Արաքս գետի վրա՝ հայ-իրանական համագործակցությամբ կկառուցվի երկու հիդրոէլեկտրոկայան՝ Մեղրու եւ Ղարաչիկարի ՀէԿ-երը։ Նոյեմբերի 8-ին, հայկական կողմում տեղի ունեցավ Մեղրու ՀէԿ-ի հիմնարկեքի արարողությունը, իսկ առաջիկայում կսկսվի շինարարությունը, հաղորդում է News.am տեղեկատվական կայքը: Նշենք, որ ՀէԿ-երի կառուցման վերաբերյալ համաձայնությունները ձեռք են բերվել ավելի վաղ՝ 2007 եւ 2008 թթ-ին միջկառավարական երկու համաձայնագիր էր ստորագրվել, որոնք վավերացրել են երկու երկրների խորհրդարանները։ Մեղրու ՀէԿ-ը ունենալու է 130 մեգավատ դրվածքային հզորություն եւ տարեկան արտադրելու է ժամում մոտ 800 մլն կիլովատ էլեկտրաէներգիա։ Կառուցվելու է նաև 18,2 հազար մետր երկարությամբ թունել՝ Ծիրանիձոր տեղամասից մինչեւ հայ-իրանական սահմանային տեղամաս, որը գտնվում է նախկին երկաթուղու թունելի մոտ։ Գլխադասային ձեռնարկության մոտակա բնակավայրն է Տարվանք գյուղը, մոտակայքում են նաեւ Շվանիձոր, Երասխավան գյուղերը։ ՀԷԿ-ի վայրում կառուցվելու է 65 մեգավատ հզորությամբ 2 հիդրոուդվիներ և տեղադրվելու են նոր սարքավորումներ: Սա կնպաստի մարզային տնտեսության զարգացմանը եւ երկու երկրների տնտեսությունների արդյունավետ համագործակցության: Իրանական կողմից ներդրող է հանդիսանում «Թավան Աբ Արազ» ընկերությունը, որի հետ կառուցված է թույլտվության պայմանագիր: Ըստ այդ պայամանագրի՝ իրանական ընկերությունը ինքնուրույն է լուծելու Մեղրի ՀէԿ-ի կառուցման եւ շահագործման հետ կապված բոլոր ֆինասական և կազմակերպչական հարցերը: Շինարարությունը պետք է իրականցվի 5 տարվա ընթացքում, որից 15 տարի անց ՀԷԿ-ը պետք է անհատույց փոխանցվի հայկական կողմին: Ընդ որում, համատեղ փորձարկումներով պետք է հիմնավորվի, որ փոխանցման պահին ՀԷԿ-ի էլեկտրամեխանիկական և հիդրոմեխանիկական սարքավորումները շահագործման 10 տարվա ռեսուրս ունեն, իսկ թունելը և ինժեներական կառույցները առնվազն 30 տարվա ռեսուրս: Պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել նաեւ, որ ՀԷԿ-ի շինարարության դեպքում ներգրավվի տեղական աշխատուժ:
Կոտայքի մարզում ավտոմատացված համակարգով կառավարվող 5 փոքր հիդրոէլեկտրակայան կկառուցվի: Ինչպես տեղեկացնում են կառավարության մամուլի ծառայությունից, «Հով-Խաչե» ՍՊԸ-ն կառուցել և 2010 թ-ին շահագործման է հանձնել «Յոթնաղբյուր-Գառնի» ինքնահոս ջրատարը, որը խմելու և ոռոգման ջուր է մատակարարում Կոտայքի մարզի Գառնի, Գեղարդ, Գողթ, Հացավան, Գեղադիր եւ Ողջաբերդ գյուղերին։ Այժմ ՍՊԸ-ն նախատեսում է ջրատար խողովակի երկայնքով կառուցել ամբողջությամբ ավտոմատացված համակարգով կառավարվող 5 փոքր հիդրոէլեկտրակայան: ՓՀԷԿ-ի կասկադի շահագործումը նախատեսված է 2012 թ-ի 3-րդ եռամսյակում։ Ի դեպ, կառավարության որոշմամբ ընկերությունը տուրբին-գեներատորների ներմուծման ժամանակ կստանա ԱԱՀ գումարի մինչեւ 3 տարով հետաձգելու արտոնություն։
Հայ-Իրանական սահմանին՝ Արաքս գետի վրա երկու հիդրոէլեկտրակայանների կառուցման մտադրությունը արդեն տասնամյա պատմություն ունի: Դեռ 2001-ին այս ծրագրի արժեքը գնահատվում էր 60-80մլն ԱՄՆ դոլլար: 2007-ի մարտի 19-ին Հայաստանի և Իրանի միջև կնքված միջպետական պայմանագրի համաձայն, հայտարարվեց երկու՝ 140ՄՎտ հզորությամբ և 140 մլն ԱՄՆ դոլլար արժողությամբ ՀԷԿ-երի շինարարության մասին: Այդ ժամանակ Հայաստանի Էներգետիկայի նախարար Արմեն Մովսիսյանը հայտարարեց 2008-ին նախատեսվող շինարարության սկզբի մասին: Եվ վերջապես նախարարի ամենավերջին և ճշտված հայտարարությունը ՀԷԿ-երի շինարարության վերաբերյալ՝ շինարարությունը կսկսվի 2011-ի սկզբին և կկառուցվեն 2՝ 130 ՄՎտ հզորությամբ կայաններ, բայց արդեն 323 մլն ԱՄՆ դոլլար արժողությամբ... Այս կայանների կառուցման հիմնական առանձնահատկությունը նա է, որ հայկական կողմը ոչ մի մասնակցություն չի ունենալու՝ ո՛չ նրանց շինարարության և ո՛չ էլ ֆինանսավորման հետ. ամեն ինչ իրականացնելու է իրանական կողմը: Կառուցվող ՀԷԿ-երից՝ հայկականը, որը կոչվում է Մեղրիի ՀԷԿ, անհատույց կփոխանցվի Հայաստանին 20 տարի հետո, որը ներառում է մոտ 5 տարվա շինարարական աշխատանքներ և իրանական կողմին էլեկտրաէներգիայի մատակարարմամբ փոխհատուցման 15-ամյա ժամանակահատված: Երկու կայաններն էլ կկառուցի իրանական Ֆարադ-Սեպասադ ընկերությունը, իսկ Իրանի կառավարությունը տվել է իր համաձայնությունը արտադրված էլեկտրաէներգիայի գնման վերաբերյալ: Մեղրիի ՀԷԿ-ը կարտադրի տարեկան 800մլն կՎտ/ժամ էլեկտրաէներգիա, իսկ Հայաստանին հանձնման պահին սարքավորումները պետք է ունենան օգտագործման առնվազն տաս տարվա, իսկ ինժեներական կառույցները՝ առնվազն 30 տարվա ներուժ: Հիդրոէլեկտրակայանների շինարարության հետ զուգահեռ նախատեսվում է կառուցել երկու երկրները միացնող երրորդ բարձրավոլտ (400կՎ) էլեկտրահաղորդման գիծը, որը կհասցնի պետությունների էներգահամակարգերի միջև էլեկտրաէներգիայի փոխանակման հզորությունը մինչև 1000ՄՎտ-ի: Իրան–Հայաստան բարձրավոլտ օդային գծի Հայաստանում կառուցվելիք հատվածի երկարությունը կկազմի մոտ 275կմ (Իրանի սահմանից մինչև «Նորավան» ենթակայան 80կմ, «Նորավանից» մինչև Հրազդանի 5-րդ էներգաբլոկ` 195կմ), իսկ Իրանում՝ 163կմ: Այս նախագծի արժեքը գնահատվում է մոտ 108 մլն Եվրո, իսկ շինարարական աշխատանքները կտևեն մոտ 18 ամիս:
Հայաստանի կառավարության օգոստոսի 20-ի նիստում փոփոխություն է կատարվել «ՀՀ Ազգային Ժողովում ՀՀ վարչապետի ելույթից բխող միջոցառումների ցանկը հաստատելու մասին» ՀՀ կառավարության արձանագրային որոշման մեջ: Մասնավորապես, որոշման հավելվածի «Ռեգիոնալ նշանակություն ունեցող նոր էներգետիկ նախագծերի իրականացում» բաժինը շարադրվել է նոր խմբագրությամբ եւ նրանում ներառվել է Մեղրիի ՀԷԿ-ի կառուցումը, որ նախատեսվում է իրականացնել 2010-2015թթ.-ի ընթացքում: Ինչպես «ՆՈՅՅԱՆ ՏԱՊԱՆ»-ին հայտնեցին ՀՀ կառավարության Տեղեկատվության եւ հասարակայնության հետ կապերի վարչությունից, փոփոխության անհրաժեշտությունն առաջացել է ՀՀ նախագահի` Իրանի Իսլամական Հանրապետություն կատարած այցի ընթացքում երկու երկրների էներգետիկայի նախարարությունների միջեւ Մեղրի ՀԷԿ-ի կառուցման մասին Փոխըմբռնման հուշագրի ստորագրման կապակցությամբ: Հավանություն տալով ընդունված որոշմանը, ՀՀ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանն անդրադարձել է հանրապետության էներգետիկ համակարգի ֆինանսական կայունության խնդիրներին: Նա առաջարկել է արձանագրային որոշում ընդունել նաեւ էներգետիկայի համակարգի ֆինանսական կայունությունն ապահովելու նպատակով: «Որպեսզի թույլ չտանք նաեւ վերջնական սպառողներին վաճառվող էլեկտրական էներգիայի սակագնի աճ, անհրաժեշտություն կա, որպեսզի էներգետիկ համակարգում առաջացող ֆինանսական ճեղքվածքները փակվեն այս ոլորտում աշխատող պետական ձեռնարկությունների հաշվին, մասնավորապես Որոտանի ՀԷԿ-ի, Երեւանի ՋԷԿ-ի առաքվող էլեկտրական էներգիայի հզորությունների եւ բարձրավոլտ էլեկտրացանցերի կողմից էլեկտրաէներգիայի հաղորդման ծառայության մատուցման սակագների հաշվարկներում ներառված շահույթի եւ մաշվածության, ինչպես նաեւ Հայկական ատոմակայանի առաքվող էլեկտրական էներգիայի սակագների հաշվարկում ներառված հատուկ ֆոնդերի եւ որոշ ծախսային հոդվածների նվազման հաշվին»,- ասել է Տ.Սարգսյանը:
