Այս տարի Գորիսը հռչակվեց ԱՊՀ մշակույթային մայրաքաղաք: Միջոցառումների մեկնարկը տրվեց հուլիսի 7-ին: Բնականաբար աշխարհի ուշադրությունը սևեռված է մեր պատմական քաղաքի վրա: ՀՀ մշակույթի նախարար Լիլիթ Մակունցի խոսքով «Գորիսի ընտրությունը պայմանավորված է դրա հետաքրքիր ճարտարապետությամբ և կոլորիտով: Այս օրերին Գորիս են այցելել ԱՊՀ ութ երկրից ավելի քան 150 արվեստի գործիչներ, պաշտոնատար անձիք»: Գորիսը մշակույթային մայրաքաղաք դարձնելու որոշումը զարմանալի չէր, քանզի Գորիսը այն եզակի քաղաքներից մեկն է, որ պահպանել է իր հին ճարտարապետությունը, ինչի միջոցով աշխարհին կարող է ներկայացնել իր դարավոր պատմությունը, մշակույթը, ինչը շատ գովելի և կարևոր է մեր օրերում: Այս ծրագրի շրջանակներում խորհրդանշական է քաղաքի մուտքը ազդարարող «Հին Զանգեր» («Զանգեր») հուշարձանի վերակառուցման նախագիծը, որն իրականություն դարձավ ի շնորհիվ համայնքապետ Առուշ Առուշանյանի, գործարարների, բարերարների, ինչպես նաև գորիսեցիների և շատերի գաղափարական և նյութական աջակցության շնորհիվ: Այս նախագծով «Հին զանգեր» հուշարձանը վերակենդանացավ որպես ավանդույթները և ազգային արժեքները պահող միասնականության խորհրդանիշ: Ծրագիրը հետաքրքրական է ոչ միայն ճարտարապետական, այլև այն առումով, որ առաջին անգամ հասարակական նշանակության հուշարձանը վերակառուցվեց նոր շինության տեղում: Հիշեցնենք, որ 1985թ-ին կառուցված այս գեղեցիկ կառույցը իր ճարտարապետական լուծումով հանդիսանում է Գորիս քաղաքի այցեքարտը և ինչպես յուրաքանչյուր հետաքրքիր գիրք սկսում է գրավիչ նախաբանով, այնպես էլ այս կառույցը յուրօրինակ խորհրդավոր «նախաբան» է Գորիսը իր ամբողջ շքեղությամբ բացահայտելու համար: Այս կառույցը ստիպում է ցանկացածին խորանալ ժայռերի, քաղաքի պատմության, մշակույթի, մարդկանց ճանաչելու մեջ: Այն կարծես թե արտահայտում է տեղի բնակիչների մտածողությունը և կազմում է Գորիսի անբաժանելի մի մասնիկը: Վերակառուցող ճարտարապետ Սևադա Զաքարյանի խոսքով «Հին զանգերի» վերակառուցման միտքը առաջացել էր անցյալ տարվա դեկտեմբերին, աշխատանքները մեկնարկել են ձմռանը, բայց, իմանալով, որ Գորիսը հռչակվել է ԱՊՀ երկրների մայրաքաղաք, արել են ամեն հնարավորը՝ աշխատանքները ժամանակին ավարտելու համար: Պետք է նկատենք, որ շինարարական աշխատանքները ընթացել են անկախ եղանակային պայմաններից, ինչի արդյունքում ռեկորդային՝ 3 ամսում ավարտին հասավ հուշարձանի վերակառուցումը: Մենք ճշտեցինք, որ վերակառուցված հուշարձանը գրեթե պահպանել է իր տեսքը, համալրվելով նոր ծավալատարածական լուծումներով: Հուշարձանի երկարությունը հասնում է 35մ-ի, իսկ ամենաբարձր ժայռի բարձրությունը 16մ-ի: Հուշարձանը վերակառուցվել է Իշխանասար հրաբխային ծագում ունեցող թեթև քարերից, որին տեղացիները անվանում են «մեռած» քար: Կառույցի գունային լուծումները համահունչ են շրջապատող բրգաձև ժայռերի վարդագույն երանգին: Վերակառուցման ծրագրի շրջանակներում այժմ իրականացվում են հարակից տարածքների բարեկարգման աշխատանքները: Այս պահին շինարարությունը գտնվում է երկրորդ փուլում՝ կառուցվում է դիտակետ, որտեղից բացվում է հրաշալի տեսարան դեպի քաղաք: Ճարտարապետ Սևադա Զաքարյանի խոսքով. «Կառույցի դիմաց գտնվող սարի վրա կա դիտակետ, որը դեռ պետք է կառուցել և հավանաբար մինչև աշուն ավարտին հասցնել: Սա ոչ միայն Արցախ-Սյունիք մայրուղու վրա կառուցված խորհրդանիշ է, այլև հանգստի գոտի»,- նշեց ճարտարապետը: Կառույցի հարակից լեռնալանջերը անտառածածկ են և ծառատնկման աշխատանքները շարունակական են լինելու: Մյուս կողմից՝ 5-10 հեկտար տարածք առանձնացված է գյուղատնտեսության նախարարության հետ համատեղ ծրագրով, իրականցվելու են ծառատնկման աշխատանքներ: Ինչ խոսք, հետևելով այս ամբողջ նախագծին և իրականցվող աշխատանքներին կարելի է ենթադրել, որ նոր այս տարածքը դառնալու է քաղաքի լավագույն հանգստի գոտիներից մեկը: Բացի դա, այս նախագծի իրականացումը ստեղծել է նոր ներդրումային ծրագրերի դաշտ: Ինչպես փաստում են մասնագետները արդեն իսկ կան մի քանի ներդրումային ծրագրերի առաջարկներ, որոնց իրականացման պարագայում տարածքը կվերածվի զբոսաշրջության համար ամենագրավիչ և աշխույժ վայրերից մեկը: Հուսանք, որ զբոսաշրջությունը կզարգանա ազգային և մշակույթային արժեքների հետ համահունչ: Ի դեպ ինչպես այլ հուշարձաններ, այդպես էլ «Հին զանգերը» հեշտ «ճակատագիր» չի ունեցել, 1996թ-ին այն քանդվել է և փոխարենը կառուցվել է մեկ այլ ՝ ճարտարապետական տեսանկյունից ոչ բացառիկ հուշարձան` «Գորիսի զանգեր»-ով, ինչը ժամանակին դժգոհության մեծ ալիք էր բարձրացրել բնակչության շրջանում: Եվ այդ ժամանակահատվածից սկսած «Հին զանգերի» վերականգման հարցը մշտապես քննարկման առարկա է եղել: Ինչ խոսք «Հին զանգերի» վերակառուցումը անհրաժեշտություն էր թե' որպես ճարտարապետական արժեքի և թե' որպես պատմական ժամանակահատվածի վերականգման տեսանկյունից, սակայն քանի որ «Գորիսի զանգերը» ոչ պակաս կարևոր նշանակություն ուներ նույն ճարտարապետության, մշակույթային և պատմական տեսանկյունից, ապա ճիշտ կլիներ եթե Գորիսում վերակառուցվեր նաև «Գորիսի զանգերը»: