Ինչպես հաղորդում է Բրիտանական The Telegraph-ը, Անշարժ գույքի արտոնագրված գնահատողների Թագավորական ինստիտուտը (Royal Institution of Chartered Surveyors -RICS) առաջարկել է կրճատել 2011թվականի համար նախատեսված ԱԱՀ-ի (ավելացած արժեքի հարկ) 2,5% աճը՝ 17,5%-ից մինչև 20%, տների վերանորոգման ծառայությունների համար: Անշարժ գույքի ոլորտի ամենահեղինակավոր կազմակերպության հաշվարկները ցույց են տվել, որ ԱԱՀ-ի այս չնչին բարձրացումը մինչև 2019 թվականը կբերի ավելի քան 34000 աշխատատեղի կորստի, զգալիորեն կավելացնի ստվերային տնտեսության մասնաբաժինը և կբերի շուկայում անպարտաճանաչ կապալառուների քանակի ավելացմանը: Բրիտանիայում գործում է «Կրճատել ԱԱՀ-ն» կոալիցիան, որն իր մեջ արդեն ներգրավել է քսանից ավելի մասնագիտական ինստիտուտներ և հասարակական կազմակերպություններ: Կոալիցիան պահանջում է կրճատել ԱԱՀ-ն տների վերանորոգման աշխատանքների համար 17,5%-ից մինչև 5%, ինչպես և առաջարկված է Եվրոմիության համապատասխան դիրեկտիվներով (1999/85/EC; 2006/112/EC), բայց դեռ հաջողության է հասել միայն որոշ կարգավիճակի քաղաքացիների համար: Չնայած այս պայքարին, Բրիտանիայի կառավարությունը, ելնելով բյուջեի ահռելի պակասորդից, 2011թվականին նախատեսեց ավելացնել այս ծառայությունների ԱԱՀ-ն 2,5%-ով, սակայն RICS –ի հաշվարկները և ոլորտի տխուր իրավիճակը ստիպում են Բրիտանիայի կառավարությանը արդեն իսկ մեկ ամսից իջեցնել հարկի տոկոսադրույքը հին ցուցանիշին: Ի լրումն Բրիտանիայի տնտեսության դժվարություններին, ինչպես հաղորդում է կառավարությունը, 2010 թվականին գրանցվեց Անգլիայում նոր տների կառուցման 88 տարվա ամենացածր ցուցանիշը՝ 102,570 նոր տուն: Այս ցուցանիշի կտրուկ իջեցումը կախված չէ ԱԱՀ-ի հետ, քանի որ նոր տների կառուցումը, ինչպես նաև նոր տների հարդարումը Բրիտանիայում չի հարկվում ԱԱՀ-ով (զրոյական դրույքաչափ): Հայաստանում, ինչպես արդեն նշել ենք մեր հոդվածներում, տվյալ շուկայի ԱԱՀ-ն կազմում է 20%, եթե աշխատանքները իրականացվում են լիցենզավորված շինարարական կազմակերպությունների միջոցով՝ անկախ նրանից դա վերանորոգում է, հարդարում, թե նոր շինարարություն: Այս հանգամանքը լիցենզավորված կազմակերպություններին դարձնում է միանգամյան անմրցունակ շուկայում գործող չլիցենզավորված կազմակերպությունների կամ մասնավոր արհեստավորների նկատմամբ: Եվ արդյունքը ակնհայտ է՝ անհատական բնակելի տների կառուցման և հատկապես վերանորոգման շուկան գտնվում է գրեթե ամբողջությամբ ստվերում, այս շուկային ծառայություններ մատուցող փոքր և միջին կազմակերպությունները վերածվել են տնտեսական հանցագործների, ամենուրեք իրականացվում են անորակ աշխատանքներ, իսկ լուծումներ մինչ այժմ չկան: Կառավարության անգործնեությունը տվյալ հարցում անհասկանալի է...
Բերենք ընդամենը երկու հիմնական պատճառ, որոնցից ելնելով նպատակահարար ենք գտնում ամբողջությամբ բացառել ԱԱՀ-ն տվյալ ծառայությունների շուկայից: 1. Հաշվի առնելով Հայաստանի բնակարանային ֆոնդի ողբալի վիճակը (հատկապես Երևանում), ուր շենքերի մոտ 80% ուժեղ երկրաշարժի դեպքում կփլուզվեն, բնականաբար անհրաժեշտություն է ծագում փոխարինել հնացած՝ ոչ սեյսմակայուն շենքերը նոր, սեյսմակայուն շենքերով՝ և, իհարկե, մաքսիմալ հնարավոր ցածր գներով: Շինարարության ինքնարժեքի նվազեցման միջոցառումներից մեկը կարող է լինել անուղղակի հարկերի նվազեցումը (ԱԱՀ)՝ որը նույնպես կարող է նվազեցնել կառուցվող բնակարանների գները՝ ինչն ավելի հնարավոր կդարձնի դրանց ձեռքբերումը: 2. Երկրորդ մեծ խնդիրը վերաբերում է շինարարական ոլորտի մեծ և փոքր բիզնեսի զարգացմանը: Խնդիրը նրանում է, որ շինարարական կազմակերպությունները (հատկապես լիցենզավորված, որովհետև լիցենզիա ձեռք բերելու պահից նրանք դառնում են ԱԱՀ վճարողներ) չեն կարող մասնավոր բնակելի տարածքների շինարարական և վերանորոգման աշխատանքների իրականացման լիարժեք և օրինական պայմանագրեր կնքել, քանի որ օրինական պայմանագրերի կնքման դեպքում աշխատանքների արժեքը կբարձրանա մոտ 50%-ով՝ (ներառյալ ԱԱՀ-ն, եկամտահարկը, սոցիալական վճարները և այլն) համեմատած անօրինական ստվերային դաշտում գործող անպատիժ մասնակիցների, որոնք ընդհանրապես ոչ մի հարկ չեն վճարում: Իրականությունն իհարկե ստիպում է լիցենզավորված կազմակերպություններին հայտնվել շինարարության և վերանորոգման ստվերային անհավասար մրցակցային դաշտում, թույլ չի տալիս ստեղծել կազմակերպությունների համար բարենպաստ պայմաններ ինչպես նաև իրականացնել որակյալ շինարարություն: Արդյունքն ակնհայտ է. այսօր այս շուկայի առյուծի բաժինը մնում է ստվերում, օրինական կազմակերպությունները չեն զարգանում, աշխատանքների որակը խիստ կասկածելի է, իսկ բյուջեն չի ստանում ահռելի գումարներ: Եվ ում է դա ձեռնտու… Այսօր մեր նպատակն է պարզել մեր ընթերցողների կարծիքը, ինչպես պարզ քվեարկության, այնպես էլ կարծիքների արտահայտման միջոցով: Հաշվի առնելով, որ ստվերը բնակելի տների շինարարության և վերանորոգման ոլորտում որոշ չափով գոյություն ունի տարբեր երկրներում, և նույնիսկ աշխարհի ամենազարգացած պետություններում, մեզ նույնպես հետաքրքիր է տարբեր վայրերից այս հարցի վերաբերյալ կարծիքներ ստանալ:
