Այս տարի Երևանը նշեց իր 2800 ամյակը, ինչը ոչ միայն հպարտության առիթ է տալիս, այլև պարտավորեցնում է ամեն մի բնակչին։ Իր 2800 տարիների պատմության ընթացքում մեր մայրաքաղաքը կերտել է իրեն հատուկ կերպարը։ Ինչ՞ ծննդյան տոն առանց նվերի, և այսպիսի նվերներ մեր մայրաքաղաքի համար դարձավ Երևանի 2800 ամյակին նվիրված այգին, Սարյան - Մաշտոցի պողատա միջանկյալ հատվածի այգու բարեկարգումը և նոր Սմարթ այգու կառուցումը։ Վարդանյանների ընտանիքի Երևանի 2800 ամյակին նվիրված այգու այս տարվա նոյեմբերին նախատեսված բացումը հետաձգվեց մինչ գարուն մի շարք օբյեկտիվ պատճառներով։ Մեր ուսումնասիրությունները փաստում են, որ այգում հիմնական աշխատանքները ավարտված են, սակայն շատրվանների շահագործման տեխնիկական նորմերի պատճառով նրանց գործարկումը անհնար է։ Շատրվանների շինարարությունը իրագործող հանրահայտ «Վոդալյուքս» ընկերության գլխավոր ինժեներ Վալենտին Բուկովսկու խոսքերով շատրվանները հանդիսանալով բարդ հիդրոտեխնիկական կառույցներ եղանակի հետ կապված հստակ տեխնիկական պահանջներ ունեն։Կոնկրետ այս դեպքում այնքան բարդ շատրվանային համակարգ է կառուցված, որ դրանց չհետևել չեն կարող և հաշվի առնելով կառուցվող համակարգի բարդությունը, անհնար է հաշվի չառնել եղանակային պայմանները, քանի որ տերևաթափից մինչև ցածր ջերմաստիճան կարող են խափանել և վնասել շատրվանների ողջ համակարգը։ Մինչ Վարդանյան ընտանիքի նվերը գարնանը իր դռները կբացի երևանցիների և զբոսաշրջիկների առջև, կենտրոնում այս տարի բացվեց «Տաշիր Գրուպ» ընկերության սեփականատեր Սամվել Կարապետյանի կողմից բարեկարգված բոլորիս հայտնի «Մալիբու»- ի այգին: Այգին համալրվել է մոտ 100 մ երկարությամբ նոր շատրվանային համակարգերով, երեխաների համար արհեստական խոտով ծածկված տնակներով նախագծի իրականացմամբ եռապատկվել է ծառերի թիվը և այլն։ Այս նախագծի իրականացումը անհրաժեշտություն էր, հաշվի առնելով նրա դիրքը քաղաքի կենտրոնում և այն հանգամանքը, որ մոտակա տարիների ընթացքում ավարտվելու է «Հին Երևան» նախագծի շինարարությունը։ Այդպիսով, իր ճարտարապետական հետաքրքիր լուծմամբ այս այգին կամբողջացնի գլխավոր պողոտայի պատկերը։ Հիշելով Երևանի գլխավոր ճարտարապետի վերջերս արած հայտարարությունը այն մասին, որ շինարարությունը պետք է դուրս հանվի քաղաքի կետրոնից հիմք է տալիս մտածելու, որ ոչ միայն մայրաքաղաքի վարչական շրջանները կհարստանան նորանոր լուծումներով, այգեպուրակային համալիրներով, այլև կենտրոնում կսկվի կանաչ ֆոնդի վերականգնման ծրագրեր՝ հանձինս օղակաձև զբոսայգու, որը ոչ միայն կարևոր դեր է գրավում քաղաքի հատակագծում, այլև բնապահպանական տեսանկյունից լուրջ դերակատարություն ունի մեքենաների արտանետումների կլանման հարցում։ Պետք է նկատենք, որ այգիների վերակառուցման տենդեցը օրեցօր աճում է, ինչը վաղուց սպասված քայլ է։ Այս կոնտեկսի մեջ կարևոր է նորանշանակ գլխավոր ճարտարապետի դիրքորոշումը․«Ես ուզում եմ զգուշացնեմ բոլոր սրճարանների սեփականատերերին՝ նրանք ովքեր վերջին ժամանակներում դուրս են եկել իրենց տրամադրված սահմաններից և զբաղեցրել են կանաչ տարածքները իրենց բեսեդկաններով և սեղանիկներով։ Ելնելով առիթից, որ տուրստական սեզոնը արդեն վերջացել է, խնդրում եմ Ձեզ մինչև գարուն բոլորդ վերադարձեք Ձեզ տրամադրված սահմանները, որովհետև ունենալու եք մեծ պրոբլեմներ։ Ես շատ ուրախ եմ, որ հիմա կենտրոն համայնքի ղեկավարի հետ մենք համախոհ ենք ։ Երևանի կենտրոնում՝ հատկապես կանաչ տարածքների մեջ կառուցվող սրճարանների և ընդհանրապես ցանկացած օբյեկտների կառուցման նկատմամբ լինելու ենք շատ, շատ խիստ։ Ես խնդրում եմ բոլոր սրճարանների սեփականատերերին վերադարձեք Ձեր սահմանները, իսկ նրանք, ովքեր ապօրինի են կառուցել կանաչ տարածքների մեջ, այ ես իրանց ուղակի չեմ նախանձում, որովհետև իրենք ունենալու են մեծ խնդիր»: Եթե հաշվի առնենք այն հանգամանքը, որ Երևան քաղաքը նախագծված լինելով որպես քաղաք-այգի, նախատեսված չի եղել այսքան բնակչության և տրանսպորտային հոսքերի համար, ապա հաշվի առնելով այսօրվա կյանքի տեմպը քաղաքում կանաչ գոտիների մեծացման կարիքը օրհասական է դարձել։ Իսկ նոր որդեգրած քաղաքականությունը տալիս է ստեղծագործական մեծ հնարավորություն, ինչից զրկված են բազմաթիվ հին քաղաքներ։ Երևանի 2800 ամյակին չանտեսվեց նաև Էրեբունի վարչական շրջանը, որտեղ կառուցվեց քաղաքում առաջին սմարթ այգին, այն նվեր է երևանցիներին Վահագն Բադալյան բարեգործական հիմնադրամի կողմից։ Նշենք, որ Էրեբունիում նման այգու կառուցման միտքը շատ կարևոր է, քանի որ այս վարչական շրջանից է սկսել Երևանի ծնունդը և հետագա զարգացումը։ Այգու կառուցման ավարտին մեծ անհամբերությամբ սպասում էին հատկապես տեղի բնակիչները, քանի որ շրջանում առկա ընդհամենը 2 այգիները գտնվում են իրարից մեծ հեռավորության վրա։ «Մեր երազանքն է եղել այգի կառուցել ու նվիրել Երևանին, և մեծ հաճույքով իրականացնում ենք այս նախագիծը։ Առանձնահատկությունն այն է, որ այգում չի լինելու որևէ կոմերցիոն կառույց, որևէ խանութ, սրճարան, ռեստորան, այսինքն՝ բիզնես շահ չի հետապնդվելու։ Սա նոր այգի է իր տեսակով, ամբողջությամբ լուսավորվելու է արևային էներգիայով, խելացի լույսերը նաև կխնայեն էներգիան: Այգին անտառի մի կտոր է լինելու Երևանում՝ առավելագույնս մոտեցված լինելով բնությանը»,- նշել էր Վահե Բադալյանը իր հարցազրույցներից մեկում։ Ի դեպ այս այգին երկար ժամանակ գտնվել է անմխիթար վիճակում։ Այգին համալրված է խաղահրապարակով, շախմատի հարթակով, սկեյտբորդի համար նախատեսված թեքահարթակներով, արհեստական լճով, բեմով, ընթերցասրահով, ամֆիթատրոնով և այլն։ Շատ կարևոր է այն հանգամանքը, որ այգու նախագծման ժամանակ հաշվի են առնվել նաև ֆիզիկական սահմանափակումներ ունեցող մարդկանց կարիքները։

Հայաստանի բազմաբնակարան շենքերի մոտ 90%-ը կառուցվել է խորհրդային տարիներին: Այդ շենքերի մեծ մասը բոլորել է հիսուն տարին. դրանք կրել են 1988 թվականի երկրաշարժի ազդեցությունը, ենթարկվել բնականոն մաշվածության: Բայցի այդ՝ շենքերը նախագծվել և կառուցվել են 7 բալ (Սպիտակի երկրաշարժից հետո վերանայվել է սեյսմիկ ազդեցություններից շենքերի և շինությունների պաշտպանության ոլորտի նորմատիվատեխնիկական փաստաթղթերի համալիրը և շենքերը նախագծվում են 9 բալի հաշվարկով) սեյսմակայունությամբ, ինչի արդյունքում ունենք բարելավման կարիք ունեցող, «ծերացած» բնակֆոնդի մեծ հատված: Խորհրդային Միության փլուզումից հետո այդ շենքերի վիճակն ավելի է վատթարացել, որովհետև դուրս են եկել պետական հոգածության շրջանակից, օրենսդրորեն տեղափոխվել բնակիչների հոգածության դաշտ: Բայց միայն օրենսդրորեն. բնակիչների մեջ շարունակում է կարծրացած մնալ խորհրդային մտածելակերպը՝ պետությունը կանի, պետությունը պարտավոր է: Եվ այդ պատճառով տարիներ շարունակ չեն լուծվում անբարեկարգ նկուղների, տանիքների, մուտքերի, վերելակների, ջրահեռացման խնդիրները, շենքը մնում է մենակ իր «հիվանդությունների» հետ՝ բռնելով «հաշմանդամ», նույնն է թե վթարային դառնալու ուղին: Անբավարար Տեխնիկական Վիճակում է Գտնվում Մոտ 550 Բազմաբնակարան Շենք Հայաստանյան բնակֆոնդի տեխնիկական վիճակի մասին պատկերն ամբողջական չէ: Քաղաքաշինության կոմիտեի բնակարանային ֆոնդի կառավարման և կոմունալ ենթակառուցվածքների վարչության պետ Տանյա Արզումանյանը նշում է, որ բնակֆոնդի տեխնիկական վիճակի վերաբերյալ հետազննություն պետք է իրականացվի առնվազն 10 տարին մեկ անգամ՝ սեփականատերերի միջոցների հաշվին: Սակայն քանի որ այն լիցենզավորված կազմակերպության վճարովի ծառայություն է, սեփականատերերի կողմից այդ ծառայությունը սահմանված պարբերականությամբ չի պատվիրվում: Պետական միջոցներով բնակֆոնդի տեխնիկական վիճակի համատարած հետազննություն արվել է 2003 թվականին: Ըստ նախնական հաշվարկի նոր համատարած հետազննության համար կպահանջվի մոտ 6 միլիարդ դրամ, որի իրականացումը պետական միջոցների հաշվին իրատեսական չէ՝ ելնելով հանրապետությունում առկա առաջնահերթ լուծում պահանջող հիմնախնդիրներից և պետական բյուջեի հնարավորությունից: Վերջին տարիներին տեխնիկական վիճակի հետազննությունների իրականացումը կրել է հատվածային և իրավիճակային բնույթ: Ըստ առկա եզրակացությունների մեր երկրի մոտ 19.000 բազմաբնակարան շենքերից 550-ն ունեն անբավարար տեխնիկական վիճակ. դրանցից 500-ն ունեն 3-րդ աստիճանի վնասվածություն (այս դեպքում ցուցվում է կատարել ուժեղացման, վերականգնման աշխատանքներ), իսկ 50-ն ունեն 4-րդ աստիճանի վնասվածություն և ենթակա են քանդման: Իսկ բնակիչների վերաբնակեցումից հետո շենքերի քանդումը պարտադիր է, որովհետև երբեմն տեղի է ունենում շենքի կրկնակի բնակեցում. հայտնվում են նոր բնակիչներ, ովքեր առանց օրինական հիմքերի բնակություն են հաստատում այդ շենքերում՝ հաշվի չառնելով սպառնացող վտանգները և խնդիրն ըստ էության մնում է չլուծված: Ինչ վերաբերում է 3-րդ աստիճանի վնասվածություն ունեցող շենքերին, ապա դրանց բնակիչները հաճախ չեն շտապում շենքի ամրացմանը միտված գործողություններ ձեռնարկել, շարունակում են սպասել պետության միջամտությանը: Այնինչ Քաղաքացիական օրենսգրքով սահմանված է, որ շենքը կրող կառուցվածքները, նկուղը, ձեղնահարկը, տեխնիկական հարկերը, տանիքը, մուտքերը, վերելակը և այլն, պատկանում են բազմաբնակարան շենքերի բնակիչներին ընդհանուր բաժնային սեփականության իրավունքով և դրանց պահպանման պարտականությունը, նույնիսկ կորստի ռիսկը, այդ թվում և պատահական, կրում է սեփականատերը: Անկանխատեսելի հետևանքներից խուսափելու համար պետությունը աջակցում է 4-րդ աստիճանի վնասվածության շենքերի բնակիչներին. «2000թ-ից այս կողմ հանրապետությունում 36 վթարային շենք է վերաբնակեցվել, ընտանիքների թիվը 1300-ից ավելի, և մոտ 1200 անհատական տան բնակիչների խնդիր է լուծվել: Երևանում 2014 թ. հունվարի մեկի դրությամբ 4-րդ աստիճանի վնասվածության եզրակացություն ունեցող բոլոր շենքերի խնդիրները լուծվել են: Հուսով ենք՝ պետություն-համայնք համագործակցությամբ աստիճանաբար կլուծվի նաև մնացած շենքերի բնակիչների վերաբնակեցման խնդիրը: Մարզերում խնդիրն այլ է, քանի որ այստեղ նոր բազմաբնակարան շենքերի կառուցման համար անհրաժեշտ ֆինանսական միջոցների չափը հաճախ մի քանի անգամ գերազանցում է բնակարան ձեռք բերելու համար ֆինանսական աջակցության տրամադրման համար անհրաժեշտ գումարին: Այդ է պատճառը, որ մարզերում պետություն հիմնականում նոր բնակարան ձեռք բերելու համար սեփականատերերին ֆինանսական աջակցություն է տրամադրում: Մեծ ծախսեր են պահանջում նաև ուժեղացման աշխատանքները 3-րդ աստիճանի վնասվածություն ունեցող շենքերի դեպքում: Ընդ որում, հաճախ այդ ծախսերը գերազանցում են նմանատիպ շենք կառուցելու համար անհրաժեշտ ծախսերը: Այս դեպքերում, շենքի հուսալիության և տնտեսական նպատակահարության տեսանկյունից նպատակահարմար տարբերակ է դիտարկվում շենքի քանդումը և բնակիչների վերաբնակեցումը: Իհարկե, լինում են դեպքեր, երբ բնակիչները, չպատկերացնելով խնդրի տեխնիկական և տնտեսական մասը, շենքի վերականգնման հարց են բարձրացնում: Փաստորեն, լինում են քաղաքացի-պետություն փոխըմբնման դժվարություններ և բնակիչների մտայնությունների մեջ բեկում մտցնելու և պարտավորության գիտակցումը բարձրացնելու համար կարևոր է, որ համապատասխան ծրագրերի իրականացման ժամանակ սեփականատերերն ունենան իրենց ֆինանսական մասնակցությունը՝ թեկուզ նվազագույն չափով»,- մանրամասնում է Տանյա Արզումանյանը: Սեփականատերերն են Պատասխանատու Իրենց Գույքի Պահպանման Համար ԽՄ տարիներին բազմաբնակարան բնակարանային ֆոնդը պետական սեփականություն էր, որից բնակարանները քաղաքացիներին տրվում էին որպես սոցիալական բարիք և անհրաժեշտության դեպքում պետությունն էր հոգում ֆոնդի պահպահմանն ուղղված կարիքները: 27 տարի է Հայաստանն անկախ պետություն է, բայց խորհրդային տարիներից մնացած կարծրատիպերը դեռ չեն կոտրվել: Իրավական առումով սեփականատերերը պարտավոր են հոգալ շենքի պահպանման աշխատանքները, դրանք կազմակերպելով կառավարման մարմնի (համատիրություն) միջոցով, ինչպես նաև այդ աշխատանքների համար պարտաճանաչ կատարել ընդհանուր բաժնային սեփականություն հանդիսացող գույքի պահպանման և սպասարկման վճարները: Կառավարման մարմիններն էլ, իրենց հերթին, պետք է կազմակերպեն շենքերի համապատասխան զննումները, վերհանեն խնդիրները և սեփականատերերի կողմից նախանշված առաջնահերթությունների համաձայն՝ հավաքագրված գումարներով կազմակերպեն այդ խնդիրների լուծմանն ուղղված աշխատանքները: Ցավոք, մի կողմից բնակիչների չվճարելը կամ անկանոն վճարումները, մյուս կողմից կառավարման մարմինների հաճախ ոչ արդյունավետ գործունեությունը հանգեցրել են բազմաբնակարան բնակարանային ֆոնդի վիճակի վատթարացմանը: Բնակչության մեծ մասը չի զգում այդ պատասխանատվությունը շենքի ընդհանուր վիճակի համար, ոչ միայն չի վճարում, այլև բնակարանների ձևախախտումներով, կրող կոնստրուկցիաների ձևափոխմամբ վատթարացնում է շենքի սեյսմակայունությունը: Այն ինչ առաջին հերթին հենց սեփականատերը պետք է պատասխանատվություն զգա շենքի վիճակի համար, հետամուտ լինի կառավարման մարմնի աշխատանքներին, հանդես գա նախաձեռնություններով, կատարի ընդհանուր բաժնային սեփականություն հանդիսացող գույքի պահպանման և սպասարկման վճարները: Եթե նորակառույց շենքերում ունենք ավելի արդյունավետ գործող կառավարման մարմիններ, ապա գոյություն ունեցող բնակֆոնդում այդ պատկերն ավելի անմխիթար է: «Խնդրի կանոնակարգմանը կարող է նպաստել կառավարման մարմնի կարողությունների բարելավումը՝ նրանց հմտությունների, գիտելիքների մասով որոշակի չափանիշներ սահմանելու, ինչու չէ նաև մեկ կառավարման մարմնի կողմից կառավարվող շենքերի թվի սահմանափակման միջոցով: Այդ դեպքում կառավարման մարմնի արդյունավետ գործունեությունը կարող է դրդել և ոգևորել սեփականետերերին՝ առավել ակտիվ լինել իրենց իրավունքների իրացման, ինչպես նաև պարտավորությունների (այդ թվում՝ պարտաճանաչ վճարումների) կատարման հարցում»: Բազմաբնակարան շենքի սեփականատերերից յուրաքանչյուրը պետք է գիտակցի՝ շենքի ընդհանուր պահպանումը իր և իր ընտանիքի անվտանգ և հուսալի կեցության երաշխիքն է, ինչը հնարավոր է ունենալ սեփական պարտավորության և իրավունքի բարեխիղճ իրացման, կառավարման մարմնի հետ արդյունավետ համագործակցության արդյունքում:

Հարգելի գործընկերներ, Պրոմ Էքսպո ընկերությունը հրավիրում է Ձեզ մասնակցելու Շինարարություն և Ինտերիեր 2019 12րդ միջազգային մասնագիտացված խոշորագույն ցուցահանդեսին, որը տեղի կունենա 2019թ-ի մայիսի 17-19 -ը YerevanExpo ցուցահանդեսային համալիրում: Շինարարություն և Ինտերիեր 2019 ցուցահանդեսին մասնակցում են բնագավառը ներկայացնող ավելի քան 120 տեղական և արտասահմանյան կազմակերպություններ Հայաստանից, Ռուսաստանից, Վրաստանից, Իրանից և այլ երկրներից, որոնք սպառողին են ներկայացնում տվյալ ոլորտի նորամուծություններն ու նոր տեխնոլոգիաները: Շինարարություն և Ինտերիեր 2019 ցուցահանդեսի նպատակն է՝ Հայաստանի և արտերկրների միջև համատեղ գործարար և ներդրումային ծրագրերի խթանում, ներդրողներին ուսումնասիրել տվյալ ոլորտը, ինչը դրական ազդեցությունն է թողնում երկրի տնտեսական աճի վրա: Ցուցահանդեսը ստեղծում է բարենպաստ պայմաններ նոր գործնական կապերի ստեղծման համար, ինչպես նաև նպաստում է փոքր և միջին բիզնեսի զարգացմանը: Թեմատիկ բաժիններն են` Անվտանգության համակարգեր Բանկեր, վարկային կազմակերպություններ Բեռնափոխադրում Ջեռուցման և օդափոխման, գազա-, ջերմա- և ջրամատակարարման համակարգեր Դռներ և պատուհաններ Էքստերիերի և ինտերիերի դիզայն Ինտերիերի պարագաներ, կահույք, գորգ, սպասք Լողավազաններ և շոքեբաղնիքներ Լուսատեխնիկա Կանաչապատում Մաքրման միջոցներ և ծառայություններ Մասնագիտացված արտահագուստ Նախագծում Ներկանյութեր և պաշտպանիչ նյութեր Շինարարական գործիքներ և տեխնիկա Շինարարական և ներքին հարդարման պարագաներ, տեխնոլոգիաներ Շինարարական, վերանորոգման աշխատանքներ Սանտեխնիկա և կենցաղային տեխնիկա Ցուցահանդեսի պաշտոնական աջակիցներ` ՀՀ Կառավարություն ՀՀ Տնտեսական զարգացման և ներդրումների նախարարություն ՀՀ Սփյուռքի նախարարություն ՀՀ Առևտրաարդյունաբերական պալատ Երևանի քաղաքապետարան Կազմակերպիչ` Պրոմ Էքսպո ՍՊԸ:

Խորհրդային Միության տարիներին «Ձորագյուղ» ազգագրական թաղամաս ստեղծելու ծրագիր էր մեկնարկել: Այդ ծրագրի շրջանակում վերակառուցվեցին Սերգեյ Փարաջանովի տուն թանգարանը, ևս մի քանի շենքեր Հրազդան ձորի ձախ ափին՝ Հաղթանակի կամրջից դեպի վեր: Բայց ծրագիրը միության փլուզումից հետո կիսատ մնաց, շենքերը՝ մասնավորեցվեցին: Կիսով չափ վերակառուցված շենքերից մեկն անցավ Հայոց առաքելական եկեղեցուն: Հենց այդ շենքն էլ ստանձնեց վերակերտել «Երևան, իմ սեր» հիմնադրամը: Այսօր այստեղ գործում է Վերականգնողական կենտրոն, որի հարմարեցված լսարաններում վերականգնողական և ուսումնական տարբեր ծառայություններից անվճար կարող են օգտվել հաշմանդամություն ունեցող կամ սոցիալապես անապահով պայմաններում ապրող մոտ 200 երեխաներ: «Ի սկզբանե «Երևան, իմ սեր» հիմնադրամը երկու թիրախային նպատակ է ունեցել. առաջին՝ պահպանել և վերակերտել հին Երևանի ճարտարապետական նշանակություն ունեցող շենքերը, երկրորդ՝ դրանք օգտագործել բարեգործական նպատակներով: Այս կենտրոնը առաջին օրինակն է»,-ասում է հիմնադրամի տնօրեն Արշակ Կարապետյանը: 19-րդ Դարակեսի Երևանյան Կարմիր Գեղեցկուհիներից Մեկը 1987 թ. մշակվեց «Ձորագյուղ» ազգագրական թաղամասի թիվ 7 տան նախագիծն ու սկսվեց շինարարությունը: Այստեղ նախատեսվում էր տեղափոխել և վերակերտվել Մոլոկով 12-ի (այժմ Հանրապետության փողոց, 3-րդ նրբանցք) քանդված երկհարկանի հուշարձան-տունը: Նախատեսվում էր կառուցել նաև ներքին բակ և ձորահայաց շինություն՝ նկուղային հարկով: Ներքին բակը նաև կազմելու էր դեպի Սերգեյ Փարաջանովի թանգարան ձգվող հետիոտնի ճանապարհի մի հատվածը: Պատմական շենքի քարերով խորհրդային տարիներին Իսրայելյան փողոցի կողմից շարվեց ճակատային մասը, կանգնեցվեցին նաև ձորահայաց շենքի հիմնապատերը, կառուցվեց պարսպապատը մեծկտոր ծակոտկեն բազալտ քարի կիսասրբատաշ շարվածքով: Բայց Խորհրդային Միության փլուզումից հետո շինարարությունը ընդհատվեց: Մոտ 30 տարիների ընթացքում կիսակառույցը վերածվեց անօթևանների համար ապաստարանի, հարակից շենքերի բնակիչների համար՝ աղբանոցի: «Երևան, իմ սեր» հիմնադրամի տնօրեն Արշակ Կարապետյանը հիշում է, որ բազմաթիվ բեռնատարներով աղբ են հեռացրել տարածքից. «Այն աշխատանքները, որ իրականացվել էին խորհրդային տարիներին, կարելի է ասել, գրեթե զրոյացել էին: Ճարտարապետների հետ աշխատանքի արդյունքում հասկացանք, թե ինչպես է հնարավոր պահպանել ֆասադը, հետևում ամրացնել ու վերականգնել ամբողջ շենքը»: Վերակերտված շենքի ճարտարապետը Հայնախագծի գլխավոր ճարտարապետ, արվեստանոցի վարիչ Հայկ Այվազյանն է: Նա, ներկայացնելով կառուցման ընթացքը, շեշտում է, որ պահպանել են նախկին մտահղացման հիմնական գաղափարը, բայց ըստ էության, ելնելով շինության անմխիթար վիճակից, լրիվ նոր նախագիծ են կազմել: Պահպանել են տուն-հուշարձանի ճարտարապետական տեսքը: Հայկ Այվազյանը հիշում է, որ այս շենքի նախատիպը, որքան էլ զարմանալի թվա, տեսել է Ֆլորենցիայում. «…ճիշտ նույն շենքը, նույն ճակատով, պատշգամբով, նույն քիվերով: Ընդհանրապես նմանատիպ քիվերը շատ տարածված են Եվրոպայում: Թե ինչպես է շենքը նույն ճարտարապետությամբ կրկնվել Երևանում, չենք կարող ասել, բայց երևանյան ճարտարապետության վրա, հատկապես Թամանյանից սկսած Եվրոպայի ազդեցությունը մեծ է եղել»: Նոր նախագծով հին շենքի սեյսմիկ անվտանգությունը բարձրացնելու համար առաջին և երկրորդ հարկում գտնվող մեծ ու փոքր դահլիճները կամարակապ են արել: Մյուս մասնաշենքերի հետ կապելու համար էլ ներքին բակի կողմից ապակեպատ պատշգամբ ավելացրել: Սեյսմակայունության բարձրացման համար ձորահայաց շինությունը ձորի պռնկից հեռացրել են երկուսուկես մետրով: Ավելացրել են պարսպապատը նույն բազալտե կիսասրբատաշ շարվածքով: Պահպանել են նախկին նախագծի եզրային փոքր կախովի պատշգամբները, ավելացրել մեծ կախովի պատշգամբ, որը շենքի բաց տանիքի շարունակությունն է, և գեղեցիկ համահունչություն է ստեղծում հարակից շենքերի հետ: Բաց տանիքը (300 մ²) մետաղական կարկաս է՝ երեսպատված փայտով, և օգտագործվում է պաշտոնական ընդունելությունների, բացօթյա համերգների ու միջոցառումների անցկացման համար: Դեպի կենտրոն տանող մուտքը աստիճանավոր է, դա պարտադրված լուծում է եղել, պայմանավորված տեղանքի ռելիեֆով: Պահպանվել է նաև ներքին բակով ձգվող ճանապարհը՝ ելքի և մուտքի կամարներով: Ճարտարապետական արժեքների պահպանման ու վերականգնման մեջ հիմնադրամի խնամքոտ դիրքորոշումը հաշվի առնելով՝ Քաղաքաշինության կոմիտեն որոշել է համագործակցել հիմնադրամի հետ ճարտարապետական արժեք ներկայացնող, բայց անմխիթար վիճակում գտնվող որևէ կառույց վերականգնելու համար: Սակայն այս հարցում կան որոշ օբյեկտիվ խնդիրներ, որոնք մանրամասնում է հիմնադրամի տնօրենը. «Ճարտարապետական նշանակություն ունեցող շենքերի գերակշիռ մասը մասնավորեցված է, իսկ քաղաքի կենտրոնում այդպիսի մի շենք հետ գնելը ամբողջ նոր բարեգործական ծրագրի բյուջե կարժենա: Պետք է գտնել այնպիսի հնակառույց, որը պետությանն է պատկանում և վերակերտումից հետո, համաձայն մեր սկզբունքի, պետք է ծառայի հանրությանը՝ սոցիալական, կրթական, բարեգործական ծրագրերի իրականացմամբ: Մեր վերակերտած շենքերում շահույթ հետապնդող գործունեություն չի կարող վարվել»: Նոր Կենտրոն Էջմիածնում «Երևան, իմ սեր» հիմնադրամի գործունեությունը Հայաստանի մայրաքաղաքով չի սահմանափակվում: Այն առաջիկա տարում կսկսի ծավալվել երկրի հոգևոր կենտրոնում՝ Էջմիածնում: Այստեղ հիմնադրամը նախատեսում է վերականգնել Էջմիածնի Մայր տաճարի հարակից այգին և այնտեղ կառուցել մանկական կենտրոն: Կենտրոնում կուսուցանվեն այգեգործություն, խոհարարություն, լանդշաֆտ դիզայն: «Մայր աթոռի տարածքում հիմա որոշակի շինարարական աշխատանքներ են ընթանում: Դրանց ավարտից հետո կսկսենք այգու վերանորոգումը և շենքի կառուցումը: Նպատակը Էջմիածնում ապրող երեխաներին այնպիսի հմտություններ սովորեցնելն է, որը կարող է նրանց համար ապագայում դառնալ մասնագիտություն և ապրուստի միջոց»,-ասում է Արշակ Կարապետյանը: Կոնդի Չլուծվող Թնջուկը Մեկ այլ շենք էլ հիմնադրամը պետք է վերակերտի Կոնդ թաղամասում՝ Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցուն հարակից տարածքում, որը 2013 թ. կառավարության որոշմամբ նվիրաբերվել էր «Երևան, իմ սեր» հիմանդրամին: Հիմնադրամն այստեղ պետք է կառուցեր 500 մ ² մակերեսով համայնքային կենտրոն: Կարմիր տուֆե շենքը՝ փայտե փոքրիկ կախովի պատշգամբով, Պարոնյան փողոցի կողմից երկհարկանի է լինելու, իսկ եկեղեցու կողմից միահարկ՝ պայմանավորված տեղանքի ռելիեֆով: «Նախագիծը պատրաստ է, բյուջեն առկա է, բայց շինարարությունը չենք սկսում՝ ընդառաջելով հենց կոնդեցիների խնդրանքին: Այդտեղ ապրող բնակիչների տները քանդվել են՝ տարածքում կառուցվող նոր բազմաբնակարան շենքում տուն ստանալու պայմանով: Բայց բնակիչները խոստացված բնակարանները չեն ստացել: Կոնդեցիները երկու անգամ դիմել են «Երևան, իմ սեր» հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդին, կենտրոնի շինարարությունը հետաձգելու խնդրանքով: Կոնկրետ հիմնադրամի հետ կապված նրանք որևէ խնդիր չունեն, պարզապես սկզբունքայնորեն դեմ են այդ տարածքում ցանկացած շինարարական աշխատանքի մեկնարկին, քանի դեռ իրենց բնակարանները չեն հատկացվել: Մարդիկ հուսահատ են, և համայնքային կենտրոնի շինարարության ձգձգմամբ փորձում են ուշադրություն գրավել իրենց խնդրի վրա»,- պարզաբանում է հիմնադրամի տնօրեն Արշակ Կարապետյանը:

Այս տարվա օգոստոսի 10-ին տեղի ունեցավ հանդիպում ՀՀ քաղաքաշինության կոմիտեի նախագահի առաջին տեղակալ Արմեն Ղուլարյանի և Սանկտ-Պետերբուրգում մասնագիտական գործունեություն ծավալող, տասնյակ տարիներ մետրոպոլիտենի զարգացման ծրագրերով զբաղվող Նիկոլայ Դավթյանի միջև։ Նիկոլայ Դավթյանը 1987-2001 թվականներին աշխատել է Երևանի մետրոպոլիտենում՝ զբաղեցնելով տարբեր պատասխանատու պաշտոններ: Հանդիպման ընթացքում վերջինս ներկայացրել է մետրոյի «Սուրմալու» նոր կայարանի կառուցման նախագիծ - առաջարկ «Սասունցի Դավիթ» և «Զորավար Անդրանիկ» կայարանների միջև։ Ըստ ներկայացվածի այդ նոր կայարանը ենթադրվում է կառուցել նախկին պահածոների գործարանի տարածքում, և այն հնարավորություն կընձեռնի բեռնաթափել «Սուրմալու» և «Փեթակ» առևտրային տարածքները և Սևան փողոցը, ապահովելով այլընտրանքային քաղաքային փոխադրամիջոցով։ Սակայն որքանո՞վ է նպատակահարմար այդ նոր կայարանի կառուցումը, եթե դրանցից ոչ մեծ հեռավորության վրա կան մետրոյի երկու կայարաններ: Արդյո՞ք սա ֆինանսական միջոցների անիմաստ ծախս չի լինի: Մեր ունեցած տեղեկությունների համաձայն փորձագետները և մայրաքաղաքի պետական կառույցների ղեկավարները ևս կիսում են վերը նշված մտահոգությունները: Ի դեպ՝ պետք է նկատենք, որ ըստ քաղաքաշինության պետական կոմիտեի, ներկայացվածը զուտ մասնավոր առաջարկ է, և դեռևս հստակ որևէ բան այդ ուղղությամբ չի նախանշվում: Վերջին տարիներին շատ է խոսվում մետրոպոլիտենի զարգացման, մասնավորաապես՝ նոր կայարանների բացման անհրաժեշտության մասին: Հետաքրքրական է, որ «Սուրմալու»-ի նոր կայարանի կառուցման առաջարկը շրջանառության մեջ դրվեց այն բանից հետո, երբ անցած տարի պետական մակարդակով բարձրացվեց «Աջափնյակ» կայարանի կառուցման հարցը: «Գլխավոր հատակագծով կար ևս 3 ուղղություն, մեկը՝ դեպի Աջափնյակ, մյուսը՝ ՀԱԹ, երրորդը՝ Կոմիտասով դեպի վերև: Այն ժամանակ, երբ քննարկվում էր, թե դրանցից որն է ամենակարևորն ու առաջնայինը, որոշում կայացվեց, որ դա Աջափնյակն է»,- հարցազրույցներից մեկում նշել էր ճարտարապետ Գուրգեն Մուշեղյանը: Աջափնյակի կայարանի շինարարությունը սկսվել էր դեռևս Խորհրդային տարիներին, և գործի մեծ մասն արդեն արված էր, սակայն 1988 թ․-ի աղետալի երկրաշարժի պատճառով ոչ միայն այս, այլև շատ ծրագրեր մնացին անավարտ և բնականաբար այդ ժամանակահատվածում եղած բոլոր ֆինանսական միջոցները ուղղվեցին աղետի գոտի: Սակայն տարիների ընթացքում մայրաքաղաքի զարգացումն իր հետ բերեց վերգետնյա տրանսպորտի ծանրաբեռնվածության աճ, և մետրոյի նոր կայարանների կառուցման անհրաժեշտությունը կրկին օրհասական դարձավ: Մետրոյի ընդարձակման հարցը տարիներ շարունակ քննարկման և մտահոգման առարկա է եղել մասնագետների շրջանում։ Դեռ անցած տարի հանրային խորհրդի և բյուջետային հարցերի հանձնաժողովի նիստին քննարկման էր դրվել 66 տարվա պատմություն ունեցող «Արթուն» թունելաշինարարական ընկերության տնօրեն Հմայակ Հարությունյանի կողմից մշակված Աջափնյակի Հալաբյան-Աբելյան խաչմերուկում նոր կայարանի կառուցման նախագծի 4 տարբերակ, որոնց արժեքը տատանվում է 80-150 մլն դոլարի սահմանում, կախված տարբերակի ընտրությունից։ Արդեն իսկ 2017 թ․ օգոստոսի 30-ին հանրային խորհրդի նիստում նպատակահարմար համարվեց վերսկսել մետրոյի Աջափնյակ կայարանի շինարարությունը: Թվում էր, թե սայլը տեղից շարժվեց, և տարիներ շարունակ բարձրաձայնվող խնդիրը լուծում կստանա, սակայն այս տարվա մայիսյան Թավշյա հեղափոխությունից հետո այդ հարցը մնաց բաց ու թողի: Ինչպե՞ս կզարգանա հետագա գործընթացը, կարճ ժամանակահատվածում պարզ կլինի: Հուսանք, որ այս հարցը չի «քնի» և մետրոպոլինետը կընդարձակի իր ցանցը: Մասնագետների պնդմամբ նոր կայարանի ավելացումն առավել արդյունավետ կդարձնի մետրոյի աշխատանքը։ Ի դեպ նկատենք, որ վերջին տարիներին Աջափնյակի կայարանի կառուցմամբ շահագրգռված էին Ասիական և Եվրոպական զարգացման բանկերը: 2014 թ․ հունիսին ներկայացվեցին Երևանի քաղաքապետարանի և Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկի միջև համագործակցության շրջանակներում բրիտանական խորհրդատվական մի ընկերությանը պատվիրված Երևանի մետրոպոլիտենի՝ դեպի Աջափնյակ մոտ 3-կիլոմետրանոց նոր ուղեգծի կառուցման իրագործելիության ուսումնասիրության արդյունքները, որոնց համաձայն կառուցելու դեպքում կշահագործվի փորված թունելներից միայն մեկը, որը Մերգելյան ինստիտուտից տանում է դեպի Հրազդանի ձախ ափ, իսկ աջ ափից պետք է փորվի նոր թունել՝ դեպի Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտ։ Սակայն դա զուտ ուսումնասիրություն է, և շինարարության վերսկսում դեռևս նախատեսված չէ: Ինչ խոսք, ուսումնասիրություններն անհրաժեշտ են, սակայն շատ ավելի կարևոր է, որպեսզի դրանք գործի վերածվեն և ի վերջո բացվեն մետրոյի նոր կայարաններ: Պետք է նկատենք, որ Աջափնյակի կայարանի կառուցման նախագիծն ունի իր ընդդիմախոսները և վերջիններս առաջարկում են փոխել ուղղությունը և նոր հորաններ փորել: Բնականաբար այս մոտեցումը ոչ միայն հսկայական ծախսերի հետ է կապված, այլ նաև կառաջացնի եղած թունելների բետոնացման հետ կապված խնդիրներ: Ինչպես գիտեք, մետրոպոլիտենի կառուցումը շատ ծախսատար գործընթաց է, և թերևս սրանով է պայմանավորված նաև, որ Աջափնյակի կայարանը մինչ օրս չի կառուցվել և աշխատանքները մնացել են կիսատ: Բնականաբար, հաշվի առնելով պետական բյուջեի հնարավորությունները, պետությունը չի կարող ներդրում կատարել և այս իրավիճակում խոսել բոլորովին նոր ուղղության կառուցման մասին, որը ենթադրում է աշխատանքները սկսել զրոյից, ինչը շատ ավելի է մեծացնում ներդրումների ծավալի աճը՝ անիմաստ է: Ըստ մասնագետների հավաստման՝ յուրաքանչյուր նոր հորանի համար կպահանջվի լրացուցիչ 3.5 մլրդ դրամ, այն դեպքում, երբ Աջափնյակի ուղությամբ արդեն կան կառուցված 2.5 կմ-անոց 5 հորաններ: Նկատենք, որ որոշ ընդդիմախոսների համոզմամբ մետրոպոիլիտենի ընդարձակումը ճարտարապետների խնդիրը չէ: Պետք է նշել, որ նման մտածելակերպը, ցավոք, արմատացած է մեր երկրում, ինչի արդյունքում մասնավորապես մայրաքաղաքում ստեղծում են այնպիսի իրավիճակներ, որոնք և բերում են քաղաքում սպասարկման, ժամանցային ենթակառուցվածքների անհամաչափ բաշխմանը, որի հետևանքով քաղաքի զարգացումը անհամաչափ է ընթացել: Այնինչ այդ գործընթացներն ուղղակիորեն կապված են քաղաքաշինության հետ: Մետրոն՝ լինելով էկոլոգիապես մաքուր, անվտանգ տրանսպորտային միջոց, անփոխարինելի է հատկապես պիկ ժամերին, երբ մայրաքաղաքը պարզապես անանցանելի է դառնում։ Նոր կայարանների կառուցումը ոչ միայն կբեռնաթափի կենտրոնը, այլև հզոր խթան կհանդիսանա մայրաքաղաքի վարչական շրջանների զարգացման համար՝ ավելի գրավիչ դարձնելով դրանք: Չէ՞ որ քաղաքը դա անընդհատ աճող օրգանիզմ է, որի կայուն զարգացումը անհնարին է առանց սոցիալ-տնտեսական և վարչական շրջանների համաչափ աճի: Հակառակ դեպքում քաղաքը պաթոլոգիկ իրավիճակում կհայտնվի: Ցանկացած քաղաքի զարգացման կարևոր պայմանը դա այն տրանսպորտային միջոցների առկայությունն է, որոնք կապում են վարչական շրջանները միմյանց հետ, հնարավորինս կրճատելով ժամանակի կորուստը: Դեռևս 1966թ․ մայրաքաղաքի հետագա զարգացման, բնակչության աճի և ռազմավարական տեսանկյունից Հայաստանի իշխանություններն իրականացրեցին հեռանկարային գրագետ քաղաքականություն և կարողացան համոզել մոսկովյան իշխանություններին Երևանում ստորգետնյա տրամվայի կառուցումը փոխարինել մետրոպիլիտենի կառուցմամբ։ Երևանն իր զարգացման պատմության ընթացքում բազմաթիվ խոչընդոտներ է հաղթահարել, մինչ մեզ է ներկայացել այնպիսին, ինչպիսին մենք նրան ճանաչում ենք այսօր: Նմանատիպ պատմություն է ունեցել նաև Երևանի Կարեն Դեմիրճյանի անվան մետրոպոլիտենը: Այն սկսել էր կառուցվել 1972թ․, շահագործման է հանձնվել 1981թ․, չնայաց այն հանգամանքին, որ միջազգային պրակտիկայում ընդունված էր մետրո կառուցել 1մլն և ավել բնակչություն ունեցող քաղաներում։ Այնուհանդերձ կոտրելով այդ կարծրատիպերը, մետրոպոլիտենն իր ուրույն տեղը գտավ մեր մայրաղաքում, ապացուցելով, որ նման տրանպսորտի առկայությունը Երևանում անհրաժեշտություն է՝ հաշվի առնելով քաղաքի բարդ ռելիեֆը, խորը իջվածքները, բնական խոչընդոտների առկայությունը, բնակլիմայական պայմանները, քաղաքի հետա գազարգացումը, ինչը և օգտագործվեց մոսկովյան իշխանություններից շինարարության թույլտվությունը ստանալու համար: Նման տրանսպորտային միջոցը՝ հանդիսանալով նաև կարևոր ռազմավարական օբյեկտ, մեծ կարևորություն ունի մեր երկրի համար, հաշվի առնելով նրա աշխարհագրական դիրքը։ Մետրոպոլիտենի կառուցումը հնարավոր դարձավ շնորհիվ իրենց գործն ու քաղաքը սիրող մարդկանց, ովքեր կանգ չառնելով և չվախենալով դժվարություններից, կյանքի կոչեցին այս գաղափարը։ Ուրեմն, ներկա և ապագա սերունդների պարտքն է այս նվիրյալ գործի շարունակության ապահովումը: