Հայաստանում հողմային խոշոր կայանների կառուցման հետաքրքրությունը տարեցտարի աճում է: Այդ գաղափարը անտարբեր չի թողել նաև էմիրաթական «Access Infra Central Asia Limited» ընկերությանը, որը քամու ռեսուրսի չափման նպատակով Գեղարքունիքի մարզում աշտարակ է տեղադրել, ինչպիսին մինչ այժմ Հայաստանի տարածքում չի եղել: Աշտարակի բարձրությունը կազմում է 80 մ, այն կգործարվի մոտ օրերս: Ապրիլին նախատեսվում է տեղադրել ևս մեկ աշտարակ՝ այլ վայրում: Դեռ անցած տարվա մարտի 30-ին էմիրաթական «Access Infra Central Asia Limited» ընկերության հետ պայմանագիր է կնքվել, ըստ որի Հայաստանի Հանրապետությունը աջակցելով, առանց մրցույթի՝ վարձակալության իրավունքով ընկերությանը տրամադրել է Գեղարքունիքի մարզի՝ Ծաղկունքի, Դդմաշենի, Զովաբերի համայնքների, Կոտայքի մարզի, Մեղրաձորի, Հրազդանի համայնքների վարչական սահմաններում գտնվող ընդհանուր մինչև 1250 հեկտար տարածք՝ վերջինիս կողմից մինչև 150 մեգավատանոց գումարային հզորությամբ քամու կայաններ կառուցելու նպատակով: Հայաստանում հողմային էլեկտրակայանի կառուցմամբ հետաքրքված է ևս մեկ այլ ընկերություն, դա իսպանական «Acciona Energia Global S.L» ընկերությունն է: Որի հետ անցած տարվա մարտին ՀՀ էներգետիկ ենթակառուցվածքների և բնական պաշարների նախարարությունը փոխըմբռման հուշագիր է ստորագրել՝100-150 ՄՎտ հզորությամբ հողմաէլեկտրակայանների կառուցման վերաբերյալ: «Ընկերությունը սկսել է քամու ներուժի գնահատման աշխատանքների իրականացումը: Տեղադրվել է 80 մետր բարձրությամբ երկու մոնիթորինգային կայան և մեկ «Sodar» համակարգ: Յուրաքանչյուր կայան համալրված է 8 հողմաչափով, 3 հողմացուցիչով, 2 ջերմախոնավաչափով և մեկ մթնոլորտային ճնշաչափով»,- տեղեկացրել է նախարարի տեղակալ Հայկ Հարությունյանը: Կայուն զարգացումն անհնար է իրագործել միայն շինարարության ծավալների աճով: Միևնույն ժամանակ էկոնոմիկայի այս կամ այն ճյուղի զարգացման գործընթացում շինարարությունը ուղղակի փոխկապակցված է: Եվ այսպես, Հայաստանն ունի այլընտրանքային էներգիայի զարգացման մեծ ներուժ: Այդ ոլորտի զարգացումը նոր հնարավորություններ է ընձեռնում: Մասնավորապես ՀՀ տնտեսական և էներգետիկ անկախության ամրապնդման, տնտեսական և էներգետիկ անվտանգության բարձրացման, նոր արտադրությունների ստեղծման և ծառայությունների կազմակերպման տեսանկյունից: Այս ամբողջ գործընթացը, սակայն, անհնար կլինի իրականացնել առանց կարևոր և առաջնային ոլորտի՝ շինարարության ներգրավմամբ: Բնականաբար ըստ հողմաէլեկրակայանների քանակի ավելացման՝ որոշ չափով կավելանան նաև շինարարության ծավալները: Հարկ է նշել, որ 2005թ-ի դեկտեմբերին Պուշկինի լեռնանցքում շահագործման հանձնվեց առաջինը Հայաստանում, ինչպես նաև Կովկասում ցանցային հողմաէլեկտրակայանը 2.6 ՄՎտ ընդհանուր հզորությամբ: Այստեղ նախատեսվում է կառուցել մինչև 50 ՄՎտ ընդհանուր հզորությամբ հողմաէլեկտրոկայան: Ժամանակով ապացուցված փաստ է, որքան զարգանում է գիտությունը, այնքան մեծանում են էկոլոգիական խնդիրները: Կատարելագործելով և զարգացնելով արդյունաբերությունը, շինարարական և տրանսպորտային ինդուստրիան, մարդկությունը դարեր շարունակ օգտագործել և օգտագործում է բնական պաշարները՝ չմտածելով, որ դրանք անսպառ չեն: Այդ տեսակետից ճարտարապետական և շինարարական ոլորտը ևս լուրջ խնդիրներ ունի: Հենց այս գլոբալ խնդրի լուծման կարևոր օղակներից մեկն է ալտերնատիվ էներգիայի գործածումը: Այսպիսով, այս ոլորտի զարգացումը կխթանի էներգոխնայողության և վերականգնողական էներգետիակայի զարգացմանը, կնվազի նաև շրջակա միջավայրի և մարդու առողջության վրա տեխնոգեն ազդեցությունը: Նշենք, որ 2003թ-ին ԱՄՆ-ի վերականգնող էներգետիկայի ազգային լաբորատորիաի (NREL) կողմից մշակվել են Հայաստանի հողմաէներգետիկ պաշարների քարտեզները, ըստ որոնց տնտեսապես շահավետ հողմաէլեկտրակայանների ընդհանուր հզորությունը գնահատվում է մոտ 450 ՄՎտ և 1.26 մլրդ. կվտժ էլեկրաէներգիայի տարեկան արտադրանքով: Հեռանկարային հիմնական տեղանքներն են ՝ Զոդի լեռնանցք, Բազումի լեռներ՝ Քարախաչի և Պուշկինի լեռնանցք, Ջաջուռի լեռնանցք, Գեղամա լեռների շրջանը, Սևանի լեռնանցք, Ապարանի շրջանը, Սիսիանի և Գորիսի միջև գտնվող բարձրունքային գոտին և Մեղրիի շրջանը: Որոշ այլ գնահատումների համաձայն Հայաստանում տեսականորեն հողմային կայանների կարողությունը կարող է կազմել մինչև 5000 ՄՎտ: Ինչպես տեղեկանում ենք ՀՀ Էներգետիկայի ենթակառուցվածքների և բնական պաշարների նախարարության կայքէջից ՝ Sanders and Partners ընկերության կողմից գերմանական KFW բանկի աջակցությամբ 2012թ-ին պատրաստվել և Էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարարությանն է տրամադրվել Հայաստանի տարածքում քամու ներուժը գնահատող համակարգչային մոդելաին ծրագիրը: Այն իրենից ներկայացնում է 1981-2011թթ ժամանակահատվածում ՀՀ տարածքն ընդգրկող քամու ներուժը գնահատող բազա: Նշենք նաև, որ հողմաէլեկրակայանի կառուցման նպատակով «Zod Wind» ընկերությունն ավարտել է իր մոնիթորինգային աշխատանքները Սոտքի լեռնանցքի տարածքում: Ընկերությունը նպատակ ունի կառուցել մոտ 20 ՄՎտ գումարային դրվածքային հզորությամբ «Zod» հողմակայան և բանակցություններ է վարում տարբեր կազմակերպությունների հետ ներդրումներ ներգրավելու ուղղությամբ: Իր հերթին հայ-իտալական «Ar Energy» մասնավոր ընկերությունը ավարտել է մոնիթորինգային աշխատանքները Շիրակի մարզի Քարախաչ լեռնանցքի տարածքում: Ընկերությունը արդեն Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովից ստացել է կառուցման լիցենզիա մինչև 20 ՄՎտ գումարային դրվածքային հզորությամբ «Քարախաչ 1» հողմակաէլեկրակայանի կառուցման համար: Հետագայում նպատակ կա հզորությունը հասցնել 140 ՄՎտ-ի: Ինչպես նաև Եվրամիության TACIS-ի «Օժանդականություն` Հայաստանի էներգետիկ քաղաքականությանը» ծրագրի շրջանակներում ավարտվել են մոնիթորինգային աշխատանքները Սևանի Սեմյոնովկա լեռնանցքում, ինչի հիման վրա կազմվել է նախնական տեխնիկատնտեսական հիմնավորում 35 ՄՎտ գումարային դրվածքային հզորությամբ, հողմաէլեկտրակայանի կառուցման համար: Չնայաց այն հանգամանքի, որ Հայաստանը ունի մեծ ներուժ վերականգնվող էներգիայի անյպիսի ոլորտի զարգացման համար ինչպիսին է հողմային էներգետիկան, սակայն հաշվի առնելով աշխարհագրական և բարդ լեռնային պայմանները այն լիովին չի օգտագործվում, ինչը պայմանավորված է կիրառման հնարավորության սահմանափակմամբ: Այս հանգամանքը պայմանավորված է տեղափոխման և տեղադրման ծախսերի մեծացմամբ:

Վերջին տարիներին բարձր տեխնոլոգիաների մշակմամբ զբաղվող բազմաթիվ ընկերություններ աշխատում են այն գաղափարի վրա, որը հնարավորություն կտա ստեղծել արևային էներգիա արտադրող պատուհաններ: Այսօր արդեն նմանօրինակ ցուցանմուշ կա: Հոլանդացի նախագծող Մարիան վան Օբելը (Marjan van Aubel) ստեղծել է վիտրաժային պատուհան, որը էներգիա է արտադրում: Այս պատուհանն աշխատում է բույսերում ընթացող ֆոտոսինթեզի օրինակով: Արևի ճառագայթները ընկնում են պատուհանի գունային ներկանյութերի վրա, ինչի արդյունքում էլ արտադրվում է արևային էներգիա: Էներգիան սպառողին է հասում պատուհանագոգին տեղադրված USB մուտքի շնորհիվ: Հեղինակի խոսքերով պատուհանները ստեղծված են արևի ճառագայթների նկատմամբ զգայուն ներկանյութերից, և այդ ներկանյութերին բնորոշ հատկություններն են հնարավորություն տալիս էներգիա ստանալ: Նշենք, որ նորարար պատուհանի արտադրած էներգիան հնարավոր է օգտագործել միայն փոքր կենցաղային տեխնիկայի համար: Մասնավորապես ստացված էներգիայով հնարավոր է 7 ժամում լիցքավորել սմարթփոնը: Սա, իհարկե, բավականին քիչ քանակությամբ էներգիա է, սակայն հոլանդացի նախագծողը համոզված է, որ պատուհանների ավելի մաշստաբային օգտագործման պարագայում, մասնավորապես՝ եկեղեցիների ճակատային հատվածներ, դպրոցների ընդարձակ պատուհաններ, հնարավոր է ստանալ բավականաչափ մաքուր արևային էներգիա:

Յուրաքանչյուրիս համար բավականին տարօրինակ կլիներ ապրել հողմատուրբինների հարևանությամբ: Սակայն այսօր դա այլևս զարմանալի և երևակայական չէ: Օրերս հոլանդական ճարտարապետական Doepel Strijkers ընկերությունը հանրությանն է ներկայացրել «Դաչ Վինդվիլլ» (Dutch Windwheel) անվանումով հեղափոխական մի կոնցեպտ, որն իրենից ներկայացնում է 174 մետր բարձրությամբ ապակուց և պողպատից կառուցված հողմաղաց: Ճարտարապետների մտահղացմամբ այս շինությունը ծառայելու է որպես անշարժ, անաղմուկ քամու տուրբին, որն աշխատելու է բնակարանների հարևանությամբ: Յուրօրինակ հողմատուրբին – շինությունը արտադրելու է ոչ միայն քամու էներգիա, այլև այնտեղ տեղադրվելու են արևային վահանակներ, անձրևաջրերի և գորշ ջրերի հավաքման համակարգեր: Բացի վերոնշյալը այս նորարարական շենքում օրգանական թափոններից արտադրվելու է կենսագազ, իսկ շինությունն ամբողջովին պատված է լինելու կլիմայական ֆասադով, որպեսզի առավելագույնս օգտագործի բնության ընձեռած հնարավորությունները: Շինությունը բաղկացած է լինելու իրար մեջ տեղակայված երկու ծավալուն օղակներից: Արտաքին օղակում տեղադրվելու է «Սատանայի օղակ» կոչվող ատրակցիոնը, որտեղ ռելսերի վրա տեղաշարժվելու են 40 խցիկներ՝ յուրօրինակ տեսարան բացելով դեպի շրջակա միջավայրը: Ներքին օղակում տեղակայվելու են բարձր դասի ռեստորան, 160 համարով հյուրանոց, 72 բնակարան և առևտրային տարածքներ: Շինությունը վեր է խոյանալու ջրից և ստեղծվելու է այնպիսի տպավորություն, որ շենքը լողում է ջրի մակերեսին: Շինության կոնստրուկցիան հնարավորություն է ընձեռում էներգիա ստանալ «քամու էներգիայի էլեկտրաստատիկ փոխարկիչի» (electrostatic wind energy converter (EWICON)) օգնությամբ: Օղակների ներսում տեղադրվում են էլեկտրոդներով մետաղական խողովակներ: Արդյունքում ստացվում է թենիսի ռակետ հիշեցնող կոնստրուկցիա: Էներգիան արտադրվում է երբ քամին փոշիացված ջուրը փչում է այս կառուցվածքով: Նմանատիպ տեխնոլոգիան 5 անգամ ավելի քիչ արդյունավետություն է ապահովում քան քամու մեխանիկական տուրբինները, սակայն այն պրակտիկորեն անաղմուկ է, քանզի համակարգում ոչինչ չի շարժվում: Այս յուրօրինակ նախագծի գլխավոր ճարտարապետ Դուզան Դոփելը (Duzan Doepel) նշում է, որ շինության հիմնական գաղափարը ճարտարապետական խորհրդանիշի ստեղծումն է, որը զբոսաշրջիկների համար կծառայի որպես զվարճանքների գոտի և միևնույն ժամանակ կդառնա առաջադիմական տեխնոլոգիաների արտացոլումը: Ճարտարապետները կանխատեսում են, որ կառույցի շինարարությունը կավարտվի 5-6 տարուց, և այն տարեկան կունենա 1.5 մլն այցելու: Այսպիսով, ընդամենը 10 տարի անց շինարարական ծախսերը կփոխհատուցվեն:

Աշխարհագրորեն բավականին փոքրիկ Իսրայելը շատ կարևոր հայտարարություն և քայլ է կատարել արևային էներգետիկայի բնագավառում: Վերջերս երկրի քաղաքական գործիչները և բնապահպանները հավաքվել էին Երուսաղեմում՝ երկրի Ազգային Ժողովի բակում, մասնակցելու խորհրդարանի տանիքին գտնվող աշխարհում ամենամեծ մակերեսով «արևային դաշտի» բացման արարողությանը: Նշենք, որ այսօր Քնեսեթը համարվում է աշխարհում ամենաընդարձակ «արևային տանիքով» խորհրդարանը: Նրան հետևում է Գերմանիայի Բունդեսթագը, իսկ երրորդ տեղում է Ավստրայի խորհրդարանի շենքը: Խորհրդարանի և հարակից շինությունների տանիքներին տեղադրվել են մոտ 1500 արևային վահանակներ՝ 5000 քառակուսի մետր ընդհանուր մակերեսով: Ի դեպ, «արևային տանիքի» էներգիայի արտադրման ընդհանուր հզորությունը կկազմի 450 կիլովատ, և այն կկարողանա բավարարել Քնեսեթի էներգետիկ պահանջների 10 տոկոսը: «Արևային տանիքի» բացման հանդիսավոր արարողության ժամանակ Քնեսեթի նախագահ Յուլի Էդելշտեյնը հայտարարել է, որ սա զուտ արևային նախագիծ չէ, այլ ուղերձ՝ ուղղված ամբողջ աշխարհին: Սա ոչ միայն հեղափոխություն է էներգամատակարարման ոլորտում, այլև նոր գաղափար և ուղի: Խորհրդարանի տանիքին արևային վահանակների տեղադրումը 2014 թ-ի հունվարին հաստատված «Կանաչ Քնեսեթ» նախագծի միայն մի մասն է կազմում: Նախագծի հիմնական նպատակն է Իսրայելի խորհրդարանի շենքը վերածել կայուն զարգացման մոդելի ամբողջ աշխարհում: Արևային վահանակների տեղադրումից բացի նախագծի շրջանակներում նախատեսված են նաև մի շարք այլ միջոցառումներ: Մասնավորապես, խորհրդարանի բոլոր էլեկտրական լամպերը կփոխարինվեն լուսադիոդային լամպերով, կտեղադրվեն օդորակման և ջրօգտագործման նոր խնայող համակարգեր և այլն: Ըստ նախնական տվյալների՝ բոլոր այս միջոցառումների իրականացման արդյունքում 2015 թ-ի ավարտին խորհրդարանը կկարողանա կրճատել էներգիայի օգտագործումը մեկ երրորդով: Նշենք, որ վերոնշյալ միջոցառումը 13 ենթանախագծերից կազմված «Կանաչ Քնեսսեթ» նախագծի միայն մի փուլն են կազմում: Բոլոր հաստատված նախագծերը տնտեսապես կենսունակ են, և նախատեսվում է, որ ներդրվելիք 1.8 մլն ԱՄՆ դոլար գումարը 5 տարի անց կվերադարձվի:

Չնայած այն փաստին, որ վերջին տարիներին Գերմանիան բազմաթիվ հաջողություններ է գրանցել վերականգնվող էներգիայի աղբյուրների ոլորտում, իսկ Ֆրանսիան համեստորեն լռել է, այսօր Եվրոպայի խոշորագույն արևային ֆոտովոլտայիկ տիպի էլեկտրակայանը կառուցվում է հենց այս երկրում: 300 մեգավատ հզորությամբ նորագույն արևային էլեկտրակայանը կառուցվում է ֆրանսիական Սիստաս (Cestas) քաղաքի մոտակայքում (Ակվիտանիա): Ըստ նախնական տվյալների՝ 450 մլն ԱՄՆ դոլար արժողությամբ էլեկտրակայանը 2015 թ-ի հոկտեմբերից կսկսի էներգիայով ապահովել հարևան Բորդո քաղաքը: Ի դեպ, շինարարության ավարտից հետո այս արևային էլեկտրակայանը կդառնա խոշորագույնն ամբողջ Եվրոպայում: Reuters լրատվական գործակալության տվյալներով, արևային էներգիայի արտադրությունը Ֆրանսիայում շատ դանդաղ է զարգանում: Ընթացիկ տարվա հունիսին երկրում արտադրվել է 5095 մեգավատ հզորությամբ էներգիա, այնինչ Գերմանիայում նույն ցուցանիշը կազմել է 37 հազար մեգավատ: Սակայն ինչպես պնդում է նախագծի հեղինակ և կառուցապատող «Նեոեն» (Neoen) ընկերությունը, խելամիտ մոտեցումը կարող է դառնալ հաջողության բանալի: Նշենք, որ վերջին տարիներին մի շարք եվրոպական երկրներ, այդ թվում նաև Իսպանիան, կանգնեցին «արևային փուչիկի» առաջ: Իսկ ահա Ֆրանսիան չունի ոչ մի անհաջող և կիսատ նախագիծ տվյալ ոլորտում, ինչն էլ օգնեց ընկերությանը շատ արագ և հեշտ ֆինանսավորում գտնել իր նախագծի համար: Դրանից բացի գրավիչ է նաև արտադրված արևային էներգիայի ցածր ինքնարժեքը, որը կազմում է 131.46 ԱՄՆ դոլար 1 մեգավատ ժամի համար ապագա 20 տարիների ընթացքում: Ինչպես հայտնել է Reuters գործակալությանը «Նեոեն» ընկերության գործադիր տնօրեն Քսավյե Բարբարոն (Xavier Barbaro), այսօր արևային էներգիան ավելի էժան է ատոմային էներգիայից: Բացի այդ, արևային էներգիայի գինը հետզհետե նվազում է և հասել է այնպիսի մակարդակի, որը 4-5 տարի առաջ կանխատեսում էին 2020 թ-ի համար: