Երևանի Ավան վարչական համայնքում՝ Ծարավ Աղբյուր 55/25 հասցեում, 2016 թ. փետրվարին մեկնարկեց ուսումնամարզական համալիրի շինարարությունը: Այն իրականացնում է «Գազպրոմ Արմենիա» ընկերությունը՝ «Գազպրոմը՝ երեխաներին» լայնածավալ ծրագրի շրջանակում և ունի սոցիալական ուղղվածություն: Համալիրը գտնվում է «Մատչելի բնակարան երիտասարդ մասնագետներին» սոցիալական ծրագրի շրջանակում կառուցված թաղամասի հարևանությամբ և ապահովելու է տարածքում բնակվող երեխաների կրթությունն ու սպորտային զբաղվածությունը: Այստեղ կգործեն մանկապարտեզ, միջնակարգ դպրոց, փակ սահադաշտ և մարզաառողջարանային համալիր՝ յուրաքանչյուրն իր առանձին շենքերով և ենթակառուցվածքներով: Նախագծի հեղինակը «Երևաննախագիծ» ինստիտուտն է: 2016 թ. НОПРИЗ-ի (Ռուսաստանի նախագծողների և հետազոտողների ազգային միություն) կազմակերպած «Լավագույն նորարարական կառույց» մրցույթում 16 մրցույթային տեղերից այս նախագիծը շահել է 2 առաջին կարգի մրցանակ՝ «Բազմաֆունցիոնալ համալիրի լավագույն նախագիծ» և «Ուսումնական շենքի լավագույն նախագիծ» անվանակարգում: «Երևաննախագծի» տնօրեն Սիրեկան Օհանյանը նշում է, որ կառուցապատման համար նախատեսված հողամասը մի կողմից ուներ ռելիեֆային թեքություն, մյուս կողմից էլ սուղ էր ազատ կառուցապատում անելու համար, բայց նախագծային աշխատանքի ընթացքում կարողացել են գտնել համապատասխան լուծումներ՝ դարավանդաձև լանդշաֆտային ճարտարապետության միջոցով, և իրենց կողմից առաջարկված բոլոր ոչ ստանդարտ լուծումներն ու նախաձեռնությունները ընդունվել են պատվիրատուների կողմից: Արդյուքնում էլ ստացվել է իր բազմաֆունկցիոնալությամբ ու չափսերով մեր հանրապետությունում նախադեպ չունեցած կառույց: Ուսումնամարզական համալիրն ունի 4 շենք, ընդհանուր մուտքը սկսվում է մոտավորապես բուսաբանական այգու դիմացից սկսվող փողոցով ու զբոսապուրակով: Զբոսապուրակը կապում է համալիրի մասնաշենքերը: Այն համապատասխան բարեկարգումով ու լուսավորումով նաև կդառնա ժամանցի հետաքրքիր վայր շրջապատի բնակիչների համար: Շենքերի ներքին ձևավորումը իրականացվել է արժեքավոր նյութերով, ոճային հետաքրքիր լուծումներով: Ինտերիերի դիզայնը իրականացրել է «Ստորակետ» ճարտարապետական արվեստանոցը: Համալիրում ներառված շենքերն ունեն թեքահարթակներ ու վերելակներ, հարմարացված սանհանգույց, հանդերձարաններ՝ հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար: Ներկա պահին ընթանում են համալիրի ներքին հարդարման ու զբոսապուրակի բարեկարգման աշխատանքները, որոնք կավարտվեն գարնանը: Փակ Սահադաշտ Ձախից համալիրի առաջինը փակ սահադաշտի շենքն է (4340 մ²): Այն իր չափանիշներով ու տեխնիկական զինվածությամբ հավակնում է դառնալ Երևանում երկրորդը Իրինա Ռոդնինայի անվան գեղասահքի դպրոցից հետո, և ոչ միայն վարչական, այլև համաքաղաքային նշանակության մարզական կառույց: Եռահարկ կառույցի ընդհանուր մակերեսը 6241 մ² է: Շենքի միջուկը հենց արհեստական սառույցով գործակվող 350-տեղանոց սահադաշտային մարզադահլիճն է, չափերը՝ 42X66մ, սահադաշտն առանձին 30x60մ է: Սահադաշտի երկու կողմերում երկու-երեք հարկերում տեղակայված են տեխնիկական և օժանդակ կառույցներ: Սահադաշտի ներքին ինժեներական հաղորդակցական և տեխնոլոգիական լուծումները մշակել ու նախագծել է Սանկտ-Պետերբուրգի Սպորտային կառույցների ինստիտուտը: Շենքի առաջին հարկում նախասրահն է, հանդերձապահարանը հանդիսատեսների համար, 4 հանդերձարաններ մարզիկների համար և մարզիչների ու մարզիկների սենյակներ: Երկրորդ հարկում լինելու են 2 մարզադահլիճ՝ հանդերձարաններով, վարչական սենյակներ, նաև բար-սրճարան, որի ապակե միջնորմն ու դռները բացվում են դեպի սահադաշտ՝ ապահովելով անմիջական տեսողական և ֆիզիկական կապ: Շենքի նախասրահի կտուրին կգործի ամառային սրճարան: Մարզա-առողջարանային Համալիր Տեղանքի բարդ ռելիեֆով պայմանավորված կառույցը նախագծվել է երեք հատվածով՝ 2857մ² հողատարածքի վրա: Կառույցն ունի ստորգետնյա 74 տեղանոց ավտոկայան (2594մ²): Կենտրոնական երկհարկանի մասնաշենքում տեղակայված են ծառայողական սենյակները, հանդերձարաններն ու սանհանգույցները: Ձախակողմյան հատվածում գտնվում է ունիվերսալ 440 տեղանոց մարզադաշտը (չափերը՝ 30x42մ, բարձրությունը՝ 12,5 մ ): Աջակողմյան հատվածի առաջին հարկում մարզասրահն է՝ անհատական ուժային մարզումների համար, բուժկետը, արհեստանոց, երկրորդ հարկում ունիվերսալ ընդարձակ մարզադահլիճն է: Շենքի ընդհանուր մակերեսը 6719 մ² է: Միջնակարգ Դպրոց Համալիրի կազմի մեջ ընդգրկված ուսումնական հաստատությունը նախատեսված է 700 սովորողի համար: Դպրոցը, ռելիեֆի առաձնահատկությամբ պայմանավորված, 3-4 հարկ է, ընդհանուր մակերեսը՝ 12,457 մ ² է: Այն նախագծվել է երկու տարբեր մասնաշենքերով, որ առանձին լինի նաև սովորողների տարբեր տարիքային խմբերի հոսքը: Ավագ դպրոցի մասնաշենքը նախատեսված է 150 աշակերտի համար, իսկ հիմնական դպրոցը՝ 550, որտեղ տարրական դասարանները նույնպես առանձնացված են: Տարրական հատվածում առաջին դասարանցիների և առողջական խնդիրներ ունեցող երեխաների համար կառուցվել է ննջարան-խաղասենյակ: Նաև առանձին դասասենյակներ կան տեխնոլոգիայի, մոդելավորման, կիրառական արվեստների համար: Միջին և ավագ դպրոցները տեղակայված են տարբեր թևերում: Այստեղ նախատեսված են նաև քիմիայի, ֆիզիկայի, կենսաբանության առանձին դասասենյակներ՝ իրենց լաբորատորիաներով, նաև օտար լեզուների մասնագիտացված սենյակներ: Ընդհանրապես տարբեր հետաքրքիր ու ազատ ոճային լուծումներով արվել է ամեն ինչ աշակերտների համար ուսումնական պրոցեսը հագեցած ու հետաքրքիր դարձնելու համար: Դա վերաբերում է նաև դպրոցի գրադարանին. այն ելք ունի դեպի տանիք, որտեղ ստեղծվել են ընթերցանության համար նախատեսված անկյուններ: Դպրոցը նաև ունենալու է փակ լողավազան (12,5x25մ) և ամառային պարապմունքների համար նախատեսված բաց մարզադաշտ, որը կարող է ծառայել որպես մինի ֆուտբոլի դաշտ: Մանկապարտեզ Մանկապարտեզը 2-3 հարկանի է, ընդհանուր մակերեսը՝ 3622 մ²: Շենքը նախագծվել է 190 երեխայի համար, որոնք կներգրավվեն 8 խմբերում: Հաշվի առնելով, որ հողամասը ուներ 3,5 մ թեքություն, հավելյալ աշխատանքից խուսափելու համար, կառույցի ձախ հատվածումկառուցվել է ցոկոլային հարկ, որտեղ տեղակայվել են պահեստները, խոհանոցը, և սպորտային պարապմունքների դահլիճները: Մանկապարտեզի հարթ տանիքը օգտագործվելու է որպես խաղային բակային տարածք: Մանկապարտեզն ունի նաև փոքր լողավազան 6x3 մ, 0,6-0,8 մ խորությամբ: Լողավազանային բլոկն ունի հանդերձարաններ, մարզիչի սենյակ, բուժկետ:

Մայրաքաղաում ավտոմոբիլային հոսքը կրճատելու խնդրի լուծումը ըստ ամենայնի քաղաքապետարանը գերակա է համարում։ Հարց, որը ծանրացած է բոլոր քաղաքային իշխանությունների առջև։ Կյանքի ռիթմի զարգացման հետ զուգահեռ աճում է ավտոմեքենաների թիվը, ինչը բացասական է ազդում երթևեկության շարժի վրա։ Մայրաքաղաքում երթևեկությունը բեռնաթափելու նպատակով Երևանը շրջանցող նոր ճանապարհներ կկառուցվեն: Այդ ուղղությամբ քաղաքապետարանը Երևանը շրջանցող մի շարք ծրագրեր ու նախագծեր է դիտարկում: Հունվարի 25-ին Երևանի քաղաքապետ Հայկ Մարությանը ՀՀ տրանսպորտի, կապի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարար Հակոբ Արշակյանի հետ միասին այցելել է քաղաքի մի շարք հատվածներ, որտեղ նախատեսվում է շրջանցիկ ճանապարհներ կառուցել: Հետաքրքիրն այն է, որ դիտարկվող ճանապարհաշինական նախագիծը, որը ծրագրվում է իրականացնել Երևանում՝ թղթի վրա է մնացել դեռևս Խորհրդային տարիներից: Մ15 ծրագիրը Արարատի մարզը կկապի Կոտայքի մարզին՝ վարորդներին հնարավորություն տալով չմտնել Երևան՝ շրջանցելով Էրեբունի և Նոր Նորք վարչական շրջանները: «Իմաստը նա է, որ Երևանն ունենա շրջանցիկ ճանապարհ, ինչպես բոլոր զարգացած քաղաքներն ունեն: Այսօր մենք լավ գիտենք, որ գրեթե բոլոր ճանապարհներն անցնում են Երևանով, շատ լավ գիտենք նաև, թե ինչ վիճակ է կապված խցանումների հետ, տրանսպորտի վիճակը քաղաքի ներսում ինչպիսին է: Ցավոք սրտի, եթե մենք հյուսիսից հարավ ենք գալիս կամ արևմուտքից արևելք, բոլոր ճանապարհներն անցնում են Երևանի միջով: Նպատակն այն է, որ արդեն այն մեքենաները, որոնք անցնում են Երևանով, բայց իրենց նպատակը քաղաք հասնելը չէ, ունենան ալտերնատիվ ճանապարհներ և չմտնեն կենտրոն: Սա շատ կարևոր է ոչ միայն մայրաքաղաքի զարգացման, այլ ընդհանրապես Հայաստանի ճանապարհների և տնտեսության զարգացման համար»,- նշել է քաղաքապետը: Քննարկվող նախագծերն իրատեսական են և իրագործելի, նկատում է քաղաքապետ Հայկ Մարությանն ու ընդգծում, որ այսօր նախաձեռնվող ծրագրերը ապագայի համար են: «Մենք պետք է այսօրվա օրով միայն չապրենք, այլև ապրենք երեք կամ հինգ տարվա ծրագրով: Պետք է 10-15 տարի առաջ նայենք ու այսօր դնենք հիմքերն այդ աշխատանքների, որ մի քանի տարի հետո արդեն արդյունքներ ունենանք: Այսօր այդ հիմքերը դրվում են և այս շրջայցը հիմքն է, որը սկիզբ կտա այս ճանապարհաշինությանը»,- ասել է քաղաքապետը: Մայրաքաղաքի եթևեկության բեռնաթափման նպատակով քննարկվող հաջորդ ծրագիրը նախատեսում է Դավթաշենը ուղիղ կապով միացնել Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանին՝ միաժամանակ հնարավորություն տալով այցելել Կոտայքի մարզ: «Մենք պետք է Հայաստանը նայենք, որպես մեկ ամբողջություն և տնտեսական, և ճանապարհների կառուցման ու ենթակառուցվածքների առումով: Մենք քննարկում ենք պարոն Մարությանի հետ Երևանի շրջանցիկ ճանապարհների հարցը: Պետք է մանրամասն ուսումնասիրություն կատարենք և հասկանանք, թե այդ ճաապարհների կառուցումը տնտեսապես ինչ շահավետությամբ կաշխատի, հանրապետական ու միջպետական նշանակության, որ ճանապարհներն են, որ պետք է վերանորոգվեն և որպես ընդհանուր ծրագրի մաս կարողանանք Երևանի բեռնաթափման ծրագիր մշակել»,- նշել է նախարարը: Առաջիկայում ճանապարհաշինական վերոնշյալ նախագծերի մասով կներկայացվեն կոնկրետ գնահատակններ, ինչն էլ հնարավարություն կտա ըստ առաջնահերթության կյանքի կոչել ծրագրերը: Քննարկվող տարբերակների համաձայն, նոր ճանապարհահատվածները կհամապատասխանեն ժամանակակից չափորոշիչներին, կունենան երթևեկելի մի քանի գոտիներ, կամրջային կառուցվածք: Մայրաքաղաքը շրջանցող ճանապարհներից զատ կարևոր է նաև, որ քննարկվում է մայրաքաղաքի արդեն գործող խիստ բեռնված տրանսպորտային հանգույցների բեռնաթափման հարցը։ Մասնավորապես քաղաքապետ Հայկ Մարությանի տեղեկացմամբ, քաղաքապետարանն Ասիական զարգացման բանկի հետ ակտիվ բանակցություններ է վարում նաև «Հայրենիք» կինոթատրոնի և կրկեսի հարևանությամբ ճանապարհային նոր հանգույցներ կառուցելու նպատակով: Կարևորագույն այս երկու նախագծերը ևս իրենց հերթին հնարավորություն կտան զգալիորեն բեռնաթափել մայրաքաղաքի այդ հատվածների երթևեկությունն ու հնարավորին խուսափել խցանումներից: Հարկ է նշել, որ վերջին տարիներին մեծ թափ է ստանում նոր ճանապարհների կառուցումը: Սա հենց այն ոլորտն է, որի կարիքը իրոք ունի Հայաստանը։ Այս նախագծերի իրականացումը մի կողմից կնպաստի Երևանի պատմական կենտրոնի նորովի բացահայտմանը, մյուս կողմից կխթանի մարզերի զարգացմանը։

Երկար քննարկումների արդյունքում վերջապես լուծվեց Արամի 23-ի հարցը։ «Այսօր ստորագրվելու է եռակողմ պայմանագիր տարածքի իրացնողի՝ AMC-ի, «Հայաստանի փոքրիկ երգիչներ» երգչախմբի գեղարվեստական ղեկավար Տիգրան Հեքեքյանի ու մշակույթի նախարարության միջև»,– հունվարի 24-ին հայտնել էր Երևանի գլխավոր ճարտարապետ Արթուր Մեսչյանը։ Եվ չնայաց այն հանգամանքին, որ պատկան կառույցները երկար ժամանակ զբաղված էին խնդրի մեջ մեկը մյուսին մեղադրելով, արդյունքում հարցը լուծվեց ի օգուտ հուշարձանի։ Հուշարձանի վերականգման նախագիծը մշակելու է իտալացի ճարտարապետ Լուչիո Պեցցին։ Ըստ պայմանագրի կառուցապատողը 14 մլն դրամ է տրամադրելու իտալացի ճարտարապետին նախագծի համար։ Մեսչյանի խոսքով՝ Երևանի քաղաքապետարանի ներգրավվածությունը այս խնդրում միայն բարի կամքի դրսևորում է. «Երեւանի քաղաքապետարանը ոչ մի առնչություն սրա հետ չունի, բացի բարոյականից։ Ուղղակի մենք զորավիգ ենք կանգնում դրան, ուղղակի բարի կամքի արտահայտությունն է, կոնկրետ դեպքում հուշարձանի սեփականատերը և կառուցապատողը պետք է իրար մեջ այս հարցերը լուծեն»: Հիշեցնենք, որ հունվարի 11-ի գիշերը Արամի 23-ի հասցեում գտնվող «Հայաստանի Փոքրիկ երգիչներ» մանկական ֆիլհարմոնիայի շենքում, տեղի է ունեցել փլուզում։ Անփութության, գործընթացի ձգձգման պատճառով փլուզվեց ոչ միայն հերթական ճարտարապետական հուշարձանը, այլև փոքրիկ երգիչների վստահությունը։ Ըստ ԱԻՆ-ի, ուրբաթ 21:48 «911» ահազանգ է ստացվել, որ Երևան քաղաքի Արամի 23 հասցեում՝ «Հայաստանի Փոքրիկ երգիչներ» մանկական ֆիլհարմոնիայի շենքում, տեղի է ունեցել փլուզում։ Դեպքի վայր ժամանած ԱԻՆ-ի Ճգնաժամային կառավարման ազգային կենտրոնի օպերատիվ խմբի արած հայտարարության համաձայն պարզվել է, որ վերոնշյալ հասցեում փլուզվել են երգչախմբի փորձասենյակի արտաքին պատը (մոտ 35 քմ) և առաստաղը՝ մասնակի (մոտ 20 քմ), ինչպես նաև վնասվել է ընդունարանի առաստաղը (առաստաղին և պատին առաջացել են ճաքեր՝ մոտ 1.5 քմ): Փլուզվել են նաև ֆիլհարմոնիայի շենքին կից թիվ 23/3 տան հյուրասենյակի արտաքին պատը (մոտ 18 քմ) և առաստաղը (մոտ 20 քմ), ննջասենյակի արտաքին պատին և առաստաղին առաջացել են ճաքեր: Եթե քաղաքապետարանի այս բարի կամքի դրսևորումը չլիներ՝ նշված բնակելի տան և հուշարձանի փլուզումը անխուսափելի կլիներ: Շենքի փլուզումը լայն քննարկումներ էր առաջացրել մասնագետների շրջանում։ Կատարվածի վերաբերյալ արձագանքել էր նաև Երևանի գլխավոր ճարտարապետ Արթուր Մեսչյանը․ «Փառք Աստծո, մարդկային զոհեր չկան, պատը հնարավոր է վերականգնել և վերադարձնել շենքի մշակութային արժեքը: Սա պետք է դաս լինի, որ մյուս կառույցների շրջակայքում կատարվող աշխատանքները տարվեն այնպես, որ չլինի նույն պատմությունը: Կարծում եմ, որ Արամի 23-ի պատի փլուզումը խորհրդանշական էր, այն բավական անկազմակերպ և անտրամաբանական քաշքշուքների հետևանք էր: Կարելի էր պատը հանգիստ ամրացնել, խուսափել փլուզումից և հանգիստ շարունակել աշխատանքները»։ Ինչ խոսք սխալներից դասեր քաղելը անհրաժեշտություն է, սակայն այնպես չստացվի, որ այդ «դասերը» մի օր մեզ կանգնեցնեն կոտրված տաշտակի առջև։ Հիշեցնենք, որ հուշարձանի փլուզման պատճառ էին հանդիսացել հարակից տարածքում «Հին Երևան» ծրագրի շրջանակում իրականացվող շինարարական աշխատանքները։ Ինչպես գիտենք, այս կառույցը գտնվում է «Հին Երևան» նախագծի իրականացման տարածքում։ Նախագծի հեղինակ Լևոն Վարդանյանի խոսքերով շենքը պետք է ապամոնտաժվեր և 3մ ավելի հետ վերականգնվեր, քանի որ իր առջև խնդիր է դրված եղել լայնացնել մայթը։ Հիշեցնենք, որ գլխավոր ճարտարապետը իր առաջին ասուլիսի ժամանակ ասել էր․ «Քանի դեռ ես գլխավոր ճարտարապետ եմ, Երևանում այլևս ոչ մի հուշարձան չի քանդվելու։ Ճարտարապետները, որոնք նախագծեր կանեն այդ հուշարձանների մոտ, մտածողության սկզբնակետը կլինի այդ հուշարձանի գոյությունը և ամենակարևորը սեփականատերերը, կառուցապատողները, որոնք կգնեն որոշակի հողատարածք, որտեղ կգտնվի որևիցէ հուշարձան, նրանք պարտավոր են ֆինանսավորել այդ հուշարձանի վերակառուցման աշխատանքները»: Ավելին, 2018թ-ի նոյեմբերի 27-ին Նիկոլ Փաշինյանը Արամի 23 իր այցի ժամանակ կարևորել էր նշված շենքի խնդրի լուծումը և ընդգծել, որ «Հին Երևան» ծրագիրը պետք է իրականացվի առանց որևէ պատմամշակութային հուշարձան քանդելու: «Այս հարցում պայմանավորվել ենք ծրագիրն իրականացնող ներդնողի հետ, գնդակն այժմ ճարտարապետների դաշտում է, որոնք պետք է կարողանան համապատասխան լուծումներ առաջարկել: Պատմամշակույթային հուշարձանների պահպանման սկզբունքը պետք է հստակ դրվի և այսուհետ բոլոր շինարարություններն արվեն այդ սկզբունքը խստորեն պահպանելով»,- նշել էր վարչապետը։ Ամեն դեպքում փաստը մնում է փաստ, որ շենքի փլուզման առաջին քարը շենքի «տակից» հանեց «Հին Երևան» նախագիծը։ Բան այն է, որ Քոչինյան փողոցում ըստ նախագծի ստորգետնյա երեք հարկ է կառուցվում՝ փորվել է մեծ փոսորակ, ինչի արդյունքում էլ վնասվել է հուշարձանը։ Դեռևս սեպտեմբերին շինարարական աշխատանքների ընթացքում մեծ հարված հասցվեց «Հայաստանի Փոքրիկ երգիչներ» մանկական ֆիլհարմոնիայի շենքին, այն դարձնելով վթարային։ Այդ մասին դեռ 2018թ․-ի հոկտեմբերին հարցազրույցներից մեկում խոսել էր նախագծի հեղինակ՝ ճարտարապետ Լևոն Վարդանյանը․«Տեղում ժամանակին էլ ճիշտ չի սարքված եղել, ցավոք սրտի, մեր պապերի կողմից, այդ անկյունային երկու պատը իրար կարած չի՝ պատերը իրարից առանձին են կանգնած։ Եվ մենք ենթադրում ենք շինարարական աշխատանքների ընթացքում այդտեղ, երբ տուֆի շերտերին սկսել են հարվածել՝ այդ ցնցումներից էլ վտանգվել է Արամի 23-ը»։ Ի դեպ, այս խնդրի առաջացման առաջին իսկ օրվանից Մշակույթի նախարարության Պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանության գործակալության պետ Արմեն Աբրոյանը տարբեր առիթներով ընգծել է, որ նախորդ քաղաքային իշխանությունների կողմից տրված թուլտվությունը ընդհանրապես Մշակույթի նախարարության հետ համաձայնեցված չի եղել․ «Հետագայում նաև պարզվել է, որ թույլտվությունը տրվել է քաղաքաշինական նորմերի խախտմամբ: Նախագծող կողմը, կառուցապատող կողմը, Հայաստանի Հանրապետության քաղաքաշինության կոմիտեն և ի վերջո քաղաքապետարանը, որևէ միջոց չեն ձեռնարկում: Ինքս եմ բանակցել կառուցապատողի ներկայացուցչի և «Հին Երևան» ծրագրի հեղինակի հետ, և պարզվել է, որ հեղինակը նույնիսկ Արամի 23-ի հուշարձան շենքի չափագրությունը չունի»: Հուսանք, որ կնքված պայմանագիրը կգոհացնի բոլոր կողմերին, կլուծի խնդիրը և ամենակարևորը, չի զրկի երևանցիներին ու զբոսաջրջիկներին այս հուշարձանից, որը իր մեջ կրում է հայկական ճարտարապետության ոգին, ճաշակը և, ինչու ոչ, Հայաստանի մի փոքր պատմական հատված։

Ճարտարապետ: Փոլ Կալուստյան Պատվիրատու: COAF (Հայաստանի մանուկներ հիմնադրամ) Վայրը: ՀՀ, Լոռու մարզ Կառուցապատման մակերեսը: 5000 մ2 Ավարտման ամսաթիվը: 2018թ. Ծրագրի ղեկավար: Շողակ Հովհաննեսյան Կառուցվածք: Տիգրան Խաչիյան Էլեկտրա-մեխանիկական մասը: Ռուբեն և Սետա Մանգասարյաններ Տեղական ընկերություն: Ուրբան Յունիթ Ապակեպատում: Schuco Լուսավորությունը: Trilux Սմարթ Կամպուսը մեր երիտասարդներին հնարավորություն է ընձեռում բնակվել իրենց նախնիների երկրում, որտեղ նրանք կարող են ապրել բարեկեցիկ կյանքով: Միևնույն ժամանակ, դա մի պորտալ է, որը ծանոթացնում է նրանց համաշխարհային նվաճումների հետ: Շենքն ընդհանուր առմամբ պետք է մարմնավորի այս զանազան հասկացությունները: Այս ժամանակակից շենքը կապացուցի, որ մենք ի վիճակի ենք բարելավել մեր գյուղական համայնքների պայմանները և կենսամակարդակը: Ճարտարապետությունը լանդշաֆտի, Հայաստանի հողի օրհներգն է: Սմարթ նախաձեռնության օգնությամբ Հայաստանի մանուկներ հիմնադրամը նախատեսում է ընդլայնել իր գործունեությունը համայնքներում: Ծրագրի նպատակն է սոցիալական, կրթական, տնտեսական և հանրային ոլորտներում լավագույն տարածաշրջանային ծրագրերը փոխանցել գյուղական համայնքներին` շեշտը դնելով տեխնոլոգիաների, կայունության, արվեստի, երաժշտության, ժամանակակից առողջապահության և ապրելակերպի, լեզվաբանության, բիզնեսի և քաղաքացիական գործունեության վրա: Սմարթն աշխատելու է COAF- ի կողմից մոդելների հիման վրա մշակված բարելավված ծրագրերի հետ. մոդելների, որոնք վերջին տասնամյակի ընթացքում արդեն հաջողությամբ են պսակվել ՀՀ Արմավիրի և Արագածոտնի մարզերի 22 տարբեր համայնքներում: Կողմնորոշված լինելով դեպի գյուղական շրջանները, այս կամպուսները կօգնեն պահպանել գյուղական էսթետիկայի ամբողջականությունը ժամանակակից ճարտարապետական դիզայնի հետ միասին, պահպանել տարածաշրջանի ինքնությունը, միաժամանակ խթանելով առաջադեմ գաղափարախոսությանը: Յուրաքանչյուր կամպուսում կիրառվելու է կայուն էկոդիզայն և վերականգնվող էներգիայի աղբյուրներ: Կամպուսներն իրենց կազմում ընդգրկում են. դասարաններ, բուժկետեր, արհեստանոցներ, համակարգչային սենյակներ, նիստերի սրահներ, դահլիճ, գրադարաններ, ռեստորաններ և այլ բաց և փակ տարածքներ զանազան պարապմունքների համար՝ արվեստից մինչև գյուղատնտեսություն, ինչպես նաև երեխաների և մեծահասակների ուսուցման սեմինարների համար: Կամպուսները կհյուրընկալեն ծրագրի մասնակիցներին և հյուրերին իրենց հյուրասենյակներում: Սմարթ կենտրոնի առաջին կամպուսը գտնվում է Լոռու մարզում Հայաստանի հյուսիսում: Տարածքի բնապատկերն անմիջապես գերում է յուրաքանչյուրին, ով անցնում է բարձր լեռների լանջերով: Ծառերով հողատարածքներին հաջորդում են լեռնային ստորոտները, այնուհետև, սահուն կերպով՝ գյուղի լանդշաֆտը: Անհրաժեշտ էր հետամուխ լինել արդեն գոյություն ունեցող լեզվին, ընդգծելով հովիտը լանդշաֆտի և ծառերի հետ համահունչ մեղմ օրգանական շնչով: Վերջինս, սակայն, պետք է իր ուրույն անհատականությունն ունենա, որպեսզի տարբերվի մնացած ամեն ինչից և դառնա ողջամիտ ուղեցույց անմիջապես ծառերի միջև: Սակայն, ճարտարապետությունը որպես կողմնորոշիչ ընդգծելու փոխարեն ինքը՝ լանդշաֆտն է դառնում կողմնորոշիչ: Այդ նպատակին հասնելու համար շենքի ճարտարապետական կառուցվածքը պետք է ընդգրկի լանդշաֆտը, մեծ ներքին բակի շուրջը ստեղծելով ոլորապտույտ ժապավենանման արահետ: Միահարկ շենքը հորիզոնական է, գետնի մակերևույթի հետ համահունչ: Դրանով իսկ կամպուսի ճարտարապետությունը բացահայտում է բնության և շինարարության նոր ըմբռնում, որը երկիմաստություն է ստեղծում իր և շրջակա աշխարհի միջև: Գլխավոր շենքն իրենից ներկայացնում է գեղեցիկ փակ գոգավոր կառույց ցանկապատով, որը տանում է դեպի մեկ այլ տարածք՝ պայծառ լուսավորությամբ: Թափանցիկ ապակու ետևից նշմարվող հսկայական ներքին բակը կարծես ինտերիերի շարունակությունը լինի: Հետո այս ամենը սահուն կերպով բարակում է, վերածվելով բաց երկնքի տակ գտնվող արահետի: Ցանկապատի ներսից թվում է, թե տեսարանը ինտերիերի մի մասն է, սակայն բակի կողմից լանդշաֆտի մեծ չափի պատճառով շենքը չի երևում: Կամպուսի գլխավոր շենքի ետևում ուղղաձիգ պատ է, որը թաքնված է լանդշաֆտի մեջ և ցույց է տալիս հյուրասենյակների մուտքը: Թափանցիկ պատը մեծ ծավալի պատրանք է ստեղծում, հենց որ այցելուները մտնում են դարպասներից ներս: Եվ նույն ձևով էլ ծավալն անհետանում է լանդշաֆտի նկատմամբ, որը բացվում է շենքի երկար ապակեպատ ճակատամասի ետևում: Միևնույն ժամանակ, կամպուսի լանդշաֆտը աչքի է ընկնում փոքր անկար գլանաձև մարմիններով, որոնք իրենց մեջ թաքցնում են վերնակառույցներ հսկայական բաց տարածքների համար: Լանդշաֆտի և շենքի մասշտաբների միջև եղած այս հակասական խաղը ջնջում է բոլոր ակնհայտ սահմանները: Եվ այս խառնուրդը դառնում է հիմնական ճարտարապետական լեզուն, որն ուղղված է լանդշաֆտից ճարտարապետության հետքերը հեռացնելու, իսկ լանդշաֆտը, իր հերթին, ընդունում է ճարտարապետությունը որպես իր շարունակություն:   COAF-ի մասին Հայաստանի մանուկներ հիմնադրամը (COAF – Children of Armenia Fund) շահույթ չհետապնդող ոչ կառավարական կազմակերպություն է: COAF-ը կիրառում է համայնքային մոտեցումներ գյուղական բնակավայրերում աղքատության նվազեցման ուղղությամբ, հատուկ ուշադրություն դարձնելով երիտասարդությանը: Իր ծրագրերի մեկնարկի պահից սկսած 2004թ. COAF-ը ֆինանսավորել և իրագործել է ծրագրեր կրթության, առողջապահության, սոցիալական ապահովության և տնտեսական զարգացման բնագավառում, որոնք ծառայում են Հայաստանի գյուղերի ավելի քան 28 000 բնակիչների: 2015թ. COAF-ը սկսեց Սմարթ կենտրոնի շինարարությունը, որը հանդիսանում է գյուղական վայրերում լավագույն ամբողջական կրթական ծրագրերի իրագործման աննախադեպ մոդել, շեշտը դնելով տեխնոլոգիաների, կայունության, արվեստի, առողջապահության, լեզուների, բիզնեսի և քաղաքական ակտիվության վրա: Մանրամասները տես այստեղ՝ www.coafkids.org Փոլ Կալուստյան Փոլ Կալուստյանի ստուդիան Բեյրութում ճարտարապետական գործունեություն է իրականացնում, աշխատելով տարբեր մասշտաբի նախագծերի վրա՝ սկսած շենքերից, վերջացրած ինտերիերով: Փոլ Կալուստյանը ստացել է իր մագիստրոսի կոչումը Դիզայնի բարձրագույն դպրոցում Հարվարդում (1999թ.) և աշխատել է Herzog և de Meuron ընկերությունում Բազելում (2000թ.): Փոլը դասավանդել է Բոստոնի ճարտարապետական կենտրոնում (2000թ.) և Բեյրութի ամերիկյան համալսարանում (2009-10թթ): Նա ստացել է Մուկբելի մրցանակ և Ինժեներների ու ճարտարապետների շքանշան: Նրա «Անտառի տուն» նախագիծը ցուցադրվել է Վենետիկի 13-րդ բիենալեում, Փարիզում՝ Արաբական աշխարհի ինստիտուտում և Լոնդոնում՝ «Չկառուցված աշխարհի ատլաս» ցուցահանդեսում: Նրա «Սմարթ կենտրոն» նախագիծը, որը դեռ շինարարության փուլում է եղել, ցուցադրվել է Վենետիկի 15-րդ բիենալեում: Վերջերս նա արժանացել է «Նիկոսիայում նոր Կիպրոսի թանգարան» միջազգային մրցույթի 3-րդ մրցանակին: Նրա աշխատանքների մասին շատ է գրվել միջազգային մամուլում:

Ի՞նչ փոխվեց հիշարժան «թավշյա» 2018 -ին մեր երկրի շինարարական կյանքում, ի՞նչ ստեղծվեց, կառուցվեց, քաղաքաշինական ի՞նչ խնդիրներ լուծվեցին: Ստեղծվեց ՀՀ ճարտարապետների Պալատը Մկրտիչ Մինասյան. ՀՀ ճարտարապետների պալատի նախագահ - Երկար սպասված իրադարձություն, որը վերջապես իրականություն դարձավ: Նախկինում որպես միություն մենք համարվում էինք հասարակական կազմակերպություն և ունեինք սահմանափակ գործառույթներ, բացի այդ, չկային ճարտարապետների, պետության ու կառուցապատողի հարաբերությունները կարգավորող իրավական նորմեր: Արդեն որպես պալատ մենք ինքնակառավարվող կառույց ենք, ունենք մեր օրենքները, որոնք այսուհետ պաշտպանելու են ճարտարապետի գործունեությունը, սահմանելու ճարտարապետական էթիկայի կանոնները: Կբացառվի այն տհաճ իրավիճակը, որը տիրապետող էր դարձել ճարտարապետ – կառուցապատող հարաբերություններում, երբ կառուցապատողը թելադրում էր իր ճաշակն ու ցանկությունները ճարտարապետին, կառուցապատման ընթացքում աղավաղվում էր ճարտարապետի մտահղացումը, և շատ հաճախ ճարտարապետը կեսից հրաժարվում էր իր նախագծից, որովհետև չէր ուզում իր անունը կապել այդ աղավաղումների հետ: Այսուհետ ճարտարապետական գործունեության արտոնագրերը տրամադրելու են հենց մասնագետներից կազմված որակավորման հանձնաժողովները: Արդեն մոտ հիսուն արտոնագրեր են պատրաստվել, որոնք սպասում են հրամանագրման և հանդիսավոր հանձնման արարողության: Որակավորման հանձնաժողովների միջոցով արտոնագրերի տրամադրումն արդեն ճարտարապետաշինարարական պրոցեսների նոր որակ կապահովի: Պալատի գործունեությունում կարևորում եմ նաև այն, որ մենք մեր շարքերում ընդգրկեցինք ճարտարագետ-կոնստրուկտորներին: Միայն ճարտարապետի և ճարտարագետ-կոնստրուկտորի համատեղ աշխատանքն է, որ տալիս է դրական արդյունք, ստեղծում մնայուն արժեքներ: Գրիգոր Ազիզյան. «Հայնախագիծ» ընկերության տնօրեն - ՀՀ ճարտարապետների պալատը կմիավորի ճարտարապետներին ու ճարտարագետ-կոնստրուկտորներին, և հույս ունեմ՝ հետագայում նաև ինժեներներին, որոնք աշխատում են ճարտարապետության և շինարարության ոլորտում: Իհարկե, ցանկալի է, որ շինարարների միությունն էլ պալատի վերածվի: Պալատի գործունեության արդյունքում կտրուկ բարձրանալու է ճարտարապետների և նախագծողների որակը: Հիմա արտոնագրման գործընթացն է սկսվել, ստեղծվել են հանձնաժողովներ՝ կազմված ոչ թե ինչ-որ չինովնիկներից, այլ ճարտարապետներից ու կոնստրուկտորներից: Առայժմ արտոնագրերը հանձնում ենք՝ հաշվի առնելով նրանց անցած ճանապարհը, նախագծերը: Սա որակի վերահսկման սկիզբն է, հետագայում արդեն կանցնենք քննական թեստավորման համակարգին: Պետք է հետևողական լինենք. եթե թույլ տանք այն սխալները, որ թույլ էր տալիս լիցենզիոն կոմիտեն, նորից կոտրած տաշտակի մոտ կկանգնենք: Բայց հանձնաժողովում այդ տղաները չեն: Ծանոթով արտոնագիր չի տրվի միանշանակ: Վերանայվեցին Պատմամշակութային Անշարժ Հուշարձանների Պահպանության Խնդիրները Սիրեկան Օհանյան. «Երևաննախագիծ» ընկերության ղեկավար - 2018 թ. վերջը առանձնացավ նրանով, որ սկսեցին քննարկել Քաղաքաշինության կոմիտեի կազմում ՀՀ մշակույթի նախարարության աշխատակազմի պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանության գործակալությունը ընդգրկելու հարցը: Անշարժ հուշարձանները քաղաքաշինական միավորներ են, դրանց պահպանման, շահագործման, վերականգնման, վերակառուցման խնդիրները քաղաքաշինական գործունեության տարրեր են: Մտավախությունը, թե մշակույթի նախարարության կազմում գտնվող գործակալությունը և քաղաքաշինության ոլորտի պետական կառավարման մարմինը հակասում են իրար, անհիմն է: Մենք վաղուց պիտի այդ ավանդական մտայնություններից հրաժարվենք: Հենց ճարտարապետներն ու քաղաքաշինարարներն են ի դեմս քաղաքաշինության կոմիտեի կոչված աշխատել պատշաճ պատմամշակութային միջավայրի վերականգնման և պահպանման համար: Եվ ընդհանրապես քաղաքաշինության ոլորտն այնպիսին է, որ պիտի պարտադիր լինի նախարարություն: Քաղաքաշինության ոլորտն է ապահովում ամբողջ հանրապետության տարաբնակեցման խնդիրները, անվտանգության խնդիրները, փոխադարձ հաղորդակցության ուղիների կազմակերպումը, բնակավայրերի բնական կենսագործունեությունը, տարածքային պլանավորումը: Գործառույթների այս մասշտաբով վերակազմավորումը նախարարության ճիշտ է: Մկրտիչ Մինասյան - 2018 թ. մի նշանակալի իրադարձություն էլ ունեցանք: Պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցուցակում ընդգրկվեցին յոթ կառույցներ («Զվարթնոց» օդանավակայանի հին մասնաշենքը, «Ռոսիա» («Այրարատ») կինոթատրոնը, «Մոսկվա» կինոթատրոնի ամառային դահլիճը, «Հրազդան» մարզադաշտը, Երևանի մետրոպոլիտենի «Հանրապետության հրապարակ» և «Երիտասարդական» կայարանները, «Գաֆեսճյան» արվեստի կենտրոնը (Կասկադ)): Դրա համար էլ էինք մենք շատ պայքարել: Վերջապես այդ որոշումն էլ կայացվեց: Ճիշտ է՝ դրանց ամրացմանն ու վերականգնմանն ուղղված քայլեր դեռ չեն արվել, բայց դա էլ քայլ էր, որ հուսով եմ շարունակական կլինի: Մենք երկնաքերերով աշխարհին զարմացնելու ռեսուրսներ չունենք, մենք պետք է պահպանենք այն ինչ ունենք: Մշակվեցին Սյունիքի և Արարատի Մարզերի Միկրոռեգիոնալ Քաղաքաշինական Փաստաթղթերը Գրիգոր Ազիզյան - «Հայնախագծի» 2018-ի և անցյալ տարվա խոշոր աշխատանքներից կառանձնացնեմ միկրոռեգիոնալ քաղաքաշինական փաստաթղթերի մշակումը: 2017 թ. ավարտեցինք Տավուշի մարզը, այս տարի՝ Սյունիքի և Արարատի մարզերի մեծ մասը, մնացածն արել են այլ կազմակերպություններ: Աշխատանքները կշարունակենք նաև հաջորդ տարում: Կազմվում են գյուղերի գլխավոր հատակագծերը, վերհանվում դրանց տնտեսական կապերը իրար միջև և ապագա զարգացման հնարավորությունները, մատնանշվում այն վայրերը, որտեղ հնարավոր է իրականացնել այս կամ այն ներդրումային ծրագիրը: Սիրեկան Օհանյան - «Երևաննախագծի» 2018 –ի մեծ աշխատանքներից է Քաղաքաշինության կոմիտեի պատվերով Արարատի մարզի Մասիսի տարածաշրջանի երեսուն բնակավայրերի միկրոռեգիոնալ հատակագծման նախագծերի իրականացումը: Այս փաստաթղթերի շնորհիվ վերհանվում է մեր գյուղերի պոտենցիալը, նրանց զարգացման հեռանկարները, ներդրումների համար նախանշում նոր վայրեր ու հնարավորություններ: 2018-ին կառուցվեցին… Սիրեկան Օհանյան - 2018 –ի սկզբին ավարտեցինք նախորդ տարում մեկնարկած Ջերմուկ քաղաքի բարեկարգման ու կանաչապատման նախագծային աշխատանքները: Դրանք ընդգրկում էին քաղաքի թաղամասերի, փողոցների, մայթերի բարեկարգման, մոտ 24 շենքերի տանիքների վերակառուցման, Շահումյան փողոցի շենքերի ճակատների արդիականացման, քաղաքային այգու վերակառուցման և այլ աշխատանքները: Նախագծի համաձայն շինարարական աշխատանքները ընթացքի մեջ են: Գրեթե ավարտվել է Ավանի մարզաուսումնական համալիրի շինարարությունը, մնում է զբոսապուրակի բարեկարգումը: Համալիրը ներառում է գեղասահքի մարզադպրոց, ֆիզկուլտառողջարանային համալիր, դպրոց և մանկապարտեզ: 2018-ին հանձնեցինք Մեսրոպ Մաշտոց պողոտա-Սարյան փողոց միջանկյալ հատվածի այգու և Կոմիտասի անվան պանթեոնի զբոսայգու բարեկարգումը: Մաշտոցի պողոտային հարող այգում կառուցվեց չոր կամ հետիոտն շատրվան՝ գունաձայնային ձևավորումով, որը նորություն է մեր քաղաքում: Գալիք տարում իրականացվելիք ամենախոշոր աշխատանքը կլինի Երևանի նոր գլխավոր հատակագծի մշակումը կամ ճշգրտումը (գործող հատակագծի գործողությունների ժամկետը մինչև 2020 թ. է), Երևանի ճանապարհափողոցային ցանցի զարգացման համալիր նախագծի մշակումը, որը ենթադրում է քաղաքի կենտրոնի երթևեկության կանոնակարգում, կենտրոնի և քաղաքի նկատմամբ տարանցիկ ճանապարհների նախագծում: Մկրտիչ Մինասյան - 2018 թ. հանձնվեցին երկու խոշոր օբյեկտներ. Վանաձորի բժշկական կենտրոնը և Շահումյան հրապարակի վրա «Կամար» բիզնես կենտրոնը: Լավ գործեր արվում են, ունենք ճարտարապետական լավ ներուժ, որը պալատի օժանդակությամբ այսուհետ ավելի արդյունավետ կաշխատի: Գրիգոր Ազիզյան - «Հայնախագիծը» այս տարի իրականացրեց համաշխարհային «Կեմպինսկի» հյուրանոցային ցանցի երևանյան մասնաճյուղի նախագիծը: Հյուրանոցը կառուցվում է Շառլ Ազնավուրի հրապարակում՝ Ստանիսլավսկու թատրոնի հարևանությամբ: Մյուս խոշոր նախագիծը կրկին համաշխարհային հյուրանոցային բրենդի նախագիծ է. Հանրապետական փողոցին հարող հատվածում՝ Էրեբունի բիզնես կենտրոնի հարևանությամբ կառուցվում է «Փարք Ինն» հյուրանոց: Այսպիսով՝ 2018-ը դարձավ անցյալ գործելաոճի վերանայման, վերափոխման ու բարեփոխման տարի, վերագնահատվեցին անցյալի պատմամշակութային ճարտարապետական արժեքները: Մեկնարկեց Գյումրու «Կումայրի» պատմական կենտրոնի վերակառուցումը: Աբովյան, Փավստոս Բուզանդի, Եզնիկ Կողբացու և Արամի փողոցներով պարփակված տարածքի նկատմամբ, որտեղ նախատեսվում է իրականացնել «Հին Երևան» պատմաճարտարապետական միջավայրը, ճանաչվեց հանրության գերակա շահ: Երևանի նոր գլխավոր ճարտարապետ Ա. Մեսչյանի նշանակումը հույս տվեց, որ վերջապես մայրաքաղաքում կլուծվեն ապօրինի կառուցապատումների, կենտրոնի բեռնաթափման, հուշարձան շենքերի պահպանման և այլ խնդիրներ: Հայաստանի Շինարարների միության 4-րդ համագումարի ժամանակ ՀՀ փոխվարչապետի պաշտոնակատար Տիգրան Ավինյանը հայտարարեց, որ շինարարության ընդհանուր ծավալները 2018 թվականի առաջին 10 ամսվա արդյունքներով աճել են 6,5 տոկոսով, այդ թվում` 25 տոկոսով աճել են պետական բյուջետային ֆինանսավորմամբ իրականացվող շինարարության ծավալները: 2018-ը շրջադարձային տարի էր Հայաստանի կյանքում, որքանով այն բարենպաստ հող նախապատրաստեց նոր ներդրումների և քաղաքաշինական նախագծերի համար, աստիճանաբար կբացահայտենք նոր տարվա ընթացքում: