Խորհրդային Միության փլուզումից հետո մեր քաղաքներում մնացին գործարանների բազմաթիվ լքված տարածքներ։ Վերջին շրջանում նկատվում է դրանք նոր ձևաչափով ու նշանակությամբ արդիականացնելու, վերաիմաստավորելու և «կենդանացնելու» միտում։ Այդպիսի մի լքված տարածք է Դիլիջանի հացի նախկին գործարանը։ Այն մոտ ապագայում կվերափոխվի «ALLUR» բնակելի համալիրի։ Նախագիծը հեղինակել է «Ստորակետ» ճարտարապետական արվեստանոցը։ «Ստորակետ» ճարտարապետական արվեստանոցը ոգևորությամբ ընդունեց լքված տարածքը վերակառուցելու առաջարկը, բայց վերջնական գոհացուցիչ արդյունքի համար շատ, երբեմն հուսահատեցնող դժվարությունների միջով անցավ։ «Մեր մոտեցումն էր արժևորել հինը, պահպանել պատմական կերպարը, ավելացնել նոր լուծումներ, որոնք հակասական չեն լինի, այլ կընդգծեն առավելությունները։ Բայց դժվար էր գործարանի հնամաշ, անցած դարի չափանիշներով կառուցված շենքը համապատասխանեցնել նոր պահանջներին։ Ու եթե չլինեին պատվիրատուն, որը դիլիջանցի է, նրա համառությունն ու խանդավառությունը, այս նախագիծն այսօր չէինք ունենա»,-ներկայացնում է «Ստորակետ» ճարտարապետական արվեստանոցի ավագ ճարտարապետ Նարեկ Ներսիսյանը։ Տավուշի հացի նախկին գործարանը, որը հաց է մատակարարել ամբողջ մարզին, Դիլիջանի Շամախյան փողոցում է, զբաղեցնում է 13.000 մ²։ Մի փոքր մեկուսացած է քաղաքի անցուդարձից ու աղմուկից, ունի բարձր դիրք, ինչի շնորհիվ նաև՝ հրաշալի տեսարան դեպի քաղաքը և Դիլիջանի արգելոցի գեղատեսիլ բնությունը։ Միևնույն ժամանակ այն մոտ է քաղաքի հիմնական ենթակառուցվածքներին: «Ստորակետը», իր մոտեցման համաձայն, փորձել է պահպանել շենքի գնահատելի կողմերը և դրան ավելացնել նորն այնպես, որ այն, հակադրության մեջ մտնելով, նոր շունչ հաղորդի կառույցին։ Կառուցվելիք բնակելի համալիրում պահպանվել են գործարանին բնորոշ կերպարը, հիմնական համաչափությունները և կոնստրուկտիվ կմախքը, արդի սեյսմիկ նորմերին համապատասխանեցնելու համար կատարվել են ամրացումներ,, պահպանվել է ներքին կոլորիտը, գործարանային շունչն ու մասշտաբայնությունը։ Բնակելի նոր համալիրում կհառնի երեք կառույց` գործարանի վերակառուցվող շենքը՝ իր երկու մասնաշենքերով՝ մեկը երեք, մյուսը հինգ հարկանի, առանձին միահարկ կառույց ու նոր բնակելին։ Վերակառուցվող գործարանի ճակատային լուծումներում պահպանվել են գործարանի ճարտարապետությանը հատուկ մեծ բացվածքները: Այստեղ մի պատին փոխարինում է պատուհանը, որը ստեղծում է անմիջական կապ արտաքին աշխարհի հետ ու հնարավորություն տալիս ավելի մոտ լինել բնությանը։ «ALLUR»-ում բոլոր բնակարաններն ունեն այդպիսի պանորամային պատուհաններ։ Գործարանի շենքը բաղկացած է երկու մասնաշենքից՝ արտադրական և վարչական։ Վարչական մասը հինգ-հարկանի է, իսկ արտադրամասն ունի 3 հարկ։ Եռահարկ մասնաշենքում հարկերի բարձրությունը 5,5-6 մ է, որն, ըստ Նարեկ Ներսիսյանի, օգտագործվել է ի շահ նախագծի․ «Նախատեսել ենք անտրեսոլային կիսահարկեր բոլոր բնակարաններում։ Դրանք նախագծվել են կա՛մ որպես լիարժեք ննջասենյակներ, կա՛մ բաց, փոքր ծավալի ննջարաններ։ Այսպիսով, յուրաքանչյուր բնակարանում տարբեր լուծումներով անտրեսոլային կիսահարկերի շնորհիվ մեկ խորանարդի մեջ ավելի շատ եռաչափ տարածություն ենք շահել»։ Շենքի տանիքում լինելու է 4 պենտհաուս․ եռանկյունաձև կառույցներ, որոնք ասես առանձնատներ լինեն շենքի վրա։ Այդ հավելյալ ծավալները նման են երկթև տանիքներով դիլիջանյան տնակների: Դրանք, ճիշտ է, շեղվում են շենքի ընդհանուր մոտեցումից, բայց նաև շատ համահունչ են։ Պենտհաուսներն ունեն իրենց առանձին բակերը։ Առանձնացված բակային տարածք և առանձին ելք բնակարանից դեպի սեփական բակ կունենան նաև առաջին հարկի բնակարանները։ Գործարանի երկու մասնաշենքում միասին կլինի 64 բնակարան՝ հարդարված ժամանակակից լոֆթ ոճով։ Վերակառուցված շենքերի դիմաց կկառուցվի նոր բնակելի շենք։ Այն կլինի հացի գործարանի շենքի նման և կձևավորի մեկ ընդհանուր, համահունչ միջավայր։ Նորակառույցը լինելու է հինգհարկանի և ունենալու է նույն ապակեպատ խորանարդաձև արտաքին հարդարումը, պենտհաուսները՝ տանիքին, բայց ոչ երկթև կտուրներով, որովհետև այստեղ արդեն հնի հետ հակադրություն ստեղծելու խնդիր չի դրվել։ Իհարկե նոր բնակելին, ըստ ավագ ճարտարապետի, նախագծվել է ավելի թեթև ու մեկ շնչով։ Այստեղ կլինի 35 բնակարան։ Բնակելի շենքերը գրավիչ առաջարկ ունեն ֆրիլանսերների, արտահաստիքային աշխատողների համար, որոնք աշխատում են տնից։ Նրանց համար շենքերում նախատեսվել են աշխատանքային քո-վորքինք (coworking) տարածքներ։ Գործարանի մյուս՝ միահարկ հին շինությունը վերափոխվելու է մարզաշենքի՝ լողավազանով, մեծ մարզասրահով, յոգայի, մերսման սրահներով, շոգեբաղնիքով։ Կկառուցվեն նաև բասկետբոլի, ֆուտբոլի և մարզումների բացօթյա խաղահրապարակներ։ Այն մասին, որ սա նախկինում եղել է հացի գործարանի շենք, նախ կհիշեցնի անունը՝ «ALLUR», նաև՝ հենց գործարանի շենքում կգործի փուռ, որն իր շուրջը կտարածի նոր թխված տաք հացի անուշաբույրը։ Հացի հետ կապված կրակի ու ջերմության զգացումը կփոխանցվի ներքին ու արտաքին լուսավորության միջոցով, որը կլինի տաք գույների մեջ։ Նորակառույց հինգհարկանի շենքի դիմաց կկառուցվի կիսանկուղային ավտոկայանատեղի, որի վրա կստեղծվի խաղահրապարակ ու հանգստի գոտի։ «ALLUR» բնակելի համալիրի զբաղեցրած 13 000 քառակուսի մետրից 9 700-ը լինելու է կանաչապատ: «Ընդհանրապես համալիրի տարածքը հագեցած է լինելու բնակիչների հանգստի ու ժամանցի համար նախատեսված գոտիներով ու տաղավարներով։ Դրանք կնպաստեն, որ նոր համալիրում պահպանվեն բակային մտերիմ ու ջերմ հարաբերություններն ու ավանդույթները։ Այստեղ, հացի փռից բացի, կգործեն նաև սրճարան և խանութ։ Ըստ էության՝ համալիրում ստեղծվում է ջերմ, հյուրընկալ ու դրական միջավայր, որտեղ ապրելը հարմար է ու բերկրալի»,- ասում է Նարեկ Ներսիսյանը։
<b>Մեր օրերում շատերն են նախընտրում բնությանը մոտ բնակավայրերը։ Մեծ քաղաքների քաոսից ու աղտից ձգտում են հեռանալ հանգստի գոտիներ, որտեղ կան իրենց աշխատանքի, կենցաղի կազմակերպման համար անհրաժեշտ բոլոր հարմարությունները։ Այս պահանջին ընդառաջ վերջին շրջանում զարգացել է «կանաչ ճարտարապետությունը». նախագծվում են բնությանը համահունչ, բնությանը ձուլված կառույցներ։ Դրանք միայն ծաղկե թաղարներն ու կանաչապատ ճակատները չեն։ Ժամանակակից ճարտարապետության մեջ ավելի ու ավելի տիրապետող է դառնում մարդու և բնության ներդաշնակության գաղափարը։ Նախագծվում են կառույցներ, որոնք ձուլվում են բնական լանդշաֆտին. շինությունը դառնում է բնանկարի շարունակությունը։ Հայաստանում նույնպես նախագծվում են նման կառույցներ։ Դրանցից մեկի մասին էլ կլինի մեր հոդվածը. «Արխանգել» ճարտարապետական արվեստանոցի «Ֆորեսթբրիջ» Նախագիծը: <br><br> </b> «Ֆորեսթբրիջ» բնակելի-հասարակական համալիրը նախատեսվում է կառուցել Դիլիջան քաղաքին հարակից անտառապատ տարածքում (Բեսթ Վեսթեռն հյուրանոցին հարակից տարածքում): Մայրուղուց տեսանելի կլինի համալիրի վերին փոքր հատվածը, և այն չի խաթարի բնության ընդհանուր տեսարանը։ Շինությունը կառուցվելու է խիտ անտառային տարածքում գտնվող փոքր բացատում, որն ունի ձագարաձև խորություն։ «Ֆորեսթբրիջ» նախագիծը ստեղծվել է «Արխանգել» ճարտարապետական արվեստանոցում։ Արվեստանոցի հիմնադիր-ղեկավար Արտակ Կնյազյանն ասում է. «Խնդիրը բարդ էր նրանով, որ տեղանքում ծառ չի հատվելու և կարևոր էր, որ կառույցը ձուլվի միջավայրին: Ու արդեն էական էլ չէ, թե կերևա այն ինչ-որ տեղից թե ոչ, որովհետև ծառերն այն այսպես թե այնպես փակում են: Գաղափարն էր կառուցել մի շինություն, որը քեզ չի կտրում անտառից՝ թույլ տալով անընդհատ զգալ նրա կենարար էներգիան, քեզ զգալ որպես անտառի անբաժան մասնիկ։ Բայց մյուս կողմից այն բազմահարկ շինություն է՝ երեք մասնաշենքով, իր բոլոր արդիական հարմարություններով, որը միևնույն ժամանակ չի խաթարում ընդհանուր տեսարանը, չի առանձնանում ու չի հակադրվում»: <br><br> Համալիրը լինելու է բնության մեջ՝ բնական միջավայրին համաձուլված մի կառույց, որը ոչ թե մարդուն կտրում է բնությունից, այլ միավորում բնության հետ։ Բնությունը ներխուժում է ճարտարապետության մեջ, ճարտարապետությունը դարձնելով բնության հետ մեկ ամբողջություն։ Դրան, ինչպես նշում է Արտակ Կնյազյանը, նպաստել է ճարտարապետական մի քանի լուծում. ճակատներին ստեղծել են կանաչապատ հատվածներ՝ «դրանով ասես ներողություն խնդրելով բնությունից»։ Ըստ էության նախկին բացատը լրացվել է կանաչով՝ բոլոր պատշգամբներն ունեն թաղարներով ծառեր, փայտե ուղղահայաց չորսուներ։ <br><br> Տեղանքի ձագարաձևությունը ներշնչել է կամրջակներով շենքը անտառին կապելու միտքը: «Դա թույլ է տալիս ավելի արագ, բոլոր մակարդակներում ստեղծված հաբերից (hub), առանց ինչ-որ զրոյական մակարդակի հասնելու, անտառ դուրս գալ՝ ապահովելով անմիջական ներդաշնակ կապը բնության հետ»: <br><br> Երեք մասնաշենքերի միջև նախագծված երկու ապակեպատ աստիճանավանդակավոր հանգույցներից ու կամուրջներից բացի, համալիրի մյուս առանձնահատկությունը ցանցով պատշգամբների քողարկումն է։ Անտառապատ միջավայրը հաճելի է, օգտաշահ, բայց մյուս կողմից քամու հետ պատշգամբներում հաճախ են հայտնվում տերևներ, չոր ոստեր և այլն: Իսկ ցանցը չեզոքացնում է դրանք։ <br><br> Նախագծի գլխավոր ճարտարապետ Տիգրան Սահակյանը ներկայացնում է նախագծի որոշ մանրամասներ։ Շինությունը կառուցվելու է մոտ 2000 մ² ընդգրկող ձագարաձև բացատում։ Առաջին հարկը լինելու է հասարակական գոտի՝ ռեստորանով, սրճարանով, խաղային և սպասարկման այլ գոտիներով, դրանց դիմաց գտնվելու է ընդհանուր լողավազանը։ Լողավազանի ջրերը ֆիլտրացիոն համակարգով տեսողական կապվում են մոտակայքում հոսող գետակի հետ՝ կրկին անգամ ընդգծելով կապը բնության հետ։ <br><br> Հասարակական գոտուց վերև բարձրանում են բնակելի 6, 7, 9 հարկանի մասնաշենքերը։ «Մասնաշենքերն իրար միացնող հանգույցներն ապակեպատ են։ Դա տպավորություն է ստեղծում, թե բնությունն անցնում է շենքի միջով, և դրանցից կամրջակներով ստեղծվող անմիջական կապն էլ ավելի է ներդաշնակեցնում շենքը, շենքում գտնվողին ու բնությունը։ Իսկ պատշգամբների կանաչը ուղղահայաց անտառի տպավորություն է ստեղծում, ասես անտառի բնական շարունակությունը լինի», - ասում է Տիգրան Սահակյանը։ <br><br> Շինությունը երեսապատված է լինելու սպիտակ քարով, որի վրա կանաչ գոտիներով ստեղծվող հակադրությամբ ևս ընդգծվել է կապը բնության հետ։ Համալիրը կունենա 2,5 հարկանի ստորգետնյա ավտոկայանատեղի։ <br><br> Ծառահատումներ տարածքում չեն արվելու, ավելին՝ պատշգամբներում տեղադրվող ծառերով լրացվելու է անտառը՝ շենքը բնության հետ համաձույլ դարձնելով։ Այս նախագիծը ուղղահայաց անտառ-կառույցի հետաքրքիր օրինակ է՝ միտված ապագային և ապագայի ճարտարապետությանը։
Հարուստ պատմամշակութային անցյալ և դինամիկ զարգացող ներկա ունեցող Դիլիջանը Հայաստանի զբոսաշրջային կյանքի ձգողական կենտրոն է դարձել: Շատերն են ուզում լինել այնտեղ, որտեղ կառուցվել է Հայաստանի առաջին առողջարանը (1921 թ.), զբոսնել 20- րդ դարասկզբի տներ ունեցող թաղամասում, գնալ արգելոց և արգելոցի տարածքում գտնվող խորհրդավոր Աղավնավանք, Մաթոսավանք, Ջուխտակ վանք ու Հաղարծին, հանգստանալ Պարզ լիճի ափին… Եվ որպեսզի զբոսաշրջիկները հեշտ կողմնորոշվեն պատմամշակութային բազմազանության մեջ, բացահայտեն Դիլիջանի բնությունը իր ողջ հմայքով ու իսկապես հաճույք ստանան իրենց այցելությունից հիմնվել է Զբոսաշրջային տեղեկատվական կենտրոն: Այն կառուցվել է Դիլիջանի կենտրոնում՝ քաղաքային այգում, IDeA հիմնադրամի կողմից «Դիլիջանի և հարակից համայնքների զարգացման նախաձեռնություն» տարածքային զարգացման ծրագրի շրջանակում Եվրոպական միության և Հայաստանի Տարածքային կառավարման և զարգացման նախարարության համաֆինանսավորմամբ, Դիլիջանի համայնքապետարանի և Դիլիջանի Ազգային պարկի համագործակցությամբ: Ծրագրի նպատակն է որպես զբոսաշրջային ուղղություն զարգացնել Դիլիջանն ու հարակից՝ Թեղուտ, Հաղարծին, Գոշ, Հովք, Աղավնավանք, Խաչարձան գյուղերը և ավելացնել տարածաշրջան այցելողների թիվը՝ ստեղծելով զբոսաշրջիկների համար գրավիչ միջավայր և խթանելով տեղական տնտեսության զարգացումը։ «Դիլիջանի և հարակից համայնքների զարգացման նախաձեռնություն» ծրագրի ղեկավար Տաթևիկ Սարգսյանը նշում է ծրագրի շրջանակում արված ու նախատեսվող մի քանի աշխատանքներ ևս. «Դպրոցի հանրակրթական դպրոցներից մեկում հիմնվել է Արհեստների ու արվեստների կենտրոն, որտեղ կենտրոնացել է Դիլիջանի արհեստավոր ու արվեստավոր կարող ուժը: Նախատեսվում է Զբոսաշրջային կենտրոնին կից ստեղծել քաղաքային շուկա, իսկ Թեղուտ գյուղի մոտակայքում գյուղատնտեսական տաղավար, որտեղ տեղացիները կկարողանան իրացնել իրենց արտադրանքը»: Զբոսաշրջային տեղեկատվական կենտրոնն առաջինն է Տավուշի մարզում, որն անվճար տեղեկատվություն է տրամադրելու զբոսաշրջիկներին՝ դառնալով տարածաշրջանում զբոսաշրջության և հանգստի հետ կապված միջոցառումների համակարգման գլխավոր հարթակ: Կենտրոնում զբոսաշրջիկին կներկայացվեն արկածային և առողջարանային, էկո և ագրո տուրիզմի կազմակերպման իր նախընտրելի տարբերակները, հանգրվանի լավագույն ու հարմար վայրերը: Անհրաժեշտության դեպքում հենց տեղում հնարավոր է վարձակալել հեծանիվներ, վրաններ, արշավի համար նախատեսված պարագաներ, նաև իրերը պահ տալ կենտրոնի պահասենյակում: Նորարարական ճարտարապետական Կառույց Զբոսաշրջային տեղեկատվական կենտրոնը նորարարական ճարտարապետական կառույց է՝ համահունչ շրջակա միջավայրի հետ: Ճարտարապետության այս ոճը վերջին շրջանում լայն տարածում է ստացել աշխարհում: Նմանատիպ շենքերը կառուցվում են հիմնականում բնության գրկում՝ ծովափնյա, անտառոտ կամ լեռնային տարածքներում, քանի որ միաձուլվում են շրջակա միջավայրի հետ: Հատակից առաստաղ տեղադրվող պատուհանները արտացոլում են շրջապատը՝ անմիջական կապ ստեղծելով շրջակա բնական միջավայրի հետ: Նույն նորարարական, մինիմալիստական լուծումներով կառուցված Դիլիջանի Զբոսաշրջային տեղեկատվական կենտրոնն ինքն էլ լիովին մերվել է քաղաքային այգու հետ: Կենտրոնի ճարտարապետ Վազգեն Սեդրակյանն ասում է, որ ճարտարապետական նման լուծումն ինքնանպատակ չի եղել (շենքի ընդհանուր գաղափարը մշակել է «Էն Էս Թի» ճարտարապետական արվեստանոցը «Թիմ Ֆլինն Արքիթեքթս» ընկերության հետ): Հենց տեղադիրքն ու այգու միջավայրն են թելադրել շենքի ճարտարապետությունը. «Քանի որ այգու մեջ էր կառուցվելու, փորձեցինք այն անել թափանցիկ ու թեթև, որ մաքսիմալ ձուլվի շրջակա միջավայրին, փորձեցինք անել գրավիչ, որի միջով մարդիկ կարող են անցնել, տեսնել, թե ճանապարհն ինչպես է շարունակվում: Արտաքին ու ներքին հարդարումն էլ է շատ պարզ: Օգտագործել ենք փայտը, որը Դիլիջանին հարազատ նյութ է և բավական տարածված դիլիջանական ճարտարապետության մեջ, որտեղ գերակշռում են փայտե բազրիքներն ու պատշգամբները: Ներսից էլ կառույցը շատ պարզ է, խնդիրն այն է եղել, որ շենքը ներսից դուրս, դրսից ներս բաց լինի: Մենք ոչ թե գնացել ենք ուղղակի նմանակման ճանապարհով, այլ ձգտել ենք ստեղծել միջավայրին հարազատ կառույց»: Զբոսաշրջային տեղեկատվական կենտրոնի շենքը մակերեսով փոքր է. ընդհանուր՝ 120մ², առաջին հարկը՝ մոտ 80 մ², երկրորդը՝ 40 մ²: Առաջին հարկը կազմված է մի քանի գոտիներից. տուրիստական հատված, որտեղ տուրիստները կստանան անհրաժեշտ տեղեկատվություն, հուշանվերների փոքր խանութ, վարձույթի սրահ՝ տուրիստական համազգեստ, հեծանիվ, վրաններ և այլն վարձակալելու համար, և պահասենյակ՝ տուրիստների իրերը ապահով պահելու համար: Երկրորդ հարկում համայնքային կենտրոնն է, որտեղ կարող են անցկացնել դասընթացներ, հանդիպումներ: «Կենտրոնի շենքը փորձել ենք անել մաքսիմալ էներգախնայող բարձր ստանդարտներով: Տանիքում տեղ է նախապատրաստվել արևային վահանակների համար, և մոտ ապագայում շենքի արևային էներգիայով կսնուցվի: Բացի այդ նախատեսել ենք, որ դրսից պատերը ծածկվեն փաթաթվող կամ մագլցող բույսերով: Այդպես շենքը իր շրջապատի հետ ավելի միաձույլ կլինի»,- ասում է Վազգեն Սեդրակյանը: Դիլիջանի Բարեկարգ Քաղաքային Այգին Մաքսիմ Գորկու փողոց 15/2 հասցեում գտնվող Զբոսաշրջային տեղեկատվության կենտրոնի շենքը կառուցվել է քաղաքային զբոսայգու և լճի մոտակայքում: Նախկինում Զբոսաշրջային կենտրոնի տեղում եղել է շինարարական թափոն, որն առաջացել էր մոտակայքում գտնվող կիսակառույց հյուրանոցի շինարարության ընթացքում և ժամանակի ընթացքում ծածկվել էր կանաչով: Քաղաքային զբոսայգին ոչ միայն ազատվեց անպետք թափոնից, այլև IdeA հիմնադրամի միջոցով բարեկարգվեց: Այգին մաքրվեց, ծառերը էտվեցին, ի դեպ էտման աշխատանքներ այգում չէին արվել մոտ 12 տարի, շավիղները կարմիր մանրախճով պատվեցին, մանկական խաղահրապարակի հին ատրակցիոնների մի մասը վերանորոգվեց, մյուսները փոխարինվեցին նորերով, տեղադրվեցին նոր նստարաններ ու աղբամաններ, արդիականացվեց այգու լուսավորությունը, թարմացվեցին խորհրդային սիմվոլիկա պատկերող նկարների շրջանակները. «Դրանք պահպանվել են որպես հնի ու նորի համադրություն և քաղաքի պատմության մի մասնիկ,- ասում է Դիլիջանի զարգացման ծրագրի ղեկավար Դավիթ Իսկանդարյանը՝ շարունակելով մանրամասնել այգու բարեկարգման աշխատանքները: - Քաղաքային այգու բարեկարգման ծրագրի շրջանակներում ըստ էության այգու մակերեսը մոտավորապես կրկնապատկվել է, ի հաշիվ Զբոսաշրջային տեղեկատվական կենտրոնի հարակից տարածքների բարեկարգման:Այգու պահպանման ու մաքրման ամենօրյա աշխատանքների իրականացման համար ստեղծել ենք պահնորդական և օպերացիոն ծառայություններ: Ի դեպ այգու բոլոր աշխատակիցները դիլիջանցիներ են, այդպես մենք նաև լուծել ենք տեղացիների զբաղվածության ապահովման որոշ խնդիրներ: Նախատեսվում է նաև լճի վերակառուցումը մոտ ապագայում՝ արդիականացված ջրահեռացման ու ֆիլտրման համակարգով»: Այսօր բարեկարգ ու մաքուր այգում զբոսնելը շատ ավելի հաճելի է, մեծացել է մարդկանց հոսքը այգում, ավելացել Դիլիջանի գրավչությունը:
Տավուշի մարզի Դիլիջան քաղաքում այս շաբաթ կսկսվի սոցիալական բնակարանաշինության նոր ծրագրի շինարարությունը՝ լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ հայտարարել է Ազգային սոցիալական բնակարանային ասոցիացիայի (ԱՍԲԱ) տնօրեն Արա Նազինյանը: Ծրագրի շինարարական փուլի մեկնարկը տրվել է 2012 թ-ի սեպտեմբերի 8-ին, երբ ԱՍԲԱ հիմնադրամի և Դիլիջանի քաղաքապետարանի միջև ստորագրվել է համաձայնագիր, որով արձանագրվել է մատչելի սոցիալական բնակարանային ծրագրի նախապատրաստական փուլի ավարտը և շինարարության փուլի մեկնարկը: Սոցիալական բնակարանային ծրագրի առաջին փուլի ընթացքում նախատեսվում է շահագործման հանձնել 50 բնակարան, որոնցից 20-25-ը հիմնադրամի տնօրենի խոսքերով պատրաստ կլինեն արդեն մինչև տարեվերջ: Դիլիջան քաղաքում ցածր և միջին եկամուտ ունեցող ընտանիքներին մատչելի բնակարաններով ապահովելու ծրագրի համար վարկային ռեսուրսը տրամադրվել է հոլանդական «Դիգ» (DIGH) կազմակերպության կողմից: Նշենք, որ դեռևս 2011 թ-ին Հայաստանի Ազգային սոցիալական բնակարանային ասոցիացիայի (ԱՍԲԱ) խորհրդի նախագահ Արթուր Բաղդասարյանի և «Հոլանդական միջազգային բնակարանային երաշխիքներ» (Dutch international quarantees for housing) հիմնադրամի նախագահ Էրիկ Բերժենի միջև համաձայնագիր է ստորագրվել: Համաձայն վերոնշյալ փաստաթղթի՝ համագործակցության առաջին փուլում շուրջ 3 մլն եվրո կտրամադրվի Հայաստանում միջին և ցածր եկամուտներ ունեցող ընտանիքների բնակարանային խնդիրների լուծման նպատակով: Նախատեսվում է շուրջ 1000 բնակարան կառուցել Հայաստանի մի շարք քաղաքներում: Այս նոր ծրագրի իրականացման արդյունքում նախատեսվում է բնակելի շենքերը շահագործման հանձնել 2013-2014 թթ-ին: Ընդհանուր բնակֆոնդի 52 տոկոսը կհանձնվի վարձակալությամբ, իսկ 48 տոկոսը կվաճառվի: Նոր կառուցվելիք 1.1 հեկտար ընդհանուր մակերեսով սոցիալական թաղամասը գտնվում է Դիլիջանի ժամանակին Մոլդովական թաղամաս անվանումը կրող արևմտյան շրջանում: Ծրագիրը նախատեսում է 9 կցաշար տիպի երկհարկանի շենքերի կառուցում և մեկ 4-հարկանի կիսակառույց բնակելի շենքի վերանորոգում: Նշենք, որ ծրագրի առավելությունն այն է, որ սոցիալական բնակարանները կառուցվում են առանձին թաղամասի տեսքով՝ մինչև վերջ հասցնելով բոլոր անհրաժեշտ ենթակառուցվածքների շինարարությունը: Այսօր նախապատրաստական փուլում են գտնվում Աշտարակ և Հրազդան քաղաքներում իրականացվելիք սոցիալական բնակարանաշինական ծրագրերը: Քաղաքապետարանների հետ պայմանագրերն արդեն ստորագրված են, համաձայն որոնց՝ հիմնադրամին ծրագրի իրականացման համար տարածք և կիսակառույց շինություններ կտրամադրվեն: Հայաստանում առաջին սոցիալական բնակարանների շինարարության ծրագրերն իրականացրեց պետությունը՝ Երևանում, Գորիսում, Մարալիկում: Այսպես՝ Մարալիկում կառուցվեց 3 շենք 59 բնակարաններով: Դրանք ժամանակավոր օգտագործման են տրվել մանկատան սաներին, հաշմանդամներին ու միայնակ տարեցներին: Սակայն այդ ծրագրի թերությունն այն է, որ ենթակառուցվածքները բավարար չեն զարգացվել, բակային տարածքները բարեկարգված չեն: 2008-9 թթ-ին համաշխարհային ֆինանսատնտեսական ճգնաժամը շատ ուժեղ հարվածեց անշարժ գույքի շուկային: Նույնիսկ զարգացած երկրներում բնակարանաշինությունը դարձել է ոչ շահավետ՝ անշարժ գույքի նկատմամբ ցածր պահանջարկի պատճառով: Ավելի մեծ ուշադրություն է դարձվում, այսպես կոչված, սոցիալական բնակարաններին (social housing): Դրանք վարձով տրվող բնակարաններ են, որ պատկանում են համայնքին, պետությանը կամ շահույթ ստանալու նպատակ չհետապնդող կազմակերպություններին: Սոցիալական բնակարանաշինության պատմությունն իրականում սկսում է 50-ական թվականներից, երբ Հոնգ Կոնգի կառավարությունը ստիպված էր վերականգնել քաղաքի այրված թաղամասերից մեկը: Իսկ ներկայում Հոնգ Կոնգի բնակիչների կեսն ապրում է սոցիալական բնակարաններում: Իդեալական է համարվում, երբ սոցիալական բնակարանային ֆոնդը երկրում կազմում է ընդհանուրի մոտ 30 տոկոսը: Օրինակ՝ ԱՄՆ-ում մոտ 25 տոկոս է: Հյուսիսային խիստ կլիմա ունեցող երկրներում սոցիալական բնակարանային ֆոնդի տեսակարար կշիռը, որպես կանոն, ավելի բարձր է՝ 45-55 տոկոս: Սոցիալական բնակարանաշինությունը սկզբնական շրջանում զարգանում էր որպես անապահով խավերի բնակարանային ապահովման ձև, սակայն համաշխարհային ճգնաժամից հետո դիտարկվում է նաև որպես այլընտրանք հիփոթեքին: Միջին խավերն ավելի ու ավելի մեծ ուշադրություն են դարձնում սոցիալական բնակարաններին՝ և մատչելիության, և հարմարավետության համար:
