Հայ-Իրանական ՀԷԿ
Հայ-Իրանական սահմանին՝ Արաքս գետի վրա երկու հիդրոէլեկտրակայանների կառուցման մտադրությունը արդեն տասնամյա պատմություն ունի: Դեռ 2001-ին այս ծրագրի արժեքը գնահատվում էր 60-80մլն ԱՄՆ դոլլար: 2007-ի մարտի 19-ին Հայաստանի և Իրանի միջև կնքված միջպետական պայմանագրի համաձայն, հայտարարվեց երկու՝ 140ՄՎտ հզորությամբ և 140 մլն ԱՄՆ դոլլար արժողությամբ ՀԷԿ-երի շինարարության մասին: Այդ ժամանակ Հայաստանի Էներգետիկայի նախարար Արմեն Մովսիսյանը հայտարարեց 2008-ին նախատեսվող շինարարության սկզբի մասին: Եվ վերջապես նախարարի ամենավերջին և ճշտված հայտարարությունը ՀԷԿ-երի շինարարության վերաբերյալ՝ շինարարությունը կսկսվի 2011-ի սկզբին և կկառուցվեն 2՝ 130 ՄՎտ հզորությամբ կայաններ, բայց արդեն 323 մլն ԱՄՆ դոլլար արժողությամբ...
Այս կայանների կառուցման հիմնական առանձնահատկությունը նա է, որ հայկական կողմը ոչ մի մասնակցություն չի ունենալու՝ ո՛չ նրանց շինարարության և ո՛չ էլ ֆինանսավորման հետ. ամեն ինչ իրականացնելու է իրանական կողմը: Կառուցվող ՀԷԿ-երից՝ հայկականը, որը կոչվում է Մեղրիի ՀԷԿ, անհատույց կփոխանցվի Հայաստանին 20 տարի հետո, որը ներառում է մոտ 5 տարվա շինարարական աշխատանքներ և իրանական կողմին էլեկտրաէներգիայի մատակարարմամբ փոխհատուցման 15-ամյա ժամանակահատված: Երկու կայաններն էլ կկառուցի իրանական Ֆարադ-Սեպասադ ընկերությունը, իսկ Իրանի կառավարությունը տվել է իր համաձայնությունը արտադրված էլեկտրաէներգիայի գնման վերաբերյալ: Մեղրիի ՀԷԿ-ը կարտադրի տարեկան 800մլն կՎտ/ժամ էլեկտրաէներգիա, իսկ Հայաստանին հանձնման պահին սարքավորումները պետք է ունենան օգտագործման առնվազն տաս տարվա, իսկ ինժեներական կառույցները՝ առնվազն 30 տարվա ներուժ:
Հիդրոէլեկտրակայանների շինարարության հետ զուգահեռ նախատեսվում է կառուցել երկու երկրները միացնող երրորդ բարձրավոլտ (400կՎ) էլեկտրահաղորդման գիծը, որը կհասցնի պետությունների էներգահամակարգերի միջև էլեկտրաէներգիայի փոխանակման հզորությունը մինչև 1000ՄՎտ-ի: Իրան–Հայաստան բարձրավոլտ օդային գծի Հայաստանում կառուցվելիք հատվածի երկարությունը կկազմի մոտ 275կմ (Իրանի սահմանից մինչև «Նորավան» ենթակայան 80կմ, «Նորավանից» մինչև Հրազդանի 5-րդ էներգաբլոկ` 195կմ), իսկ Իրանում՝ 163կմ: Այս նախագծի արժեքը գնահատվում է մոտ 108 մլն Եվրո, իսկ շինարարական աշխատանքները կտևեն մոտ 18 ամիս:
Այս կայանների կառուցման հիմնական առանձնահատկությունը նա է, որ հայկական կողմը ոչ մի մասնակցություն չի ունենալու՝ ո՛չ նրանց շինարարության և ո՛չ էլ ֆինանսավորման հետ. ամեն ինչ իրականացնելու է իրանական կողմը: Կառուցվող ՀԷԿ-երից՝ հայկականը, որը կոչվում է Մեղրիի ՀԷԿ, անհատույց կփոխանցվի Հայաստանին 20 տարի հետո, որը ներառում է մոտ 5 տարվա շինարարական աշխատանքներ և իրանական կողմին էլեկտրաէներգիայի մատակարարմամբ փոխհատուցման 15-ամյա ժամանակահատված: Երկու կայաններն էլ կկառուցի իրանական Ֆարադ-Սեպասադ ընկերությունը, իսկ Իրանի կառավարությունը տվել է իր համաձայնությունը արտադրված էլեկտրաէներգիայի գնման վերաբերյալ: Մեղրիի ՀԷԿ-ը կարտադրի տարեկան 800մլն կՎտ/ժամ էլեկտրաէներգիա, իսկ Հայաստանին հանձնման պահին սարքավորումները պետք է ունենան օգտագործման առնվազն տաս տարվա, իսկ ինժեներական կառույցները՝ առնվազն 30 տարվա ներուժ:
Հիդրոէլեկտրակայանների շինարարության հետ զուգահեռ նախատեսվում է կառուցել երկու երկրները միացնող երրորդ բարձրավոլտ (400կՎ) էլեկտրահաղորդման գիծը, որը կհասցնի պետությունների էներգահամակարգերի միջև էլեկտրաէներգիայի փոխանակման հզորությունը մինչև 1000ՄՎտ-ի: Իրան–Հայաստան բարձրավոլտ օդային գծի Հայաստանում կառուցվելիք հատվածի երկարությունը կկազմի մոտ 275կմ (Իրանի սահմանից մինչև «Նորավան» ենթակայան 80կմ, «Նորավանից» մինչև Հրազդանի 5-րդ էներգաբլոկ` 195կմ), իսկ Իրանում՝ 163կմ: Այս նախագծի արժեքը գնահատվում է մոտ 108 մլն Եվրո, իսկ շինարարական աշխատանքները կտևեն մոտ 18 ամիս:
