Հավաստագրում և Լիցենզավորում
Աղբյուր՝ http://www.construction.am
Խառնաշփոթ Շինարարական Ոլորտում
Ի՞նչն է այսօր շինարարական ոլորտում հավաստագրման և լիցենզավորման գործընթացն ալեկոծում, ինչու՞ և ինչի՞ դեմ են, հատկապես ՓՄՁ-ները, բողոքում և ընբոստանում:
Հայաստանում շինարարական ոլորտի կազմակերպությունների լիցենզավորումն արդեն երկու տասնամյակից ավել պատմութուն ունի, իսկ մասնագիտական հավաստագրումը՝ լիցենզիայի ներդիրի տեսքով՝ մեկ տասնամյակից ավել, ու այս ժամանակահատվածում ոչ մի նման իրավիճակ չէր ստեղծվել:
Խնդիրն առաջացրել է կառավարության կողմից ընդունված 2023 թվ. նոյեմբերի 30-ի N 2106-Ն «Քաղաքաշինության բնագավառում լիցենզավորման ու որակավորման կարգը հաստատելու մասին» որոշումը, իսկ ՓՄՁ-ների պարագայում՝ այդ որոշման չարաբաստիկ 13-րդ կետը:
Մինչ առաջ անցնելը քիչ տեղյակներին ծանոթացնենք նախկին և այսօրվա լիցենզավորման պահանջներին և տերմիններին: Կան մասնագիտական հավաստագրեր որոնք հավաստում են ֆիզիկական անձի մասնագիտական որակավորումը և կան լիցենզիաներ որոնք հավաստում են արդեն կազմակերպությունների մասնագիտական որակավորումը:
Այսպիսով, 13-րդ կետը պահանջում է կազմակերպությանը անգամ ամենացածր՝ 3-րդ դասի լիցենզիա տրամադրելու նախապայման. իր մշտական անձնակազմում ունենալ նվազագույնը 2 ԻՏԱ (ինժեներատեխնիկական աշխատակից) և 2 բանվոր (օրինակ 05 ծածկագրի համար), իսկ 1-ին դասի լիցենզիայի համար՝ համապատասխանաբար՝ 3 ԻՏԱ և 5 բանվոր:
Իսկ ի՞նչ խնդիր է առաջացնում այս նոր պահանջը ՓՄՁ-ների համար, որոնք ոլորտի կացմակերպությունների հիմնական մասն են կազմում :
Շատ պարզ, ֆինանսական: Նրանք ուղղակի հնարավորություն չունեն, օրինակ 3-րդ դասի լիզենցիա ստանալու համար, մշտական աշխատանքի ընդունել 4 հոգու, բացի հավաստագրված մասնագետից, և վարձատրեն այդ չորս պայմանական «ձրիակերներին»: Իսկ ինչու՞ «ձրիակերներին», որովհետև եթե դուք պատվեր չունեք, մինիմալիզացնում եք ձեր բոլոր ծախսերը, որ մի կերպ գոյատևեք, իսկ երբ պատվեր ունեք, ընդունում եք աշխատանքի որոշակի մարդկանց քանակ, որոշակի որակավորմամբ, համապատասխան այդ պատվերի իրականացման կարիքների: Եվ դուք ընդունում եք աշխատանքի հիմնականում քաղիրակվական պայմանագրերով, ոչ մշտական աշխատանքի, քանի որ մեր այսօրվա ձևավորված շուկան հիմնականում վարձատրվում է կատարված աշխատանքների ծավալներով՝ քառակուսի մետրերով, հատերով, գծամետրերով և այլն:
Այս հոդվածի ողջ պատմությունը սկսվեց մի ծանոթ ԱՁ-ից, ով ստացել էր 1-ին կարգի մասնագետի որակավորում՝ այսինքն հավաստագիր: Լինելով ԱՁ և անգամ օրենքի ուժով ունենալով միանձնյա աշխատելու իրավունք, նրան 13-րդ հոդվածով պարտադրվում է ունենալ 8 մշտական աշխատակից՝ 3 ԻՏԱ և հինգ բանվոր, մեքենա/մեխանիզմների պահանջը դեռ չասած: Այսինքն, այստեղ լուրջ հակասություն կա ԱՁ օրենսդրության և այդ հոդվածի պահանջների մեջ: Բացի դա, աշխատանքի ընդունել 8 հոգու, օրինակ առանց բավականին մեծ պատվերի, ուղղակի անհնար է, ֆինանսական տեսակետից: Անգամ բավականին մեծ պատվերների դեպքում արհեսականորեն պահանջված երեք հոգի ԻՏԱ-ի կարիքը չկա, հատկապես նեղ մասնագիտացված կազմակերպւթյուներում: Այսինքն, այս հոդվածի իրականացումը ուղղակի անհնար է, իսկ եթե որոշ ՓՄՁ-ներ ստիպված կգնան այդ պահանջի կատարմանը, ապա դա կլինի ուղղակի ժամանակավոր կատարված մի քայլ ՝ միայն լիցենզիա ստանալու նպատակով, այսինքն լրիվ մի ֆարս, անիմաստ քայլ, ինչը ոչ մի արդարացում չի ունենա: Մեր նշած 1-ին կարգի հավաստագրված այս անձին, ով իրավաբանորեն գրանցված ԱՁ ունի, կմնա երկու ընտրություն՝ կամ հրաժարվել իր բաղձալի երազանքից, այն է ունենալ սեփական գործարարությունը հիմնված իր բարձր որակավորման վրա, կամ աշխատել այլ, շատ ավելի մեծ կազմակերպությունում, որպես վարձու աշխատող, շատ ավելի ցածր աշխատավարձով և ցածր մոտիվացիայով, բայց դրա ցանկությունը նա բոլորովին չունի:
Եվ ի՞նչ անել այս ստեղծված իրավիճակում:
Մենք այժմ դժվարանում ենք ինչ-որ խորհուրդ տալ, քանի որ որպեսզի Որոշման ուտոպիսատական մոտեցումից գալ իրական կյանքին, պետք է N 2106 որոշումը վերանայել և փոփոխել: Որոշման հեղինակների բարի ցանկությունը գործարարների համար, ունենալ մշտական մասնագիտական կազմը պատրաստ կազմակերպություններ լավն է, բայց անհնար է իրականացնել, և անհնար է ոչ միայն Հայաստանում, այլև ամբողջ աշխարհում: Միանշանակ բոլոր իրավաբանական անձիք մեծ ցանկություն ունեն տեսնելու իրենց կազմակերպություններն ավելի խոշոր, տասնյակ և հարյուրավոր բարձր աշխատավարձերով մշտական աշխատակիցներով լի, բայց դա պրոցես է, որը շատ տարիներ է պահանջում, և կամ լինում է, կամ ոչ, կախված պատվերների քանակից, գործարարի տաղանդից, եռանդից և հաջողություններից, ոլորտի զարգացումներից, համաճարակներից, պատերազմներից, որ մեկը թվարկենք ... շատ և շատ հանգամանքներից:
Իսկ ի՞նչպես են իրենց շինարարական ոլորտները լիցենզավորում կամ հավաստագրում ամենազարգացած և ժողովրդավար երկները: Միգուցե կարիք չկա՞ սխալ դրված հիմքերը խորացնել և ավելի դժվարացնել ճիշտ մոտեցման հետագա հնարավորությունը, հատկապես եթե մենք իրական ցանկություն ունենք ինտեգրվել այդ զարգագած արևմտյան արժեքների համակարգում: Նախնական ասեմ, որ շինարարական կազմակերպությունների լիցենզավորման տրամաբանությունն այլ է, շատ ավելի պարզ և առարկայական, իսկ շատ երկրներում դրա մասնագիտական երանգի պահանջը չկա: Այս թեմային կանդրադառնանք արդեն մեր հաջորդ հոդվածում:
Իհարկե, ամեն մի պետություն այստեղ իր ուրույն ճանապարն է ընտրում և անցնում, բայց եթե այդ ճանապարհի հիմքը սխալ է ընտրված, շատ դժվար կլինի հետագայում ճիշտ ուղուն վերադառնալ:
Ի՞նչն է այսօր շինարարական ոլորտում հավաստագրման և լիցենզավորման գործընթացն ալեկոծում, ինչու՞ և ինչի՞ դեմ են, հատկապես ՓՄՁ-ները, բողոքում և ընբոստանում:
Հայաստանում շինարարական ոլորտի կազմակերպությունների լիցենզավորումն արդեն երկու տասնամյակից ավել պատմութուն ունի, իսկ մասնագիտական հավաստագրումը՝ լիցենզիայի ներդիրի տեսքով՝ մեկ տասնամյակից ավել, ու այս ժամանակահատվածում ոչ մի նման իրավիճակ չէր ստեղծվել:
Խնդիրն առաջացրել է կառավարության կողմից ընդունված 2023 թվ. նոյեմբերի 30-ի N 2106-Ն «Քաղաքաշինության բնագավառում լիցենզավորման ու որակավորման կարգը հաստատելու մասին» որոշումը, իսկ ՓՄՁ-ների պարագայում՝ այդ որոշման չարաբաստիկ 13-րդ կետը:
Մինչ առաջ անցնելը քիչ տեղյակներին ծանոթացնենք նախկին և այսօրվա լիցենզավորման պահանջներին և տերմիններին: Կան մասնագիտական հավաստագրեր որոնք հավաստում են ֆիզիկական անձի մասնագիտական որակավորումը և կան լիցենզիաներ որոնք հավաստում են արդեն կազմակերպությունների մասնագիտական որակավորումը:
Այսպիսով, 13-րդ կետը պահանջում է կազմակերպությանը անգամ ամենացածր՝ 3-րդ դասի լիցենզիա տրամադրելու նախապայման. իր մշտական անձնակազմում ունենալ նվազագույնը 2 ԻՏԱ (ինժեներատեխնիկական աշխատակից) և 2 բանվոր (օրինակ 05 ծածկագրի համար), իսկ 1-ին դասի լիցենզիայի համար՝ համապատասխանաբար՝ 3 ԻՏԱ և 5 բանվոր:
Իսկ ի՞նչ խնդիր է առաջացնում այս նոր պահանջը ՓՄՁ-ների համար, որոնք ոլորտի կացմակերպությունների հիմնական մասն են կազմում :
Շատ պարզ, ֆինանսական: Նրանք ուղղակի հնարավորություն չունեն, օրինակ 3-րդ դասի լիզենցիա ստանալու համար, մշտական աշխատանքի ընդունել 4 հոգու, բացի հավաստագրված մասնագետից, և վարձատրեն այդ չորս պայմանական «ձրիակերներին»: Իսկ ինչու՞ «ձրիակերներին», որովհետև եթե դուք պատվեր չունեք, մինիմալիզացնում եք ձեր բոլոր ծախսերը, որ մի կերպ գոյատևեք, իսկ երբ պատվեր ունեք, ընդունում եք աշխատանքի որոշակի մարդկանց քանակ, որոշակի որակավորմամբ, համապատասխան այդ պատվերի իրականացման կարիքների: Եվ դուք ընդունում եք աշխատանքի հիմնականում քաղիրակվական պայմանագրերով, ոչ մշտական աշխատանքի, քանի որ մեր այսօրվա ձևավորված շուկան հիմնականում վարձատրվում է կատարված աշխատանքների ծավալներով՝ քառակուսի մետրերով, հատերով, գծամետրերով և այլն:
Այս հոդվածի ողջ պատմությունը սկսվեց մի ծանոթ ԱՁ-ից, ով ստացել էր 1-ին կարգի մասնագետի որակավորում՝ այսինքն հավաստագիր: Լինելով ԱՁ և անգամ օրենքի ուժով ունենալով միանձնյա աշխատելու իրավունք, նրան 13-րդ հոդվածով պարտադրվում է ունենալ 8 մշտական աշխատակից՝ 3 ԻՏԱ և հինգ բանվոր, մեքենա/մեխանիզմների պահանջը դեռ չասած: Այսինքն, այստեղ լուրջ հակասություն կա ԱՁ օրենսդրության և այդ հոդվածի պահանջների մեջ: Բացի դա, աշխատանքի ընդունել 8 հոգու, օրինակ առանց բավականին մեծ պատվերի, ուղղակի անհնար է, ֆինանսական տեսակետից: Անգամ բավականին մեծ պատվերների դեպքում արհեսականորեն պահանջված երեք հոգի ԻՏԱ-ի կարիքը չկա, հատկապես նեղ մասնագիտացված կազմակերպւթյուներում: Այսինքն, այս հոդվածի իրականացումը ուղղակի անհնար է, իսկ եթե որոշ ՓՄՁ-ներ ստիպված կգնան այդ պահանջի կատարմանը, ապա դա կլինի ուղղակի ժամանակավոր կատարված մի քայլ ՝ միայն լիցենզիա ստանալու նպատակով, այսինքն լրիվ մի ֆարս, անիմաստ քայլ, ինչը ոչ մի արդարացում չի ունենա: Մեր նշած 1-ին կարգի հավաստագրված այս անձին, ով իրավաբանորեն գրանցված ԱՁ ունի, կմնա երկու ընտրություն՝ կամ հրաժարվել իր բաղձալի երազանքից, այն է ունենալ սեփական գործարարությունը հիմնված իր բարձր որակավորման վրա, կամ աշխատել այլ, շատ ավելի մեծ կազմակերպությունում, որպես վարձու աշխատող, շատ ավելի ցածր աշխատավարձով և ցածր մոտիվացիայով, բայց դրա ցանկությունը նա բոլորովին չունի:
Եվ ի՞նչ անել այս ստեղծված իրավիճակում:
Մենք այժմ դժվարանում ենք ինչ-որ խորհուրդ տալ, քանի որ որպեսզի Որոշման ուտոպիսատական մոտեցումից գալ իրական կյանքին, պետք է N 2106 որոշումը վերանայել և փոփոխել: Որոշման հեղինակների բարի ցանկությունը գործարարների համար, ունենալ մշտական մասնագիտական կազմը պատրաստ կազմակերպություններ լավն է, բայց անհնար է իրականացնել, և անհնար է ոչ միայն Հայաստանում, այլև ամբողջ աշխարհում: Միանշանակ բոլոր իրավաբանական անձիք մեծ ցանկություն ունեն տեսնելու իրենց կազմակերպություններն ավելի խոշոր, տասնյակ և հարյուրավոր բարձր աշխատավարձերով մշտական աշխատակիցներով լի, բայց դա պրոցես է, որը շատ տարիներ է պահանջում, և կամ լինում է, կամ ոչ, կախված պատվերների քանակից, գործարարի տաղանդից, եռանդից և հաջողություններից, ոլորտի զարգացումներից, համաճարակներից, պատերազմներից, որ մեկը թվարկենք ... շատ և շատ հանգամանքներից:
Իսկ ի՞նչպես են իրենց շինարարական ոլորտները լիցենզավորում կամ հավաստագրում ամենազարգացած և ժողովրդավար երկները: Միգուցե կարիք չկա՞ սխալ դրված հիմքերը խորացնել և ավելի դժվարացնել ճիշտ մոտեցման հետագա հնարավորությունը, հատկապես եթե մենք իրական ցանկություն ունենք ինտեգրվել այդ զարգագած արևմտյան արժեքների համակարգում: Նախնական ասեմ, որ շինարարական կազմակերպությունների լիցենզավորման տրամաբանությունն այլ է, շատ ավելի պարզ և առարկայական, իսկ շատ երկրներում դրա մասնագիտական երանգի պահանջը չկա: Այս թեմային կանդրադառնանք արդեն մեր հաջորդ հոդվածում:
Իհարկե, ամեն մի պետություն այստեղ իր ուրույն ճանապարն է ընտրում և անցնում, բայց եթե այդ ճանապարհի հիմքը սխալ է ընտրված, շատ դժվար կլինի հետագայում ճիշտ ուղուն վերադառնալ:
