Երկրաշարժ Թուրքիայում Փետրվարի 6-ին, երևանի ժամանակով 05:17-ին, Թուրքիայի Գազիանթեփ նահանգում (հայկ. Այնթափ) 17,9 կմ խորության վրա տեղի ունեցավ 7,8 մագնիտուդով (M 7.8) հզոր երկրաշարժ: Մոտ 9 ժամ հետո, 100 կմ դրանից հյուսիս, Քահրամանմարաշ նահանգում (հայկ. Մարաշ) արդեն 10 կմ խորության վրա տեղի ունեցավ մել այլ հուժկու՝ M 7,5 երկրաշարժ, որն առաջացավ առաջինի հարվածի արդյունքում, բայց այլ երկրաբանական խզվածքում: Այս 2 հիմնական հարվածները ուղեկցվում են բավականին հզոր հարյուրավոր հետցնցումներով, որոնք, մասնագետների պնդմամբ, կարող են շարունակվել շաբաթներ, ամիսներ և անգամ տարիներ: Հաշվի առնելով տարածքի բնակավայրերի խտությունը և կառույցների սեյսմիկ կայունության ոչ այդքան բարվոք վիճակը, զոհերի վերջնական թիվը կարող է մոտենալ 100 000-ի, իսկ անօթևան մնացածներինը՝ միլիոնների: Սա այս տարածաշրջանի վերջին հարյուրամյակի ամենահզոր երկրաշարժերից է, եթե ոչ ամենահզորը: Եթե համեմատենք Սպիտակի M 6,9 երկրաշարժի հետ, ապա առաջին՝ M 7,8 երկրաշարժը, մոտ 8 անգամ ավելի մեծ է Սպիտակինից, և ավելի քան 23 000 անգամ ուժեղ՝ էներգիայի ազատման տեսանկյունից: Թուրքիայում երկրաշարժի հետցնցումային «երկարության» գոտին ձգվել է 400 -500 կմ, այսինք այս աղետի գոտին Հայաստանի տարածքից շատ ավելի մեծ է... Երկրաշարժ Հայաստանում Ասում են միայն հիմարներն են սեփական սխալների վրա սովորում, իսկ խելոքները՝ ուրիշների: Այստեղ ճիշտ կլիներ ձևակերպել այլ կերպ՝ սեփական սխալների վրա սովորողները բավականին խելոք են, իսկ սխալներ կրկնողները՝ լրիվ հիմարներ: Մենք վերջերս ենք անցել Սպիտակի երկրաշարժի մղձավանջի միջով, սակայն կուրուստների խորը ցավը չի անհետացել, ինչպես նաև մինչ այսօր շարունակվող հետևանքների վերացման ջանքերը: Սակայն, այդպես էլ դաս չքաղեցինք բնության այս շարունակական նախազգուշացումներից, ավելի շուտ, իրական և վաղ թե շուտ գալիք սպառնալիքից: Սպիտակի երկրաշարժից հետո խորհրդային կառավարությունը մշակել էր մի համապարփակ պլան հետագա սպառնալիքներից մաքսիմալ խուսափելու նպատակով: Ծրագիրն անգամ ներառում էր բարձրահարկերի «կտրում» 5-6 հարկերի մակարդակով... Սակայն եկավ անկախությունը, տնտեսական ճգնաժամը, պատերազմը և դրանից բխող կառավարության վերաբերմունքը երկրաշարժի սպառնալիքին: Մեր կայքը դեռևս 2010-ին գրել էր Հայաստանի և հատկապես Երևան քաղաքի երկրաշարժերի հանդեպ խոցելիության ամենաբարձր մակարդակի մասին: Այս գնահատականում 2 հանգամանք է հաշվի առնվել, առաջինը՝ հնարավոր հզոր երկրաշարժի հավանականությունը և երկրորդը՝ մայրաքաղաքի շինությունների խտությունը և ցածր սեյսմակայունութունը: Երևանի համար երևի թե ամենավտագավոր՝ Գառնիի խզվածքը լուռ հավաքում է իր էներգիան, և ոչ ոք չի կարող կանխատեսել ե՞րբ այդ էներգիան կլիցքաթափվի, բայց դա տեղի կունենա վաղ, թե ուշ: Ըստ այս խզվածքի հետ կապված գիտական հետազոտությունների, 1679թ. և 1827թ. երկրաշարժերժերի մագնիտուդը հասել է 7.0- ի, այսինքն մոտ Սպիտակի երկրաշարժի ուժգնության: Չմոռանանք նաև 1840թ-ի Արարատի M7,5 երկրաշարժը, որը բառացիորեն փոխեց լեռան տեսքը, իսկ Մեծ Արարատի գագաթից 30-35 մետր մեծության լեռնաբեկորներ էին նետվում լեռան ստորոտին... Այս հարցի շուրջ շատ-շատերն են խոսել ու գրել և՛ դրանից առաջ, և՛ հետո, սակայն լուրջ մոտեցում մինչ այժմ չկա, իսկ իրականացվող քայլերն էական չեն: Ուստի, կրկին անգամ անդրադառնում ենք այս հարցին, ուշադրության ենք հրավիրում առաջնահերթ կառավարությանը, ազգային ժողովին և, ինչու ոչ, բոլոր այլ շահագռգիր և սրտացավ կողմերին, լրջորեն և պատասխանատու մոտենալ մեր հանրապետության համար ամենակարևոր հարցի լուծմանը՝ գալիք երկրաշարժին մաքսիմալ պատրաստվելու ու դիմակայելու պարտավորությանը: Այո՛, պարտավորությանը, քանի որ միակ մարմինը, որ կարող է այս հարցին լուծում տալ ու իր քաղաքականությամբ խրախուսել դրա իրականացումը, դա կառավարությունն է: Դա պարտավորություն է մեր երեխաների, թոռների և ամբողջ ազգի ապագայի առաջ: Ի՞նչ է պետք անել Իհարկե, բոլոր շենքերի և շինությունների տեխնիկական վիճակի բարելավում: Այս հարցի լուծումը տարիների, տասնամյակերի հարց է, բայց հստակ ծրագիրը պետք է շտապ մշակվի և խիստ պահպանվի ամեն տարի, ամեն օր և ամեն ժամ քայլ առ քայլ իրականացվի: Ամենաառաջնահերթը՝ դա գույություն ունեցող սեյսմիկ նորմերից անգամ ավելի բարձր կայունությամբ հիվանդանոցների կառուցումն է: Այստեղ նաև պետք է հաշվի առնել, հատկապես ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքների, բոլոր սարքավորումների սեյսմիկ ամրացման անհրաժեշտությունը: Այսօր հանրապետությունում գործող հիվանդանոցների գերիշխող մասը գործում է խորհրդային նորմերով կառուցված հնամաշ կառույցներում: Առաջնահերթ է նաև մանկապարտեզների, դպրոցների, այլ ուսումնական հաստատությունների կառույցների սեյսմիկ անվտանգության ապահովումը: Որոշ դպրոցներ, մանկապարտեզներ պետական ծրագրերով վերանորոգվել են, իսկ որոշները վերակառուցվել՝ արդի սեյսմիկ նորմերին մասամբ համապատասխանեցնելու նպատակով, սակայն իրական «արտադրանքը» հուսալի համարել չի կարելի: Պետք են լրիվ նոր կառույցներ, նոր և շատ ամուր կառուցվածքներով: Բայց պետք է սկսել այն հաստատություններից, որոնց շենքերը գտնվում են վթարային և անմխիթար վիճակում, իսկ դրանք դեռ բավականին շատ են: Կառավարման համակարգի բոլոր կառույցները՝ նախարարությունները, կոմիտեները, տեղական կառավարման մարմինները, ոստիկանությունը..., մի խոսքով բոլոր կառավարման մարմինները պետք է գործեն ապահով և սեյսմակայուն տարածքներում, իրենց պարտավորությունները անխափան իրականացնելու համար: Հաշվի առնելով երկրաշարժի հանգամանքը, Հայաստանում գործող գրեթե բոլոր դեսպանատները տեղափոխվել են նորակառույցներ, որոնք համապատասխանում են այսօրվա նորմերին: Սակայն մեր կառավարման համակարգի զբաղեցրած տարածքները հիմնականում գտնվում են խորհրդային ժամանակվա՝ այսինքն առկա նորմերին անհամապատասխան կառույցներում: Բնակֆոնդի արդիականացումը երևի թե ամենախոցելին է այս շարքում և հարցի լուծման ամենադժվար մասն է կազմում: Խորհրդային տարիներից մնացած անմխիթար վիճակում գտնվող բնակֆոնդը գերիշխող մաս է կազմում մայրաքաղաքում և հանրապետության այլ տարածքներում: Բացի այն, որ այդ ժամանակաշրջանի կառույցները այլ նորմերով են կառուցված, և կառուցված են անորակ, ժամանակի իշխանությունների ամենաթողությամբ բնակիչների «շինարարական» միջամտությունները ավելի են բարդացրել իրավիճակը: Կան բազմահարկ շենքեր, որտեղ բնակիչները ուղղակի «վերացրել են» հիմնական կարկասի կրող սյուները, կան շենքեր որոնց տանիքներին 1,2 և անգամ 3 հարկ շինություններ են կառուցել... Բայց սեյսմակայուն բնակարանային շինարարության մասով կան նաև դրական զարգացումներ՝ նորակառույցների բումը, հատկապես Երևանում: Այս նոր բնակֆոնդը շատ ավելի սեյսմակայուն է, և կարելի է ասել սեյսմիկ վտանգներին դիմակայելու լուրջ առաջընթաց: Սակայն այստեղ նույնպես պետք է խիստ հսկողություն սահմանել, քանի որ նախատեսված սեյսմիկ կայունության ապահովման համար պետք է լինեն որակյալ նախագծեր, որակյալ շինարարություն և նյութեր, անկախ և չկոռումպացված հսկողություն: Բացի այդ, պետք է բացառել անկանոն կառուցապատումը, ինչն այսօր նկատվում է որոշ տեղերում, օրինակ՝ Կոմիտաս-Մամիկոնյանց- Ադոնց հատվածում: Քաղաքի այս հատվածի բոլոր նորակառույցների շահագործումը կբերի Կոմիտասի և հարակից փողոցների երթևեկության ամբողջական կոլապսի: Որպես նորակառույցների բումի հիմնական խթանիչ պետք է նշել նախկին կառավարության կողմից դեռևս 2015-ին ընդունված եկամտային հարկի գումարների վերադարձի օրենքը: Սա բավականին լուրջ քայլ էր բնակֆոնդի արդիականացման հարցում և շատ ցավալի է, որ ներկա կառավարությունը, հիմնվելով կարճաժամկետ հաշվարկների վրա, որոշում է կայացրել փուլ առ փուլ վերացնել այս արտոնությունը Երևանում: Ֆինանսական տեսակետից շինարարությունը հանդիսանում է տասնյակ այլ ոլորտների զարգացման լոկոմոտիվ, հանրապետության տնտեսական աճի լուրջ խթանիչ: Միգուցե գնալ այլ՝ բանկային տոկոսների նվազեցման ճանապարհո՞վ: Բանկային համակարգի շահույթները նախորդ տարվա տվյալներով կտրուկ ավելացել են, ու այս ամենից հետո, բանկերը դեռ շարունակում են բարձրացնել իրենց ծառայութունների արժեքները... Երևույթը պետք է հետազոտել և հասկանալ: Ամեն դեպքում, սեյսմիկ կայունության ապահովման տեսանկյունից, այս «ծրագիրը» կարելի է համարել ամենագործուն պետական օգնությունը, ինչն «ամենաէժան» տարբերակով լուծում է մի մեծ խնդրի որոշակի մասը և միաժամանակ բերում է էական տնտեսական աճի: Այսպես, թե այնպես, պետք է փուլ առ փուլ վերաբնակեցնել խորհրդային շրջանում կառուցված բոլոր բնակելի կառույցների, առաջնահերթ վթարային շենքերի բնակիչներին: Այո, դա շատ լուրջ մարտահրավեր է, բայց այլընտրանք մենք ուղղակի չունենք: Միգուցե վերածել բիզնես նախագծերի՝ հին շենքերի տեղերն անվճար տրամադրելով կառուցապատողներին ու բավարարելով տեղի բնակիչների կարիքները, ու լրացուցիչ տարածքների վաճառքի ձևո՞վ՝ Աջափնյակ համայքի պիլոտային ծրագրի տաբերակով: Միանշանակ լուծումներ շատ կգտնվեն, պետք է փնտրել և գտնել դրանք: Պատմական նշանակության կառույցների մասով, եթե դրանք պետք է պահպանվեն, երևի թե միակ լուծումը կարող է լինել մաքսիմալ հնարավոր ուժեղացման աշխատանքների իրականացումը, ինչը հնարավոր է միայն անբնակ, չշահագործվող կառույցներում: Սպասելու Ժամանակ Այլևս Չկա Այսօրվա պասիվ վերաբերմունքը՝ չգործել և հույսը դնել Աստծու վրա, ուղղակի հանցագործություն է: Տեկտոնիկ սալերը շարժվում են միլիոնավոր տարիներ և դեռ շատ երկար կշարժվեն մեր երկրագնդի օրենքներով, ժամանակ առ ժամանակ ցնցելով այն: Դրան դիմակայելու միակ տարբերակը, դա արհավիրքին պատրաստ լինելն է. դիմավորել տանը և աշխատավայրում հանգիստ նստած, վստահ լինելով դրանց կայունության վրա: Իսկ Սպիտակի երկրաշարժի «ճանապարհով» գնալը մեծագույն սխալ կլինի Հայսատանի նման փոքր երկրի համար: Այո, արդիականացման ծրագիրը կարժենա մեծ գումարներ, բայց այդ ներդրումները տասնյակ անգամներ ավելի քիչ կլինեն, եթե փորձենք համեմատել գալիք երկրաշարժից ավերածությունների, մարդկային կորուստների և երկրի կառավարման անհնարինության հետ: Թուրքիայի այս օրերի սարսափելի աղետը կրկին զգուշացնում է մեզ, որ պետք է գործել, որ սպասելու ժամանակ այլևս չկա: Հ.Գ. (23.02.2023) Երեկ, ամսի 22-ին, կառավարությունում քննարկում է եղել, որի ժամանակ Նիկոլ Փաշինյանն ասել է․«Կարծում եմ՝ պետական կառավարման համակարգը Երևան քաղաքի փոքր կենտրոնից և ընդհանրապես կենտրոնից պետք է դուրս բերել, որովհետև պետական այն գույքի ճիշտ կառավարումը, որ կա Երևան քաղաքի փոքր կենտրոնում և կենտրոնում, կարող է պետությանը տասնյակ միլիարդների եկամուտներ բերել եւ ավելի արդյունավետ դարձնել կառավարման գործընթացները: Մինչդեռ այսօր ուղիղ հակառակն է»: Հիանալի միտք է արտահայտված և հոդվածին համահունջ, եթե գրագետ իրականացվի: 1. Դրական է կառավարման համակարգի դուրս բերումը կենտրոնից և կենտրոնացումը մեկ տարածքում. նորակառույց շենքերում: Բացի սեյսմիկ անվտանգության ապահովումը, սա կբերի նաև կառավարման համակարգի մարմինների միջև իրականացվող տրանսպորտային հաղորդակցության անիմաստ ծախսերի կրճատմանը և ընդհանուր առմամբ՝ կենտրոնի տրանսպորտային հոսքի զգալի ժամային բեռնաթափմանը: 2. Վաճառքի գործարքներից առաջացած գումարները առաջնահերթ կծախսվեն, իհարկե, ազատված և վաճառված շենքերի պետական ծառայողներին աշխատանքային վայրով ապահովելու վրա, իսկ մնացյալը պետք է ծախսվի հողվածում նշված առաջնայնությունների կառուցման վրա՝ հիվանդանոցների, դպրոցների... և այլն: Ճիշտ կլինի վերանայել գոյություն ունեցող կառավարման համակարգը կրճատելու հնարավորությունները: Հայաստանի նման փոքր երկրի համար այսօրվա կառավարման համակարգի ծախսերը լուրջ ու անիմաստ բեռ են հարկատուների ուսերին: 3. Որպես պարտավորություն, ազատված և վաճառված կառույցները, նոր սեփականատերերի կողմից, պետք է՝ կամ գրագետ ուժեղացվեն (պատմական նշանակության), կամ դրանց վայրում նորերը կառուցվեն:

<b>Մեր օրերում շատերն են նախընտրում բնությանը մոտ բնակավայրերը։ Մեծ քաղաքների քաոսից ու աղտից ձգտում են հեռանալ հանգստի գոտիներ, որտեղ կան իրենց աշխատանքի, կենցաղի կազմակերպման համար անհրաժեշտ բոլոր հարմարությունները։ Այս պահանջին ընդառաջ վերջին շրջանում զարգացել է «կանաչ ճարտարապետությունը». նախագծվում են բնությանը համահունչ, բնությանը ձուլված կառույցներ։ Դրանք միայն ծաղկե թաղարներն ու կանաչապատ ճակատները չեն։ Ժամանակակից ճարտարապետության մեջ ավելի ու ավելի տիրապետող է դառնում մարդու և բնության ներդաշնակության գաղափարը։ Նախագծվում են կառույցներ, որոնք ձուլվում են բնական լանդշաֆտին. շինությունը դառնում է բնանկարի շարունակությունը։ Հայաստանում նույնպես նախագծվում են նման կառույցներ։ Դրանցից մեկի մասին էլ կլինի մեր հոդվածը. «Արխանգել» ճարտարապետական արվեստանոցի «Ֆորեսթբրիջ» Նախագիծը: <br><br> </b> «Ֆորեսթբրիջ» բնակելի-հասարակական համալիրը նախատեսվում է կառուցել Դիլիջան քաղաքին հարակից անտառապատ տարածքում (Բեսթ Վեսթեռն հյուրանոցին հարակից տարածքում): Մայրուղուց տեսանելի կլինի համալիրի վերին փոքր հատվածը, և այն չի խաթարի բնության ընդհանուր տեսարանը։ Շինությունը կառուցվելու է խիտ անտառային տարածքում գտնվող փոքր բացատում, որն ունի ձագարաձև խորություն։ «Ֆորեսթբրիջ» նախագիծը ստեղծվել է «Արխանգել» ճարտարապետական արվեստանոցում։ Արվեստանոցի հիմնադիր-ղեկավար Արտակ Կնյազյանն ասում է. «Խնդիրը բարդ էր նրանով, որ տեղանքում ծառ չի հատվելու և կարևոր էր, որ կառույցը ձուլվի միջավայրին: Ու արդեն էական էլ չէ, թե կերևա այն ինչ-որ տեղից թե ոչ, որովհետև ծառերն այն այսպես թե այնպես փակում են: Գաղափարն էր կառուցել մի շինություն, որը քեզ չի կտրում անտառից՝ թույլ տալով անընդհատ զգալ նրա կենարար էներգիան, քեզ զգալ որպես անտառի անբաժան մասնիկ։ Բայց մյուս կողմից այն բազմահարկ շինություն է՝ երեք մասնաշենքով, իր բոլոր արդիական հարմարություններով, որը միևնույն ժամանակ չի խաթարում ընդհանուր տեսարանը, չի առանձնանում ու չի հակադրվում»: <br><br> Համալիրը լինելու է բնության մեջ՝ բնական միջավայրին համաձուլված մի կառույց, որը ոչ թե մարդուն կտրում է բնությունից, այլ միավորում բնության հետ։ Բնությունը ներխուժում է ճարտարապետության մեջ, ճարտարապետությունը դարձնելով բնության հետ մեկ ամբողջություն։ Դրան, ինչպես նշում է Արտակ Կնյազյանը, նպաստել է ճարտարապետական մի քանի լուծում. ճակատներին ստեղծել են կանաչապատ հատվածներ՝ «դրանով ասես ներողություն խնդրելով բնությունից»։ Ըստ էության նախկին բացատը լրացվել է կանաչով՝ բոլոր պատշգամբներն ունեն թաղարներով ծառեր, փայտե ուղղահայաց չորսուներ։ <br><br> Տեղանքի ձագարաձևությունը ներշնչել է կամրջակներով շենքը անտառին կապելու միտքը: «Դա թույլ է տալիս ավելի արագ, բոլոր մակարդակներում ստեղծված հաբերից (hub), առանց ինչ-որ զրոյական մակարդակի հասնելու, անտառ դուրս գալ՝ ապահովելով անմիջական ներդաշնակ կապը բնության հետ»: <br><br> Երեք մասնաշենքերի միջև նախագծված երկու ապակեպատ աստիճանավանդակավոր հանգույցներից ու կամուրջներից բացի, համալիրի մյուս առանձնահատկությունը ցանցով պատշգամբների քողարկումն է։ Անտառապատ միջավայրը հաճելի է, օգտաշահ, բայց մյուս կողմից քամու հետ պատշգամբներում հաճախ են հայտնվում տերևներ, չոր ոստեր և այլն: Իսկ ցանցը չեզոքացնում է դրանք։ <br><br> Նախագծի գլխավոր ճարտարապետ Տիգրան Սահակյանը ներկայացնում է նախագծի որոշ մանրամասներ։ Շինությունը կառուցվելու է մոտ 2000 մ² ընդգրկող ձագարաձև բացատում։ Առաջին հարկը լինելու է հասարակական գոտի՝ ռեստորանով, սրճարանով, խաղային և սպասարկման այլ գոտիներով, դրանց դիմաց գտնվելու է ընդհանուր լողավազանը։ Լողավազանի ջրերը ֆիլտրացիոն համակարգով տեսողական կապվում են մոտակայքում հոսող գետակի հետ՝ կրկին անգամ ընդգծելով կապը բնության հետ։ <br><br> Հասարակական գոտուց վերև բարձրանում են բնակելի 6, 7, 9 հարկանի մասնաշենքերը։ «Մասնաշենքերն իրար միացնող հանգույցներն ապակեպատ են։ Դա տպավորություն է ստեղծում, թե բնությունն անցնում է շենքի միջով, և դրանցից կամրջակներով ստեղծվող անմիջական կապն էլ ավելի է ներդաշնակեցնում շենքը, շենքում գտնվողին ու բնությունը։ Իսկ պատշգամբների կանաչը ուղղահայաց անտառի տպավորություն է ստեղծում, ասես անտառի բնական շարունակությունը լինի», - ասում է Տիգրան Սահակյանը։ <br><br> Շինությունը երեսապատված է լինելու սպիտակ քարով, որի վրա կանաչ գոտիներով ստեղծվող հակադրությամբ ևս ընդգծվել է կապը բնության հետ։ Համալիրը կունենա 2,5 հարկանի ստորգետնյա ավտոկայանատեղի։ <br><br> Ծառահատումներ տարածքում չեն արվելու, ավելին՝ պատշգամբներում տեղադրվող ծառերով լրացվելու է անտառը՝ շենքը բնության հետ համաձույլ դարձնելով։ Այս նախագիծը ուղղահայաց անտառ-կառույցի հետաքրքիր օրինակ է՝ միտված ապագային և ապագայի ճարտարապետությանը։

Նորք Մարաշի բարձունքը նախկինում եղել է անտառապատ տարածք՝ համարվելով Երևան քաղաքի թոքերը: Մութ ու ցուրտ տարիների անտառահատումների, նաև ոռոգման խնդիրների պատճառով անտառը վերացել է: «Խախամյան Հերիթիջ» կառուցապատող ընկերությունը իր «Ամանու» նախագծով նպատակ ունի վերաանտառավորել տարածքը՝ ստեղծելով քաղաքային ապրելակերպի նոր մշակույթ ու ինքնատիպ մասնավոր միջավայր: Թաղամաս-այգի՝ 75 % կանաչապատ տարածքով «Ամանու» թաղամասը զբաղեցնելու է 5 հեկտար տարածք։ Այժմ կառուցապատվում է 1 հա-ը։ Տարածքը՝ Նորքի նախկին անտառները, ընտրվել է, որովհետև նախ՝ բարձրադիր է ու այստեղից բացվում է ամենալայն համայնապատկերը դեպի քաղաք, երկրորդը՝ «Խախամյան Հերիթիջ» ընկերությանը ոգեշնչում է տեղանքը լանդշաֆտային ինքնատիպ լուծումներով վերականգնելու գաղափարը. գաղափար, որը մեծ հաջողությամբ իրագործվեց 6 տարի առաջ Մարզահամերգային համալիրի հարակից, ընդամենը մի քանի ծառ ունեցող տարածքում՝ ստեղծելով Էլ Գարդեն ժամանցի կանաչ գոտին, այժմ էլ հերթը Նորքի անտառինն է: Ի դեպ՝ վերականգնումը չի լինելու տնկիներով, որոնց կանաչն ու զովը վայելելու համար պետք է սպասել տարիներ։ Հայաստանի տարբեր անկյուններից այստեղ են տեղափոխվում մեծ, հասուն ծառեր, այդ թվում՝ մշտադալար, որոնց ընտրությունն ու տեղափոխումը կազմակերպում են մասնագետ բնագետները: Արդեն իսկ թաղամասի տարածքում տնկվել է 1100 հասուն ծառ։ Իսկ նախագծի ավարտին նախատեսվում է ունենալ 4500 ծառ։ Սա բացառիկ նախագիծ է, որի 75 %-ը կանաչապատ է լինելու՝ կառուցված բիոֆիլիկ և բիոմետրիկ ճարտարապետության սկզբունքներով. բիոմետրիկ, երբ բնության որևէ տարր դառնում է ոգեշնչման արդյունք. այս նախագծում դա բաղեղի տերևն է. շենքերը նախագծվել են բաղեղի տերևի նմանությամբ: Եվ բիոֆիլիկ, երբ շենքերում բնությունն անպակաս է։ Վերին հարկերը կունենան մասնավոր այգիներ։ Սա է թաղամասի առանձնահատկությունը. լանդշաֆտային հետաքրքիր լուծումներով ավելի ընդարձակ տարածք, բնակելի շենքեր՝ միաձուլված բնությանը: Բնությանը համահունչ քաղաքային ապրելակերպ՝ արևի թաղամասում «Ամանու» ճապոներեն նշանակում է արևածագի արև. կառուցվող թաղամասը Երևանի կենտրոնի հանդեպ գտնվում է արևածագի դիրքում: Բացի այդ, արևն այս թաղամասում է լինելու ամբողջ օրվա ընթացքում: Բառի երկրորդ բացատրությունը բնությանը համահունչ ապրելակերպն է. գաղափար, որը դրված է այս թաղամասի ստեղծման հիմքում: Բոլոր բնակարաններից գեղեցիկ համայնապատկեր է բացվում դեպի քաղաք կամ թաղամասի այգի։ Այգում կլինեն քարային արահետներ, գետակների վրա գցված կամրջակներ, լճակ ու 11 մետրանոց ջրվեժ: Կանաչ հատվածներում լինելու են օդափոխիչով փակ և խարույկով բաց հանգստի գոտիներ: 4- 6 հարկանի 4 շենքերի ընդհանուր 50 բնակարանները ծայրեծայր ապակեպատ են՝ դեպի պատշգամբ բացվող պանորամային պատուհաններով: Բայց բնակարանները նախագծվել են այնպես, որ ոչ մի օտար հայացք չի կարող խանգարել տան անդորրը: Որոշ դեպքերում էլ դրան նպաստում են ծառերը, որոնք ասես բնական պարիսպ լինեն ու փակում են միջսենյակային տեսանելիությունը: Տերևի տեսքով կառուցված շենքերում չկան սուր անկյուններով պատեր, դրանք կոր են ու ապահովում են դրական էներգետիկ հոսք: Առաստաղների բարձրությունը 3.2 մ է, վերին հարկերը՝ 4,2 մ։ Բնակարանները միջնապատեր չունեն, ներքին հարդարումը որոշում է ինքը բնակիչը՝ հիմնվելով առաջարկված կոնցեպտի վրա: «Ամանուն» այս նախագծով նաև փոխում է պատկերացումներն առաջին հարկի մասին։ Այս թաղամասի առաջին հարկերը այնպիսին են, որ տպավորություն է ստեղծվում, թե քաղաքից դուրս քո առանձնատանն ես, ոչ թե քաղաքային բնակարանում: Բոլոր վերին հարկերն ունեն 140 քմ պատշգամբ՝ իրենց անհատական լողավազանով ու այգիով։ Մեքենաների համար կան առանձնացված ճանապարհներ, ստորգետնյա և բաց ավտոկայանատեղիներ։ Թաղամասն ունենալու է պահակակետերով 3 մուտք. կառուցվում են Սարալանջից (որով քաղաքի կենտրոնից 2,5 կմ է հեռավորությունը) և Գարեգին Հովսեփյան փողոցից դեպի թաղամաս ձգվող ճանապարհները, երրորդ՝ արդեն գործող մուտքը Արմենակ Արմենակյան փողոցից է։ Արդեն պատրաստ է ավտոկայանատեղին, ավարտվել են 4 շենքերի հիմնային աշխատանքները։ Բնակարանների վաճառքը սկսվել է: Այստեղ առաջարկվում է ոչ թե քառակուսի մետր, այլ՝ ապահով, կանաչ ու քաղաքակիրթ միջավայր Քաղաքի կենտրոնից ընդամենը 2.5 կմ է հեռու, սակայն տպավորություն է, թե քաղաքից դուրս ես: «Ամանու» թաղամասի 4,5,6 հարկանի շենքերի ընդհանուր 50 բնակարանները քառակուսի մետրով չեն վաճառվում: Գնորդի սեփականությունն է դառնում ամբողջ կանաչապատ տարածքը, ապահով ու գեղագիտական հաճույք պատճառող միջավայրը: Այգու խնամքով զբաղվելու է թաղամասի տեխնիկական անձնակազմը: Թաղամասը փակ է լինելու, պարսպապատ՝ ամբողջացնելով փակ համայնքի գաղափարը: Լինելու է 24/7 տեսահսկում: Կլինի նաև կոնսիերժ ծառայություն: Օտար անձինք, ոչ սեփականատերերը, չեն կարող առանց թույլատվության մտնել ու զբոսնել թաղամասում։ Սա արվում է թաղամասի ընդամենը 50 ընտանիքի կատարյալ ապահովության ու հանգստի համար:

Դիլիջանը զբոսաշրջային մեծ պոտենցիալ ունեցող քաղաք է. մոտակա պատմական հուշարձանները, քաղաքի պահպանված հին թաղամասը և, իհարկե, քաղաքամերձ փարթամ անտառներն ու լեռնային մաքուր օդը, այն դարձնում են յուրօրինակ ու գրավիչ: Շատ ներդրողներ են իրենց ուշադրությունը սևեռել «հայկական Շվեյցարիայի» վրա և ձեռնարկել հետաքրքիր նախագծեր: Դրանցից մեկն էլ Դիլի Թաունն է, որի շնորհիվ կարող եք համատեղել ձեր հանգիստն ու բիզնեսը Դիլիջանում: Դիլիջանի ամենահանգիստ և արևկող բնակելի հատվածում կառուցվել է ժամանակակից ստանդարտներին համապատասխան, ճարտարապետական նորաոճ լուծումներով առանձնատների համալիր: Բայց մյուս նմանատիպ համալիրներից այն տարբերվում է նրանով, որ առանձնատանը կարող եք և՛ ապրել ու հանգստանալ, և՛ հանձնել վարձակալության Dili Town Resort and Spa համալիրի միջոցով՝ տոկոսային 70/30 հարաբերակցությամբ, որից 70%-ը ձերն է: Առանձնատները շահագործման են հանձնվում արտաքին ամբողջական բարեկարգմամբ։ Բոլոր ունեն սեփական ետնաբակ 77 քմ-ից սկսած, ունեն նաև ավտոտնակ: Սեփականատերերը և հյուրերը կարող են արտոնյալ պայմաններով օգտվել Dili Town Resort and Spa հյուրանոցային համալիրի կողմից առաջարկվող հարմարություններից՝ լողավազանից, շոգեբաղնիքից, սպորտդահլիճից, ռեստորանից, լվացքատնից և այլն։ Միաժամանակ՝ սեփականություն և եկամտի աղբյուր ունենալու այս առաջարկն այնքան գրավիչ է եղել, որ առանձնատներն արագ վաճառվել են: Բայց քանի որ Դիլի Թաունի բիզնես գործընկեր դառնալ ցանկացողների թիվը մեծ է եղել, ներդրողները ձեռնարկել են նաև բազմաբնակարան շենքի կառուցումը: Բնակարանների մեծ մասն արդեն վաճառվել են նույն սկզբունքով, ինչ առանձնատները: Բազմաբնակարան շենքը շահագործման կհանձնվի որպես հյուրանոց: Հյուրանոցային համար-բնակարանները, ինչպես առանձնատները, առաջարկվում են ներքին հարդարմամբ ու ամբողջական կահավորմամբ՝ նույն տոկոսային 70/30 հարաբերակցությամբ: Սկզբում պետք է վճարել գումարի 30% - ը, իսկ մնացած գումարը բաշխվում է շինարարության ընթացքին զուգահեռ՝ ամիսների միջև հավասարաչափ վճարումների տեսքով՝ առանց որևէ հավելավճարի կամ տոկոսագումարի։ Բանկի միջոցով գույքը ձեռք բերելու դեպքում գործում է նաև եկամտահարկի վերադարձի օրենքը: Բնակելի համալիրի (առանձնատների) և բազմաբնակարան շենքի միջև կկառուցվի Dili Town Resort and Spa համալիրը: Այստեղ կլինեն ընդարձակ բաց լողավազան, նիստերի դահլիճ, մանկական խաղահրապարակ և խաղասենյակներ, ռեստորան և սրճարան: ՍՊԱ կենտրոնը հավակնում է լինել տարածաշրջանում ամենամեծը: Այն կունենա փակ լողավազան, ֆիննական, ռուսական և աղի, թաց ու չոր, սառը ու տաք, գոլորշիով և ինգալացիոն շոգեբաղնիքներով: Dili Town Resort and Spa համալիրը կառուցվել է էներգախնայող բարձր չափանիշներով և ունի հարթ տանիքներ, որոնք նախատեսված են արևային վահանակների տեղադրման համար: Դիլի Թաունի արտաքին ճարտարապետական լուծումներն իրականացվել են Դիլիջանի ճարտարապետությանը համահունչ: Թե՛ Dili Town Resort and Spa համալիրը և թե՛ առանձնատներն ունեն դիլիջանյան փայտե ճաղազարդերով կախովի պատշգամբներ, փայտե բազրիքներ: Փայտը, որպես Դիլիջանի ճարտարապետությանը հարազատ շինանյութ, օգտագործվել է ոչ միայն արտաքին հարդարման մեջ: Այն գերակշռող է նաև համալիրի ներքին հարդարման մեջ: Ներսում գերակշռում են բնական բույսերով ստեղծված անկյուններն ու հատվածները: Կանաչ բույսերի առատությունը և փայտե լուծումները Դիլիջանի բնության շարունակությունն են դառնում ներսում: Չէ՞որ մենք Դիլիջան ենք գնում հենց բնության համար, և անգամ շենքի ներսում չպետք է կորցնենք բնության գրկում լինելու զգացողությունն ու հաճույքը: Այս տարի՝ 2022 թվականին շահագործման են հանձնվելու բնակելի համալիրը և Dili Town Resort and Spa համալիրը, իսկ բազմաբնակարան շենքը՝ որպես հյուրանոց, նախատեսվում է շահագործման հանձնել 2023 թվականին:

Չնայած այն հանգամանքին, որ մեր երկիրը հայտնվել է այս ծանր իրավիճակում, գործարար և գիտնական Կարո Արմենի հիմնած «Հայաստանի մանուկներ» բարեգործական հիմնադրամը (ՔՈԱՖ) ձգտում է շենացնել մեր հայրենիքը և նոր ծրագրեր է իրականացնում։ Շուտով Դեբետ գյուղը կվերածվի սմարթ գյուղի, և այն լինելու է առաջինը Հայաստանում։ Ըստ ՔՈԱՖ-ի Ենթակառուցվածքային ծրագրերի համակարգող Արթուր Տեր-Սիմոնյանի, շուտով Դեբետում կտեղադրվի նոր խաղահրապարակ, որը ՔՈԱՖ-ի` երբևիցե տեղադրած խաղահրապարակներից ամենալավն է լինելու: Ծրագրի շրջանակներում կառուցվելու է յուրահատուկ իր ձևավորմամբ առաջին սմարթ կանգառն ավտոբուսի համար։ Կանգառի ձևավորման նախագիծն արդեն ավարտվել է, և այժմ այն գտնվում է հաստատման փուլում։ Մեր այն հարցին թե արդյոք՞ նման կանգառների շինարարությունը շարունակական է լինելու, Դեբետի համայնաքապետարանի ֆեյսբուքյան էջից մեզ պատասխանեցին, որ նախագիծը դեռևս միայն այս ծրագրի շրջանակներում է իրականացվելու, և որ կանգառի շինարարական աշխատանքները դեռևս չեն սկսվել։ Ծրագիրը կարող է նոր հետաքրքիր շունչ մտցնել Դեբետ գյուղի բնակչության կուլտուր-կենցաղային կյանքում։ Ի դեպ, ծրագրի հիմքում նշված է, որ այն նպատակ ունի գյուղի բնակիչների համար ստեղծել առավել հարմարավետ, ժամանակակից միջավայր և հնարավորինս նպաստել արտագաղթի կրճատումը։ ՔՈԱՖ-ի գաղափարախոսությունն է. «Ամեն հարմարավետը, ժամանակակիցը, կարևորն ու խելացին գալիս են փոխելու գյուղի կյանքը նախ բնակիչների համար, որոնք կուզենան մնալ, զարգացնել ու մասնակիցը լինել համայնքի նորովի կառուցմանը, ապա նաև դարձնելու գրավիչ ինչպես հարակից համայնքների, այնպես էլ և՛ ներգնա և՛ արտագնա զբոսաշրջության համար»։ Կարծում ենք, Դեբետ գյուղի այս նոր ծրագիրը գրավիչ է ոչ միայն սմարթ լինելով, այլ նաև նրանով, որ նախատեսվում է վերանորոգել ճանապարհները, բարեկարգել հանրային երթևեկությունը, լուծել փողոցների լուսավորման հարցը, ունենալ հիմնովին կառուցված կղմինդրե տանիքներ, որակյալ ենթակառուցվածքներ, զարգացող տնտեսություն, հաղորդակցության ժամանակակից գործիքներ և իհարկե, ակտիվ ու ներգրավված բնակիչներ։ Ինչ խոսք, նման համալիր մոտեցման դեպքում գյուղը լիովին կարող է լուծել իր խնդիրները։ ՔՈԱՖ-ի կայքից մենք տեղակացանք նաև, որ ՍՄԱՐԹ Դեբետ ծրագրի շրջանակներում գյուղում կառուցվելու են նաև մոդուլյար տներ Արցախից տեղահանված ընտանիքների համար։