Խորհրդային Միության փլուզումից հետո մեր քաղաքներում մնացին գործարանների բազմաթիվ լքված տարածքներ։ Վերջին շրջանում նկատվում է դրանք նոր ձևաչափով ու նշանակությամբ արդիականացնելու, վերաիմաստավորելու և «կենդանացնելու» միտում։ Այդպիսի մի լքված տարածք է Դիլիջանի հացի նախկին գործարանը։ Այն մոտ ապագայում կվերափոխվի «ALLUR» բնակելի համալիրի։ Նախագիծը հեղինակել է «Ստորակետ» ճարտարապետական արվեստանոցը։ «Ստորակետ» ճարտարապետական արվեստանոցը ոգևորությամբ ընդունեց լքված տարածքը վերակառուցելու առաջարկը, բայց վերջնական գոհացուցիչ արդյունքի համար շատ, երբեմն հուսահատեցնող դժվարությունների միջով անցավ։ «Մեր մոտեցումն էր արժևորել հինը, պահպանել պատմական կերպարը, ավելացնել նոր լուծումներ, որոնք հակասական չեն լինի, այլ կընդգծեն առավելությունները։ Բայց դժվար էր գործարանի հնամաշ, անցած դարի չափանիշներով կառուցված շենքը համապատասխանեցնել նոր պահանջներին։ Ու եթե չլինեին պատվիրատուն, որը դիլիջանցի է, նրա համառությունն ու խանդավառությունը, այս նախագիծն այսօր չէինք ունենա»,-ներկայացնում է «Ստորակետ» ճարտարապետական արվեստանոցի ավագ ճարտարապետ Նարեկ Ներսիսյանը։ Տավուշի հացի նախկին գործարանը, որը հաց է մատակարարել ամբողջ մարզին, Դիլիջանի Շամախյան փողոցում է, զբաղեցնում է 13.000 մ²։ Մի փոքր մեկուսացած է քաղաքի անցուդարձից ու աղմուկից, ունի բարձր դիրք, ինչի շնորհիվ նաև՝ հրաշալի տեսարան դեպի քաղաքը և Դիլիջանի արգելոցի գեղատեսիլ բնությունը։ Միևնույն ժամանակ այն մոտ է քաղաքի հիմնական ենթակառուցվածքներին: «Ստորակետը», իր մոտեցման համաձայն, փորձել է պահպանել շենքի գնահատելի կողմերը և դրան ավելացնել նորն այնպես, որ այն, հակադրության մեջ մտնելով, նոր շունչ հաղորդի կառույցին։ Կառուցվելիք բնակելի համալիրում պահպանվել են գործարանին բնորոշ կերպարը, հիմնական համաչափությունները և կոնստրուկտիվ կմախքը, արդի սեյսմիկ նորմերին համապատասխանեցնելու համար կատարվել են ամրացումներ,, պահպանվել է ներքին կոլորիտը, գործարանային շունչն ու մասշտաբայնությունը։ Բնակելի նոր համալիրում կհառնի երեք կառույց` գործարանի վերակառուցվող շենքը՝ իր երկու մասնաշենքերով՝ մեկը երեք, մյուսը հինգ հարկանի, առանձին միահարկ կառույց ու նոր բնակելին։ Վերակառուցվող գործարանի ճակատային լուծումներում պահպանվել են գործարանի ճարտարապետությանը հատուկ մեծ բացվածքները: Այստեղ մի պատին փոխարինում է պատուհանը, որը ստեղծում է անմիջական կապ արտաքին աշխարհի հետ ու հնարավորություն տալիս ավելի մոտ լինել բնությանը։ «ALLUR»-ում բոլոր բնակարաններն ունեն այդպիսի պանորամային պատուհաններ։ Գործարանի շենքը բաղկացած է երկու մասնաշենքից՝ արտադրական և վարչական։ Վարչական մասը հինգ-հարկանի է, իսկ արտադրամասն ունի 3 հարկ։ Եռահարկ մասնաշենքում հարկերի բարձրությունը 5,5-6 մ է, որն, ըստ Նարեկ Ներսիսյանի, օգտագործվել է ի շահ նախագծի․ «Նախատեսել ենք անտրեսոլային կիսահարկեր բոլոր բնակարաններում։ Դրանք նախագծվել են կա՛մ որպես լիարժեք ննջասենյակներ, կա՛մ բաց, փոքր ծավալի ննջարաններ։ Այսպիսով, յուրաքանչյուր բնակարանում տարբեր լուծումներով անտրեսոլային կիսահարկերի շնորհիվ մեկ խորանարդի մեջ ավելի շատ եռաչափ տարածություն ենք շահել»։ Շենքի տանիքում լինելու է 4 պենտհաուս․ եռանկյունաձև կառույցներ, որոնք ասես առանձնատներ լինեն շենքի վրա։ Այդ հավելյալ ծավալները նման են երկթև տանիքներով դիլիջանյան տնակների: Դրանք, ճիշտ է, շեղվում են շենքի ընդհանուր մոտեցումից, բայց նաև շատ համահունչ են։ Պենտհաուսներն ունեն իրենց առանձին բակերը։ Առանձնացված բակային տարածք և առանձին ելք բնակարանից դեպի սեփական բակ կունենան նաև առաջին հարկի բնակարանները։ Գործարանի երկու մասնաշենքում միասին կլինի 64 բնակարան՝ հարդարված ժամանակակից լոֆթ ոճով։ Վերակառուցված շենքերի դիմաց կկառուցվի նոր բնակելի շենք։ Այն կլինի հացի գործարանի շենքի նման և կձևավորի մեկ ընդհանուր, համահունչ միջավայր։ Նորակառույցը լինելու է հինգհարկանի և ունենալու է նույն ապակեպատ խորանարդաձև արտաքին հարդարումը, պենտհաուսները՝ տանիքին, բայց ոչ երկթև կտուրներով, որովհետև այստեղ արդեն հնի հետ հակադրություն ստեղծելու խնդիր չի դրվել։ Իհարկե նոր բնակելին, ըստ ավագ ճարտարապետի, նախագծվել է ավելի թեթև ու մեկ շնչով։ Այստեղ կլինի 35 բնակարան։ Բնակելի շենքերը գրավիչ առաջարկ ունեն ֆրիլանսերների, արտահաստիքային աշխատողների համար, որոնք աշխատում են տնից։ Նրանց համար շենքերում նախատեսվել են աշխատանքային քո-վորքինք (coworking) տարածքներ։ Գործարանի մյուս՝ միահարկ հին շինությունը վերափոխվելու է մարզաշենքի՝ լողավազանով, մեծ մարզասրահով, յոգայի, մերսման սրահներով, շոգեբաղնիքով։ Կկառուցվեն նաև բասկետբոլի, ֆուտբոլի և մարզումների բացօթյա խաղահրապարակներ։ Այն մասին, որ սա նախկինում եղել է հացի գործարանի շենք, նախ կհիշեցնի անունը՝ «ALLUR», նաև՝ հենց գործարանի շենքում կգործի փուռ, որն իր շուրջը կտարածի նոր թխված տաք հացի անուշաբույրը։ Հացի հետ կապված կրակի ու ջերմության զգացումը կփոխանցվի ներքին ու արտաքին լուսավորության միջոցով, որը կլինի տաք գույների մեջ։ Նորակառույց հինգհարկանի շենքի դիմաց կկառուցվի կիսանկուղային ավտոկայանատեղի, որի վրա կստեղծվի խաղահրապարակ ու հանգստի գոտի։ «ALLUR» բնակելի համալիրի զբաղեցրած 13 000 քառակուսի մետրից 9 700-ը լինելու է կանաչապատ: «Ընդհանրապես համալիրի տարածքը հագեցած է լինելու բնակիչների հանգստի ու ժամանցի համար նախատեսված գոտիներով ու տաղավարներով։ Դրանք կնպաստեն, որ նոր համալիրում պահպանվեն բակային մտերիմ ու ջերմ հարաբերություններն ու ավանդույթները։ Այստեղ, հացի փռից բացի, կգործեն նաև սրճարան և խանութ։ Ըստ էության՝ համալիրում ստեղծվում է ջերմ, հյուրընկալ ու դրական միջավայր, որտեղ ապրելը հարմար է ու բերկրալի»,- ասում է Նարեկ Ներսիսյանը։
Թումոյի հարևանությամբ կկառուցվի ինժեներական և կիրառական գիտությունների համալիր։ Եվրոպական միության կողմից համաֆինանսավորվող, 25 մլն եվրո արժողությամբ, համալիրի մասին առաջին անգամ հայտարարվել է 2019 թվականին: Դրանից հետո Թումոն կազմակերպել է միջազգային ճարտարապետական մրցույթ, որում հաղթել է հոլանդական MVRDV ստուդիան: Այն ներկայացրել է հետաքրքիր արդի ճարտարապետական նախագիծ, որը համապատասխանում է Թումոյի գաղափարին ու պահանջներին։ ԵՄ Թումո ինժեներական և կիրառական գիտությունների համալիրը լինելու է STEM (գիտություն, տեխնոլոգիա, ճարտարագիտություն, մաթեմատիկա) էկոհամակարգ Երևանում։ Այն լինելու է նորարար գաղափարների ստեղծման ու իրականացման կենտրոն և միավորելու է կրթությունն ու արդյունաբերությունը` կամրջելով Հայաստանը աշխարհին։ Որքան առանձնահատուկ է համալիրի ստեղծման գաղափարը, նույնքան էլ առանձնահատուկ է շենքի նախագիծը։ Նախագծային մրցույթին 24 երկրներից մասնակցող 67 ճարտարապետական ընկերություններից հաղթող է ճանաչվել հոլանդական լայն ճանաչում ունեցող MVRDV-ն։ Ընկերությունը հիմնադրվել է 1993 թ-ին: Այն հայտնի է աշխարհի տարբեր երկրներում իրականացրած իր նորարարական և էներգախնայող նախագծերով։ Ըստ հանձնաժողովի՝ հենց MVRDV –ն է իր նախագծով ստեղծել համագործակցային կենտրոնը և արտահայտել Թումոյի ծրագրերի և տեսլականի խոր ըմբռնումը՝ համաձայն քաղաքային միջավայրի, որտեղ այն գտնվում է: MVRDV ճարտարապետական ստուդիան այն ներկայացրել է հորիզոնական երկնաքերի տեսքով։ Հրազդանի կիրճի եզրին Թումոյի անմիջական հարևանությամբ կառուցվելիք շենքը ունենալու է 6 հարկ և 200 մետր երկարություն. այն զբաղեցնելու է շուրջ 17 000 քմ մակերես: Հորիզոնական երկնաքերն ասես դրված լինի բլրի վրա, իսկ երկու ծայրերը մնում են օդում կախված։ Համալիրը բաղկացած է լինելու 300-ից ավելի մոդուլային տարածքներից, որոնք տեղակայված են հսկայական սրահի շուրջ՝ ստեղծելով յուրահատուկ էկոհամակարգ: Այն ասես շենք լինի շենքի ներսում․ էներգաարդյունավետ լուծում, որը միախառնում է փակ տարածքը բացօթյայի հետ: Կիսաթափանցիկ պոլիկարբոնատային երեսպատման շնորհիվ շենքն ապահովվում է բնական լուսավորվածությամբ, իսկ գիշերը ստանում է ինքնատիպ մեղմ փայլ: Ինչպես մյուս Թումո կենտրոններում, այստեղ ևս տարածքն արտացոլում է Թումոյի կրթական մոդելի բոլոր 4 պահանջները․ թափանցիկություն, ընտրություն, ճկունություն, հասանելիություն։ Շենքն ունի ընդարձակ միջանցքներ ու սրահներ, բարձր առաստաղներ: Թումո կենտրոնների նման սենյակներն ապակեպատ են։ Կենտրոնում կգործեն իրար լրացնող երեք բաղադրիչներ. կրթական և հետազոտական ծրագրեր, կոնֆերանս և ցուցահանդեսային դահլիճներ ու աշխատանքային և առևտրային տարածքներ։ Այստեղ ուսանողները և երիտասարդ մասնագետները, համագործակցելով տեղական և միջազգային տեխնոլոգիական ընկերությունների, ինչպես նաև համալսարանների հետ, կաշխատեն գիտահետազոտական նախագծերի վրա: Կենտրոնում կգործեն նաև կոնֆերանս դահլիճներ, միջոցառումների հարթակներ, coworking և ուսումնական տարածքներ՝ ինչպես անհատների, այնպես էլ կազմակերպությունների բազմազան կարիքները հոգալու համար, կանցկացվեն լայնածավալ միջոցառումներ, ցուցահանդեսներ և համաժողովներ: Իսկ աշխատանքային և առևտրային տարածքներում կտեղավորեն ինչպես փոքր, այնպես էլ խոշոր ընկերություններ՝ համալիրի գրասենյակները ապահովում են ճկունություն և աճի հնարավորություններ, որոնք անհրաժեշտ են տեխնոլոգիական ընկերություններին: Կենտրոնի առաջին հարկում կգործեն սրճարաններ, ռեստորաններ, մարզասրահներ, խանութներ և կոմերցիոն այլ տարածքներ: Համալիրի շինարարությունը կմեկնարկի այս տարի։
<b>Մեր օրերում շատերն են նախընտրում բնությանը մոտ բնակավայրերը։ Մեծ քաղաքների քաոսից ու աղտից ձգտում են հեռանալ հանգստի գոտիներ, որտեղ կան իրենց աշխատանքի, կենցաղի կազմակերպման համար անհրաժեշտ բոլոր հարմարությունները։ Այս պահանջին ընդառաջ վերջին շրջանում զարգացել է «կանաչ ճարտարապետությունը». նախագծվում են բնությանը համահունչ, բնությանը ձուլված կառույցներ։ Դրանք միայն ծաղկե թաղարներն ու կանաչապատ ճակատները չեն։ Ժամանակակից ճարտարապետության մեջ ավելի ու ավելի տիրապետող է դառնում մարդու և բնության ներդաշնակության գաղափարը։ Նախագծվում են կառույցներ, որոնք ձուլվում են բնական լանդշաֆտին. շինությունը դառնում է բնանկարի շարունակությունը։ Հայաստանում նույնպես նախագծվում են նման կառույցներ։ Դրանցից մեկի մասին էլ կլինի մեր հոդվածը. «Արխանգել» ճարտարապետական արվեստանոցի «Ֆորեսթբրիջ» Նախագիծը: <br><br> </b> «Ֆորեսթբրիջ» բնակելի-հասարակական համալիրը նախատեսվում է կառուցել Դիլիջան քաղաքին հարակից անտառապատ տարածքում (Բեսթ Վեսթեռն հյուրանոցին հարակից տարածքում): Մայրուղուց տեսանելի կլինի համալիրի վերին փոքր հատվածը, և այն չի խաթարի բնության ընդհանուր տեսարանը։ Շինությունը կառուցվելու է խիտ անտառային տարածքում գտնվող փոքր բացատում, որն ունի ձագարաձև խորություն։ «Ֆորեսթբրիջ» նախագիծը ստեղծվել է «Արխանգել» ճարտարապետական արվեստանոցում։ Արվեստանոցի հիմնադիր-ղեկավար Արտակ Կնյազյանն ասում է. «Խնդիրը բարդ էր նրանով, որ տեղանքում ծառ չի հատվելու և կարևոր էր, որ կառույցը ձուլվի միջավայրին: Ու արդեն էական էլ չէ, թե կերևա այն ինչ-որ տեղից թե ոչ, որովհետև ծառերն այն այսպես թե այնպես փակում են: Գաղափարն էր կառուցել մի շինություն, որը քեզ չի կտրում անտառից՝ թույլ տալով անընդհատ զգալ նրա կենարար էներգիան, քեզ զգալ որպես անտառի անբաժան մասնիկ։ Բայց մյուս կողմից այն բազմահարկ շինություն է՝ երեք մասնաշենքով, իր բոլոր արդիական հարմարություններով, որը միևնույն ժամանակ չի խաթարում ընդհանուր տեսարանը, չի առանձնանում ու չի հակադրվում»: <br><br> Համալիրը լինելու է բնության մեջ՝ բնական միջավայրին համաձուլված մի կառույց, որը ոչ թե մարդուն կտրում է բնությունից, այլ միավորում բնության հետ։ Բնությունը ներխուժում է ճարտարապետության մեջ, ճարտարապետությունը դարձնելով բնության հետ մեկ ամբողջություն։ Դրան, ինչպես նշում է Արտակ Կնյազյանը, նպաստել է ճարտարապետական մի քանի լուծում. ճակատներին ստեղծել են կանաչապատ հատվածներ՝ «դրանով ասես ներողություն խնդրելով բնությունից»։ Ըստ էության նախկին բացատը լրացվել է կանաչով՝ բոլոր պատշգամբներն ունեն թաղարներով ծառեր, փայտե ուղղահայաց չորսուներ։ <br><br> Տեղանքի ձագարաձևությունը ներշնչել է կամրջակներով շենքը անտառին կապելու միտքը: «Դա թույլ է տալիս ավելի արագ, բոլոր մակարդակներում ստեղծված հաբերից (hub), առանց ինչ-որ զրոյական մակարդակի հասնելու, անտառ դուրս գալ՝ ապահովելով անմիջական ներդաշնակ կապը բնության հետ»: <br><br> Երեք մասնաշենքերի միջև նախագծված երկու ապակեպատ աստիճանավանդակավոր հանգույցներից ու կամուրջներից բացի, համալիրի մյուս առանձնահատկությունը ցանցով պատշգամբների քողարկումն է։ Անտառապատ միջավայրը հաճելի է, օգտաշահ, բայց մյուս կողմից քամու հետ պատշգամբներում հաճախ են հայտնվում տերևներ, չոր ոստեր և այլն: Իսկ ցանցը չեզոքացնում է դրանք։ <br><br> Նախագծի գլխավոր ճարտարապետ Տիգրան Սահակյանը ներկայացնում է նախագծի որոշ մանրամասներ։ Շինությունը կառուցվելու է մոտ 2000 մ² ընդգրկող ձագարաձև բացատում։ Առաջին հարկը լինելու է հասարակական գոտի՝ ռեստորանով, սրճարանով, խաղային և սպասարկման այլ գոտիներով, դրանց դիմաց գտնվելու է ընդհանուր լողավազանը։ Լողավազանի ջրերը ֆիլտրացիոն համակարգով տեսողական կապվում են մոտակայքում հոսող գետակի հետ՝ կրկին անգամ ընդգծելով կապը բնության հետ։ <br><br> Հասարակական գոտուց վերև բարձրանում են բնակելի 6, 7, 9 հարկանի մասնաշենքերը։ «Մասնաշենքերն իրար միացնող հանգույցներն ապակեպատ են։ Դա տպավորություն է ստեղծում, թե բնությունն անցնում է շենքի միջով, և դրանցից կամրջակներով ստեղծվող անմիջական կապն էլ ավելի է ներդաշնակեցնում շենքը, շենքում գտնվողին ու բնությունը։ Իսկ պատշգամբների կանաչը ուղղահայաց անտառի տպավորություն է ստեղծում, ասես անտառի բնական շարունակությունը լինի», - ասում է Տիգրան Սահակյանը։ <br><br> Շինությունը երեսապատված է լինելու սպիտակ քարով, որի վրա կանաչ գոտիներով ստեղծվող հակադրությամբ ևս ընդգծվել է կապը բնության հետ։ Համալիրը կունենա 2,5 հարկանի ստորգետնյա ավտոկայանատեղի։ <br><br> Ծառահատումներ տարածքում չեն արվելու, ավելին՝ պատշգամբներում տեղադրվող ծառերով լրացվելու է անտառը՝ շենքը բնության հետ համաձույլ դարձնելով։ Այս նախագիծը ուղղահայաց անտառ-կառույցի հետաքրքիր օրինակ է՝ միտված ապագային և ապագայի ճարտարապետությանը։
Գյումրու Երկաթուղայինների մշակույթի տան, նույն Սևյանի մշակույթի պալատի ճարտարապետական դիզայնի կոնցեպտը ներկայացվել է Համաշխարհային ճարտարապետության փառատոնին (World Architecture Festival 2022) և անցել է եզրափակիչ փուլ «Կրթություն» և «Քաղաքաշինություն» ենթակարգում: Կոնցեպտը մշակել է կանադաբնակ հայ ճարտարապետ Ազատ Շիշմանյանը (NEUF ճարտարապետական արվեստանոց) «Ստորակետ» ճարտարապետական արվեստանոցի հետ համագործակցությամբ։ Հայկական ճարտարապետության այս նշանակալի երևույթի մասին ստորև։ Համաշխարհային ճարտարապետության փառատոնն (World Architecture Festival 2022) անցկացվում է արդեն 15 տարի։ Այստեղ ներկայացվում են ճարտարապետական գլուխգործոցներ աշխարհի տարբեր անկյուններից։ Յուրաքանչյուր փառատոնին ներկայացվում է մոտ 500 նախագիծ, որոնք հանձնաժողովի անդամները հեղինակների ներկայությամբ գնահատում ու քննարկում են տեղում։ Այստեղ ցուցադրվում և ներկայացվում են աշխարհի նորարարական լավագույն ճարտարապետական և դիզայներական նախագծերը։ Եվ Գյումրիի Երկաթուղայինների մշակույթի տան կամ Սևյանի մշակույթի պալատի շենքի վերականգնման նախագծի կոնցեպտը այդ ցանկում է: Հիշեցնենք, որ «Բալետ 2021» հիմնադրամը նախաձեռնել էր «Խառատյան կատարողական արվեստի կենտրոն» ծրագիրը: Սևյանի մշակույթի պալատի կիսավեր շենքի մասին խոսելիս Ազատ Շիշմանյանը (NEUF Architect(e)s, Montreal), որը բազմաթիվ միջազգային մրցանակների դափնեկիր է, շեշտում է այս վայրի յուրահատուկ ձգողականությունը։ Շենքը գտնվում է Գյումրիի երկաթուղային կայարանի հարևանությամբ։ Այդ տարածքը նախկինում բանուկ վայր է եղել, սակայն 1988-ի երկրաշարժից հետո ավերվել ու լքվել է։ Եվ նախագիծը կանադահայ ճարտարապետը մշակել է «մոխիրից բարձրացող փյունիկ» մոտեցմամբ: Իսկ երկաթուղային կայարանին մոտ գտնվելու փաստը նախագծի հեղինակները խորհրդանշական են համարում Հայաստանի մշակութային կապը համաշխարհային արվեստի հետ ամրապնդելու առումով։ Կենտրոնն իր նորարարական և բազմաֆունկցիոնալ ենթակառուցվածքներով հանդերձ կպահպանի հնի հետ կապը՝ միակ կանգուն հատվածի՝ նեոկլասիկ ոճի մեջ կառուցված ֆասադի շնորհիվ։ «Նախագիծը մշակութային ժառանգության շարունակականությունը պահպանելու և ապագա փոխանցելու մասին է»,- ասում է Շիշմանյանը: Քարե ֆասադից ներս տեղադրվելու են ժամանակակից երկրաչափական ծավալներ: Ամենամեծը՝ օվալաձև ծավալը, 500 հոգու համար նախատեսված ներկայացումների սրահն է լինելու։ Կլինեն նաև՝ 175 շարժական տեղով բազմաֆուկցիոնալ փոքր դահլիճ, պատերասրահ-ցուցասրահ, իսկ համերգային դահլիճը կծառայի նաև որպես պրոֆեսիոնալ աուդիո ձայնագրման ստուդիա, միջոցառումների բազմաֆուկցիոնալ սրահ, գրադարան, որը կլինի նաև կրթական ծրագրերի սրահ, վիզուալ էֆեկտների և 3D/Motion Capture ստուդիա, պարային և երաժշտական 3 փորձասրահ, VIP բացօթյա հանգստասենյակ, 9 հանդերձարան, սրճարան-հուշանվերների խանութ, բուրմունքի լաբորատորիա, գրասենյակներ, դեկորների և բեմական հագուստի արտադրամաս, տպարան, տեղեկատվական կենտրոն-տոմսարկղ, սննդի և գինու համտեսման տաղավար, առևտրային կրպակներ և վարձակալության կետեր։ Կենտրոնը շրջապատված կլինի հանրային վերականգնվող այգիով։ Կատարողական արվեստի կենտրոնում կանցկացվեն փառատոններ, օպերային և բալետի ներկայացումներ, հումորի թատրոն (Stand-up), համերգներ, կինոդիտումներ, հանրային միջոցառումներ, տոնավաճառներ և ցուցահանդեսներ։ Կգործեն պարարվեստի ակադեմիա՝ կատարողների և բեմադրող-խորեոգրաֆների ծրագրով, և կրթական ծրագրեր։ Կկազմակերպվեն գիտաժողովներ, սեմինարներ, աշխատարաններ, վերապատրաստման դասընթացներ և այլն: Նախատեսվում է ստեղծել Գյուրջիևի անվան հումանիտար գիտությունների և շարժման գիտա-հետազոտական կենտրոն։ Կլինի նաև DanceAbility՝ ծրագիր հաշմանդամություն ունեցող երեխաների համար։ Ծրագրի հիմնադիրը և գեղարվեստական ղեկավարը ՀՀ ժողովրդական արտիստ Ռուդոլֆ Խառատյանն է, ծրագրի հիմնադիր տնօրենը՝ Լիլիթ Պետրոսյանը։ Գլխավոր ճարտարապետը Կանադայից Ազադ Շիշմանյանն է (NEUF Architects, Montreal), իսկ տեղական գործընկերը՝ «Ստորակետ» ճարտարապետական ստուդիան։ Հիմնվելով ճարտարապետական նախնական նախագծի վրա, որը գտնվում է լրամշակման փուլում՝ 2022-2026 թթ. ժամանակահատվածում ծրագրի նախագծման, շինարարական և մասնագիտական սարքավորումներով համալրման արժողությունն է 5 311 750 000 ՀՀ դրամ: Ծրագրի շնորհիվ քաղաքի այս լքված հատվածը կվերակենդանանա։ Այս մասին Ա. Շիշմանյանն ասում է. «Նպատակն է քաղաքի այս հատվածում հավաքվելու տարբեր առիթներ ստեղծել մարդկանց համար. հանրային-մշակութային վայր, որտեղ ամեն օր կլինի դասընթաց, համերգ կամ փառատոն։ Մեկը դասի կգա, մյուսը՝ ներկայացման, մյուսն էլ՝ այգում զբոսնելու։ Մենք ուզում ենք ունենալ խնամքով ստեղծված մի այնպիսի տարածք, որը կոգեշնչի քաղաքի մյուս բնակիչներին»: Իսկ չոգևորվել անհնար է, երբ գտնվում ես մի շենքում, որի նախագիծը Համաշխարհային ճարտարապետության փառատոնի մասնակից է եղել։ Փառատոնը կկայանա Լիսաբոնում` 2022 թ. նոյեմբերի 30-ից դեկտեմբերի 2-ը։
Նորք Մարաշի բարձունքը նախկինում եղել է անտառապատ տարածք՝ համարվելով Երևան քաղաքի թոքերը: Մութ ու ցուրտ տարիների անտառահատումների, նաև ոռոգման խնդիրների պատճառով անտառը վերացել է: «Խախամյան Հերիթիջ» կառուցապատող ընկերությունը իր «Ամանու» նախագծով նպատակ ունի վերաանտառավորել տարածքը՝ ստեղծելով քաղաքային ապրելակերպի նոր մշակույթ ու ինքնատիպ մասնավոր միջավայր: Թաղամաս-այգի՝ 75 % կանաչապատ տարածքով «Ամանու» թաղամասը զբաղեցնելու է 5 հեկտար տարածք։ Այժմ կառուցապատվում է 1 հա-ը։ Տարածքը՝ Նորքի նախկին անտառները, ընտրվել է, որովհետև նախ՝ բարձրադիր է ու այստեղից բացվում է ամենալայն համայնապատկերը դեպի քաղաք, երկրորդը՝ «Խախամյան Հերիթիջ» ընկերությանը ոգեշնչում է տեղանքը լանդշաֆտային ինքնատիպ լուծումներով վերականգնելու գաղափարը. գաղափար, որը մեծ հաջողությամբ իրագործվեց 6 տարի առաջ Մարզահամերգային համալիրի հարակից, ընդամենը մի քանի ծառ ունեցող տարածքում՝ ստեղծելով Էլ Գարդեն ժամանցի կանաչ գոտին, այժմ էլ հերթը Նորքի անտառինն է: Ի դեպ՝ վերականգնումը չի լինելու տնկիներով, որոնց կանաչն ու զովը վայելելու համար պետք է սպասել տարիներ։ Հայաստանի տարբեր անկյուններից այստեղ են տեղափոխվում մեծ, հասուն ծառեր, այդ թվում՝ մշտադալար, որոնց ընտրությունն ու տեղափոխումը կազմակերպում են մասնագետ բնագետները: Արդեն իսկ թաղամասի տարածքում տնկվել է 1100 հասուն ծառ։ Իսկ նախագծի ավարտին նախատեսվում է ունենալ 4500 ծառ։ Սա բացառիկ նախագիծ է, որի 75 %-ը կանաչապատ է լինելու՝ կառուցված բիոֆիլիկ և բիոմետրիկ ճարտարապետության սկզբունքներով. բիոմետրիկ, երբ բնության որևէ տարր դառնում է ոգեշնչման արդյունք. այս նախագծում դա բաղեղի տերևն է. շենքերը նախագծվել են բաղեղի տերևի նմանությամբ: Եվ բիոֆիլիկ, երբ շենքերում բնությունն անպակաս է։ Վերին հարկերը կունենան մասնավոր այգիներ։ Սա է թաղամասի առանձնահատկությունը. լանդշաֆտային հետաքրքիր լուծումներով ավելի ընդարձակ տարածք, բնակելի շենքեր՝ միաձուլված բնությանը: Բնությանը համահունչ քաղաքային ապրելակերպ՝ արևի թաղամասում «Ամանու» ճապոներեն նշանակում է արևածագի արև. կառուցվող թաղամասը Երևանի կենտրոնի հանդեպ գտնվում է արևածագի դիրքում: Բացի այդ, արևն այս թաղամասում է լինելու ամբողջ օրվա ընթացքում: Բառի երկրորդ բացատրությունը բնությանը համահունչ ապրելակերպն է. գաղափար, որը դրված է այս թաղամասի ստեղծման հիմքում: Բոլոր բնակարաններից գեղեցիկ համայնապատկեր է բացվում դեպի քաղաք կամ թաղամասի այգի։ Այգում կլինեն քարային արահետներ, գետակների վրա գցված կամրջակներ, լճակ ու 11 մետրանոց ջրվեժ: Կանաչ հատվածներում լինելու են օդափոխիչով փակ և խարույկով բաց հանգստի գոտիներ: 4- 6 հարկանի 4 շենքերի ընդհանուր 50 բնակարանները ծայրեծայր ապակեպատ են՝ դեպի պատշգամբ բացվող պանորամային պատուհաններով: Բայց բնակարանները նախագծվել են այնպես, որ ոչ մի օտար հայացք չի կարող խանգարել տան անդորրը: Որոշ դեպքերում էլ դրան նպաստում են ծառերը, որոնք ասես բնական պարիսպ լինեն ու փակում են միջսենյակային տեսանելիությունը: Տերևի տեսքով կառուցված շենքերում չկան սուր անկյուններով պատեր, դրանք կոր են ու ապահովում են դրական էներգետիկ հոսք: Առաստաղների բարձրությունը 3.2 մ է, վերին հարկերը՝ 4,2 մ։ Բնակարանները միջնապատեր չունեն, ներքին հարդարումը որոշում է ինքը բնակիչը՝ հիմնվելով առաջարկված կոնցեպտի վրա: «Ամանուն» այս նախագծով նաև փոխում է պատկերացումներն առաջին հարկի մասին։ Այս թաղամասի առաջին հարկերը այնպիսին են, որ տպավորություն է ստեղծվում, թե քաղաքից դուրս քո առանձնատանն ես, ոչ թե քաղաքային բնակարանում: Բոլոր վերին հարկերն ունեն 140 քմ պատշգամբ՝ իրենց անհատական լողավազանով ու այգիով։ Մեքենաների համար կան առանձնացված ճանապարհներ, ստորգետնյա և բաց ավտոկայանատեղիներ։ Թաղամասն ունենալու է պահակակետերով 3 մուտք. կառուցվում են Սարալանջից (որով քաղաքի կենտրոնից 2,5 կմ է հեռավորությունը) և Գարեգին Հովսեփյան փողոցից դեպի թաղամաս ձգվող ճանապարհները, երրորդ՝ արդեն գործող մուտքը Արմենակ Արմենակյան փողոցից է։ Արդեն պատրաստ է ավտոկայանատեղին, ավարտվել են 4 շենքերի հիմնային աշխատանքները։ Բնակարանների վաճառքը սկսվել է: Այստեղ առաջարկվում է ոչ թե քառակուսի մետր, այլ՝ ապահով, կանաչ ու քաղաքակիրթ միջավայր Քաղաքի կենտրոնից ընդամենը 2.5 կմ է հեռու, սակայն տպավորություն է, թե քաղաքից դուրս ես: «Ամանու» թաղամասի 4,5,6 հարկանի շենքերի ընդհանուր 50 բնակարանները քառակուսի մետրով չեն վաճառվում: Գնորդի սեփականությունն է դառնում ամբողջ կանաչապատ տարածքը, ապահով ու գեղագիտական հաճույք պատճառող միջավայրը: Այգու խնամքով զբաղվելու է թաղամասի տեխնիկական անձնակազմը: Թաղամասը փակ է լինելու, պարսպապատ՝ ամբողջացնելով փակ համայնքի գաղափարը: Լինելու է 24/7 տեսահսկում: Կլինի նաև կոնսիերժ ծառայություն: Օտար անձինք, ոչ սեփականատերերը, չեն կարող առանց թույլատվության մտնել ու զբոսնել թաղամասում։ Սա արվում է թաղամասի ընդամենը 50 ընտանիքի կատարյալ ապահովության ու հանգստի համար:
