Թումոյի հարևանությամբ կկառուցվի ինժեներական և կիրառական գիտությունների համալիր։ Եվրոպական միության կողմից համաֆինանսավորվող, 25 մլն եվրո արժողությամբ, համալիրի մասին առաջին անգամ հայտարարվել է 2019 թվականին: Դրանից հետո Թումոն կազմակերպել է միջազգային ճարտարապետական մրցույթ, որում հաղթել է հոլանդական MVRDV ստուդիան: Այն ներկայացրել է հետաքրքիր արդի ճարտարապետական նախագիծ, որը համապատասխանում է Թումոյի գաղափարին ու պահանջներին։ ԵՄ Թումո ինժեներական և կիրառական գիտությունների համալիրը լինելու է STEM (գիտություն, տեխնոլոգիա, ճարտարագիտություն, մաթեմատիկա) էկոհամակարգ Երևանում։ Այն լինելու է նորարար գաղափարների ստեղծման ու իրականացման կենտրոն և միավորելու է կրթությունն ու արդյունաբերությունը` կամրջելով Հայաստանը աշխարհին։ Որքան առանձնահատուկ է համալիրի ստեղծման գաղափարը, նույնքան էլ առանձնահատուկ է շենքի նախագիծը։ Նախագծային մրցույթին 24 երկրներից մասնակցող 67 ճարտարապետական ընկերություններից հաղթող է ճանաչվել հոլանդական լայն ճանաչում ունեցող MVRDV-ն։ Ընկերությունը հիմնադրվել է 1993 թ-ին: Այն հայտնի է աշխարհի տարբեր երկրներում իրականացրած իր նորարարական և էներգախնայող նախագծերով։ Ըստ հանձնաժողովի՝ հենց MVRDV –ն է իր նախագծով ստեղծել համագործակցային կենտրոնը և արտահայտել Թումոյի ծրագրերի և տեսլականի խոր ըմբռնումը՝ համաձայն քաղաքային միջավայրի, որտեղ այն գտնվում է: MVRDV ճարտարապետական ստուդիան այն ներկայացրել է հորիզոնական երկնաքերի տեսքով։ Հրազդանի կիրճի եզրին Թումոյի անմիջական հարևանությամբ կառուցվելիք շենքը ունենալու է 6 հարկ և 200 մետր երկարություն. այն զբաղեցնելու է շուրջ 17 000 քմ մակերես: Հորիզոնական երկնաքերն ասես դրված լինի բլրի վրա, իսկ երկու ծայրերը մնում են օդում կախված։ Համալիրը բաղկացած է լինելու 300-ից ավելի մոդուլային տարածքներից, որոնք տեղակայված են հսկայական սրահի շուրջ՝ ստեղծելով յուրահատուկ էկոհամակարգ: Այն ասես շենք լինի շենքի ներսում․ էներգաարդյունավետ լուծում, որը միախառնում է փակ տարածքը բացօթյայի հետ: Կիսաթափանցիկ պոլիկարբոնատային երեսպատման շնորհիվ շենքն ապահովվում է բնական լուսավորվածությամբ, իսկ գիշերը ստանում է ինքնատիպ մեղմ փայլ: Ինչպես մյուս Թումո կենտրոններում, այստեղ ևս տարածքն արտացոլում է Թումոյի կրթական մոդելի բոլոր 4 պահանջները․ թափանցիկություն, ընտրություն, ճկունություն, հասանելիություն։ Շենքն ունի ընդարձակ միջանցքներ ու սրահներ, բարձր առաստաղներ: Թումո կենտրոնների նման սենյակներն ապակեպատ են։ Կենտրոնում կգործեն իրար լրացնող երեք բաղադրիչներ. կրթական և հետազոտական ծրագրեր, կոնֆերանս և ցուցահանդեսային դահլիճներ ու աշխատանքային և առևտրային տարածքներ։ Այստեղ ուսանողները և երիտասարդ մասնագետները, համագործակցելով տեղական և միջազգային տեխնոլոգիական ընկերությունների, ինչպես նաև համալսարանների հետ, կաշխատեն գիտահետազոտական նախագծերի վրա: Կենտրոնում կգործեն նաև կոնֆերանս դահլիճներ, միջոցառումների հարթակներ, coworking և ուսումնական տարածքներ՝ ինչպես անհատների, այնպես էլ կազմակերպությունների բազմազան կարիքները հոգալու համար, կանցկացվեն լայնածավալ միջոցառումներ, ցուցահանդեսներ և համաժողովներ: Իսկ աշխատանքային և առևտրային տարածքներում կտեղավորեն ինչպես փոքր, այնպես էլ խոշոր ընկերություններ՝ համալիրի գրասենյակները ապահովում են ճկունություն և աճի հնարավորություններ, որոնք անհրաժեշտ են տեխնոլոգիական ընկերություններին: Կենտրոնի առաջին հարկում կգործեն սրճարաններ, ռեստորաններ, մարզասրահներ, խանութներ և կոմերցիոն այլ տարածքներ: Համալիրի շինարարությունը կմեկնարկի այս տարի։
Լոռու մարզի Դեբետ համայնքում արդեն գործում է «Հայաստանի Մանուկներ» հիմադրամ-ի (COAF) ֆինանսավորմամբ կառուցված ՍՄԱՐԹ կենտրոնը: Ճարտարապետը լիբանանահայ Պոլ Կալուստյանն է: Շինարարությունն իրականացրել է «Կանակա» շինարարական ձեռնարկությունը: Բուն շինարարական աշխատանքները տևել են 22 ամիս: 5 մլն ԱՄՆ դոլարի ներդրմամբ կառուցված այս կենտրոնը նպատակ ունի զարգացնելու տեղական ռեսուրսները և այն համայնքներում կիրառելու հնարավորություններ ստեղծել: «Եթե ուզում ես ոգեշնչել մարդկանց, հատկապես երիտասարդներին, պետք է կառուցել մի այնպիսի բան, որ բացառիկ ազդեցություն կունենա: Իմ ընկերոջ խոսքերն են: Ու մենք Հայաստանի գյուղական այս չքնաղ բնության գրկում ստեղծեցինք ՍՄԱՐԹ կենտրոնը», - ողջունելով հյուրերին՝ ասաց «Հայաստանի Մանուկներ» հիմադրամի հիմնադիր Գարո Արմենը: Գեղատեսիլ բնության մեջ կառուցված, 2230 քմ տարածքով և իր ճարտարապետությամբ տպավորիչ այս կառույցը ոչ ֆորմալ կրթության համապարփակ միջավայր է: ՍՄԱՐԹ կենտրոնը հավասար և համարժեք հնարավորություններ է ապահվում գյուղերի բնակիչների համար՝ առանց տարիքային սահմանափակման՝ երեք տարեկանից բարձր երիտասարդների և մեծահասակների համար: «Մինչև այս տարվա վերջ մենք աշխատելու ենք անմիջական հեռավորության վրա գտնվող 5 համայնքների հետ, տրանսպորտային միջոցների տրամադրումը կազմակերպվելու է «Հայաստանի Մանուկներ» հիմադրամի կողմից, իսկ հետագայում մեր ծրագրերին մասնակցելու համար կավելացնենք ևս 13 գյուղ, որոնք 30 և ավելի կմ հեռավորության վրա են գտնվում»,- մեզ հետ զրույցում ասաց ՍՄԱՐԹ կենտրոնի տնօրեն Քրիստ Մարուքյանը: ՍՄԱՐԹ կենտրոնի հայեցակարգի չորս հիմնասյուներն են նորարարությունը և ստեղծագործականությունը, լեզուն և հաղորդակցությունը, ձեռներեցությունը և տեղական տնտեսական զարգացումը, ակտիվ քաղաքացիությունը և անձնային զարգացումը։ Տեղեկատվական տեխնոլոգիաները և օտար լեզուն ՍՄԱՐԹ ծրագրերի և ուսուցման նյութերի հիմքում են։ Լեզուներ սովորելուց և համակարգչային գիտելիքներ ստանալուց բացի այստեղ կարող են նաև գիտելիքներ ստանալ արվեստի, արհեստի, գյուղատնտեսության, առողջապահության և բիզնեսի վարման հմտությունների վերաբերյալ: Նորարար այս կրթական կենտրոնում լինելու են նաև ռոբոտաշինության դասընթացներ: ՍՄԱՐԹ կենտրոնում կառուցվել է նաև 140 տեղանոց դահլիճ՝ ամֆիթատրոնի տեսքով: Իսկ դրսից հրավիրված մասնագետների և զբոսաշրջիկներին հյուրընկալելու համար կառուցվել է հյուրատուն:
Արվեստի և մշակույթի քաղաք Գյումրին շուտով Թումոյի նոր տարածք կունենա: Այն տեղակայվելու է 150 տարվա պատմություն ունեցող հին թատրոնի շենքում: Գյումրիում գործող Թումո կենտրոնը իր երկու տարվա գուրծունեության ընթացքում արդեն ունի 2000-ից ավել ուսանող, իսկ այս նոր նախաձեռնությունը կնպաստի ուսանողների թվի ավելացմանը մոտ երկու անգամ: Դեռ 2014-ի դեկտեմբերի 1-ին, Թումոյի ստեղծարար տեղեկատվական կենտրոնի գործադիր տնօրեն Մարի Լու Փափազյանը և փոխտնօրեն Արամ Գյումիշյանը դիմեցին Գյումրիի քաղաքապետին հին թատրոնի շենքը կետրոնին հանձնելու առաջարկով: Հիշեցնենք, որ հուշարձան-շենքը գտնվում էր վթարային վիճակում, իսկ հուշարձանը «փրկելու» այս առաջարկը հետաքրքիր հնարավորություն էր ստեղծում, հատկապես, որ առաջարկող կողմը նպատակ ուներ մասնակի վերականգնելու կառույցը: Եթե նկատենք, որ 1912 թվականին այս թատրոնի բեմում է առաջին անգամ բեմադրվել Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ» օպերան, ապա այս շենքի վերականգնումը կունենա նաև ազգային արժեքի նշանակություն: Նշենք նաև, որ Գյումրիի թատրոնը համարվում է արևելյան Հայաստանի ամենահին թատրոններից մեկը: Պատմամշակութային այս արժեքավոր շինության վերակառուցման նախագծի հեղինակն է լիբանանցի հայտնի ճարտարապետ Բեռնարդ Խուրին: «Գյումրիում շատ հետաքրքիր միջամտություն է լինելու մի շենքի, որն արդեն իր սեփական պատմությունն ունի, հիշողությունները: Չենք պլանավորում, իհարկե, թատրոնը «կենդանի դիակ» դարձնել, բայց չենք էլ պատրաստվում այն վերականգնել՝ այն դարձնելով «անցյալի տրանսվիստիտ»: Մենք կպահպանենք հին թատրոնի շենքի ամուր ու ծանր պատերը: Մեր միջամտությամբ արդեն գոյություն ունեցող կառուցվածքի մեջ ճանաչելի շերտեր կավելանան, և այդ շերտերը հատուկ ուղղվածություն կունենան: Ավելացված ամեն շերտը կներկայացվի որպես ավելացված կամ արդեն գոյություն ունեցողի կրկնություն. իմիտացիա չի լինի: Հիշեք՝ մենք ֆեյքեր չենք արտադրում: Բոլոր այդ շերտերը որպես «պրոթեզ» են ծառայելու, այսինքն ոչ թե փոխարինելու են, այլ լրացնելու: Բազմաֆունկցիոնալ պրոթեզը հարգանքի ամենամեծ տուրքն է, որ կարելի է տալ պատմությանը»,-իր հարցազրույցներից մեկում ասել է ճարտապետը: Շինարարական աշխատանքները մեկնարկել են 2017-ի հունիսից և նախատեսվում է ավարտել 2019-ին: Շենքը նախատեսված է 9 բալ երկրաշարժի ուժգնության համար: Իհարկե խորհրդանշական է, որ Թումո կենտրոնը կառուցվում է թե՛ պատմական և թե՛ ճարտարապետական արժեք ունեցող շենքում: Այսպիսով, հին շենքին երկրորդ շունչ է տալու ստեղծարար տեխնոլոգիանների կենտրոնը՝ ապացուցելով, որ ցանկության դեպքում նորարական տեխնոլոգիաների զարգացումը կարող է ներդաշնակվել մշակութային արժեքների հետ: Կենտրոնի գործադիր տնօրեն Մարի Լու Փափազյանի խոսքերով, այս շենքի ընտրությունը ունի երեք պատճառ. «Իհարկե, շատ ավելի հեշտ է կառուցել նորը, քան վերանորոգել հինը, սակայն շատ կարևոր է մեզ ժառանգություն հասած հին կառույցին նոր ոգի, նոր կյանք տալը: Երկրորդ, այս շենքը շատ հետաքրքիր կենտրոնական դիրք ունի թե' այգում և թե' քաղաքի հատվածում և մոտ է տեխնոպարկին, ինչը կարևոր գործոն է տեխնոպարկի հետ մեր համագործակցության համար: Երրորդ՝ թատրոնի այս շենքը այգու մեջ է, ինչը մեր ուսանողների համար հնարավորություն է ստեղծում բնության հետ հաղորդ լինել. այս մոտեցումը մեր քաղակականության բաղադրիչներից մեկն է»: Կարիք չկա խոսել այն մասին թե ինչ՞ նոր հորիզոններ կբացի նոր շենքի կառուցումը քաղաքի երիտասարդության համար, քանի որ դա ակնհայտ է: Դրա փոխարեն եկեք անրադառնանք նախագծին և շենքի ծավալատարածական լուծումներին: Կենտրոնը լինելու է երեք հարկանի՝ ընդհանուր 2500 ք.մ. մակերեսով, և ինչպես բնօրինակ Թումոն այն իր մեջ կներառի ուսումնական նույն չորս հիմնական ոլորտները` անիմացիա, վիդեո խաղերի զարգացում, թվային մեդիա և վեբ-մշակում: Կենտրոնը կունենա նաև 3D տպագրության լաբորատորիա: Ըստ նախագծի, շենքը կունենա երկու մուտք: Արևելյան ֆասադի գլխավոր մուտքը, որը գտնվում է այգու ստորին մակարդակի վրա, նախատեսված է ուսանողների համար: Նախագծի գլխավոր նպատակն է հին թատրոնի շենքը վերածել ինտերակտիվ ուսումնական հարթակների հիմնական կոլեկտիվ աշխատանքային տարածքով: Այն իրենից ներկայացնելու է ամֆիթատրոնային լսարան, որն արձակուրդներին և հանգստյան օրերին կվերածվի 200 տեղանոց ալտերնատիվ թատրոնի հանրության համար, այդպիսով իսկ պահպանելով թատրոնի ֆունկցիան: Նախագծի համաձայն, ուսումնական հիմնական գոտիները տեղակայվելու են առաջին հարկում, իսկ բոլոր ադմինիստրատիվ և հասարակական տարածքները, որոնք չեն առնչվում ուսումնական գործառույթների հետ, ինչպիսին են ադմինիստրացիան, հիմնական լոբբին և ալյն, հասանելի կլինեն վերին փողոցի արևմտյան ճակատի առաջին հարկի տանիքից: Կենտրոնը, բացի ուսումնական լսարաններից, կունենա նաև հասարակական կինոթատրոն, որտեղ կկազմակերպվեն կինոցուցադրություններ ինչպես Թումոյի ուսանողների, այնպես էլ հանրության համար, ձայնագրման ստուդիա, բացօթյա տեռաս միջոցառումների համար, ինչպես նաև արդեն վերը նշված տրանսֆորմացվող հարթակ, որը կծառայի նաև որպես բեմ: Նախատեսված տեռասը իր հերթին նաև կապ է ստեղծում շենքի և այգու միջև՝ ինտեգրելով էքստերիերը շենքի ծավալի մեջ: Պահպանվում են հուշարձան շենքի միայն արևելյան և արևմտյան ճակատները, վերականգնվում է վնասված սպիտակ սվաղը, իսկ նախագծով հաստատված հավելյալ կառույցները իրականացվում են վառ կարմիր գույնով, ինչը ստեղծում է հակադրություն գոյություն ունեցող հին շենքի հետ: Բացի շենքի վերակառուցումից, նախագիծն իր մեջ է ներառում նաև այգու բարեկարգումը: Ի դեպ՝ թատրոնի շենքը ժամանակին կառուցվել է ալեքսանդրապոլցիների ներդրումներով: ճիշտ է, լավ կլիներ որ թատրոնի հին շենքը վերականգնվեր հնարավորինս ավելի շատ հատվածներ պահպանելով, սակայն, եթե նկատի ունենանք որ այս շենքը կարող էր ժամանակի ընթացքում ընդհանրապես քանդվեր, ապա իհարկե, այս հուշարձանի վերականգնումը, թեկուզ և այս մոտեցմամբ, հնարավորություն է տալիս հարգանքի տուրք մատուցել և՛ շենքի ճարտարապետին, և՛ շինարարներին, և՛ պատմությանը:
Լոռու մարզի Դեբետ և Դսեղ գյուղերի խաչմերուկում՝ գեղատեսիլ բնության մեջ, «Հայաստանի Մանուկներ» հիմադրամ-ի (COAF) ֆինանսավորմամբ կառուցվել է եռաթև ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ կենտրոնը: Իր ճարտարապետությամբ տպավորիչ այս կառույցը եզակի է Հայաստանում: Ճարտարապետը լիբանանահայ Պոլ Կալուստյանն է: 2230 քմ տարածքով ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ կենտրոնը հիմնականում ապակեպատ է, պատերը շատ քիչ են, ինչը հատկապես կարևոր է գյուղաբնակ երեխաներին բնությունից չկտրելու և ազատության զգացողությունը չսահմանափակելու համար: Այլընտրանքային Կրթություն Գյուղաբնակների Համար ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ կենտրոնը այլընտրանքային կրթություն է առաջարկելու Լոռու մարզի բնակիչներին՝ առանց տարիքային սահմանափակման: «Մեր համոզմամբ՝ Հայաստանում ինչ-որ բան փոխելու համար պետք է սկսել լուրջ քայլեր իրականացնել դեռևս վաղ տարիքում երեխաներին որակյալ, ինչպես նաև արտադասարանային կրթություն ապահովելու համար: Յուրաքանչյուր ոք ունի տաղանդ, պարզապես սահմանափակվելով գերազանցիկությամբ, դու անձնային զարգացում ապահովել չես կարող: Սմարթը լինելու է ոչ ֆորմալ կրթության կենտրոն, այդտեղ ակադեմիական դպրոցական կրթություն չեն ստանալու, այլ բազմակողմանի, ոչ ֆորմալ կրթություն՝ սկսած 3 տարեկան երեխաներից, որոնց համար գործելու է վաղ մանկական զարգացման սենյակը », - մեզ հետ զրույցում պատմեց Սմարթ նախաձեռնության ղեկավար Շահանե Հալաջյանը: Նորարար այս կրթական կենտրոնի ծրագրային թևում լինելու են նաև ռոբոտաշինության սենյակ, արվեստի կենտրոն, առողջապահական կրթության սենյակ, որն ունենալու է առաջին բուժօգնություն ցուցաբերելու համար բոլոր անհրաժեշտ սարքավորումները: Իսկ թվային գրադարանը մարզի բնակիչներին հնարավորություն կտա հիմնականում օգտվել էլեկտրոնային գրքերից, չնայած որ, կլինի նաև տպագիր գրականություն: Ի դեպ, թվային գրադարանը նույնպես տարածքի սահմանափակում չի ունենա, այն ամբողջովին ապակեպատ է՝ ապահովելու համար «բնության գրկում» ընթերցելու զգացողությունը: Կենտրոնում նաև գործելու է համակարգչային սենյակ, ուսուցանվելու է կոդավորում, ծրագրավորում, գրաֆիկական դիզայն, անիմացիա: Լինելու են նաև անգլերենի դասավանդման տարբեր ծրագրեր՝ ինչպես երեխաների, այնպես էլ մեծահասակների համար: «Մենք առաջնորդվելու ենք անհատական, նախագծային, համայնքահեն ուսուցման մեթոդներով, այսինքն երեխաներն իրենց սովորածի արդյունքում իրենց համայնքների համար պետք է տարբեր նախագծեր իրականացնեն», - ասաց Շահանե Հալաջյանը: Կլինեն նաև գյուղատնտեսության, ձեռներեցության վերաբերյալ տարբեր ծրագրեր, որոնք կհետաքրքրեն հատկապես մեծահասակներին: Կառուցվել է նաև մեծ դահլիճ՝ ամֆիթատրոնի տեսքով, իսկ շենքի ներքնահարկում լինելու են պարի և արվեստի ստուդիաներ՝ անհրաժեշտ սարքավորումներով և կահավորմամբ: Ներքնահարկում կլինեն նաև հանդերձարաններ՝ երեխաների համար: Շենքն ամբողջությամբ հարմարեցված է հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար: Եռաթև կառույցի արտաքին տեսքը հետագայում կփոխվի. նախատեսված է կառուցել շենքի երկու թևերը միացնող ապակեպատ ճեմուղի, որի արդյունքում ստեղծված տարածքը նպատակահարմար կլինի օգտագործել բացօթյա միջոցառումների համար, բացի այդ, այն նաև կրթական նշանակություն կունենա՝ հնարավորություն տալով ուսուցումն իրականացնել նաև քայլելով և ճեմելով: Ապագայում՝ ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ Ավան Ըստ նախագծի՝ այս տեղանքում դեռ շինարարական աշխատանքներ կլինեն, քանի որ գլխավոր նպատակն է այստեղ կառուցել ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ ավան, որն ընդգրկելու է 81000 քմ տարածք: «ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ ավանը բազմաթիվ մոդուլներ է ունենալու՝ լինելու է սպորտային պարապմունքների համար նախատեսված դաշտ, կացարան երեխաների համար` ճամբարներ կազմակերպելու նպատակով: Դինամիկ զարգացող, աճող նախագիծ է լինելու: Ուսուցումն անվճար է լինելու, իսկ համայնքներից տեղափոխման խնդիրը հիմնադրամն է լուծելու, փորձելու ենք համագործակցել նաև մարզպետարանի հետ»,- ասաց Շահանե Հալաջյանը: Կառուցվել է նաև հյուրատուն՝ փորձագետների համար, իսկ հիմնական աշխատակազմը լինելու է Լոռու մարզից, նրանց համար նախատեսված է կազմակերպել վերապատրաստման դասընթացներ: 2015 թվականին սկսված ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ կենտրոնի բուն շինարարությունն ամբողջությամբ ավարտվել է: Այժմ շենքը գտնվում է կահավորման փուլում: 2018 թվականի մարտից կսկսվի ծրագրերի փորձնական փուլը, իսկ մայիսին նախատեսված է ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ կենտրոնի պաշտոնական բացումը՝ նոր հնարավորություններ ստեղծելով ու հավասար պայմաններ ապահովելով գյուղաբնակ ու մայրաքաղաքի երեխաների համար:
