Հինավուրց Դիլիջանը Զբոսաշրջային Նորարարական Կենտրոն
Հարուստ պատմամշակութային անցյալ և դինամիկ զարգացող ներկա ունեցող Դիլիջանը Հայաստանի զբոսաշրջային կյանքի ձգողական կենտրոն է դարձել: Շատերն են ուզում լինել այնտեղ, որտեղ կառուցվել է Հայաստանի առաջին առողջարանը (1921 թ.), զբոսնել 20- րդ դարասկզբի տներ ունեցող թաղամասում, գնալ արգելոց և արգելոցի տարածքում գտնվող խորհրդավոր Աղավնավանք, Մաթոսավանք, Ջուխտակ վանք ու Հաղարծին, հանգստանալ Պարզ լիճի ափին… Եվ որպեսզի զբոսաշրջիկները հեշտ կողմնորոշվեն պատմամշակութային բազմազանության մեջ, բացահայտեն Դիլիջանի բնությունը իր ողջ հմայքով ու իսկապես հաճույք ստանան իրենց այցելությունից հիմնվել է Զբոսաշրջային տեղեկատվական կենտրոն: Այն կառուցվել է Դիլիջանի կենտրոնում՝ քաղաքային այգում, IDeA հիմնադրամի կողմից «Դիլիջանի և հարակից համայնքների զարգացման նախաձեռնություն» տարածքային զարգացման ծրագրի շրջանակում Եվրոպական միության և Հայաստանի Տարածքային կառավարման և զարգացման նախարարության համաֆինանսավորմամբ, Դիլիջանի համայնքապետարանի և Դիլիջանի Ազգային պարկի համագործակցությամբ: Ծրագրի նպատակն է որպես զբոսաշրջային ուղղություն զարգացնել Դիլիջանն ու հարակից՝ Թեղուտ, Հաղարծին, Գոշ, Հովք, Աղավնավանք, Խաչարձան գյուղերը և ավելացնել տարածաշրջան այցելողների թիվը՝ ստեղծելով զբոսաշրջիկների համար գրավիչ միջավայր և խթանելով տեղական տնտեսության զարգացումը։ «Դիլիջանի և հարակից համայնքների զարգացման նախաձեռնություն» ծրագրի ղեկավար Տաթևիկ Սարգսյանը նշում է ծրագրի շրջանակում արված ու նախատեսվող մի քանի աշխատանքներ ևս. «Դպրոցի հանրակրթական դպրոցներից մեկում հիմնվել է Արհեստների ու արվեստների կենտրոն, որտեղ կենտրոնացել է Դիլիջանի արհեստավոր ու արվեստավոր կարող ուժը: Նախատեսվում է Զբոսաշրջային կենտրոնին կից ստեղծել քաղաքային շուկա, իսկ Թեղուտ գյուղի մոտակայքում գյուղատնտեսական տաղավար, որտեղ տեղացիները կկարողանան իրացնել իրենց արտադրանքը»:
Զբոսաշրջային տեղեկատվական կենտրոնն առաջինն է Տավուշի մարզում, որն անվճար տեղեկատվություն է տրամադրելու զբոսաշրջիկներին՝ դառնալով տարածաշրջանում զբոսաշրջության և հանգստի հետ կապված միջոցառումների համակարգման գլխավոր հարթակ: Կենտրոնում զբոսաշրջիկին կներկայացվեն արկածային և առողջարանային, էկո և ագրո տուրիզմի կազմակերպման իր նախընտրելի տարբերակները, հանգրվանի լավագույն ու հարմար վայրերը: Անհրաժեշտության դեպքում հենց տեղում հնարավոր է վարձակալել հեծանիվներ, վրաններ, արշավի համար նախատեսված պարագաներ, նաև իրերը պահ տալ կենտրոնի պահասենյակում:
Նորարարական ճարտարապետական Կառույց
Զբոսաշրջային տեղեկատվական կենտրոնը նորարարական ճարտարապետական կառույց է՝ համահունչ շրջակա միջավայրի հետ: Ճարտարապետության այս ոճը վերջին շրջանում լայն տարածում է ստացել աշխարհում: Նմանատիպ շենքերը կառուցվում են հիմնականում բնության գրկում՝ ծովափնյա, անտառոտ կամ լեռնային տարածքներում, քանի որ միաձուլվում են շրջակա միջավայրի հետ: Հատակից առաստաղ տեղադրվող պատուհանները արտացոլում են շրջապատը՝ անմիջական կապ ստեղծելով շրջակա բնական միջավայրի հետ:
Նույն նորարարական, մինիմալիստական լուծումներով կառուցված Դիլիջանի Զբոսաշրջային տեղեկատվական կենտրոնն ինքն էլ լիովին մերվել է քաղաքային այգու հետ: Կենտրոնի ճարտարապետ Վազգեն Սեդրակյանն ասում է, որ ճարտարապետական նման լուծումն ինքնանպատակ չի եղել (շենքի ընդհանուր գաղափարը մշակել է «Էն Էս Թի» ճարտարապետական արվեստանոցը «Թիմ Ֆլինն Արքիթեքթս» ընկերության հետ): Հենց տեղադիրքն ու այգու միջավայրն են թելադրել շենքի ճարտարապետությունը. «Քանի որ այգու մեջ էր կառուցվելու, փորձեցինք այն անել թափանցիկ ու թեթև, որ մաքսիմալ ձուլվի շրջակա միջավայրին, փորձեցինք անել գրավիչ, որի միջով մարդիկ կարող են անցնել, տեսնել, թե ճանապարհն ինչպես է շարունակվում: Արտաքին ու ներքին հարդարումն էլ է շատ պարզ: Օգտագործել ենք փայտը, որը Դիլիջանին հարազատ նյութ է և բավական տարածված դիլիջանական ճարտարապետության մեջ, որտեղ գերակշռում են փայտե բազրիքներն ու պատշգամբները: Ներսից էլ կառույցը շատ պարզ է, խնդիրն այն է եղել, որ շենքը ներսից դուրս, դրսից ներս բաց լինի: Մենք ոչ թե գնացել ենք ուղղակի նմանակման ճանապարհով, այլ ձգտել ենք ստեղծել միջավայրին հարազատ կառույց»:
Զբոսաշրջային տեղեկատվական կենտրոնի շենքը մակերեսով փոքր է. ընդհանուր՝ 120մ², առաջին հարկը՝ մոտ 80 մ², երկրորդը՝ 40 մ²: Առաջին հարկը կազմված է մի քանի գոտիներից. տուրիստական հատված, որտեղ տուրիստները կստանան անհրաժեշտ տեղեկատվություն, հուշանվերների փոքր խանութ, վարձույթի սրահ՝ տուրիստական համազգեստ, հեծանիվ, վրաններ և այլն վարձակալելու համար, և պահասենյակ՝ տուրիստների իրերը ապահով պահելու համար: Երկրորդ հարկում համայնքային կենտրոնն է, որտեղ կարող են անցկացնել դասընթացներ, հանդիպումներ:
«Կենտրոնի շենքը փորձել ենք անել մաքսիմալ էներգախնայող բարձր ստանդարտներով: Տանիքում տեղ է նախապատրաստվել արևային վահանակների համար, և մոտ ապագայում շենքի արևային էներգիայով կսնուցվի: Բացի այդ նախատեսել ենք, որ դրսից պատերը ծածկվեն փաթաթվող կամ մագլցող բույսերով: Այդպես շենքը իր շրջապատի հետ ավելի միաձույլ կլինի»,- ասում է Վազգեն Սեդրակյանը:
Դիլիջանի Բարեկարգ Քաղաքային Այգին
Մաքսիմ Գորկու փողոց 15/2 հասցեում գտնվող Զբոսաշրջային տեղեկատվության կենտրոնի շենքը կառուցվել է քաղաքային զբոսայգու և լճի մոտակայքում: Նախկինում Զբոսաշրջային կենտրոնի տեղում եղել է շինարարական թափոն, որն առաջացել էր մոտակայքում գտնվող կիսակառույց հյուրանոցի շինարարության ընթացքում և ժամանակի ընթացքում ծածկվել էր կանաչով: Քաղաքային զբոսայգին ոչ միայն ազատվեց անպետք թափոնից, այլև IdeA հիմնադրամի միջոցով բարեկարգվեց: Այգին մաքրվեց, ծառերը էտվեցին, ի դեպ էտման աշխատանքներ այգում չէին արվել մոտ 12 տարի, շավիղները կարմիր մանրախճով պատվեցին, մանկական խաղահրապարակի հին ատրակցիոնների մի մասը վերանորոգվեց, մյուսները փոխարինվեցին նորերով, տեղադրվեցին նոր նստարաններ ու աղբամաններ, արդիականացվեց այգու լուսավորությունը, թարմացվեցին խորհրդային սիմվոլիկա պատկերող նկարների շրջանակները. «Դրանք պահպանվել են որպես հնի ու նորի համադրություն և քաղաքի պատմության մի մասնիկ,- ասում է Դիլիջանի զարգացման ծրագրի ղեկավար Դավիթ Իսկանդարյանը՝ շարունակելով մանրամասնել այգու բարեկարգման աշխատանքները: - Քաղաքային այգու բարեկարգման ծրագրի շրջանակներում ըստ էության այգու մակերեսը մոտավորապես կրկնապատկվել է, ի հաշիվ Զբոսաշրջային տեղեկատվական կենտրոնի հարակից տարածքների բարեկարգման:Այգու պահպանման ու մաքրման ամենօրյա աշխատանքների իրականացման համար ստեղծել ենք պահնորդական և օպերացիոն ծառայություններ: Ի դեպ այգու բոլոր աշխատակիցները դիլիջանցիներ են, այդպես մենք նաև լուծել ենք տեղացիների զբաղվածության ապահովման որոշ խնդիրներ: Նախատեսվում է նաև լճի վերակառուցումը մոտ ապագայում՝ արդիականացված ջրահեռացման ու ֆիլտրման համակարգով»: Այսօր բարեկարգ ու մաքուր այգում զբոսնելը շատ ավելի հաճելի է, մեծացել է մարդկանց հոսքը այգում, ավելացել Դիլիջանի գրավչությունը:
Զբոսաշրջային տեղեկատվական կենտրոնն առաջինն է Տավուշի մարզում, որն անվճար տեղեկատվություն է տրամադրելու զբոսաշրջիկներին՝ դառնալով տարածաշրջանում զբոսաշրջության և հանգստի հետ կապված միջոցառումների համակարգման գլխավոր հարթակ: Կենտրոնում զբոսաշրջիկին կներկայացվեն արկածային և առողջարանային, էկո և ագրո տուրիզմի կազմակերպման իր նախընտրելի տարբերակները, հանգրվանի լավագույն ու հարմար վայրերը: Անհրաժեշտության դեպքում հենց տեղում հնարավոր է վարձակալել հեծանիվներ, վրաններ, արշավի համար նախատեսված պարագաներ, նաև իրերը պահ տալ կենտրոնի պահասենյակում:
Նորարարական ճարտարապետական Կառույց
Զբոսաշրջային տեղեկատվական կենտրոնը նորարարական ճարտարապետական կառույց է՝ համահունչ շրջակա միջավայրի հետ: Ճարտարապետության այս ոճը վերջին շրջանում լայն տարածում է ստացել աշխարհում: Նմանատիպ շենքերը կառուցվում են հիմնականում բնության գրկում՝ ծովափնյա, անտառոտ կամ լեռնային տարածքներում, քանի որ միաձուլվում են շրջակա միջավայրի հետ: Հատակից առաստաղ տեղադրվող պատուհանները արտացոլում են շրջապատը՝ անմիջական կապ ստեղծելով շրջակա բնական միջավայրի հետ:
Նույն նորարարական, մինիմալիստական լուծումներով կառուցված Դիլիջանի Զբոսաշրջային տեղեկատվական կենտրոնն ինքն էլ լիովին մերվել է քաղաքային այգու հետ: Կենտրոնի ճարտարապետ Վազգեն Սեդրակյանն ասում է, որ ճարտարապետական նման լուծումն ինքնանպատակ չի եղել (շենքի ընդհանուր գաղափարը մշակել է «Էն Էս Թի» ճարտարապետական արվեստանոցը «Թիմ Ֆլինն Արքիթեքթս» ընկերության հետ): Հենց տեղադիրքն ու այգու միջավայրն են թելադրել շենքի ճարտարապետությունը. «Քանի որ այգու մեջ էր կառուցվելու, փորձեցինք այն անել թափանցիկ ու թեթև, որ մաքսիմալ ձուլվի շրջակա միջավայրին, փորձեցինք անել գրավիչ, որի միջով մարդիկ կարող են անցնել, տեսնել, թե ճանապարհն ինչպես է շարունակվում: Արտաքին ու ներքին հարդարումն էլ է շատ պարզ: Օգտագործել ենք փայտը, որը Դիլիջանին հարազատ նյութ է և բավական տարածված դիլիջանական ճարտարապետության մեջ, որտեղ գերակշռում են փայտե բազրիքներն ու պատշգամբները: Ներսից էլ կառույցը շատ պարզ է, խնդիրն այն է եղել, որ շենքը ներսից դուրս, դրսից ներս բաց լինի: Մենք ոչ թե գնացել ենք ուղղակի նմանակման ճանապարհով, այլ ձգտել ենք ստեղծել միջավայրին հարազատ կառույց»:
Զբոսաշրջային տեղեկատվական կենտրոնի շենքը մակերեսով փոքր է. ընդհանուր՝ 120մ², առաջին հարկը՝ մոտ 80 մ², երկրորդը՝ 40 մ²: Առաջին հարկը կազմված է մի քանի գոտիներից. տուրիստական հատված, որտեղ տուրիստները կստանան անհրաժեշտ տեղեկատվություն, հուշանվերների փոքր խանութ, վարձույթի սրահ՝ տուրիստական համազգեստ, հեծանիվ, վրաններ և այլն վարձակալելու համար, և պահասենյակ՝ տուրիստների իրերը ապահով պահելու համար: Երկրորդ հարկում համայնքային կենտրոնն է, որտեղ կարող են անցկացնել դասընթացներ, հանդիպումներ:
«Կենտրոնի շենքը փորձել ենք անել մաքսիմալ էներգախնայող բարձր ստանդարտներով: Տանիքում տեղ է նախապատրաստվել արևային վահանակների համար, և մոտ ապագայում շենքի արևային էներգիայով կսնուցվի: Բացի այդ նախատեսել ենք, որ դրսից պատերը ծածկվեն փաթաթվող կամ մագլցող բույսերով: Այդպես շենքը իր շրջապատի հետ ավելի միաձույլ կլինի»,- ասում է Վազգեն Սեդրակյանը:
Դիլիջանի Բարեկարգ Քաղաքային Այգին
Մաքսիմ Գորկու փողոց 15/2 հասցեում գտնվող Զբոսաշրջային տեղեկատվության կենտրոնի շենքը կառուցվել է քաղաքային զբոսայգու և լճի մոտակայքում: Նախկինում Զբոսաշրջային կենտրոնի տեղում եղել է շինարարական թափոն, որն առաջացել էր մոտակայքում գտնվող կիսակառույց հյուրանոցի շինարարության ընթացքում և ժամանակի ընթացքում ծածկվել էր կանաչով: Քաղաքային զբոսայգին ոչ միայն ազատվեց անպետք թափոնից, այլև IdeA հիմնադրամի միջոցով բարեկարգվեց: Այգին մաքրվեց, ծառերը էտվեցին, ի դեպ էտման աշխատանքներ այգում չէին արվել մոտ 12 տարի, շավիղները կարմիր մանրախճով պատվեցին, մանկական խաղահրապարակի հին ատրակցիոնների մի մասը վերանորոգվեց, մյուսները փոխարինվեցին նորերով, տեղադրվեցին նոր նստարաններ ու աղբամաններ, արդիականացվեց այգու լուսավորությունը, թարմացվեցին խորհրդային սիմվոլիկա պատկերող նկարների շրջանակները. «Դրանք պահպանվել են որպես հնի ու նորի համադրություն և քաղաքի պատմության մի մասնիկ,- ասում է Դիլիջանի զարգացման ծրագրի ղեկավար Դավիթ Իսկանդարյանը՝ շարունակելով մանրամասնել այգու բարեկարգման աշխատանքները: - Քաղաքային այգու բարեկարգման ծրագրի շրջանակներում ըստ էության այգու մակերեսը մոտավորապես կրկնապատկվել է, ի հաշիվ Զբոսաշրջային տեղեկատվական կենտրոնի հարակից տարածքների բարեկարգման:Այգու պահպանման ու մաքրման ամենօրյա աշխատանքների իրականացման համար ստեղծել ենք պահնորդական և օպերացիոն ծառայություններ: Ի դեպ այգու բոլոր աշխատակիցները դիլիջանցիներ են, այդպես մենք նաև լուծել ենք տեղացիների զբաղվածության ապահովման որոշ խնդիրներ: Նախատեսվում է նաև լճի վերակառուցումը մոտ ապագայում՝ արդիականացված ջրահեռացման ու ֆիլտրման համակարգով»: Այսօր բարեկարգ ու մաքուր այգում զբոսնելը շատ ավելի հաճելի է, մեծացել է մարդկանց հոսքը այգում, ավելացել Դիլիջանի գրավչությունը:
