Թումո ստեղծարար տեխնոլոգիաների առաջին կենտրոնը բացվեց Երևանում 2011 թ.: Թումո անունն էլ վերցրին կենտրոնի հարակից այգու անունից՝ Թումանյան՝ կրճատ Թումո: Երկու տարի անց Թումո կենտրոն բացվեց Դիլիջան քաղաքում, հետո Գյումրիում ու Ստեփանակերտում: Բայց «թումոյակենտրոնացումը» այդքանով չավարտվեց. նախատեսվում է նոր կենտրոնների կառուցում նոր բնակավայրերում: Ավելի մոտ Թումո Թումոն ստեղծարար տեխնոլոգիաների ուսուցումը փորձում է հասանելի դարձնել հնարավորինս մեծ թվով հայ պատանիների համար, որ յուրաքանչյուրը, ով սիրում է սովորել, կարողանա հաճախել ավելի մոտ Թումո կենտրոն: Թումոն գործընկերներ է գտնում տարբեր բնակավայրերում և միշտ բաց է քննարկումների և նոր համագործակցությունների համար: «Սիմոնյան» կրթական հիմնադրամի նախաձեռնության առաջին համագործակցությամբ բացվեց կենտրոն Երևանում, հետո Կենտրոնական բանկի հետ համագործակցության արդյունքում հիմնվեց Թումո Դիլիջանը, Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության (ՀԲԸՄ) օժանդակությամբ՝ Գյումրու և Ստեփանակերտի կենտրոնները, շուտով նոր կենտրոններ կբացվեն նաև Կողբում՝ «Կողբ» հիմնադրամի և Մասիսում՝ Մասիսի զարգացման հիմնադրամի հետ համագործակցությամբ: Թումոյի կրթական մոդելը հետաքրքրել է նաև արտասահմանցիներին: Այսօր արդեն բացվել է Թումո Փարիզը քաղաքի գլխավոր կայարանում՝ Forum des Images կենտրոնում՝ Les Halles շրջանի գլխավոր հատվածում, ինչպես նաև արդեն գործում է Թումո Բեյրութը, որը գտնվում է Լիբանանի մայրաքաղաքի թվային կենտրոնում (Beirut Digital District): Երեք նոր շենք, մեկ ճարտարապետ Թումոյի հաղորդակցման բաժնի ղեկավար Լիլիթ Թովմասյանը ներկայացնում է այն հիմնական պահանջները, որոնք Թումոն ներկայացնում են իր հետ համագործակցող ճարտարապետներին. «Մեզ համար կարևոր է, որ տարածքը արտացոլի Թումոյի կրթական մոդելի բոլոր 4 բաղադրիչները, որոնք մեզ համար կարևոր են. թափանցիկություն, ընտրություն, ճկունություն, հասանելիություն: Կարևոր է, որ շենքը լինի հնարավորինս ընդարձակ միջանցքներով ու սրահներով, բարձր առաստաղներով: Թումո կենտրոնների սենյակները հիմնականում ապակեպատ են այնպես, որ պատանիները սովորելիս տեսնեն, թե ինչ են անում իրենց ընկերները մեկ այլ սենյակում: Ու եթե ինքնուսուցմամբ են զբաղվում, տեսնեն, որ մյուս պատանիները դասընթացների են մասնակցում, հաջողություններ ունենում, մոտիվացվեն»: Թումոյի պահանջներն ու առաքելությունը շատ լավ է հասկացել լիբանանցի ճարտարապետ Բեռնար Խուրին: Նա հայտնի լիբանանցի ճարտարապետ է՝ թե՛մոդեռնիստական նախագծերի իրականացման, թե՛ պատմական շենքերի վերակառուցման հարուստ փորձով: Հենց նրա նախագծով է կառուցվել Թումոյի առաջին շենքի ինտերիերը 2011թ.: Հիմա էլ կառուցվում են Կողբի, Մասիսի և Գյումրու կենտրոնները: Իր հարցազրույցներից մեկում Բեռնար Խուրին ասել է. «Մենք չենք հետևում ճանաչելի էսթետիկային: Թումոն, առաջին հերթին, գաղափար է, ոգի, որ պիտի պահպանվի, ուր էլ գնանք՝ անկախ շինությունից կամ տեղանքից»: Թումոյի պահանջներին համապատասխան կառուցվող կենտրոնները նաև համապատասխանում են իրենց շրջակա միջավայրին, ձուլվում են դրան՝ դառնալով դրա հարազատ մասնիկը: Տավուշի մարզի սահմանամերձ Կողբ գյուղում Թումո կենտրոնը նախատեսված է 600-1000 պատանու համար: Այստեղ կարող են պատանիներ հաճախել ինչպես Կողբից, այնպես էլ Նոյեմբերյանից, Բերդավանից և այլ մերձակա բնակավայրերից։ Կենտրոնը կներառի նորագույն տեխնոլոգիաներով դասասենյակներ, ինքնուսուցման կայաններ, ձայնագրման ստուդիա, կինոսրահ և մեծ մարզադաշտ: Մասիս քաղաքի Թումո կենտրոնը, նախատեսված մինչև 1000 ուսանողի համար, կկառուցվի Հյուսիս-հարավ ավտոմայրուղուն հարակից հատվածում՝ մերձակա համայնքներից, նաև Արմավիրից Թումո հաճախող պատանիների հարմարավետության համար: Թումո Մասիսը մյուս կենտրոններից առանձնանալու է ֆրանկոֆոն կողմնորոշմամբ՝ կենտրոնում ֆրանսերենը կավելացվի որպես Թումոյի ծրագրի դասավանդման լեզուներից մեկը: Երրորդ նոր շենքը, որը կառուցվում, ավելի ճիշտ վերակառուցվում է Բեռնար Խուրիի նախագծով, Գյումրիի առաջին թատրոնի շենքն է: «Կումայրի» պատմամշակութային արգելոցում ընդգրկված այս բացառիկ շենք-հուշարձանը վթարային է և լուրջ վերակառուցման կարիք ունի: Գյումրու Թումոն այժմ գործում է Տեխնոպարկում, և շենքը պատրաստ լինելուն պես կտեղափոխվի այնտեղ: Թումոն համագործակցում է նաև հայկական ճարտարապետական արվեստանոցների հետ: Թումոյին հատուկ ճկունությամբ, թափանցիկությամբ ու տեխնոլոգիական ստեղծարարությամբ են աչքի ընկնում «դ՛Արվեստանոցն» ստուդիայի իրականացրած ներքին հարդարանքը Թումո Դիլիջանի համար, ինչպես նաև «Ստորակետ» ստուդիայի ինտերիերի նախագիծը Թումո Ստեփանակերտում: Հուշարձան շենքերի հանդեպ հոգածություն սերմանող Թումոն Թումոն առանձնահատուկ վերաբերմունք ունի հին, պատմական արժեք ներկայացնող շենքերի հանդեպ, հետաքրքրվում է հատկապես այն կառույցներով, որոնք այս կամ այն բաղադրիչներով համապատասխանում են իրենց գաղափարին: «Ճարտարապետական նշանակություն ունեցող շենքերը, եթե չեն գործածվում զրկվում են իրենց պոտենցիալից ու նշանակությունից: Մենք ուզում ենք դրանց մեջ նոր կյանք դնել, երիտասարդ ու ստեղծագործական կյանք: Մյուս կողմից դա նաև ճիշտ վերաբերմունք ու մոտեցում է կրթում այդ շենք մտնող պատանիների մեջ: Նրանք տեսնում են հին, գեղեցիկ շենք, որի վրա մեծ ջանքեր են ներդրվել, այդ արժեքները նրանց մեջ էլ են սերմանվում»,- ասում է Թումոյի հաղորդակցման բաժնի ղեկավար Լիլիթ Թովմասյանը: Եվ այսպես. Թումո Ստեփանակերտը գտնվում է քաղաքի հին շենքերից մեկում, որը նախկինում եղել է Պետական անվտանգության կոմիտեի (КГБ) շենքը: Երևանի Թումո ստուդիաները գտնվում են Պուշկին 38 հասցեի երկրորդ հարկում, որտեղ պահպանվել է հին երևանյան շենքի կոլորիտը՝ նախշազարդ առաստաղներ, բուխարիներ, կլոր աստիճանավանդակ: Իսկ Գյումրու կենտրոնը հավակնում է դառնալ Թումոյի հուշարձանապահպան առաքելության գլուխգործոցը: Շենքը մինչև տարվա վերջ կհառնի ամբողջովին վերականգնված, պահպանված որմնաքանդակներով, գյումրեցիների աչքին սովոր սպիտակ արտաքին պատերով, որոնց հակառակ կողմում մոդեռնիստ Բեռնար Խուրին ստեղծել է լրիվ արդիական, Թումոյի կրթական պահանջներին համապատասխան նորարարական միջավայր: ԵՄ Թումո Պատահական չէ, որ Թումոն անցյալ տարի ՏՏ համաշխարհային համաժողովում հատուկ մրցանակ ստացավ «Թվային դարի խորհուրդը իրագործելու» համար: Նրա գործունեությունը գնալով ավելի մեծ մասշտաբներ է ընդգրկում և դրա ապացույցը Եվրոպական միության և Թումոյի համագործակցությամբ ինժեներական և կիրառական գիտությունների համալիրի կառուցումն է: Համալիրի համար Երևանում` Թումոյին կից հատկացվել է 15.000 քմ տարածք, որտեղ կկառուցվի 25,000 քմ տարածք գրավող համալիր: Կառույցն իր մեջ կներառի կրթական ծրագրավորման ենթակառուցվածք STEM հետազոտությունների լաբորատորիա, կոնֆերանսների կենտրոն և կոմերցիոն տարածք` կենտրոնի երկարաժամկետ ֆինանսական կայունությունն ապահովելու համար: Հայտարարվել էր ապագա համալիրի նախագծի միջազգային ճարտարապետական մրցույթ, որին հայտ էին ներկայացրել 67 անհատ ճարտարապետ և կազմակերպություն 24 երկրից: Մրցույթի ժյուրին գլխավորում է Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի ճարտարապետության և նախագծման բաժնի դեկան և 2020 թվականի Վենետիկի բիենալեի համադրող Հաշիմ Սարկիսը: Արդեն ընտրվել են ու մրցույթի եզրափակիչ փուլում կմրցեն ճարտարապետության աշխարհի երեք հսկաներ`RCR Arquitectes-ը, BIG-ը և MVRDV-ն: Եզրափակչի մասնակիցները ժյուրիի և ԵՄ Թումո համալիրի թիմի հետ Երևանում երկօրյա ինտենսիվ աշխատանքներ կանցկացնեն, ինչին կհաջորդի հաղթողի ընտրությունը: Նրանցից մեկը սեպտեմբերին հաղթող կճանաչվի և կնախագծի ԵՄ Թումո համալիրը: Շինարարությունը կմեկնարկի 2020 թվականի գարնանը և ավարտին կհասցվի հաջորդող 2-ից 3 տարվա ընթացքում:
Արվեստի և մշակույթի քաղաք Գյումրին շուտով Թումոյի նոր տարածք կունենա: Այն տեղակայվելու է 150 տարվա պատմություն ունեցող հին թատրոնի շենքում: Գյումրիում գործող Թումո կենտրոնը իր երկու տարվա գուրծունեության ընթացքում արդեն ունի 2000-ից ավել ուսանող, իսկ այս նոր նախաձեռնությունը կնպաստի ուսանողների թվի ավելացմանը մոտ երկու անգամ: Դեռ 2014-ի դեկտեմբերի 1-ին, Թումոյի ստեղծարար տեղեկատվական կենտրոնի գործադիր տնօրեն Մարի Լու Փափազյանը և փոխտնօրեն Արամ Գյումիշյանը դիմեցին Գյումրիի քաղաքապետին հին թատրոնի շենքը կետրոնին հանձնելու առաջարկով: Հիշեցնենք, որ հուշարձան-շենքը գտնվում էր վթարային վիճակում, իսկ հուշարձանը «փրկելու» այս առաջարկը հետաքրքիր հնարավորություն էր ստեղծում, հատկապես, որ առաջարկող կողմը նպատակ ուներ մասնակի վերականգնելու կառույցը: Եթե նկատենք, որ 1912 թվականին այս թատրոնի բեմում է առաջին անգամ բեմադրվել Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ» օպերան, ապա այս շենքի վերականգնումը կունենա նաև ազգային արժեքի նշանակություն: Նշենք նաև, որ Գյումրիի թատրոնը համարվում է արևելյան Հայաստանի ամենահին թատրոններից մեկը: Պատմամշակութային այս արժեքավոր շինության վերակառուցման նախագծի հեղինակն է լիբանանցի հայտնի ճարտարապետ Բեռնարդ Խուրին: «Գյումրիում շատ հետաքրքիր միջամտություն է լինելու մի շենքի, որն արդեն իր սեփական պատմությունն ունի, հիշողությունները: Չենք պլանավորում, իհարկե, թատրոնը «կենդանի դիակ» դարձնել, բայց չենք էլ պատրաստվում այն վերականգնել՝ այն դարձնելով «անցյալի տրանսվիստիտ»: Մենք կպահպանենք հին թատրոնի շենքի ամուր ու ծանր պատերը: Մեր միջամտությամբ արդեն գոյություն ունեցող կառուցվածքի մեջ ճանաչելի շերտեր կավելանան, և այդ շերտերը հատուկ ուղղվածություն կունենան: Ավելացված ամեն շերտը կներկայացվի որպես ավելացված կամ արդեն գոյություն ունեցողի կրկնություն. իմիտացիա չի լինի: Հիշեք՝ մենք ֆեյքեր չենք արտադրում: Բոլոր այդ շերտերը որպես «պրոթեզ» են ծառայելու, այսինքն ոչ թե փոխարինելու են, այլ լրացնելու: Բազմաֆունկցիոնալ պրոթեզը հարգանքի ամենամեծ տուրքն է, որ կարելի է տալ պատմությանը»,-իր հարցազրույցներից մեկում ասել է ճարտապետը: Շինարարական աշխատանքները մեկնարկել են 2017-ի հունիսից և նախատեսվում է ավարտել 2019-ին: Շենքը նախատեսված է 9 բալ երկրաշարժի ուժգնության համար: Իհարկե խորհրդանշական է, որ Թումո կենտրոնը կառուցվում է թե՛ պատմական և թե՛ ճարտարապետական արժեք ունեցող շենքում: Այսպիսով, հին շենքին երկրորդ շունչ է տալու ստեղծարար տեխնոլոգիանների կենտրոնը՝ ապացուցելով, որ ցանկության դեպքում նորարական տեխնոլոգիաների զարգացումը կարող է ներդաշնակվել մշակութային արժեքների հետ: Կենտրոնի գործադիր տնօրեն Մարի Լու Փափազյանի խոսքերով, այս շենքի ընտրությունը ունի երեք պատճառ. «Իհարկե, շատ ավելի հեշտ է կառուցել նորը, քան վերանորոգել հինը, սակայն շատ կարևոր է մեզ ժառանգություն հասած հին կառույցին նոր ոգի, նոր կյանք տալը: Երկրորդ, այս շենքը շատ հետաքրքիր կենտրոնական դիրք ունի թե' այգում և թե' քաղաքի հատվածում և մոտ է տեխնոպարկին, ինչը կարևոր գործոն է տեխնոպարկի հետ մեր համագործակցության համար: Երրորդ՝ թատրոնի այս շենքը այգու մեջ է, ինչը մեր ուսանողների համար հնարավորություն է ստեղծում բնության հետ հաղորդ լինել. այս մոտեցումը մեր քաղակականության բաղադրիչներից մեկն է»: Կարիք չկա խոսել այն մասին թե ինչ՞ նոր հորիզոններ կբացի նոր շենքի կառուցումը քաղաքի երիտասարդության համար, քանի որ դա ակնհայտ է: Դրա փոխարեն եկեք անրադառնանք նախագծին և շենքի ծավալատարածական լուծումներին: Կենտրոնը լինելու է երեք հարկանի՝ ընդհանուր 2500 ք.մ. մակերեսով, և ինչպես բնօրինակ Թումոն այն իր մեջ կներառի ուսումնական նույն չորս հիմնական ոլորտները` անիմացիա, վիդեո խաղերի զարգացում, թվային մեդիա և վեբ-մշակում: Կենտրոնը կունենա նաև 3D տպագրության լաբորատորիա: Ըստ նախագծի, շենքը կունենա երկու մուտք: Արևելյան ֆասադի գլխավոր մուտքը, որը գտնվում է այգու ստորին մակարդակի վրա, նախատեսված է ուսանողների համար: Նախագծի գլխավոր նպատակն է հին թատրոնի շենքը վերածել ինտերակտիվ ուսումնական հարթակների հիմնական կոլեկտիվ աշխատանքային տարածքով: Այն իրենից ներկայացնելու է ամֆիթատրոնային լսարան, որն արձակուրդներին և հանգստյան օրերին կվերածվի 200 տեղանոց ալտերնատիվ թատրոնի հանրության համար, այդպիսով իսկ պահպանելով թատրոնի ֆունկցիան: Նախագծի համաձայն, ուսումնական հիմնական գոտիները տեղակայվելու են առաջին հարկում, իսկ բոլոր ադմինիստրատիվ և հասարակական տարածքները, որոնք չեն առնչվում ուսումնական գործառույթների հետ, ինչպիսին են ադմինիստրացիան, հիմնական լոբբին և ալյն, հասանելի կլինեն վերին փողոցի արևմտյան ճակատի առաջին հարկի տանիքից: Կենտրոնը, բացի ուսումնական լսարաններից, կունենա նաև հասարակական կինոթատրոն, որտեղ կկազմակերպվեն կինոցուցադրություններ ինչպես Թումոյի ուսանողների, այնպես էլ հանրության համար, ձայնագրման ստուդիա, բացօթյա տեռաս միջոցառումների համար, ինչպես նաև արդեն վերը նշված տրանսֆորմացվող հարթակ, որը կծառայի նաև որպես բեմ: Նախատեսված տեռասը իր հերթին նաև կապ է ստեղծում շենքի և այգու միջև՝ ինտեգրելով էքստերիերը շենքի ծավալի մեջ: Պահպանվում են հուշարձան շենքի միայն արևելյան և արևմտյան ճակատները, վերականգնվում է վնասված սպիտակ սվաղը, իսկ նախագծով հաստատված հավելյալ կառույցները իրականացվում են վառ կարմիր գույնով, ինչը ստեղծում է հակադրություն գոյություն ունեցող հին շենքի հետ: Բացի շենքի վերակառուցումից, նախագիծն իր մեջ է ներառում նաև այգու բարեկարգումը: Ի դեպ՝ թատրոնի շենքը ժամանակին կառուցվել է ալեքսանդրապոլցիների ներդրումներով: ճիշտ է, լավ կլիներ որ թատրոնի հին շենքը վերականգնվեր հնարավորինս ավելի շատ հատվածներ պահպանելով, սակայն, եթե նկատի ունենանք որ այս շենքը կարող էր ժամանակի ընթացքում ընդհանրապես քանդվեր, ապա իհարկե, այս հուշարձանի վերականգնումը, թեկուզ և այս մոտեցմամբ, հնարավորություն է տալիս հարգանքի տուրք մատուցել և՛ շենքի ճարտարապետին, և՛ շինարարներին, և՛ պատմությանը:
