Անցած շաբաթ Ճապոնիայի Թահարա (Tahara City) քաղաքում տեղի է ունեցել երկրի խոշորագույն արևային և քամու էլեկտրակայանի հիմնարկեքի հանդիսավոր արարողությունը: Նոր այլընտրանքնային էլեկտրակայանի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 800 հազար քառակուսի մետր: Ըստ նախնական տվյալների՝ այն տարեկան կարտադրի ժամում 67.5 հազար մեգավատ էլեկտրաէներգիա և էլեկտրականությամբ կապահովի Թահարայի տների մոտ 90 տոկոսին: Բացի այդ, մասնագետների հաշվարկներով՝ նոր էլեկտրակայանի շահագործումը տարեկան 32 հազար տոննայով կկրճատի մթնոլորտ արտանետված ածխաթթու գազի ծավալը: Նշենք, որ նոր արևային և քամու էլեկտրակայանը ճապոնական 7 ընկերությունների համագործակցության արդյունք է, որոնք համաձայնագիր են ստորագրել դեռևս անցած տարվա հոկտեմբերին, իսկ շինարարության թույլատվություն ստացել են այս տարվա սեպտեմբերին: Նոր այլընտրանքային էլեկտրակայանի շինարարության բյուջեն կկազմի 225 մլն ԱՄՆ դոլար, որի հիմնական մասը կֆինանսավորվի Ճապոնիայի Զարգացման բանկի տրամադրած վարկերով:

Հայաստանում հողմային խոշոր կայանների կառուցման հետաքրքրությունը տարեցտարի աճում է: Այդ գաղափարը անտարբեր չի թողել նաև էմիրաթական «Access Infra Central Asia Limited» ընկերությանը, որը քամու ռեսուրսի չափման նպատակով Գեղարքունիքի մարզում աշտարակ է տեղադրել, ինչպիսին մինչ այժմ Հայաստանի տարածքում չի եղել: Աշտարակի բարձրությունը կազմում է 80 մ, այն կգործարվի մոտ օրերս: Ապրիլին նախատեսվում է տեղադրել ևս մեկ աշտարակ՝ այլ վայրում: Դեռ անցած տարվա մարտի 30-ին էմիրաթական «Access Infra Central Asia Limited» ընկերության հետ պայմանագիր է կնքվել, ըստ որի Հայաստանի Հանրապետությունը աջակցելով, առանց մրցույթի՝ վարձակալության իրավունքով ընկերությանը տրամադրել է Գեղարքունիքի մարզի՝ Ծաղկունքի, Դդմաշենի, Զովաբերի համայնքների, Կոտայքի մարզի, Մեղրաձորի, Հրազդանի համայնքների վարչական սահմաններում գտնվող ընդհանուր մինչև 1250 հեկտար տարածք՝ վերջինիս կողմից մինչև 150 մեգավատանոց գումարային հզորությամբ քամու կայաններ կառուցելու նպատակով: Հայաստանում հողմային էլեկտրակայանի կառուցմամբ հետաքրքված է ևս մեկ այլ ընկերություն, դա իսպանական «Acciona Energia Global S.L» ընկերությունն է: Որի հետ անցած տարվա մարտին ՀՀ էներգետիկ ենթակառուցվածքների և բնական պաշարների նախարարությունը փոխըմբռման հուշագիր է ստորագրել՝100-150 ՄՎտ հզորությամբ հողմաէլեկտրակայանների կառուցման վերաբերյալ: «Ընկերությունը սկսել է քամու ներուժի գնահատման աշխատանքների իրականացումը: Տեղադրվել է 80 մետր բարձրությամբ երկու մոնիթորինգային կայան և մեկ «Sodar» համակարգ: Յուրաքանչյուր կայան համալրված է 8 հողմաչափով, 3 հողմացուցիչով, 2 ջերմախոնավաչափով և մեկ մթնոլորտային ճնշաչափով»,- տեղեկացրել է նախարարի տեղակալ Հայկ Հարությունյանը: Կայուն զարգացումն անհնար է իրագործել միայն շինարարության ծավալների աճով: Միևնույն ժամանակ էկոնոմիկայի այս կամ այն ճյուղի զարգացման գործընթացում շինարարությունը ուղղակի փոխկապակցված է: Եվ այսպես, Հայաստանն ունի այլընտրանքային էներգիայի զարգացման մեծ ներուժ: Այդ ոլորտի զարգացումը նոր հնարավորություններ է ընձեռնում: Մասնավորապես ՀՀ տնտեսական և էներգետիկ անկախության ամրապնդման, տնտեսական և էներգետիկ անվտանգության բարձրացման, նոր արտադրությունների ստեղծման և ծառայությունների կազմակերպման տեսանկյունից: Այս ամբողջ գործընթացը, սակայն, անհնար կլինի իրականացնել առանց կարևոր և առաջնային ոլորտի՝ շինարարության ներգրավմամբ: Բնականաբար ըստ հողմաէլեկրակայանների քանակի ավելացման՝ որոշ չափով կավելանան նաև շինարարության ծավալները: Հարկ է նշել, որ 2005թ-ի դեկտեմբերին Պուշկինի լեռնանցքում շահագործման հանձնվեց առաջինը Հայաստանում, ինչպես նաև Կովկասում ցանցային հողմաէլեկտրակայանը 2.6 ՄՎտ ընդհանուր հզորությամբ: Այստեղ նախատեսվում է կառուցել մինչև 50 ՄՎտ ընդհանուր հզորությամբ հողմաէլեկտրոկայան: Ժամանակով ապացուցված փաստ է, որքան զարգանում է գիտությունը, այնքան մեծանում են էկոլոգիական խնդիրները: Կատարելագործելով և զարգացնելով արդյունաբերությունը, շինարարական և տրանսպորտային ինդուստրիան, մարդկությունը դարեր շարունակ օգտագործել և օգտագործում է բնական պաշարները՝ չմտածելով, որ դրանք անսպառ չեն: Այդ տեսակետից ճարտարապետական և շինարարական ոլորտը ևս լուրջ խնդիրներ ունի: Հենց այս գլոբալ խնդրի լուծման կարևոր օղակներից մեկն է ալտերնատիվ էներգիայի գործածումը: Այսպիսով, այս ոլորտի զարգացումը կխթանի էներգոխնայողության և վերականգնողական էներգետիակայի զարգացմանը, կնվազի նաև շրջակա միջավայրի և մարդու առողջության վրա տեխնոգեն ազդեցությունը: Նշենք, որ 2003թ-ին ԱՄՆ-ի վերականգնող էներգետիկայի ազգային լաբորատորիաի (NREL) կողմից մշակվել են Հայաստանի հողմաէներգետիկ պաշարների քարտեզները, ըստ որոնց տնտեսապես շահավետ հողմաէլեկտրակայանների ընդհանուր հզորությունը գնահատվում է մոտ 450 ՄՎտ և 1.26 մլրդ. կվտժ էլեկրաէներգիայի տարեկան արտադրանքով: Հեռանկարային հիմնական տեղանքներն են ՝ Զոդի լեռնանցք, Բազումի լեռներ՝ Քարախաչի և Պուշկինի լեռնանցք, Ջաջուռի լեռնանցք, Գեղամա լեռների շրջանը, Սևանի լեռնանցք, Ապարանի շրջանը, Սիսիանի և Գորիսի միջև գտնվող բարձրունքային գոտին և Մեղրիի շրջանը: Որոշ այլ գնահատումների համաձայն Հայաստանում տեսականորեն հողմային կայանների կարողությունը կարող է կազմել մինչև 5000 ՄՎտ: Ինչպես տեղեկանում ենք ՀՀ Էներգետիկայի ենթակառուցվածքների և բնական պաշարների նախարարության կայքէջից ՝ Sanders and Partners ընկերության կողմից գերմանական KFW բանկի աջակցությամբ 2012թ-ին պատրաստվել և Էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարարությանն է տրամադրվել Հայաստանի տարածքում քամու ներուժը գնահատող համակարգչային մոդելաին ծրագիրը: Այն իրենից ներկայացնում է 1981-2011թթ ժամանակահատվածում ՀՀ տարածքն ընդգրկող քամու ներուժը գնահատող բազա: Նշենք նաև, որ հողմաէլեկրակայանի կառուցման նպատակով «Zod Wind» ընկերությունն ավարտել է իր մոնիթորինգային աշխատանքները Սոտքի լեռնանցքի տարածքում: Ընկերությունը նպատակ ունի կառուցել մոտ 20 ՄՎտ գումարային դրվածքային հզորությամբ «Zod» հողմակայան և բանակցություններ է վարում տարբեր կազմակերպությունների հետ ներդրումներ ներգրավելու ուղղությամբ: Իր հերթին հայ-իտալական «Ar Energy» մասնավոր ընկերությունը ավարտել է մոնիթորինգային աշխատանքները Շիրակի մարզի Քարախաչ լեռնանցքի տարածքում: Ընկերությունը արդեն Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովից ստացել է կառուցման լիցենզիա մինչև 20 ՄՎտ գումարային դրվածքային հզորությամբ «Քարախաչ 1» հողմակաէլեկրակայանի կառուցման համար: Հետագայում նպատակ կա հզորությունը հասցնել 140 ՄՎտ-ի: Ինչպես նաև Եվրամիության TACIS-ի «Օժանդականություն` Հայաստանի էներգետիկ քաղաքականությանը» ծրագրի շրջանակներում ավարտվել են մոնիթորինգային աշխատանքները Սևանի Սեմյոնովկա լեռնանցքում, ինչի հիման վրա կազմվել է նախնական տեխնիկատնտեսական հիմնավորում 35 ՄՎտ գումարային դրվածքային հզորությամբ, հողմաէլեկտրակայանի կառուցման համար: Չնայաց այն հանգամանքի, որ Հայաստանը ունի մեծ ներուժ վերականգնվող էներգիայի անյպիսի ոլորտի զարգացման համար ինչպիսին է հողմային էներգետիկան, սակայն հաշվի առնելով աշխարհագրական և բարդ լեռնային պայմանները այն լիովին չի օգտագործվում, ինչը պայմանավորված է կիրառման հնարավորության սահմանափակմամբ: Այս հանգամանքը պայմանավորված է տեղափոխման և տեղադրման ծախսերի մեծացմամբ:

Յուրաքանչյուրիս համար բավականին տարօրինակ կլիներ ապրել հողմատուրբինների հարևանությամբ: Սակայն այսօր դա այլևս զարմանալի և երևակայական չէ: Օրերս հոլանդական ճարտարապետական Doepel Strijkers ընկերությունը հանրությանն է ներկայացրել «Դաչ Վինդվիլլ» (Dutch Windwheel) անվանումով հեղափոխական մի կոնցեպտ, որն իրենից ներկայացնում է 174 մետր բարձրությամբ ապակուց և պողպատից կառուցված հողմաղաց: Ճարտարապետների մտահղացմամբ այս շինությունը ծառայելու է որպես անշարժ, անաղմուկ քամու տուրբին, որն աշխատելու է բնակարանների հարևանությամբ: Յուրօրինակ հողմատուրբին – շինությունը արտադրելու է ոչ միայն քամու էներգիա, այլև այնտեղ տեղադրվելու են արևային վահանակներ, անձրևաջրերի և գորշ ջրերի հավաքման համակարգեր: Բացի վերոնշյալը այս նորարարական շենքում օրգանական թափոններից արտադրվելու է կենսագազ, իսկ շինությունն ամբողջովին պատված է լինելու կլիմայական ֆասադով, որպեսզի առավելագույնս օգտագործի բնության ընձեռած հնարավորությունները: Շինությունը բաղկացած է լինելու իրար մեջ տեղակայված երկու ծավալուն օղակներից: Արտաքին օղակում տեղադրվելու է «Սատանայի օղակ» կոչվող ատրակցիոնը, որտեղ ռելսերի վրա տեղաշարժվելու են 40 խցիկներ՝ յուրօրինակ տեսարան բացելով դեպի շրջակա միջավայրը: Ներքին օղակում տեղակայվելու են բարձր դասի ռեստորան, 160 համարով հյուրանոց, 72 բնակարան և առևտրային տարածքներ: Շինությունը վեր է խոյանալու ջրից և ստեղծվելու է այնպիսի տպավորություն, որ շենքը լողում է ջրի մակերեսին: Շինության կոնստրուկցիան հնարավորություն է ընձեռում էներգիա ստանալ «քամու էներգիայի էլեկտրաստատիկ փոխարկիչի» (electrostatic wind energy converter (EWICON)) օգնությամբ: Օղակների ներսում տեղադրվում են էլեկտրոդներով մետաղական խողովակներ: Արդյունքում ստացվում է թենիսի ռակետ հիշեցնող կոնստրուկցիա: Էներգիան արտադրվում է երբ քամին փոշիացված ջուրը փչում է այս կառուցվածքով: Նմանատիպ տեխնոլոգիան 5 անգամ ավելի քիչ արդյունավետություն է ապահովում քան քամու մեխանիկական տուրբինները, սակայն այն պրակտիկորեն անաղմուկ է, քանզի համակարգում ոչինչ չի շարժվում: Այս յուրօրինակ նախագծի գլխավոր ճարտարապետ Դուզան Դոփելը (Duzan Doepel) նշում է, որ շինության հիմնական գաղափարը ճարտարապետական խորհրդանիշի ստեղծումն է, որը զբոսաշրջիկների համար կծառայի որպես զվարճանքների գոտի և միևնույն ժամանակ կդառնա առաջադիմական տեխնոլոգիաների արտացոլումը: Ճարտարապետները կանխատեսում են, որ կառույցի շինարարությունը կավարտվի 5-6 տարուց, և այն տարեկան կունենա 1.5 մլն այցելու: Այսպիսով, ընդամենը 10 տարի անց շինարարական ծախսերը կփոխհատուցվեն: