Կարկառ. Առաջին Երկրաջերմային էլեկտրակայանը Հայաստանում
Աղբյուր՝ https://www.construction.am
Վերջապես Հայաստանը կունենա էլեկտրաէներգիայի նոր, այլընտրանքային, վերականգնվող երկրաջերմային, բազային և համեմատաբար էժան աղբյուր: Սյունիքի մարզում՝ Կարկառ կոչվող տեղանքում, նախատեսվում է կառուցել երկրաջերմային (գեոթերմալ) էլեկտրակայան, որը ստորգետնյա ջրերի ջերմային էներգիան կփոխակերպի էլեկտրական էներգիայի:
Երկրաջերմային էներգիայի Պաշարները Հայաստանում
Երկրաջերմային պաշարներով հարուստ է հատկապես Սյունիքի մարզը, որտեղ հայտնի են Կարկառի, Ջերմաղբյուրի և Սիսիանի երկրաջերմային հանքավայրերը: Երկրաջերմային էներգիայի աղբյուրներ սովորաբար ունենում են հրաբխային շրջանները, որտեղ ստորգետնյա ջրերի ջերմաստիճանն առավել բարձր է: Հրաբուխներից հետո չսառած մագմատիկ օջախներում առաջանում են իջվածքներ, որոնք դառնում են տաք և գերտաք ջրերի կուտակման ավազան:
Կարկառում երկրաջերմային նման պաշարների ուսումնասիրման աշխատանքները սկսել են իրականացվել դեռ խորհրդային շրջանում: Բայց միայն վերջին տարիներին դրանք գործնական բնույթ ստացան: 2015 թ. հուլիսի 21-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով վավերացվեց ՀՀ և Վերակառուցման և զարգացման միջազգային բանկի միջև ստորագրված «Երկրաջերմային հետախուզական հորատման ծրագրի» համաձայնագիրը: Հորատման աշխատանքները սկսվել են 2016 թ. հուլիսին: Ծրագրի շրջանակներում իրականացվել են երկու նեղ հորատանցքերի փորման համար մուտքային ճանապարհի, հորատման հարթակների և ջրամատակարարման համակարգի կառուցման աշխատանքները:
«Ջերմաղբյուր» տեղանքի շրջակայքում՝ «Կարկառ» տեղանքում ավարտվել են նաև երկրաֆիզիկական և երկրաբանական համապատասխան ուսումնասիրությունները: Ավարտվել են 1500 մ խորությամբ առաջին և 1682 մ խորությամբ երկրորդ հորատանցքերի հորատման աշխատանքները, ինչպես նաև դրանց փորձարկումները և համապատասխան վերլուծությունները: Պատրաստ է նաև «Կարկառ» կոչվող տեղանքի համար երկրաջերմային կայանի կառուցման ծախսերի նախահաշվարկը: Այդ կայանի կառուցման ծրագրի իրականացման համար ընթանում են բանակցություններ՝ հնարավոր ներդրողների ներգրավման նպատակով: Հորատման արդյունքների հաշվետվությունները տրամադրվել են երկրաջերմային էներգետիկայի ոլորտում մոտ 50 խոշոր միջազգային կազմակերպություններին: ՀՀ էներգետիկ ենթակառուցվածքների և բնական պաշարների նախարարությունը դիմել է ՀՀ արտաքին գործերի նախարարությանը` շահագրգիռ ներդրողներին նաև դիվանագիտական խողովակներով վերը նշված հաշվետվությունները տրամադրելու նպատակով: Ակնկալվում է, որ «Կարկառ» տեղանքում երկրաջերմային էլեկտրակայանի կառուցման Ծրագրի ընդհանուր արժեքը կկազմի մոտ 100 մլն ԱՄՆ դոլար: Լեռնային բարձունք հասնելու և դրանով տեխնիկա տեղափոխելու համար կայան տանող գրունտային ճանապարհ է կառուցվել: Ճանապարհը չի ասֆալտապատվելու՝ Սյունիքի բարձրլեռնային ալպիական բնությունը չվնասելու համար. դա Կլիմայի ներդրումային հիմնադրամի պահանջն է, որը ծրագրի իրականացման համար 9 մլն դոլար է տրամադրել:
Ի՞նչ Կփոխի Կարկառի Երկրաջերմային Էլեկտրակայանի Կառուցումը Հայաստանի Էներգետիկ Բնագավառում
30 ՄՎտ ծրագրվող հզորություն ունեցող Կարկառի երկրաջերմային կայանը կարտադրի տարեկան մոտ 250 մլն ԿՎտ/ժ էլեկտրաէներգիա: Երկրաջերմային էլեկտրական էներգիան արժեքավոր է նաև նրանով, որ բազային է, կախված չէ եղանակային պայմաններից, աշխատելու է անընդմեջ: Էլեկտրաէներգիայի այս հավելյալ, էկոլոգիապես մաքուր և վերականգնվող աղբյուրը զգալիորեն կանկախացնի Հայաստանի էներգետիկ ոլորտը: Ներկայումս ՀՀ Վերականգնվող էներգետիկայի և էներգախնայողության հիմնադրամն աշխատանքներ է տանում երկրաջերմային կայանի կառուցման նպատակով ներդրողների որոնման ուղղությամբ։ Նախապատվությունը կտրվի այն ներդրողներին, ովքեր արտադրվելիք էլեկտրաէներգիայի համար կառաջարկեն նվազագույն սակագին:
Երկրաջերմային էլեկտրակայանի կառուցում է նախատեսվում է նաև Ջերմաղբյուր տեղանքում, որի երկրաբանական և երկրաֆիզիկական հետազոտությունները թույլ են տալիս ենթադրել, որ մոտ 2500-3000 մետր խորության վրա առկա են բարձր ճնշմամբ (20-25 մթն. ճնշ.) տաք ջրի (մինչև 250օC) պաշարներ:
ՀՀ կառավարության համապատասխան որոշման դեպքում հնարավորություն կառաջանա ՀՀ-ում երկրաջերմային էլեկտրակայանների կառուցման ծրագրերի փաթեթային լուծման համար՝ «Ջերմաղբյուր» և «Կարկառ» տեղանքների համար մեկ միասնական ներդրողի ներգրավմամբ:
Երկրաջերմային էներգիան առաջինը օգտագործել են Իտալիայում 1904 թ., այսօր նման էլեկտրակայաններ են գործում Իսլանդիայում, Նոր Զելանդիայում, Ճապոնիայում, Մեքսիկայում, ԱՄՆ-ում, Կամչատկայում, Ֆիլիպիններում և այլ երկրներում:
Կարկառ Տեղանքում Ապագա Ջերմաէլեկտրակայանի Կառուցման Նախնական Պլան
Ծրագիրը ներկայացնող «Հետախուզական հորատում Կարկառի երկրաջերմային տեղանքում» փաստաթղթում նշվում է, որ ապագա էլեկտրակայանը կզբաղեցնի մոտ 1.5 հա տարածք և հնարավոր է տեղակայվի երկու հետախուզական հորատման հարթակներից մեկնումեկի մոտ կամ նույնիսկ դառնա դրանցից մեկի կցորդը: Կհորատվեն և կտեղադրվեն ընդհանուր թվով 4-ից մինչև 10 արտադրական չափի և ներարկման հորատանցքեր (18 5/8 դյույմ ամրակապման պատյանի տրամագծով՝ համաչափորեն նեղանալով մինչև 7 դյույմ 1250մ խորության վրա):
Արտադրական հորատանցքերը կարտադրեն երկրաջերմային տաք հեղուկ, որն անհրաժեշտ է էլեկտրաէներգիայի արտադրության համար, իսկ ներարկման հորատանցքերը կօգտագործվեն երկրաջերմային հեղուկները դեպի երկրաբանական ձևավորում հետ ներարկելու համար: Արտադրական հորատանցքերը կտեղադրվեն էլեկտրակայանի ընդհանուր տարածքում, որտեղ կառուցված կլինեն նաև խողովակաշարերի, մեքենաների կայանման, պահեստների և սպասարկման հարմարությունները, հեղուկի պահեստը, աշխատողների կացարանները և հարակից հարմարությունները: Ներարկման հորատանցքերը կլինեն մինչև մեկ կիլոմետր հեռավորության վրա և միացված կլինեն էլեկտրակայանին վերգետնյա կամ ստորգետնյա խողովակաշարի միջոցով: Էլեկտրակայանի կառուցումը նախատեսվում է, որ կտևի 4 տարի: «Հայաստանի Հանրապետության էներգետիկ համակարգի երկարաժամկետ (մինչև 2036թ.) զարգացման ուղիները» ծրագրի համաձայն երկրաջերմային էլեկտրակայանի գործարկման միջնաժամկետը 2025թ. է:
Երկրաջերմային էներգիայի Պաշարները Հայաստանում
Երկրաջերմային պաշարներով հարուստ է հատկապես Սյունիքի մարզը, որտեղ հայտնի են Կարկառի, Ջերմաղբյուրի և Սիսիանի երկրաջերմային հանքավայրերը: Երկրաջերմային էներգիայի աղբյուրներ սովորաբար ունենում են հրաբխային շրջանները, որտեղ ստորգետնյա ջրերի ջերմաստիճանն առավել բարձր է: Հրաբուխներից հետո չսառած մագմատիկ օջախներում առաջանում են իջվածքներ, որոնք դառնում են տաք և գերտաք ջրերի կուտակման ավազան:
Կարկառում երկրաջերմային նման պաշարների ուսումնասիրման աշխատանքները սկսել են իրականացվել դեռ խորհրդային շրջանում: Բայց միայն վերջին տարիներին դրանք գործնական բնույթ ստացան: 2015 թ. հուլիսի 21-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով վավերացվեց ՀՀ և Վերակառուցման և զարգացման միջազգային բանկի միջև ստորագրված «Երկրաջերմային հետախուզական հորատման ծրագրի» համաձայնագիրը: Հորատման աշխատանքները սկսվել են 2016 թ. հուլիսին: Ծրագրի շրջանակներում իրականացվել են երկու նեղ հորատանցքերի փորման համար մուտքային ճանապարհի, հորատման հարթակների և ջրամատակարարման համակարգի կառուցման աշխատանքները:
«Ջերմաղբյուր» տեղանքի շրջակայքում՝ «Կարկառ» տեղանքում ավարտվել են նաև երկրաֆիզիկական և երկրաբանական համապատասխան ուսումնասիրությունները: Ավարտվել են 1500 մ խորությամբ առաջին և 1682 մ խորությամբ երկրորդ հորատանցքերի հորատման աշխատանքները, ինչպես նաև դրանց փորձարկումները և համապատասխան վերլուծությունները: Պատրաստ է նաև «Կարկառ» կոչվող տեղանքի համար երկրաջերմային կայանի կառուցման ծախսերի նախահաշվարկը: Այդ կայանի կառուցման ծրագրի իրականացման համար ընթանում են բանակցություններ՝ հնարավոր ներդրողների ներգրավման նպատակով: Հորատման արդյունքների հաշվետվությունները տրամադրվել են երկրաջերմային էներգետիկայի ոլորտում մոտ 50 խոշոր միջազգային կազմակերպություններին: ՀՀ էներգետիկ ենթակառուցվածքների և բնական պաշարների նախարարությունը դիմել է ՀՀ արտաքին գործերի նախարարությանը` շահագրգիռ ներդրողներին նաև դիվանագիտական խողովակներով վերը նշված հաշվետվությունները տրամադրելու նպատակով: Ակնկալվում է, որ «Կարկառ» տեղանքում երկրաջերմային էլեկտրակայանի կառուցման Ծրագրի ընդհանուր արժեքը կկազմի մոտ 100 մլն ԱՄՆ դոլար: Լեռնային բարձունք հասնելու և դրանով տեխնիկա տեղափոխելու համար կայան տանող գրունտային ճանապարհ է կառուցվել: Ճանապարհը չի ասֆալտապատվելու՝ Սյունիքի բարձրլեռնային ալպիական բնությունը չվնասելու համար. դա Կլիմայի ներդրումային հիմնադրամի պահանջն է, որը ծրագրի իրականացման համար 9 մլն դոլար է տրամադրել:
Ի՞նչ Կփոխի Կարկառի Երկրաջերմային Էլեկտրակայանի Կառուցումը Հայաստանի Էներգետիկ Բնագավառում
30 ՄՎտ ծրագրվող հզորություն ունեցող Կարկառի երկրաջերմային կայանը կարտադրի տարեկան մոտ 250 մլն ԿՎտ/ժ էլեկտրաէներգիա: Երկրաջերմային էլեկտրական էներգիան արժեքավոր է նաև նրանով, որ բազային է, կախված չէ եղանակային պայմաններից, աշխատելու է անընդմեջ: Էլեկտրաէներգիայի այս հավելյալ, էկոլոգիապես մաքուր և վերականգնվող աղբյուրը զգալիորեն կանկախացնի Հայաստանի էներգետիկ ոլորտը: Ներկայումս ՀՀ Վերականգնվող էներգետիկայի և էներգախնայողության հիմնադրամն աշխատանքներ է տանում երկրաջերմային կայանի կառուցման նպատակով ներդրողների որոնման ուղղությամբ։ Նախապատվությունը կտրվի այն ներդրողներին, ովքեր արտադրվելիք էլեկտրաէներգիայի համար կառաջարկեն նվազագույն սակագին:
Երկրաջերմային էլեկտրակայանի կառուցում է նախատեսվում է նաև Ջերմաղբյուր տեղանքում, որի երկրաբանական և երկրաֆիզիկական հետազոտությունները թույլ են տալիս ենթադրել, որ մոտ 2500-3000 մետր խորության վրա առկա են բարձր ճնշմամբ (20-25 մթն. ճնշ.) տաք ջրի (մինչև 250օC) պաշարներ:
ՀՀ կառավարության համապատասխան որոշման դեպքում հնարավորություն կառաջանա ՀՀ-ում երկրաջերմային էլեկտրակայանների կառուցման ծրագրերի փաթեթային լուծման համար՝ «Ջերմաղբյուր» և «Կարկառ» տեղանքների համար մեկ միասնական ներդրողի ներգրավմամբ:
Երկրաջերմային էներգիան առաջինը օգտագործել են Իտալիայում 1904 թ., այսօր նման էլեկտրակայաններ են գործում Իսլանդիայում, Նոր Զելանդիայում, Ճապոնիայում, Մեքսիկայում, ԱՄՆ-ում, Կամչատկայում, Ֆիլիպիններում և այլ երկրներում:
Կարկառ Տեղանքում Ապագա Ջերմաէլեկտրակայանի Կառուցման Նախնական Պլան
Ծրագիրը ներկայացնող «Հետախուզական հորատում Կարկառի երկրաջերմային տեղանքում» փաստաթղթում նշվում է, որ ապագա էլեկտրակայանը կզբաղեցնի մոտ 1.5 հա տարածք և հնարավոր է տեղակայվի երկու հետախուզական հորատման հարթակներից մեկնումեկի մոտ կամ նույնիսկ դառնա դրանցից մեկի կցորդը: Կհորատվեն և կտեղադրվեն ընդհանուր թվով 4-ից մինչև 10 արտադրական չափի և ներարկման հորատանցքեր (18 5/8 դյույմ ամրակապման պատյանի տրամագծով՝ համաչափորեն նեղանալով մինչև 7 դյույմ 1250մ խորության վրա):
Արտադրական հորատանցքերը կարտադրեն երկրաջերմային տաք հեղուկ, որն անհրաժեշտ է էլեկտրաէներգիայի արտադրության համար, իսկ ներարկման հորատանցքերը կօգտագործվեն երկրաջերմային հեղուկները դեպի երկրաբանական ձևավորում հետ ներարկելու համար: Արտադրական հորատանցքերը կտեղադրվեն էլեկտրակայանի ընդհանուր տարածքում, որտեղ կառուցված կլինեն նաև խողովակաշարերի, մեքենաների կայանման, պահեստների և սպասարկման հարմարությունները, հեղուկի պահեստը, աշխատողների կացարանները և հարակից հարմարությունները: Ներարկման հորատանցքերը կլինեն մինչև մեկ կիլոմետր հեռավորության վրա և միացված կլինեն էլեկտրակայանին վերգետնյա կամ ստորգետնյա խողովակաշարի միջոցով: Էլեկտրակայանի կառուցումը նախատեսվում է, որ կտևի 4 տարի: «Հայաստանի Հանրապետության էներգետիկ համակարգի երկարաժամկետ (մինչև 2036թ.) զարգացման ուղիները» ծրագրի համաձայն երկրաջերմային էլեկտրակայանի գործարկման միջնաժամկետը 2025թ. է:
