Երկրաշարժ Թուրքիայում Փետրվարի 6-ին, երևանի ժամանակով 05:17-ին, Թուրքիայի Գազիանթեփ նահանգում (հայկ. Այնթափ) 17,9 կմ խորության վրա տեղի ունեցավ 7,8 մագնիտուդով (M 7.8) հզոր երկրաշարժ: Մոտ 9 ժամ հետո, 100 կմ դրանից հյուսիս, Քահրամանմարաշ նահանգում (հայկ. Մարաշ) արդեն 10 կմ խորության վրա տեղի ունեցավ մել այլ հուժկու՝ M 7,5 երկրաշարժ, որն առաջացավ առաջինի հարվածի արդյունքում, բայց այլ երկրաբանական խզվածքում: Այս 2 հիմնական հարվածները ուղեկցվում են բավականին հզոր հարյուրավոր հետցնցումներով, որոնք, մասնագետների պնդմամբ, կարող են շարունակվել շաբաթներ, ամիսներ և անգամ տարիներ: Հաշվի առնելով տարածքի բնակավայրերի խտությունը և կառույցների սեյսմիկ կայունության ոչ այդքան բարվոք վիճակը, զոհերի վերջնական թիվը կարող է մոտենալ 100 000-ի, իսկ անօթևան մնացածներինը՝ միլիոնների: Սա այս տարածաշրջանի վերջին հարյուրամյակի ամենահզոր երկրաշարժերից է, եթե ոչ ամենահզորը: Եթե համեմատենք Սպիտակի M 6,9 երկրաշարժի հետ, ապա առաջին՝ M 7,8 երկրաշարժը, մոտ 8 անգամ ավելի մեծ է Սպիտակինից, և ավելի քան 23 000 անգամ ուժեղ՝ էներգիայի ազատման տեսանկյունից: Թուրքիայում երկրաշարժի հետցնցումային «երկարության» գոտին ձգվել է 400 -500 կմ, այսինք այս աղետի գոտին Հայաստանի տարածքից շատ ավելի մեծ է... Երկրաշարժ Հայաստանում Ասում են միայն հիմարներն են սեփական սխալների վրա սովորում, իսկ խելոքները՝ ուրիշների: Այստեղ ճիշտ կլիներ ձևակերպել այլ կերպ՝ սեփական սխալների վրա սովորողները բավականին խելոք են, իսկ սխալներ կրկնողները՝ լրիվ հիմարներ: Մենք վերջերս ենք անցել Սպիտակի երկրաշարժի մղձավանջի միջով, սակայն կուրուստների խորը ցավը չի անհետացել, ինչպես նաև մինչ այսօր շարունակվող հետևանքների վերացման ջանքերը: Սակայն, այդպես էլ դաս չքաղեցինք բնության այս շարունակական նախազգուշացումներից, ավելի շուտ, իրական և վաղ թե շուտ գալիք սպառնալիքից: Սպիտակի երկրաշարժից հետո խորհրդային կառավարությունը մշակել էր մի համապարփակ պլան հետագա սպառնալիքներից մաքսիմալ խուսափելու նպատակով: Ծրագիրն անգամ ներառում էր բարձրահարկերի «կտրում» 5-6 հարկերի մակարդակով... Սակայն եկավ անկախությունը, տնտեսական ճգնաժամը, պատերազմը և դրանից բխող կառավարության վերաբերմունքը երկրաշարժի սպառնալիքին: Մեր կայքը դեռևս 2010-ին գրել էր Հայաստանի և հատկապես Երևան քաղաքի երկրաշարժերի հանդեպ խոցելիության ամենաբարձր մակարդակի մասին: Այս գնահատականում 2 հանգամանք է հաշվի առնվել, առաջինը՝ հնարավոր հզոր երկրաշարժի հավանականությունը և երկրորդը՝ մայրաքաղաքի շինությունների խտությունը և ցածր սեյսմակայունութունը: Երևանի համար երևի թե ամենավտագավոր՝ Գառնիի խզվածքը լուռ հավաքում է իր էներգիան, և ոչ ոք չի կարող կանխատեսել ե՞րբ այդ էներգիան կլիցքաթափվի, բայց դա տեղի կունենա վաղ, թե ուշ: Ըստ այս խզվածքի հետ կապված գիտական հետազոտությունների, 1679թ. և 1827թ. երկրաշարժերժերի մագնիտուդը հասել է 7.0- ի, այսինքն մոտ Սպիտակի երկրաշարժի ուժգնության: Չմոռանանք նաև 1840թ-ի Արարատի M7,5 երկրաշարժը, որը բառացիորեն փոխեց լեռան տեսքը, իսկ Մեծ Արարատի գագաթից 30-35 մետր մեծության լեռնաբեկորներ էին նետվում լեռան ստորոտին... Այս հարցի շուրջ շատ-շատերն են խոսել ու գրել և՛ դրանից առաջ, և՛ հետո, սակայն լուրջ մոտեցում մինչ այժմ չկա, իսկ իրականացվող քայլերն էական չեն: Ուստի, կրկին անգամ անդրադառնում ենք այս հարցին, ուշադրության ենք հրավիրում առաջնահերթ կառավարությանը, ազգային ժողովին և, ինչու ոչ, բոլոր այլ շահագռգիր և սրտացավ կողմերին, լրջորեն և պատասխանատու մոտենալ մեր հանրապետության համար ամենակարևոր հարցի լուծմանը՝ գալիք երկրաշարժին մաքսիմալ պատրաստվելու ու դիմակայելու պարտավորությանը: Այո՛, պարտավորությանը, քանի որ միակ մարմինը, որ կարող է այս հարցին լուծում տալ ու իր քաղաքականությամբ խրախուսել դրա իրականացումը, դա կառավարությունն է: Դա պարտավորություն է մեր երեխաների, թոռների և ամբողջ ազգի ապագայի առաջ: Ի՞նչ է պետք անել Իհարկե, բոլոր շենքերի և շինությունների տեխնիկական վիճակի բարելավում: Այս հարցի լուծումը տարիների, տասնամյակերի հարց է, բայց հստակ ծրագիրը պետք է շտապ մշակվի և խիստ պահպանվի ամեն տարի, ամեն օր և ամեն ժամ քայլ առ քայլ իրականացվի: Ամենաառաջնահերթը՝ դա գույություն ունեցող սեյսմիկ նորմերից անգամ ավելի բարձր կայունությամբ հիվանդանոցների կառուցումն է: Այստեղ նաև պետք է հաշվի առնել, հատկապես ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքների, բոլոր սարքավորումների սեյսմիկ ամրացման անհրաժեշտությունը: Այսօր հանրապետությունում գործող հիվանդանոցների գերիշխող մասը գործում է խորհրդային նորմերով կառուցված հնամաշ կառույցներում: Առաջնահերթ է նաև մանկապարտեզների, դպրոցների, այլ ուսումնական հաստատությունների կառույցների սեյսմիկ անվտանգության ապահովումը: Որոշ դպրոցներ, մանկապարտեզներ պետական ծրագրերով վերանորոգվել են, իսկ որոշները վերակառուցվել՝ արդի սեյսմիկ նորմերին մասամբ համապատասխանեցնելու նպատակով, սակայն իրական «արտադրանքը» հուսալի համարել չի կարելի: Պետք են լրիվ նոր կառույցներ, նոր և շատ ամուր կառուցվածքներով: Բայց պետք է սկսել այն հաստատություններից, որոնց շենքերը գտնվում են վթարային և անմխիթար վիճակում, իսկ դրանք դեռ բավականին շատ են: Կառավարման համակարգի բոլոր կառույցները՝ նախարարությունները, կոմիտեները, տեղական կառավարման մարմինները, ոստիկանությունը..., մի խոսքով բոլոր կառավարման մարմինները պետք է գործեն ապահով և սեյսմակայուն տարածքներում, իրենց պարտավորությունները անխափան իրականացնելու համար: Հաշվի առնելով երկրաշարժի հանգամանքը, Հայաստանում գործող գրեթե բոլոր դեսպանատները տեղափոխվել են նորակառույցներ, որոնք համապատասխանում են այսօրվա նորմերին: Սակայն մեր կառավարման համակարգի զբաղեցրած տարածքները հիմնականում գտնվում են խորհրդային ժամանակվա՝ այսինքն առկա նորմերին անհամապատասխան կառույցներում: Բնակֆոնդի արդիականացումը երևի թե ամենախոցելին է այս շարքում և հարցի լուծման ամենադժվար մասն է կազմում: Խորհրդային տարիներից մնացած անմխիթար վիճակում գտնվող բնակֆոնդը գերիշխող մաս է կազմում մայրաքաղաքում և հանրապետության այլ տարածքներում: Բացի այն, որ այդ ժամանակաշրջանի կառույցները այլ նորմերով են կառուցված, և կառուցված են անորակ, ժամանակի իշխանությունների ամենաթողությամբ բնակիչների «շինարարական» միջամտությունները ավելի են բարդացրել իրավիճակը: Կան բազմահարկ շենքեր, որտեղ բնակիչները ուղղակի «վերացրել են» հիմնական կարկասի կրող սյուները, կան շենքեր որոնց տանիքներին 1,2 և անգամ 3 հարկ շինություններ են կառուցել... Բայց սեյսմակայուն բնակարանային շինարարության մասով կան նաև դրական զարգացումներ՝ նորակառույցների բումը, հատկապես Երևանում: Այս նոր բնակֆոնդը շատ ավելի սեյսմակայուն է, և կարելի է ասել սեյսմիկ վտանգներին դիմակայելու լուրջ առաջընթաց: Սակայն այստեղ նույնպես պետք է խիստ հսկողություն սահմանել, քանի որ նախատեսված սեյսմիկ կայունության ապահովման համար պետք է լինեն որակյալ նախագծեր, որակյալ շինարարություն և նյութեր, անկախ և չկոռումպացված հսկողություն: Բացի այդ, պետք է բացառել անկանոն կառուցապատումը, ինչն այսօր նկատվում է որոշ տեղերում, օրինակ՝ Կոմիտաս-Մամիկոնյանց- Ադոնց հատվածում: Քաղաքի այս հատվածի բոլոր նորակառույցների շահագործումը կբերի Կոմիտասի և հարակից փողոցների երթևեկության ամբողջական կոլապսի: Որպես նորակառույցների բումի հիմնական խթանիչ պետք է նշել նախկին կառավարության կողմից դեռևս 2015-ին ընդունված եկամտային հարկի գումարների վերադարձի օրենքը: Սա բավականին լուրջ քայլ էր բնակֆոնդի արդիականացման հարցում և շատ ցավալի է, որ ներկա կառավարությունը, հիմնվելով կարճաժամկետ հաշվարկների վրա, որոշում է կայացրել փուլ առ փուլ վերացնել այս արտոնությունը Երևանում: Ֆինանսական տեսակետից շինարարությունը հանդիսանում է տասնյակ այլ ոլորտների զարգացման լոկոմոտիվ, հանրապետության տնտեսական աճի լուրջ խթանիչ: Միգուցե գնալ այլ՝ բանկային տոկոսների նվազեցման ճանապարհո՞վ: Բանկային համակարգի շահույթները նախորդ տարվա տվյալներով կտրուկ ավելացել են, ու այս ամենից հետո, բանկերը դեռ շարունակում են բարձրացնել իրենց ծառայութունների արժեքները... Երևույթը պետք է հետազոտել և հասկանալ: Ամեն դեպքում, սեյսմիկ կայունության ապահովման տեսանկյունից, այս «ծրագիրը» կարելի է համարել ամենագործուն պետական օգնությունը, ինչն «ամենաէժան» տարբերակով լուծում է մի մեծ խնդրի որոշակի մասը և միաժամանակ բերում է էական տնտեսական աճի: Այսպես, թե այնպես, պետք է փուլ առ փուլ վերաբնակեցնել խորհրդային շրջանում կառուցված բոլոր բնակելի կառույցների, առաջնահերթ վթարային շենքերի բնակիչներին: Այո, դա շատ լուրջ մարտահրավեր է, բայց այլընտրանք մենք ուղղակի չունենք: Միգուցե վերածել բիզնես նախագծերի՝ հին շենքերի տեղերն անվճար տրամադրելով կառուցապատողներին ու բավարարելով տեղի բնակիչների կարիքները, ու լրացուցիչ տարածքների վաճառքի ձևո՞վ՝ Աջափնյակ համայքի պիլոտային ծրագրի տաբերակով: Միանշանակ լուծումներ շատ կգտնվեն, պետք է փնտրել և գտնել դրանք: Պատմական նշանակության կառույցների մասով, եթե դրանք պետք է պահպանվեն, երևի թե միակ լուծումը կարող է լինել մաքսիմալ հնարավոր ուժեղացման աշխատանքների իրականացումը, ինչը հնարավոր է միայն անբնակ, չշահագործվող կառույցներում: Սպասելու Ժամանակ Այլևս Չկա Այսօրվա պասիվ վերաբերմունքը՝ չգործել և հույսը դնել Աստծու վրա, ուղղակի հանցագործություն է: Տեկտոնիկ սալերը շարժվում են միլիոնավոր տարիներ և դեռ շատ երկար կշարժվեն մեր երկրագնդի օրենքներով, ժամանակ առ ժամանակ ցնցելով այն: Դրան դիմակայելու միակ տարբերակը, դա արհավիրքին պատրաստ լինելն է. դիմավորել տանը և աշխատավայրում հանգիստ նստած, վստահ լինելով դրանց կայունության վրա: Իսկ Սպիտակի երկրաշարժի «ճանապարհով» գնալը մեծագույն սխալ կլինի Հայսատանի նման փոքր երկրի համար: Այո, արդիականացման ծրագիրը կարժենա մեծ գումարներ, բայց այդ ներդրումները տասնյակ անգամներ ավելի քիչ կլինեն, եթե փորձենք համեմատել գալիք երկրաշարժից ավերածությունների, մարդկային կորուստների և երկրի կառավարման անհնարինության հետ: Թուրքիայի այս օրերի սարսափելի աղետը կրկին զգուշացնում է մեզ, որ պետք է գործել, որ սպասելու ժամանակ այլևս չկա: Հ.Գ. (23.02.2023) Երեկ, ամսի 22-ին, կառավարությունում քննարկում է եղել, որի ժամանակ Նիկոլ Փաշինյանն ասել է․«Կարծում եմ՝ պետական կառավարման համակարգը Երևան քաղաքի փոքր կենտրոնից և ընդհանրապես կենտրոնից պետք է դուրս բերել, որովհետև պետական այն գույքի ճիշտ կառավարումը, որ կա Երևան քաղաքի փոքր կենտրոնում և կենտրոնում, կարող է պետությանը տասնյակ միլիարդների եկամուտներ բերել եւ ավելի արդյունավետ դարձնել կառավարման գործընթացները: Մինչդեռ այսօր ուղիղ հակառակն է»: Հիանալի միտք է արտահայտված և հոդվածին համահունջ, եթե գրագետ իրականացվի: 1. Դրական է կառավարման համակարգի դուրս բերումը կենտրոնից և կենտրոնացումը մեկ տարածքում. նորակառույց շենքերում: Բացի սեյսմիկ անվտանգության ապահովումը, սա կբերի նաև կառավարման համակարգի մարմինների միջև իրականացվող տրանսպորտային հաղորդակցության անիմաստ ծախսերի կրճատմանը և ընդհանուր առմամբ՝ կենտրոնի տրանսպորտային հոսքի զգալի ժամային բեռնաթափմանը: 2. Վաճառքի գործարքներից առաջացած գումարները առաջնահերթ կծախսվեն, իհարկե, ազատված և վաճառված շենքերի պետական ծառայողներին աշխատանքային վայրով ապահովելու վրա, իսկ մնացյալը պետք է ծախսվի հողվածում նշված առաջնայնությունների կառուցման վրա՝ հիվանդանոցների, դպրոցների... և այլն: Ճիշտ կլինի վերանայել գոյություն ունեցող կառավարման համակարգը կրճատելու հնարավորությունները: Հայաստանի նման փոքր երկրի համար այսօրվա կառավարման համակարգի ծախսերը լուրջ ու անիմաստ բեռ են հարկատուների ուսերին: 3. Որպես պարտավորություն, ազատված և վաճառված կառույցները, նոր սեփականատերերի կողմից, պետք է՝ կամ գրագետ ուժեղացվեն (պատմական նշանակության), կամ դրանց վայրում նորերը կառուցվեն:

Երկրաշարժը տևեց 40 վայրկյան, խլեց 25000 կյանք, ավերեց 11 քաղաք ու 58 գյուղ` ավելի քան 500 հազար մարդու թողնելով անօթևան: Երկրաշարժին հաջորդած ծանր սոցիալ-տնտեսական վիճակը երկրում, մարդկանց՝ տարիներ շարունակ չլուծվող խնդիրները աղետի գոտում ստեղծեցին նոր բարոյահոգեբանական մթնոլորտ, սահմանվեց ժամանակի նոր սահմանագիծ. մինչև երկրաշարժը և երկրաշարժից հետո: Չպակասող Տնակների Ոդիսականը Գյումրիում ավերվեց բնակելի և հասարակական նշանակություն ունեցող շենքերի 80 տոկոսը, ձևավորվեցին անկանոն տնակային տնտեսություններ: Այս երեսուն տարիների ընթացքում թե՛ Գյումրիում, թե՛ աղետի գոտու մյուս բնակավայրերում պետական ու մասնավոր ներդրումների շնորհիվ՝ երկրաշարժի պատճառով հազարավոր անօթևան մնացած ընտանիքներ բնակարաններ ստացան: Բնակարանները ստացան, բայց վագոն-տնակների թիվը համարժեք ձևով չպակասեց: Ինչու՞մ է խնդիրը: Ինչու՞ է անօթևանությունը շարունակում մնալ քաղաքի խոցելի կողմերից մեկը: ՀՀ քաղաքաշինության կոմիտեի բնակարանային ֆոնդի կառավարման և կոմունալ ենթակառուցվածքների վարչության պետ Տանյա Արզումանյանը նշում է. «2008 թվականին սահմանվեց երկրաշարժի հետևանքով անօթևան մնացած ընտանիքների հաշվառման վերջնաժամկետ, և այդ ժամկետում աղետի գոտու բնակավայրերում հերթագրվեց մոտ 7000 ընտանիք, որոնցից ներկայում պետական աջակցությամբ իրականացվող բնակապահովման ծրագրի շահառու են ճանաչվել 5381-ը: Արդեն լուծվել է 4839-ի խնդիրը, մինչև 2020 թվական կլուծվի նաև մնացած 542-ի խնդիրը»: Բայց արի ու տես, որ այդքան մարդկանց բնակարանով ապահովելուց հետո էլ ժամանակավոր կացարաններում բնակվող անօթևաններ կան: Միայն Գյումրիում 2000-ից ավելի վագոն-տնակների մասին է խոսվում: «Տնակներում բնակվող ընտանիքների մի մասը նրանք են, ովքեր ժամանակին ստացել են բնակարան, բայց սոցիալական կարիքներից դրդված վաճառել են ու վերադարձել տնակ, մյուսները բազմանդամ ընտանիքներն են, որոնք բնակարան են ստացել, բայց ընտանիքի մի մասն է տեղափոխվել հատկացված բնակարան, իսկ մյուս մասը շարունակվում է ապրել տնակում: Քիչ չեն նաև այն տնակները, որոնք գնել կամ վարձակալել են ներքին միգրացիայի արդյունքում հարևան համայնքներից Գյումրի տեղափոխված ընտանիքները: Կան նաև տնակի համարակալմամբ քարաշեն կառույցներ, և դրանցում ապրող ընտանիքները, համարվելով տնակում բնակվող, հնարավորություն ունեն օգտվել պետության տրամադրած սոցիալական տարբեր երաշխիքներից: Տնակներում բնակվող ընտանիքների մի մասն էլ այն ընտանիքներն են, որոնք պետական աջակցության ծրագրի շրջանակներում բնակարան են ստացել, սակայն հատկացված բնակարանների նկատմամբ սահմանված վերջնաժամկետում չեն գրանցել իրենց իրավունքները՝ հիմնականում տնակը չքանդելու պարտադիր պայմանը կատարած չլինելու պատճառով: Քիչ չեն նաև տնակները, որոնք օգտագործվում են ոչ բնակության նպատակով, դրանք փոքր կոշկակարանոցներ, վարսավիրանոցներ, առևտրի կետեր են», -տնակների ոդիսականն է ներկայացնում Տանյա Արզումանյանը: Այսինքն՝ տնակների թիվը անօթևանների թվի հետ նույնական չէ: Բնակարանի Առկայությունը Միշտ Չէ որ Սոցիալապես Անկախ է Դարձնում Քաղաքացուն Թվում է տարօրինակ, որ մարդիկ շատ դեպքերում ապրելով տնակներում, չեն սեփականաշնորհում հատկացված բնակարանը, որպեսզի շարունակեն համարվել անօթևան և որոշակի նյութական աջակցություն ստանան: Լինում են նաև այլ ծայրահեղություններ. օրինակ՝ ընտանիքը, որտեղ մեծանում են անչափահաս երեխաներ՝ այդ թվում հաշմանդամություն ունեցող, քաղաքի արվարձանում առաջարկվող բնակարանը համարում է անընդունելի միայն այն պատճառաբանությամբ, որ իր տնակը քաղաքի կենտրոնում է և հենց այնտեղ էլ բնակարան է ուզում: Երկրաշարժը վերապրողների համար դարձավ նաև հոգեբանական աղետ: «Ցավոք աղետի գոտու վերականգնմանն ուղղված հսկայածավալ աշխատանքները լիարժեք տեսանելի չեն, քանի որ իրականացվել են տարիների ընթացքում՝ ոչ միաժամանակ և հաճախ մինչև մի խնդիրը լուծվել է, մյուսն ավելի է խորացել»,- ասում է Տանյա Արզումանյանը: Աղետի գոտու քաղաքային բնակավայրերում որպես անօթևան հաշվառված և պետական աջակցության ծրագրի շահառու ճանաչված ընտանիքների բնակարանային խնդիրներն արդեն լուծված են, բայց այդ քաղաքները դեռևս ունեն անօթևանության, տնակներում ապրող ընտանիքների խնդիր: Խնդիրը վեր հանելու նպատակով Կառավարության որոշմամբ այս տարի մեկնարկել և ավարտին են մոտենում տնակների փաստագրման աշխատանքները, որոնց արդյունքում կազմված նյութերի հիման վրա 2019 թ. կմշակվեն առաջարկություններ՝ դրանցում բնակվող ընտանիքների բնակարանային պայմանների բարելավման, տարածքները ոչ հիմնական շինություններից ազատելու և տարածքների քաղաքաշինական միջավայրը վերականգնելու համատեքստում: Տարածքների ազատումը հնարավորություն կստեղծի նաև դրանք իրացնել ներդրումային տարբեր ծրագրեր (այդ թվում՝ կառուցապատման) իրականացնելու համար: «Աղետի գոտու հիմնախնդրի լուծումը պարզապես պետական աջակցության բնակապահովման ծրագիրը չէ, որն ըստ նախատեսվածի ավարտվի, փակվի ու անցնի: Միայն բնակարանային խնդրի լուծումը ցավոք առկա խնդիրների ամբողջական կանոնակարգում չէ: Փորձը ցույց է տալիս, որ միայն բնակարանային բաղադրիչի առկայությունը սոցիալապես անկախ չի դարձնում քաղաքացուն, քանի որ անբավարար սոցիալական վիճակից ելնելով ընտանիքը կարող է վաճառել բնակարանը ու կրկին կանգնել անօթևանության խնդրի առջև: Խնդիրը կարիք ունի համալիր մոտեցման՝ համայնքների զարգացման ծրագրերի շրջանակներում ներդրումային նախաձեռնությունների կյանքի կոչման, նոր աշխատատեղերի ստեղծման, մարզերում տնտեսական աշխուժություն մտցնելու, զարգացման հնարավորություններ ստեղծելու միջոցով»,- ասում է Տանյա Արզումանյանը:

ՄԱԿ-ի տվյալներով զոհերի թիվը Նեպալում օրեցօր աճում է, և այս երկրաշարժն ընդհանուր առմամբ իր հետքն է թողնում է մոտ 8 մլն մարդկանց ճակատագրի վրա, սակայն այս ամենին զուգահեռ, ավերածություններից անմասն չեն մնում նաև երկրի այլ ոլորտները, մասնավորապես՝ ավերվում են մի շարք հիասքանչ պատմական արժեքներ: Ինչպես տեղեկացնում է Archi Daily պարբերականը, Նեպալում անվերադարձ ավերվել են մի շարք շինություններ, որոնք ներառված են ՅՈՒՆԵՍԿՕ»-ի պատմական արժեքների ցանկում: Մասնավորապես կարելի է նշել «Բհիմսենի աշտարակը» (Bhimsen Tower), որն ամբողջությամբ ավերակների է վերածվել, «Կադմանդու դուրբար» (Kathmandu Durbar Square) հրապարակն անճանաչելի է դարձել, իսկ «Բոդնատհի Ստուպան» (Boudhanath Stupa) հավերժ կերպարանափոխվել է: Երբ բազմաթիվ մարդկային ճակատագրեր անհայտ են, ճարտարապետության մասին խոսելը կարող է ինչ-որ առումով անհարիր թվալ, սակայն նեպալյան ճարտարապետությունը, որը ձևավորվել է դարերի ընթացքում, անմիջականորեն արտացոլում է երկրի մշակույթը: Ի դեպ, ազգային մշակույթն է, որ հնարավորություն է տալիս ողբերգություն ապրած երկրին և ժողովրդին վերածնվել: 7.8 մագնիտուդ հզորությամբ երկրաշարժը զարգացած երկրների համեմատությամբ կարող է էական վնաս հասցնել զարգացող երկրներին: Բանն այն է, որ վերջիններում շինարարության չափանիշներին այնքան էլ խիստ չեն վերաբերում, արդյունքում ժողովրդի կողմից սիրված և նշանակալի շինությունները դառնում է բազմաթիվ զոհերի պատճառ: Մասնավորապես, «Բհիմսենի աշտարակ»-ի փլուզվելու հետևանքով Նեպալում զոհվել է ավելի քան 200 մարդ: Նշենք, որ սա առաջին դեպքը չէ, երբ վերոնշյալ աշտարակն ավերվում է երկրաշարժի հետևանքով, սակայն կարելի է փաստել, որ վերջինն է: Երբ նայում ես աշտարակի ավերակներին, վերջինիս վերականգնումն անիրական է թվում: Նեպալի թագավորական հրապարակներ «Կատմանդու Դուրբարը» և «Պատան Դուրբարը», որոնք համարվում էին անգին համայն մարդկության համար այսօր գրեթե ամբողջությամբ ավերված են: «ՅՈՒՆԵՍԿՕ»-ի պատմական արժեքների ցանկում ներառված հրապարակներն այլևս անհնար է ճանաչել: Այս ամբողջ ողբերգության հետևանքով Նեպալի ժողովուրդը կորցրել է նաև «Բոդնատհի Ստուպան», որը համարվում է Տիբեթի սահմաններից դուրս տիբեթյան ամենասուրբ տաճարը: Այստեղ կարել է մխիթարվել այն փաստով, որ տաճարի գմբեթը պահպանվել է, սակայն տաճարը և շրջակա տարածքներն էական վնասներ են կրել:

2011 թ-ի մարտին Ճապոնիայի արևելքում տեղի ունեցած ավերիչ երկրաշարժից և դրան հաջորդած ատոմային աղետից հետո, բազմաթիվ ճարտարապետական, գիտական և ճարտարագիտական ընկերություններ սկսեցին մշակել այնպիսի մեխանիզմներ, որոնք ապագա բնական աղետների ժամանակ կարող են նվազեցնել կամ էլ անգամ բացառել պոտենցիալ վնասը: Մասնավորապես՝ Տոկիոյում գտնվող «Սակո Արքիթեքթս» (Sako Architects) ընկերության ճարտարապետ Կիիչիրո Սակոն (Keiichiro Sako) մշակեց «Տոհոկու Երկնային Գյուղ» (Tohoku Sky Village) նախագիծը, ճապոնական «Էյր Դենշին Սիսթեմս» (Air Danshin Systems Inc) ընկերությունը մշակեց այնպիսի համակարգ, որը երկրաշարժի ժամանակ շինությանը հնարավորություն է տալիս բարձրանալ հիմքից և «ճախրել» , իսկ Ճապոնիայի կառավարությունը որոշեց արմատական քայլեր ձեռնարկել մարտյան իրավիճակի կրկնությունը բացառելու նպատակով. Կառավարությունը հայտարարեց, որ նախատեսում է մայրաքաղաքից 400 կիլոմետր դեպի արևմուտք կառուցել «Պահեստային Տոկիո»: Այժմ էլ ճապոնական 2 կազմակերպություններ հանրությանն են ներկայացրել հին երկնաքերերի արդիականացման սարքավորումներ, որոնք կարող են էականորեն նվազեցնել աղետի ազդեցությունը և փրկել մարդկային կյանքերը: «Միթսուի Ֆուդոսան Քո» (Mitsui Fudosan Co) կառուցապատող ընկերությունը և նախագծի գլխավոր կապալառու «Կաջիմա Քորփորեյշնը» (Kajima Corporation) նախագծել են մի քանի հարյուր տոննա կշռով հսկայական սեյսմակայուն ճոճանակներ, որոնք պետք է կառավարեն և ճնշեն երկնակեղևի տատանումները: Այս նորագույն սարքավորումները պետք է տեղադրվեն երկնաքերերի տանիքներին, որպեսզի երկրաշարժի ժամանակ տատանումների ուժն ընդունեն իրենց վրա և հակազդելով վերջինիս վրա կրկնակի անգամ նվազեցնեն տատանումների հզորությունը: Նորագույն նախագծի 51 մլն ԱՄՆ դոլար արժողությամբ առաջին փորձնական տարբերակը կտեղադրվի 2015 թ-ին Տոկիոյի «Շինջուկու Միթսուի Բիլդինգ» (Shinjuku Mitsui Building) երկնաքերի տանիքին: Այս փորձնական համակարգը բաղկացած կլինի 6 ճոճանակներից յուրաքանչյուրը 300 տոննա քաշով: Նշենք, որ այս նորագույն համակարգը կարելի է տեղադրել ոչ միայն նոր կառուցվող, այլև արդեն նախկինում կառուցված երկնաքերերի տանիքներին: Այնպես որ վստահությամբ կարելի է պնդել, որ հաջողության դեպքում երկրի, հետագայում նաև ամբողջ աշխարհի բազմաթիվ երկնաքերեր կարող են ապահովագրել իրենց աղետալի երկրաշարժերից:

Ճապոնական «Էյր Դենշին Սիսթեմս» (Air Danshin Systems Inc) ընկերությունը մշակել է այնպիսի համակարգ, որը երկրաշարժի ժամանակ շինությանը հնարավորություն է տալիս բարձրանալ հիմքից և «ճախրել», տեղեկացնում է The Inhabitat ինտերնետային կայքը: «Էյր Դենշին Սիսթեմս»-ի տարածած հայտարարության մեջ նշվում է, որ ստեղծված տեխնոլոգիան ոչ միայն արդյունավետ է, այլև մոտ 3 անգամ ավելի էժան, քան ներկայումս կիրառվող նմանատիպ այլ տեխնոլոգիաներ: Այսպես՝ համակարգն աշխատելու համար անհրաժեշտ է շինության շուրջ տեղադրել որոշ սարքավորանքներ: Համակարգի սենսորը գրացում է երկրաշարժը, և ազդանշանն ուղարկում կոմպրեսորին, որն էլ անմիջապես սկսում է մեծ քանակությամբ օդ մղել հիմքի և տան սահմանում՝ վերջինս բարձրացնելով վերև: Օդի ճնշումը հնարավորություն է տալիս կառույցը երկրաշարժից ցնցվող հիմքից բարձրացնել մոտ 3 սանտիմետրով: Հատուկ փականը կարգավորում է տան հիմքում լցված օդի ճնշումը և հնարավորություն է տալիս պահպանել տան կայունությունը «թռիչքի» ժամանակ: Երկրաշարժի ավարտից հետո շինությունը կրկին իջնում է սեյսմակայուն երկաթբետոնե հիմքի վրա: Նշենք, որ «Էյր Դենշին Սիսթեմս»-ը նախատեսում է համակարգը տեղադրել Ճապոնիայի 88 տներում, և հույսով է, որ մոտ ապագայում այն լայն կիրառում կունենա ավելի մեծ կառույցների պաշտպանման հարցում: Հոդվածին հետևում են մեծ քանակությամբ մեկնաբանություններ տարբեր մտավախություններով, սկսած հոսանքի մատակարարման խափանումից մինչև սարքավորանքների վնասումը երկրաշարժի ընթացքում: Հույս ունենանք, որ Ճապոնական ընկերությունը բոլոր այս հանգամանքները հաշվի կառնի իր «թռչող» տների շինարարության ժամանակ: