Ճարտարապետ: Փոլ Կալուստյան Պատվիրատու: COAF (Հայաստանի մանուկներ հիմնադրամ) Վայրը: ՀՀ, Լոռու մարզ Կառուցապատման մակերեսը: 5000 մ2 Ավարտման ամսաթիվը: 2018թ. Ծրագրի ղեկավար: Շողակ Հովհաննեսյան Կառուցվածք: Տիգրան Խաչիյան Էլեկտրա-մեխանիկական մասը: Ռուբեն և Սետա Մանգասարյաններ Տեղական ընկերություն: Ուրբան Յունիթ Ապակեպատում: Schuco Լուսավորությունը: Trilux Սմարթ Կամպուսը մեր երիտասարդներին հնարավորություն է ընձեռում բնակվել իրենց նախնիների երկրում, որտեղ նրանք կարող են ապրել բարեկեցիկ կյանքով: Միևնույն ժամանակ, դա մի պորտալ է, որը ծանոթացնում է նրանց համաշխարհային նվաճումների հետ: Շենքն ընդհանուր առմամբ պետք է մարմնավորի այս զանազան հասկացությունները: Այս ժամանակակից շենքը կապացուցի, որ մենք ի վիճակի ենք բարելավել մեր գյուղական համայնքների պայմանները և կենսամակարդակը: Ճարտարապետությունը լանդշաֆտի, Հայաստանի հողի օրհներգն է: Սմարթ նախաձեռնության օգնությամբ Հայաստանի մանուկներ հիմնադրամը նախատեսում է ընդլայնել իր գործունեությունը համայնքներում: Ծրագրի նպատակն է սոցիալական, կրթական, տնտեսական և հանրային ոլորտներում լավագույն տարածաշրջանային ծրագրերը փոխանցել գյուղական համայնքներին` շեշտը դնելով տեխնոլոգիաների, կայունության, արվեստի, երաժշտության, ժամանակակից առողջապահության և ապրելակերպի, լեզվաբանության, բիզնեսի և քաղաքացիական գործունեության վրա: Սմարթն աշխատելու է COAF- ի կողմից մոդելների հիման վրա մշակված բարելավված ծրագրերի հետ. մոդելների, որոնք վերջին տասնամյակի ընթացքում արդեն հաջողությամբ են պսակվել ՀՀ Արմավիրի և Արագածոտնի մարզերի 22 տարբեր համայնքներում: Կողմնորոշված լինելով դեպի գյուղական շրջանները, այս կամպուսները կօգնեն պահպանել գյուղական էսթետիկայի ամբողջականությունը ժամանակակից ճարտարապետական դիզայնի հետ միասին, պահպանել տարածաշրջանի ինքնությունը, միաժամանակ խթանելով առաջադեմ գաղափարախոսությանը: Յուրաքանչյուր կամպուսում կիրառվելու է կայուն էկոդիզայն և վերականգնվող էներգիայի աղբյուրներ: Կամպուսներն իրենց կազմում ընդգրկում են. դասարաններ, բուժկետեր, արհեստանոցներ, համակարգչային սենյակներ, նիստերի սրահներ, դահլիճ, գրադարաններ, ռեստորաններ և այլ բաց և փակ տարածքներ զանազան պարապմունքների համար՝ արվեստից մինչև գյուղատնտեսություն, ինչպես նաև երեխաների և մեծահասակների ուսուցման սեմինարների համար: Կամպուսները կհյուրընկալեն ծրագրի մասնակիցներին և հյուրերին իրենց հյուրասենյակներում: Սմարթ կենտրոնի առաջին կամպուսը գտնվում է Լոռու մարզում Հայաստանի հյուսիսում: Տարածքի բնապատկերն անմիջապես գերում է յուրաքանչյուրին, ով անցնում է բարձր լեռների լանջերով: Ծառերով հողատարածքներին հաջորդում են լեռնային ստորոտները, այնուհետև, սահուն կերպով՝ գյուղի լանդշաֆտը: Անհրաժեշտ էր հետամուխ լինել արդեն գոյություն ունեցող լեզվին, ընդգծելով հովիտը լանդշաֆտի և ծառերի հետ համահունչ մեղմ օրգանական շնչով: Վերջինս, սակայն, պետք է իր ուրույն անհատականությունն ունենա, որպեսզի տարբերվի մնացած ամեն ինչից և դառնա ողջամիտ ուղեցույց անմիջապես ծառերի միջև: Սակայն, ճարտարապետությունը որպես կողմնորոշիչ ընդգծելու փոխարեն ինքը՝ լանդշաֆտն է դառնում կողմնորոշիչ: Այդ նպատակին հասնելու համար շենքի ճարտարապետական կառուցվածքը պետք է ընդգրկի լանդշաֆտը, մեծ ներքին բակի շուրջը ստեղծելով ոլորապտույտ ժապավենանման արահետ: Միահարկ շենքը հորիզոնական է, գետնի մակերևույթի հետ համահունչ: Դրանով իսկ կամպուսի ճարտարապետությունը բացահայտում է բնության և շինարարության նոր ըմբռնում, որը երկիմաստություն է ստեղծում իր և շրջակա աշխարհի միջև: Գլխավոր շենքն իրենից ներկայացնում է գեղեցիկ փակ գոգավոր կառույց ցանկապատով, որը տանում է դեպի մեկ այլ տարածք՝ պայծառ լուսավորությամբ: Թափանցիկ ապակու ետևից նշմարվող հսկայական ներքին բակը կարծես ինտերիերի շարունակությունը լինի: Հետո այս ամենը սահուն կերպով բարակում է, վերածվելով բաց երկնքի տակ գտնվող արահետի: Ցանկապատի ներսից թվում է, թե տեսարանը ինտերիերի մի մասն է, սակայն բակի կողմից լանդշաֆտի մեծ չափի պատճառով շենքը չի երևում: Կամպուսի գլխավոր շենքի ետևում ուղղաձիգ պատ է, որը թաքնված է լանդշաֆտի մեջ և ցույց է տալիս հյուրասենյակների մուտքը: Թափանցիկ պատը մեծ ծավալի պատրանք է ստեղծում, հենց որ այցելուները մտնում են դարպասներից ներս: Եվ նույն ձևով էլ ծավալն անհետանում է լանդշաֆտի նկատմամբ, որը բացվում է շենքի երկար ապակեպատ ճակատամասի ետևում: Միևնույն ժամանակ, կամպուսի լանդշաֆտը աչքի է ընկնում փոքր անկար գլանաձև մարմիններով, որոնք իրենց մեջ թաքցնում են վերնակառույցներ հսկայական բաց տարածքների համար: Լանդշաֆտի և շենքի մասշտաբների միջև եղած այս հակասական խաղը ջնջում է բոլոր ակնհայտ սահմանները: Եվ այս խառնուրդը դառնում է հիմնական ճարտարապետական լեզուն, որն ուղղված է լանդշաֆտից ճարտարապետության հետքերը հեռացնելու, իսկ լանդշաֆտը, իր հերթին, ընդունում է ճարտարապետությունը որպես իր շարունակություն:   COAF-ի մասին Հայաստանի մանուկներ հիմնադրամը (COAF – Children of Armenia Fund) շահույթ չհետապնդող ոչ կառավարական կազմակերպություն է: COAF-ը կիրառում է համայնքային մոտեցումներ գյուղական բնակավայրերում աղքատության նվազեցման ուղղությամբ, հատուկ ուշադրություն դարձնելով երիտասարդությանը: Իր ծրագրերի մեկնարկի պահից սկսած 2004թ. COAF-ը ֆինանսավորել և իրագործել է ծրագրեր կրթության, առողջապահության, սոցիալական ապահովության և տնտեսական զարգացման բնագավառում, որոնք ծառայում են Հայաստանի գյուղերի ավելի քան 28 000 բնակիչների: 2015թ. COAF-ը սկսեց Սմարթ կենտրոնի շինարարությունը, որը հանդիսանում է գյուղական վայրերում լավագույն ամբողջական կրթական ծրագրերի իրագործման աննախադեպ մոդել, շեշտը դնելով տեխնոլոգիաների, կայունության, արվեստի, առողջապահության, լեզուների, բիզնեսի և քաղաքական ակտիվության վրա: Մանրամասները տես այստեղ՝ www.coafkids.org Փոլ Կալուստյան Փոլ Կալուստյանի ստուդիան Բեյրութում ճարտարապետական գործունեություն է իրականացնում, աշխատելով տարբեր մասշտաբի նախագծերի վրա՝ սկսած շենքերից, վերջացրած ինտերիերով: Փոլ Կալուստյանը ստացել է իր մագիստրոսի կոչումը Դիզայնի բարձրագույն դպրոցում Հարվարդում (1999թ.) և աշխատել է Herzog և de Meuron ընկերությունում Բազելում (2000թ.): Փոլը դասավանդել է Բոստոնի ճարտարապետական կենտրոնում (2000թ.) և Բեյրութի ամերիկյան համալսարանում (2009-10թթ): Նա ստացել է Մուկբելի մրցանակ և Ինժեներների ու ճարտարապետների շքանշան: Նրա «Անտառի տուն» նախագիծը ցուցադրվել է Վենետիկի 13-րդ բիենալեում, Փարիզում՝ Արաբական աշխարհի ինստիտուտում և Լոնդոնում՝ «Չկառուցված աշխարհի ատլաս» ցուցահանդեսում: Նրա «Սմարթ կենտրոն» նախագիծը, որը դեռ շինարարության փուլում է եղել, ցուցադրվել է Վենետիկի 15-րդ բիենալեում: Վերջերս նա արժանացել է «Նիկոսիայում նոր Կիպրոսի թանգարան» միջազգային մրցույթի 3-րդ մրցանակին: Նրա աշխատանքների մասին շատ է գրվել միջազգային մամուլում:

«Կանաչ» շինարարությունը աշխարհում գնալով ավելի մեծ պահանջարկ է ձեռք բերում: Շինարարությունում նոր աշխարհայացքի, էկոլոգիական նոր նորմերի ու պահանջների ներդրումը դանդաղ, բայց անխուսափելի պրոցես է: Ուրախալի է, որ Հայաստանն արդեն այդ պրոցեսի մեջ է. Երևանի կենտրոնում՝ Շահումյան հրապարակում կառուցվել է BREEAM համակարգի կողմից Երևանում հավաստագրված առաջին «կանաչ» շենքը: «Կանաչը» Պարզապես Գույն Չէ Էկոլոգիական ճգնաժամի մեր օրերում «կանաչը» դարձել է էներգախնայող, շրջակա միջավայրի համար անվտանգ շինարարության խորհրդանիշ: Աշխարհում «կանաչ» շինությունների էկոլոգիական գնահատման և դասակարգման առաջատար համակարգերից է BREEAM-ը (անգլ. Building Research Establishment Environmental Assessment Method), որը ստեղծել է բրիտանական BRE Global ընկերությունը 1990 թ.: Մեծ Բրիտանիայի սահմաններից դուրս BREEAM հավաստագիր են ստացել ավելի քան 200.000 շինություններ, իսկ մոտ 1 միլիոնը գտնվում է հավաստագրման գործընթացում: «Կամար» բիզնես – կենտրոնն արդեն ունի այդ հավաստագիրը: Այն Երևանի BREEAM հավաստագիր ստացած առաջին շենքն է՝ կառուցված էկոշինարարության բոլոր ստանդարտներին համապատասխան: Ի դեպ BREEAM հավաստագիրն առաջինը Հայաստան «բերեց» Դիլիջանի միջազգային դպրոցը, որը գործում է 2014 թվականից: BREEAM հավաստագրի ստացումը ենթադրում է բարձրակարգ չափանիշների ապահովում կառույցի երեք հիմնական՝ նախագծման, շինարարական և հետշինարարական փուլերում: Կամար» բիզնես-կենտրոնն անցել է քննության բոլոր փուլերը և արժանացել «կանաչ» շինություն համարվելու պատվին: Ի՞նչ է Նշանակում Լինել «Կանաչ» BREEAM չափանիշների համաձայն՝ «Կամար» բիզնես-կենտրոնի շինարարությունն իրականացվել է խստագույն պահանջների համապատասխան. դա նշանակում է փոշու տարածման սահմանափակում, մեքենաների լվացում՝ շինհրապարակից քաղաքի փողոցներ դուրս գալուց առաջ, սորուն նյութերի օգտագործման նվազեցում, դրանք բաց վիճակում պահպանելու արգելք, ճիշտ նյութերի ընտրություն և այլն: Շենքն ունի օդորակման և ջերմաստիճանի կառավարման բարձրակարգ տեխնոլոգիաներով համակարգեր, որոնք ապահովում են շինության ներսում մաքուր օդ և կայուն ջերմաստիճան: Բացի այդ, եռաշերտ ապակիներով և հատուկ տեխնոլոգիաներով արտադրված պատուհանների շնորհիվ այստեղ չի թափանցում փողոցի աղմուկը: «Կամար» բիզնես-կենտրոնը նաև ապահովված է հաստատուն էներգամատակարարմամբ. ունի էլեկտրասնուցման երկու առանձին հիմնական գիծ, պահուստային դիզելային գեներատոր, պահուստային ջեռուցման, օդորակման, օդափոխության և կլիմայի կառավարման համակարգեր` ըստ անհրաժեշտության օգտագործման համար: Տանիքում տեղադրված է արևային կայան, որը հնարավորություն կտա հոգալ էներգիայի մշտական կարիքները: Էներգախնայողության նպատակով շենքում օգտագործվում են հեղուկ կրիստալներով լուսադիոդներ, որոնք ոչ միայն շատ էներգախնայող են, այլ նաև պակասեցնում են կարբոնային արտանետումները: Ընդհանուր առմամբ Կենտրոնում ներդված էներգախնայող համակարգերի շնորհիվ ծախսերը կկրճատվեն մինչև 35%: Այսպիսով՝ «Կամարն» էկոարդյունավետությամբ գերազանցում է Հայաստանի գրեթե բոլոր շինություններին: Ոչ Միայն՝ Բնապահպան, այլև՝ Հնապահպան «Ա» դասի բարձրակարգ գործարար այս համալիրը առանձնահատուկ է ոչ միայն «կանաչ» տեխնոլոգիաների ներդրմամբ: Այն նաև ներկայացնում է պատմական անցյալի և ճարտարապետական նորագույն լուծումների համադրություն: «Կամար» բիզնես կենտրոնի տարածքում նախկինում տեղակայված են եղել իրենց ժամանակին հայտնի Թիֆլիսի առևտրային բանկի Էրիվանյան մասնաճյուղը, որի շենքում ավելի քան մեկ դար գործել են նշանավոր բանկային կառույցներ, և Գյուղատնտեսական բանկը: Շենքի սեփականատեր «Փրոփերթի դիվելոփմենթ քամփնի» ՓԲԸ-ն իր առջև նպատակ էր դրել իրականացնել այնպիսի վերակառուցում, որ չխաթարվի շրջակայքի ընդհանուր ճարտարապետական միջավայրը, միաժամանակ նոր շունչ տա հին կառույցներին` ներդաշնակորեն համադրելով ժամանակակից ճարտարապետական լուծումների հետ: Դեռևս 2010թ. ընկերությունը նախաձեռնեց բիզնես-կենտրոնի ճարտարապետական հայեցակարգի մշակման մրցույթ: Հանձնաժողովի կազմում ընդգրկվեցին հայտնի ճարտարապետներ ու մշակութաբաններ ինչպես Հայաստանից, այնպես էլ մասնագետներ ԱՄՆ-ից, Ֆրանսիայից, Ռուսաստանից: Մրցույթի արդյունքների քննարկման ժամանակ ժյուրին կայացրեց համատեղ որոշում` առաջին մրցանակ չշնորհելու վերաբերյալ Նախաձեռնվեցին նաև հանրային լսումներ Երևանի քաղաքապետին կից քաղաքաշինական խորհրդի հանձնաժողովի և ՀՀ Մշակույթի նախարարության գիտամեթոդական խորհրդի նիստերի ժամանակ և ուսանողության շրջանում: Միայն 2013 թ. ընդունվեց ճարտարապետներ Ռուբեն և Միքայել Հասրաթյանների կողմից մշակված վերակառուցման վերջնական տարբերակը: Եվ Արդյունքում… Շահումյան հրապարակում՝ Վ. Սարգսյանի, Դեղատան և Խորենացու փողոցների հատույթում, շինարարական վերջին տեխնոլոգիաների ներդրմամբ կառուցվել է շենք՝ միաձուլված երկու հնակառույցների հետ: Շենքի մուտքը մեծ կամար է` տպավորիչ մեծ, պղնձե ծառի քանդակով: «Կամարն» ունի 23 100 քմ ընդհանուր մակերես, 9 վերգետնյա հարկ՝ արագընթաց 7 ուղևորատար վերելակներով՝ նախատեսված 525 անձի համար: Կենտրոնն ունի երկհարկանի ստորգետնյա ավտոկայանատեղի 100 մեքենայի համար: Ի դեպ սա առաջին կենտրոնն է, որն ունի նաև էլ.մեքենաների լիցքավորման կայան: «Կամարում» կլինի առանձին կայանատեղի հեծանիվների համար: Կառույցը նաև ունի բավական յուրօրինակ արտաքին գիշերային լուսավորություն: Այս շենքը քաղաքային միջավայրում էկոլոգիական շինարարության իրականացման օրինակ է տվել. հետևել դրան՝ նշանակում է որոշակիորեն թեթևացնել քաղաքի էկոլոգիական վիճակը, չավելացնել շրջակա միջավայրի աղտոտվածությունն ու թափոնները: Հուսանք՝ մոտ ապագայում խոսելու առիթ կունենանք Հայաստանում արդեն հաջորդ էկոշենքի կառուցման մասին:

Հոլանդիան հայտնի է իր հարթավայրային բնությամբ, սակայն Վելդհովեն քաղաքում մոտ ապագայում կկարողանանք հանդիպել հսկայական կանաչ լեռան: Այս քաղաքում կկառուցվի «Հոլանդական սարեր» (Dutch Mountains) անվանումը կրող նախագիծը, որը հավակնում է դառնալ աշխարհի խոշորագույն փայտյա շինությունը: Ի դեպ, շինարարության ընթացքում նախատեսվում է համատեղել նորագույն տեխնոլոգիաները և բնական շինանյութերը: Յուրօրինակ համալիրում կտեղակայվեն գրասենյակային տարածքներ, խորհրդակցությունների սրահներ, հյուրանոց և զբոսաշրջիկների համար նախատեսված կարճաժամկետ ծառայությունների սրահներ: Համալիրի հիմնական շինությունը կկառուցեն բացառապես փայտանյութից, իսկ շինարարության ավարտից հետո այն հավակնում է դառնալ խոշորագույնն ամբողջ աշխարհում: Ըստ նախնական տվյալների՝ այս նախագիծը կլինի ինքնաբավ՝ էներգիայի, ջրի, թափոնների և այլ նյութերի փակ շրջաններով: Ճարտարապետները փայտանյութն ընտրել են որպես հիմնական շինանյութ՝ մթնոլորտ արտանետվող ածխաթթու գազի քիչ քանակի համար: Բացի այդ ճարտարապետները նախատեսում են համալիրի դիմային հատվածում տեղադրել խելացի համակարգ, որը կկարգավորի ջերմաստիճանը և կնվազեցի էներգիայի սպառումը: Նշենք, որ համալիրի շինարարության ընթացքում կօգտագործվի միայն էկոլոգիապես մաքուր շինանյութ: Բայց սա դեռ ամենը չէ: Համալիրը կոչված է մթնոլորտ արտանետել հսկայական քանակությամբ թթվածին: Ամբողջ համալիրը պատված կլինի բուսականությամբ, իսկ տանիքին հսկայական բաց այգի կկառուցվի:

Ճապոնական Կառուցապատող «Սումիտոմո Ֆորեսթրի» (Sumitomo Forestry) ընկերությունը հանրությանն է ներկայացրել աշխարհի ամենաբարձր փայտյա երկնաքերի նախագիծը, որը կկառուցվի Տոկիոյի սրտում: 350 մետր բարձրությամբ փայտյա երկնաքերը նախագծել է « Նիկեն Սեկեյ» (Nikken Sekkei) ճարտարապետական ընկերությունը: Ըստ նախնական տվյալների՝ փայտյա աշտարակի շինարարությունը կավարտվի 2041 թվականին՝ կառուցապատող ընկերության հիմնադրման 350-ամյակին: Ինչպես պնդում է կառուցապատող ընկերությունը, այս փայտյա և պողպատյա շինությունը հնարավորություն կտա ձևափոխել քաղաքն անտառի: Ինչպես տեղեկացնում է The Telegraph կայքը, այս երկնաքերի շինարարության համար կպահանջվի 5,6 մլրդ ԱՄՆ դոլար: Երկնաքերի կարկասը կկառուցվի պողպատից և փայտից պատրաստված հիբրիդային կառուցվածքներից: Կառուցապատող ընկերության տվյալներով՝ փայտի և պողպատի հարաբերակցությունը երկնաքերի շինարարության ժամանակ կլինի 9:1-ին: Փայտյա երկնաքերի ընդհանուր մակերեսը կկազմի 450 հազար քառակուսի մետր, որտեղ կտեղակայվեն բնակարաններ, գրասենյակային տարածքներ, առևտրային և զվարճանքի կենտրոններ: Շինարարության ավարտից հետո այս երկնաքերը կդառնա ոչ միայն ամենաբարձր փայտյա երկնաքերն ամբողջ աշխարհում, բայց նաև ամենաբարձր երկնաքերը Ճապոնիայում: Ինչպես մանրամասնում է կայքը, աշտարակի շինարարության համար կպահանջվի 185 հազար խորանարդ մետր փայտ, ինչը բավարար է 8000 շարքային տուն կառուցելու համար: Երկնաքերի ներքին հարդարման մեջ կօգտագործվի բացառապես փայտանյութ, որպեսզի մարդիկ ավելի մոտ գտնվեն բնությանը: Նախագծի հեղինակների տվյալներով, շինարարության համար ընտրվել է այնպիսի փայտանյութ, որը հրդեհակայուն լինի: Փորձարկումները ցույց են տվել, որ այն կարող է դիմակայել 3 ժամ տևող հրդեհին:

«Սնոհետտա» (Snøhetta) նորվեգական ճարտարապետական ընկերությունը հանրությանն է ներկայացրել իր նոր հյուրանոցի նախագիծը, որը կարտադրի ավելի շատ էներգիա քան կծախսի, տեղեկացնում ArchDaily պարբերականը: Մոտակայքում գտնվող Սվարթիսեն սառցադաշտի պատվին «Սվարթ» (Svart) անվանումը ստացած հյուրանոցն առաջինը կլինի աշխարհում, որ կարտադրի իր սպառումից շատ էներգիա: Հյուրանոցի ողջ տանիքը պատված կլինի արևային վահանակներով: Ինչպես մանրամասնում է կայքը, հյուրանոցը սեփական կարիքները հոգալու համար կօգտագործի նմանատիպ նախագծերից 85 տոկոսով ավելի քիչ: Ի դեպ, 60 տարվա մեջ արտադրած հավելյալ էներգիայի գումարով նախագիծը կփակի իր բոլոր ծախսերը: «Սվարթ» հյուրանոցի շինարարությունը կիրականացվի առավելագույնս կանաչ տեխնոլոգիաներով: Կոնստրուկցիաների մեծ մասը կիրականացվի փայտից, իսկ պողպատի և բետոնի օգտագործումը կհասցվի նվազագույնի: Հյուրանոցը ջերմացնող համակարգի կարիք չի ունենա, քանի որ հյուրանոցի ամբողջ տարածքում կգերակշռեն հսկայական ապակյա պատուհանները և կօգտագործվեն երկրի ընդերքի տաք ջրերը: Ինչպես նշվում է հայտարարության մեջ, հյուրանոցը կկառուցվի Holandsfjorden կոչվող ֆյորդի վերջնամասում՝ Սվարթիսեն սառցադաշտի հիմնային մասում և կունենա օղակի տեսք: Հյուրանոցի հիմնասյուները կկառուցվեն նորվեգական ոճով՝ A տառի տեսքով: Նմանատիպ հիմնասյուներ օգտագործում են հյուսիսիում ապրող ձկնորսները իրենց խրճիթները կառուցելու համար: