակալի շինություններ: Սակայն մայրաքաղաքը չպետք է կորցնի իր պատմական դեմքը: Եվ բոլոր այդ փոփոխություները պետք է արվեն ներդաշնակ արդեն իսկ գոյություն ունեցող միջավայրին: «Հին Երևան» նախագիծը հանդիսանում է ելք արդեն իսկ ստեղծված իրավիճակից և այս տեսանկյունից կարևորվում է անցյալի վերականգնելու ցանկությունը, որը կոչված է մեզ բացահայտել Երևանի 19-րդ դարից - 20-րդ դարի սկզբի կորցրած քաղաքային միջավայրը:

Նախագիծը նախատեսված է իրականացնել Աբովյան-Բյուզանդ-Արամի -Կողբացի փողոցների միջև ընկած հատվածում. իրենց տեղում պահպանվում են կանգուն 14 հուշարձան շենք և դրանց են ավելացվում ևս 16-ը, որոնք կորցրել ենք վերջին տարիներին: Կառավարության որոշմամբ շենքերը պետք է ունենան վերգետնյա 3 և մեկ լրացուցիչ մանսարդային հարկ: Քանի որ Երևանի բոլոր շենքերը մեկ կամ հիմնականում երկու հարկանի էին, ճարտարապետ Լևոն Վարդանյանը աշխատում է այնպիսի լուծում տալ, որպեսզի ավելացվող հարկերը չխանգարեն հուշարձանների վիզուալ ընկալմանը: Նախագծի հեղինակի խոսքով «Հին Երևան»-ը կունենա 150 հազար քմ օգտակար մակերես: Ճարտարապետը միտում ունի վերակառուցել հին Երևանին բնորոշ միջավայր իր բակերով, փայտե պատշգամբներով, մառաններով: Թաղամասի ամբողջ երկայնքով ձգվելու են ստորգետնյա երեք հարկեր: Առաջին հարկում տեղակայվելու են շենքերի մառանները, նկուղները, իսկ ներքևի երկու հարկերը լինելու են ստորգետնյա ավտոկայանատեղի՝ նախատեսված 1400 մեքենայի համար, ինչը միաժամանակ լուծում է հարակից փողոցների ավտոկայանման խնդիրը էապես բեռնաթափելով քաղաքի այդ հատվածը: Նկատենք, որ հեղինակը այս նախագծով նպատակ ունի պահպանել գոյություն ունեցող պատմամշակույթային շերտը: Իհարկե նախագիծը չէր կարող չառաջացնել տարակարծություն և դա բնական է: Այսօր շատ է խոսվում այն մասին, որ վերակառուցվող շենքերը հուշարձան չեն կարող կոչվել: Եթե նկատենք, որ «Հուշարձանների պահպանման մասին» օրենքում ասվում է. «Պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձաններ են պետական հաշվառման վերցված պատմական, գիտական, գեղարվեստական կամ մշակութային այլ արժեք ունեցող կառույցները, դրանց համակառույցներն ու համալիրները՝ իրենց գրաված կամ պատմականորեն իրենց հետ կապված տարածքով ..... անկախ պահպանվածության աստիճանից», ապա վերը նշված տեսակետի հետ դժվար է չհամաձայնել: Իհարկե, տեղափոխելով հուշարձանը մենք զրկում ենք իրեն հուշարձան լինելուց, հատկապես, որ վերականգման համար մեծ մասամբ օգտագործվում են նոր քարեր: Թե՛ քաղաքաշինության և թե՛ ճարտարապետության տեսակետից այդ քայլը արդարացված չի կարող լինել: Նկատենք, որ նախագծով 17մ-ի վրա նախատեսված ծածկը՝ թեև լուծում է մասշտաբի հարցը և ճարտարապետի խոսքով կտրում է ներքին տարածքը իրեն խորթ միջավայրից, այնուհանդերձ կառաջացնի տեսարանի խնդիր, որը կբացվի հարակից բարձրահարկ շենքերից: Կարծում եմ այս լուծումը կարող է նաև ընդհատել բուլվարի ամբողջականությունը, ինչին կնպաստի նաև միայն վերտիկալ կանաչապատման օգտագործումը, որն առաջանում է շենքերի տեղակայման պատճառով:

Այնուհանդերձ պետք է նշենք, որ կորցրածը վերակառուցելը ևս կարևոր նշանակություն ունի սերունդների պատկերացման ձևավորման և հինը վերականգնելու տեսանկյունից և ի վերջո, այս նախագիծը կարող է դառնալ ճարտարապետական լավագուն «դպրոց» ներդրողների համար: Ի դեպ, նախագծի իրականացումը անուղղակիորեն կարող է նպաստել արվեստի մեկ այլ ճյուղի՝ կինոինդուստրիայի զարգացմանը: Գաղտնիք չէ, որ այսօր հին Երևանի միջավայր նկարահանելու համար դեկորատորները ծավալուն աշխատանք պետք է իրականացնեն:

Նախագծի բոլոր դրական գործոնները նկատի ունենալով, մյուս կողմից պետք է նկատենք, որ Երևանի քաղաքաշինությունը և ճարտարապետությունը չպետք է զարգանան զուտ այս ուղղությամբ և այսպիսի մոտեցումը վերածվի քաղաքականության (դոգմայի), քանի որ քաղաքում սփռված հուշարձանները մեծ հետաքրքրություն են առաջացնում ՝ վիզուալ աշխուժացնելով քաղաքային միջավայրը: Լավ կլիներ նաև, որ նախապես «Հին Երևան» նախագծի ներդրողների հետ կառավարությունը հստակեցներ շենքերի ֆունկցիոնալ նշանակությունը, որպեսզի այդ հատվածը չվերածվի զուտ առևտրի կենտրոնի, ինչի պակասը մայրաքաղաքն այսօր չունի: Ի դեպ, նախագծի հեղինակի առաջարկը այդ հատվածը դարձնել մշակութային կենտրոն շատ ավելի ինքնատիպ է, որը կարող է հետաքրքրել և մեր բնակչությանը և զբոսաշրջիկներին:

Հոդվածը Հասմիկ Թերզյանի