Թումոյի հարևանությամբ կկառուցվի ինժեներական և կիրառական գիտությունների համալիր։ Եվրոպական միության կողմից համաֆինանսավորվող, 25 մլն եվրո արժողությամբ, համալիրի մասին առաջին անգամ հայտարարվել է 2019 թվականին: Դրանից հետո Թումոն կազմակերպել է միջազգային ճարտարապետական մրցույթ, որում հաղթել է հոլանդական MVRDV ստուդիան: Այն ներկայացրել է հետաքրքիր արդի ճարտարապետական նախագիծ, որը համապատասխանում է Թումոյի գաղափարին ու պահանջներին։ ԵՄ Թումո ինժեներական և կիրառական գիտությունների համալիրը լինելու է STEM (գիտություն, տեխնոլոգիա, ճարտարագիտություն, մաթեմատիկա) էկոհամակարգ Երևանում։ Այն լինելու է նորարար գաղափարների ստեղծման ու իրականացման կենտրոն և միավորելու է կրթությունն ու արդյունաբերությունը` կամրջելով Հայաստանը աշխարհին։ Որքան առանձնահատուկ է համալիրի ստեղծման գաղափարը, նույնքան էլ առանձնահատուկ է շենքի նախագիծը։ Նախագծային մրցույթին 24 երկրներից մասնակցող 67 ճարտարապետական ընկերություններից հաղթող է ճանաչվել հոլանդական լայն ճանաչում ունեցող MVRDV-ն։ Ընկերությունը հիմնադրվել է 1993 թ-ին: Այն հայտնի է աշխարհի տարբեր երկրներում իրականացրած իր նորարարական և էներգախնայող նախագծերով։ Ըստ հանձնաժողովի՝ հենց MVRDV –ն է իր նախագծով ստեղծել համագործակցային կենտրոնը և արտահայտել Թումոյի ծրագրերի և տեսլականի խոր ըմբռնումը՝ համաձայն քաղաքային միջավայրի, որտեղ այն գտնվում է: MVRDV ճարտարապետական ստուդիան այն ներկայացրել է հորիզոնական երկնաքերի տեսքով։ Հրազդանի կիրճի եզրին Թումոյի անմիջական հարևանությամբ կառուցվելիք շենքը ունենալու է 6 հարկ և 200 մետր երկարություն. այն զբաղեցնելու է շուրջ 17 000 քմ մակերես: Հորիզոնական երկնաքերն ասես դրված լինի բլրի վրա, իսկ երկու ծայրերը մնում են օդում կախված։ Համալիրը բաղկացած է լինելու 300-ից ավելի մոդուլային տարածքներից, որոնք տեղակայված են հսկայական սրահի շուրջ՝ ստեղծելով յուրահատուկ էկոհամակարգ: Այն ասես շենք լինի շենքի ներսում․ էներգաարդյունավետ լուծում, որը միախառնում է փակ տարածքը բացօթյայի հետ: Կիսաթափանցիկ պոլիկարբոնատային երեսպատման շնորհիվ շենքն ապահովվում է բնական լուսավորվածությամբ, իսկ գիշերը ստանում է ինքնատիպ մեղմ փայլ: Ինչպես մյուս Թումո կենտրոններում, այստեղ ևս տարածքն արտացոլում է Թումոյի կրթական մոդելի բոլոր 4 պահանջները․ թափանցիկություն, ընտրություն, ճկունություն, հասանելիություն։ Շենքն ունի ընդարձակ միջանցքներ ու սրահներ, բարձր առաստաղներ: Թումո կենտրոնների նման սենյակներն ապակեպատ են։ Կենտրոնում կգործեն իրար լրացնող երեք բաղադրիչներ. կրթական և հետազոտական ծրագրեր, կոնֆերանս և ցուցահանդեսային դահլիճներ ու աշխատանքային և առևտրային տարածքներ։ Այստեղ ուսանողները և երիտասարդ մասնագետները, համագործակցելով տեղական և միջազգային տեխնոլոգիական ընկերությունների, ինչպես նաև համալսարանների հետ, կաշխատեն գիտահետազոտական նախագծերի վրա: Կենտրոնում կգործեն նաև կոնֆերանս դահլիճներ, միջոցառումների հարթակներ, coworking և ուսումնական տարածքներ՝ ինչպես անհատների, այնպես էլ կազմակերպությունների բազմազան կարիքները հոգալու համար, կանցկացվեն լայնածավալ միջոցառումներ, ցուցահանդեսներ և համաժողովներ: Իսկ աշխատանքային և առևտրային տարածքներում կտեղավորեն ինչպես փոքր, այնպես էլ խոշոր ընկերություններ՝ համալիրի գրասենյակները ապահովում են ճկունություն և աճի հնարավորություններ, որոնք անհրաժեշտ են տեխնոլոգիական ընկերություններին: Կենտրոնի առաջին հարկում կգործեն սրճարաններ, ռեստորաններ, մարզասրահներ, խանութներ և կոմերցիոն այլ տարածքներ: Համալիրի շինարարությունը կմեկնարկի այս տարի։

Նորք Մարաշի բարձունքը նախկինում եղել է անտառապատ տարածք՝ համարվելով Երևան քաղաքի թոքերը: Մութ ու ցուրտ տարիների անտառահատումների, նաև ոռոգման խնդիրների պատճառով անտառը վերացել է: «Խախամյան Հերիթիջ» կառուցապատող ընկերությունը իր «Ամանու» նախագծով նպատակ ունի վերաանտառավորել տարածքը՝ ստեղծելով քաղաքային ապրելակերպի նոր մշակույթ ու ինքնատիպ մասնավոր միջավայր: Թաղամաս-այգի՝ 75 % կանաչապատ տարածքով «Ամանու» թաղամասը զբաղեցնելու է 5 հեկտար տարածք։ Այժմ կառուցապատվում է 1 հա-ը։ Տարածքը՝ Նորքի նախկին անտառները, ընտրվել է, որովհետև նախ՝ բարձրադիր է ու այստեղից բացվում է ամենալայն համայնապատկերը դեպի քաղաք, երկրորդը՝ «Խախամյան Հերիթիջ» ընկերությանը ոգեշնչում է տեղանքը լանդշաֆտային ինքնատիպ լուծումներով վերականգնելու գաղափարը. գաղափար, որը մեծ հաջողությամբ իրագործվեց 6 տարի առաջ Մարզահամերգային համալիրի հարակից, ընդամենը մի քանի ծառ ունեցող տարածքում՝ ստեղծելով Էլ Գարդեն ժամանցի կանաչ գոտին, այժմ էլ հերթը Նորքի անտառինն է: Ի դեպ՝ վերականգնումը չի լինելու տնկիներով, որոնց կանաչն ու զովը վայելելու համար պետք է սպասել տարիներ։ Հայաստանի տարբեր անկյուններից այստեղ են տեղափոխվում մեծ, հասուն ծառեր, այդ թվում՝ մշտադալար, որոնց ընտրությունն ու տեղափոխումը կազմակերպում են մասնագետ բնագետները: Արդեն իսկ թաղամասի տարածքում տնկվել է 1100 հասուն ծառ։ Իսկ նախագծի ավարտին նախատեսվում է ունենալ 4500 ծառ։ Սա բացառիկ նախագիծ է, որի 75 %-ը կանաչապատ է լինելու՝ կառուցված բիոֆիլիկ և բիոմետրիկ ճարտարապետության սկզբունքներով. բիոմետրիկ, երբ բնության որևէ տարր դառնում է ոգեշնչման արդյունք. այս նախագծում դա բաղեղի տերևն է. շենքերը նախագծվել են բաղեղի տերևի նմանությամբ: Եվ բիոֆիլիկ, երբ շենքերում բնությունն անպակաս է։ Վերին հարկերը կունենան մասնավոր այգիներ։ Սա է թաղամասի առանձնահատկությունը. լանդշաֆտային հետաքրքիր լուծումներով ավելի ընդարձակ տարածք, բնակելի շենքեր՝ միաձուլված բնությանը: Բնությանը համահունչ քաղաքային ապրելակերպ՝ արևի թաղամասում «Ամանու» ճապոներեն նշանակում է արևածագի արև. կառուցվող թաղամասը Երևանի կենտրոնի հանդեպ գտնվում է արևածագի դիրքում: Բացի այդ, արևն այս թաղամասում է լինելու ամբողջ օրվա ընթացքում: Բառի երկրորդ բացատրությունը բնությանը համահունչ ապրելակերպն է. գաղափար, որը դրված է այս թաղամասի ստեղծման հիմքում: Բոլոր բնակարաններից գեղեցիկ համայնապատկեր է բացվում դեպի քաղաք կամ թաղամասի այգի։ Այգում կլինեն քարային արահետներ, գետակների վրա գցված կամրջակներ, լճակ ու 11 մետրանոց ջրվեժ: Կանաչ հատվածներում լինելու են օդափոխիչով փակ և խարույկով բաց հանգստի գոտիներ: 4- 6 հարկանի 4 շենքերի ընդհանուր 50 բնակարանները ծայրեծայր ապակեպատ են՝ դեպի պատշգամբ բացվող պանորամային պատուհաններով: Բայց բնակարանները նախագծվել են այնպես, որ ոչ մի օտար հայացք չի կարող խանգարել տան անդորրը: Որոշ դեպքերում էլ դրան նպաստում են ծառերը, որոնք ասես բնական պարիսպ լինեն ու փակում են միջսենյակային տեսանելիությունը: Տերևի տեսքով կառուցված շենքերում չկան սուր անկյուններով պատեր, դրանք կոր են ու ապահովում են դրական էներգետիկ հոսք: Առաստաղների բարձրությունը 3.2 մ է, վերին հարկերը՝ 4,2 մ։ Բնակարանները միջնապատեր չունեն, ներքին հարդարումը որոշում է ինքը բնակիչը՝ հիմնվելով առաջարկված կոնցեպտի վրա: «Ամանուն» այս նախագծով նաև փոխում է պատկերացումներն առաջին հարկի մասին։ Այս թաղամասի առաջին հարկերը այնպիսին են, որ տպավորություն է ստեղծվում, թե քաղաքից դուրս քո առանձնատանն ես, ոչ թե քաղաքային բնակարանում: Բոլոր վերին հարկերն ունեն 140 քմ պատշգամբ՝ իրենց անհատական լողավազանով ու այգիով։ Մեքենաների համար կան առանձնացված ճանապարհներ, ստորգետնյա և բաց ավտոկայանատեղիներ։ Թաղամասն ունենալու է պահակակետերով 3 մուտք. կառուցվում են Սարալանջից (որով քաղաքի կենտրոնից 2,5 կմ է հեռավորությունը) և Գարեգին Հովսեփյան փողոցից դեպի թաղամաս ձգվող ճանապարհները, երրորդ՝ արդեն գործող մուտքը Արմենակ Արմենակյան փողոցից է։ Արդեն պատրաստ է ավտոկայանատեղին, ավարտվել են 4 շենքերի հիմնային աշխատանքները։ Բնակարանների վաճառքը սկսվել է: Այստեղ առաջարկվում է ոչ թե քառակուսի մետր, այլ՝ ապահով, կանաչ ու քաղաքակիրթ միջավայր Քաղաքի կենտրոնից ընդամենը 2.5 կմ է հեռու, սակայն տպավորություն է, թե քաղաքից դուրս ես: «Ամանու» թաղամասի 4,5,6 հարկանի շենքերի ընդհանուր 50 բնակարանները քառակուսի մետրով չեն վաճառվում: Գնորդի սեփականությունն է դառնում ամբողջ կանաչապատ տարածքը, ապահով ու գեղագիտական հաճույք պատճառող միջավայրը: Այգու խնամքով զբաղվելու է թաղամասի տեխնիկական անձնակազմը: Թաղամասը փակ է լինելու, պարսպապատ՝ ամբողջացնելով փակ համայնքի գաղափարը: Լինելու է 24/7 տեսահսկում: Կլինի նաև կոնսիերժ ծառայություն: Օտար անձինք, ոչ սեփականատերերը, չեն կարող առանց թույլատվության մտնել ու զբոսնել թաղամասում։ Սա արվում է թաղամասի ընդամենը 50 ընտանիքի կատարյալ ապահովության ու հանգստի համար:

Երկրաշարժից հետո 30 և ավելի տարիներ անխնամ մնացած հայտնի զբոսայգին վերականգնվում է: Ինչ՞ հետաքրքիր վերափոխություններ են սպասվում այգու հյուրերին: Մեկ այգի՝ տարբեր անուններ Կրուգի սադ, Անտառի սադ, Անտառավան, որովհետև շրջակա անտառի բնական շարունակությունն է եղել, Տեքստիլի սադ` տեքստիլի գործարանի մոտ գտնվելու պատճառով, Երիտասարդական այգի. ուսանողների ժամանցի վայր էր (այս նյութը կարդացող տարիքային տարբեր շերտերի գյումրեցիներ իրենց սիրելի այգու այլ անուններ էլ կհիշեն): 1988 թվականի ավերիչ երկրաշարժը խլեց այգու ուրախությունն ու փոխեց նշանակությունը. այստեղ իրենց ժամանակավոր տնակներով տեղափոխվեցին բազմաթիվ գյումրեցի անօթևան ընտանիքներ: Այգին վերածվեց տնակային ավանի և կորցրեց իր ֆունկցիոնալ նշանակությունը։ Վերակառուցումից հետո այգին կարտացոլի բարեկամության և երախտագիտության խորհուրդը՝ ուղղված բոլոր այն երկրներին և մարդկանց, որոնք 1988 թ.-ի ավերիչ երկրաշարժից հետո օգնության ձեռք մեկնեցին քաղաքին և տուժած բնակչությանը։ 80-ից ավելի հայտ՝ աշխարհի տարբեր երկրներից՝ Բարեկամության այգին վերականգնելու համար Քաղաքի առօրյան առանց իր գլխավոր զբոսայգու լիարժեք լինել չի կարող: Եվ «Զբոսաշրջության և քաղաքաշինության» (TUF) բարեգործական հիմնադրամը նախաձեռնեց այն վերակառուցելու ծրագիրը: Այգու դիզայն-կոնցեպտը մշակելիս հաշվի առնվեցին քաղաքացիների թանկ հուշերն ու առաջարկները, որ և՛ պահպանվի այգու հին ձգողական շունչը, և՛ լինեն ինքնատիպ նոր լուծումներ: Այգու ռեկրեացիոն ենթակառուցվածքի տարրերի ճարտարապետական լուծումների միջազգային մրցույթին գրանցվեց 84 հայտ՝ 16 երկրից և 37 քաղաքից: Մրցույթի հիմքում դրված էր նաև տարբեր ազգերի և երկրների բարեկամության և համագործակցության գաղափարը: Արդյունքում «Ստանդարտ ճարտարապետական տարրեր» և «Յուրօրինակ ճարտարապետական տարր» անվանակարգերում հաղթող է ճանաչվել IND Architects-ը, որի նախագծի հիման վրա տարածքում կստեղծվեն Վերնիսաժի տաղավարներ և Այգեգործության դպրոցը: Իսկ «Փոքր ճարտարապետական ձևեր» անվանակարգում հաղթած SULIMAN, RAKOVSKAYA & SOFOYAN ստուդիայի նախագծով այգում կտեղադրվեն հատուկ նստարաններ: Այգում կլինեն նաև Գյումրիի պատմությանն ու մշակույթին բնորոշ տարրեր, օրինակ՝ քաղաքային դռների և պատուհանների դիզայնը հիշեցնող դետալներ և նստարանների զարդանախշեր, որոնք կմշակեն տեղի արվեստագետները՝ Արտուշ Կոշտոյանը, խաչքարագործ Նարինե Փոլադյանը և այլոք: Հին ու ծանոթ այգու նոր, բայց հարազատ շունչը Եվ այսպես, ինչ՞ է մեզ սպասում նոր շունչ ստացող այգում: Սկսենք մուտքից: Այգու պաշտոնական մուտքը նախկին Շիրակ հյուրանոցի դիմաց էր, որտեղ դեռ կանգուն են մուտքի կամարները: Դրանք կպահպանվեն, պարզապես գյումրեցի արվեստագետներն ամեն տարի կմշակեն մուտքի կամարների ձևավորման նոր լուծումներ։ Տարածքի մի հատվածը մանկական հիվանդանոցին, մյուսը՝ բնակելի շենքերին է մոտ: Գոտևորումն այնպես է արվել, որ պասիվ հանգստի տարածքները հարում են հիվանդանոցին, իսկ ակտիվ գոտին՝ խաղահրապարակներն ու սպորտային տարածքները՝ բնակելի շենքերին, ավելի հասանելի դառնալով ընտանիքների համար։ Այգին կունենա մարզահրապարակ իր ենթակառուցվածքներով, մանկական խաղահրապարակ ու ատրակցիոններ, ջրամբար կամ արհեստական լճակ, կլինի նաև սահադաշտ ձմեռային ժամանցի համար: Նորույթը և այգու առանցքային մասը կկազմեն Վերնիսաժը՝ իր 25 ինքնատիպ ցուցասրահ-տաղավարներով: Կկառուցվի Այգեգործական դպրոց: Նոր լուծումներով բացօթյա բեմահարթակ Բարեկամության այգու վերակառուցման ծրագրով նախատեսված է կառուցել նաև նոր բացօթյա բեմահարթակ։ Կառուցվող նոր բեմը սրճարանի հետ միասին կլինի այգու կենտրոնական հրապարակում: Ընդարձակ բեմը շրջապատված կլինի կանաչապատ տարածքով, կերևա բեմի հետևում գտնվող բլրի շարունակությունը։ Բեմի ծածկը կազմված կլինի թեթև առագաստատիպ հովանոցներով։ Բեմի մոտ նաև նախատեսված է կառուցել դիմահարդարման սենյակ, ինչպես նաև տեխնիկան և գործիքները պահելու համար առանձին տարածքներ։ Այգու որոշ օբյեկտների շինարարությունը նախատեսվում է ավարտին հասցնել այս տարվա սեպտեմբերի կեսին, որից հետո զբոսայգին բաց կլինի գյումրեցիների և քաղաքի հյուրերի համար։ Իսկ 2023 թ. աշնանը նախատեսվում է շահագործման հանձնել ամբողջ զբոսայգին։ Բարեկամության այգու ծրագրի շրջանակում Հայաստանում առաջին անգամ մշակվել է մասնակցային դիզայն-կոնցեպտ, և այգին վերակառուցվում է տեղի բնակիչների ակտիվ ներգրավվածությամբ: Վերականգնված Բարեկամության այգին կզարգացնի քաղաքի ենթակառուցվածքները՝ կամուրջ հանդիսանալով Գյումրիի պատմական կենտրոնի՝ Կումայրիի, և արդյունաբերական ու բնակելի թաղամասերի միջև: