Հայաստանում հողմային խոշոր կայանների կառուցման հետաքրքրությունը տարեցտարի աճում է: Այդ գաղափարը անտարբեր չի թողել նաև էմիրաթական «Access Infra Central Asia Limited» ընկերությանը, որը քամու ռեսուրսի չափման նպատակով Գեղարքունիքի մարզում աշտարակ է տեղադրել, ինչպիսին մինչ այժմ Հայաստանի տարածքում չի եղել: Աշտարակի բարձրությունը կազմում է 80 մ, այն կգործարվի մոտ օրերս: Ապրիլին նախատեսվում է տեղադրել ևս մեկ աշտարակ՝ այլ վայրում: Դեռ անցած տարվա մարտի 30-ին էմիրաթական «Access Infra Central Asia Limited» ընկերության հետ պայմանագիր է կնքվել, ըստ որի Հայաստանի Հանրապետությունը աջակցելով, առանց մրցույթի՝ վարձակալության իրավունքով ընկերությանը տրամադրել է Գեղարքունիքի մարզի՝ Ծաղկունքի, Դդմաշենի, Զովաբերի համայնքների, Կոտայքի մարզի, Մեղրաձորի, Հրազդանի համայնքների վարչական սահմաններում գտնվող ընդհանուր մինչև 1250 հեկտար տարածք՝ վերջինիս կողմից մինչև 150 մեգավատանոց գումարային հզորությամբ քամու կայաններ կառուցելու նպատակով: Հայաստանում հողմային էլեկտրակայանի կառուցմամբ հետաքրքված է ևս մեկ այլ ընկերություն, դա իսպանական «Acciona Energia Global S.L» ընկերությունն է: Որի հետ անցած տարվա մարտին ՀՀ էներգետիկ ենթակառուցվածքների և բնական պաշարների նախարարությունը փոխըմբռման հուշագիր է ստորագրել՝100-150 ՄՎտ հզորությամբ հողմաէլեկտրակայանների կառուցման վերաբերյալ: «Ընկերությունը սկսել է քամու ներուժի գնահատման աշխատանքների իրականացումը: Տեղադրվել է 80 մետր բարձրությամբ երկու մոնիթորինգային կայան և մեկ «Sodar» համակարգ: Յուրաքանչյուր կայան համալրված է 8 հողմաչափով, 3 հողմացուցիչով, 2 ջերմախոնավաչափով և մեկ մթնոլորտային ճնշաչափով»,- տեղեկացրել է նախարարի տեղակալ Հայկ Հարությունյանը: Կայուն զարգացումն անհնար է իրագործել միայն շինարարության ծավալների աճով: Միևնույն ժամանակ էկոնոմիկայի այս կամ այն ճյուղի զարգացման գործընթացում շինարարությունը ուղղակի փոխկապակցված է: Եվ այսպես, Հայաստանն ունի այլընտրանքային էներգիայի զարգացման մեծ ներուժ: Այդ ոլորտի զարգացումը նոր հնարավորություններ է ընձեռնում: Մասնավորապես ՀՀ տնտեսական և էներգետիկ անկախության ամրապնդման, տնտեսական և էներգետիկ անվտանգության բարձրացման, նոր արտադրությունների ստեղծման և ծառայությունների կազմակերպման տեսանկյունից: Այս ամբողջ գործընթացը, սակայն, անհնար կլինի իրականացնել առանց կարևոր և առաջնային ոլորտի՝ շինարարության ներգրավմամբ: Բնականաբար ըստ հողմաէլեկրակայանների քանակի ավելացման՝ որոշ չափով կավելանան նաև շինարարության ծավալները: Հարկ է նշել, որ 2005թ-ի դեկտեմբերին Պուշկինի լեռնանցքում շահագործման հանձնվեց առաջինը Հայաստանում, ինչպես նաև Կովկասում ցանցային հողմաէլեկտրակայանը 2.6 ՄՎտ ընդհանուր հզորությամբ: Այստեղ նախատեսվում է կառուցել մինչև 50 ՄՎտ ընդհանուր հզորությամբ հողմաէլեկտրոկայան: Ժամանակով ապացուցված փաստ է, որքան զարգանում է գիտությունը, այնքան մեծանում են էկոլոգիական խնդիրները: Կատարելագործելով և զարգացնելով արդյունաբերությունը, շինարարական և տրանսպորտային ինդուստրիան, մարդկությունը դարեր շարունակ օգտագործել և օգտագործում է բնական պաշարները՝ չմտածելով, որ դրանք անսպառ չեն: Այդ տեսակետից ճարտարապետական և շինարարական ոլորտը ևս լուրջ խնդիրներ ունի: Հենց այս գլոբալ խնդրի լուծման կարևոր օղակներից մեկն է ալտերնատիվ էներգիայի գործածումը: Այսպիսով, այս ոլորտի զարգացումը կխթանի էներգոխնայողության և վերականգնողական էներգետիակայի զարգացմանը, կնվազի նաև շրջակա միջավայրի և մարդու առողջության վրա տեխնոգեն ազդեցությունը: Նշենք, որ 2003թ-ին ԱՄՆ-ի վերականգնող էներգետիկայի ազգային լաբորատորիաի (NREL) կողմից մշակվել են Հայաստանի հողմաէներգետիկ պաշարների քարտեզները, ըստ որոնց տնտեսապես շահավետ հողմաէլեկտրակայանների ընդհանուր հզորությունը գնահատվում է մոտ 450 ՄՎտ և 1.26 մլրդ. կվտժ էլեկրաէներգիայի տարեկան արտադրանքով: Հեռանկարային հիմնական տեղանքներն են ՝ Զոդի լեռնանցք, Բազումի լեռներ՝ Քարախաչի և Պուշկինի լեռնանցք, Ջաջուռի լեռնանցք, Գեղամա լեռների շրջանը, Սևանի լեռնանցք, Ապարանի շրջանը, Սիսիանի և Գորիսի միջև գտնվող բարձրունքային գոտին և Մեղրիի շրջանը: Որոշ այլ գնահատումների համաձայն Հայաստանում տեսականորեն հողմային կայանների կարողությունը կարող է կազմել մինչև 5000 ՄՎտ: Ինչպես տեղեկանում ենք ՀՀ Էներգետիկայի ենթակառուցվածքների և բնական պաշարների նախարարության կայքէջից ՝ Sanders and Partners ընկերության կողմից գերմանական KFW բանկի աջակցությամբ 2012թ-ին պատրաստվել և Էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարարությանն է տրամադրվել Հայաստանի տարածքում քամու ներուժը գնահատող համակարգչային մոդելաին ծրագիրը: Այն իրենից ներկայացնում է 1981-2011թթ ժամանակահատվածում ՀՀ տարածքն ընդգրկող քամու ներուժը գնահատող բազա: Նշենք նաև, որ հողմաէլեկրակայանի կառուցման նպատակով «Zod Wind» ընկերությունն ավարտել է իր մոնիթորինգային աշխատանքները Սոտքի լեռնանցքի տարածքում: Ընկերությունը նպատակ ունի կառուցել մոտ 20 ՄՎտ գումարային դրվածքային հզորությամբ «Zod» հողմակայան և բանակցություններ է վարում տարբեր կազմակերպությունների հետ ներդրումներ ներգրավելու ուղղությամբ: Իր հերթին հայ-իտալական «Ar Energy» մասնավոր ընկերությունը ավարտել է մոնիթորինգային աշխատանքները Շիրակի մարզի Քարախաչ լեռնանցքի տարածքում: Ընկերությունը արդեն Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովից ստացել է կառուցման լիցենզիա մինչև 20 ՄՎտ գումարային դրվածքային հզորությամբ «Քարախաչ 1» հողմակաէլեկրակայանի կառուցման համար: Հետագայում նպատակ կա հզորությունը հասցնել 140 ՄՎտ-ի: Ինչպես նաև Եվրամիության TACIS-ի «Օժանդականություն` Հայաստանի էներգետիկ քաղաքականությանը» ծրագրի շրջանակներում ավարտվել են մոնիթորինգային աշխատանքները Սևանի Սեմյոնովկա լեռնանցքում, ինչի հիման վրա կազմվել է նախնական տեխնիկատնտեսական հիմնավորում 35 ՄՎտ գումարային դրվածքային հզորությամբ, հողմաէլեկտրակայանի կառուցման համար: Չնայաց այն հանգամանքի, որ Հայաստանը ունի մեծ ներուժ վերականգնվող էներգիայի անյպիսի ոլորտի զարգացման համար ինչպիսին է հողմային էներգետիկան, սակայն հաշվի առնելով աշխարհագրական և բարդ լեռնային պայմանները այն լիովին չի օգտագործվում, ինչը պայմանավորված է կիրառման հնարավորության սահմանափակմամբ: Այս հանգամանքը պայմանավորված է տեղափոխման և տեղադրման ծախսերի մեծացմամբ:

Վերջին տարիներին բարձր տեխնոլոգիաների մշակմամբ զբաղվող բազմաթիվ ընկերություններ աշխատում են այն գաղափարի վրա, որը հնարավորություն կտա ստեղծել արևային էներգիա արտադրող պատուհաններ: Այսօր արդեն նմանօրինակ ցուցանմուշ կա: Հոլանդացի նախագծող Մարիան վան Օբելը (Marjan van Aubel) ստեղծել է վիտրաժային պատուհան, որը էներգիա է արտադրում: Այս պատուհանն աշխատում է բույսերում ընթացող ֆոտոսինթեզի օրինակով: Արևի ճառագայթները ընկնում են պատուհանի գունային ներկանյութերի վրա, ինչի արդյունքում էլ արտադրվում է արևային էներգիա: Էներգիան սպառողին է հասում պատուհանագոգին տեղադրված USB մուտքի շնորհիվ: Հեղինակի խոսքերով պատուհանները ստեղծված են արևի ճառագայթների նկատմամբ զգայուն ներկանյութերից, և այդ ներկանյութերին բնորոշ հատկություններն են հնարավորություն տալիս էներգիա ստանալ: Նշենք, որ նորարար պատուհանի արտադրած էներգիան հնարավոր է օգտագործել միայն փոքր կենցաղային տեխնիկայի համար: Մասնավորապես ստացված էներգիայով հնարավոր է 7 ժամում լիցքավորել սմարթփոնը: Սա, իհարկե, բավականին քիչ քանակությամբ էներգիա է, սակայն հոլանդացի նախագծողը համոզված է, որ պատուհանների ավելի մաշստաբային օգտագործման պարագայում, մասնավորապես՝ եկեղեցիների ճակատային հատվածներ, դպրոցների ընդարձակ պատուհաններ, հնարավոր է ստանալ բավականաչափ մաքուր արևային էներգիա:

Ով՞ է ասել, որ արևային էլեկտրակայանը չի կարող լինել յուրօրինակ և գեղեցիկ: Նման կերպ մտածողներին հակառակն է ապացուցում Նոր Կալեդոնիայում (New Caledonia) կառուցվող արևային էլեկտրակայանը: Ֆրանսիայի վարչատարածքային Նոր Կոլեդոնիա միավորման տարածքում կառուցվում է աշխարհի ամենագեղեցիկ արևային էլեկտրակայանը, որն ունենալու է սրտի տեսք: Շինարարության ավարտից հետո այս էլեկտրակայանը կարող է էլեկտրաէներգիայով ապահովել այս խաղաղօվկիանոսյան կղզու շուրջ 750 տնտեսությունների: Ըստ նախագծի հեղինակների` այս ծրագիրն իրականացվում է, որպեսզի ֆրանսիական այս կղզին որոշ առումով նվազեցնի իր կախումն ներմուծվող էներգիայից և ապահովի իր էներգետիկ անկախությունը: Բացի այդ արևային էլեկտրակայանը հնարավորություն է տալիս ներկայիս պայմաններում անհրաժեշտություն դարձած կանաչ էներգիա արտադրել: Ի դեպ, ըստ նախնական հաշվարկների` 2 մեգավատ հզորությամբ էլեկտրակայանը իր կյանքի 25 տարիների ընթացքում հնարավորություն կտա 2 մլն տոննայով նվազեցնել մթնոլորտ արտանետվող ածխաթթու գազի քանակը: Նշենք, որ արևային էլեկտրակայանը նախագծելիս ծրագրի հեղինակները ոգեշնչվել են մոտակա մանգլենի անտառներից, որոնք բնականորեն աճել են սրտաձև: Ի դեպ, այս անտառները համարվում են տեսարժան վայր տեղի բնակիչների համար և բնության հանդեպ սիրո և խնամքի կարիքի մեծ խորհուրդ են պարունակում: