1991 թ․ հիմնադրված և 2003 թ․ պետական կարգավիճակ ստացած Համազգային թատրոնը գործում է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի (ԵԹԿՊԻ) շենքում։ Ճիշտ է՝ սեփական տարածք չունենալը չի խանգարել, որ թատրոնը կայանա, կերտի սեփական ձեռագիրը՝ բազմաժանր, նորարարական ու տարբերվող։ Բայց սեփական բեմում աշխատելը յուրաքանչյուր կոլեկտիվի ստեղծագործական ավելի մեծ ազատություն ու հնարավորություններ է ընձեռում։ Այս տարի մարտի 23-ին տեղի էր ունեցել Համազգային թատրոնի շենքի հիմնարկեքի արարողությունը։ Շենքը դեռ կառուցման փուլում է և ամենայն հավանականությամբ շահագործման կհանձնվի 2020 թ․ աշնանը։ Համազգային թատրոնի շենքը փաստորեն լինելու է ՀՀ անկախության ընթացքում կառուցված առաջին թատրոնի շենքը։ Այս շենքի կառուցումը թատրոնի հիմնադրի՝ Սոս Սարգսյանի երազանքն էր։ Բայց որպեսզի այդ երազանքն իրականություն դառնար երկու տասնամյակ պահանջվեց։ Միայն նրա մահից մեկ տարի առաջ՝ 2012թ․, թատրոնին տեղ հատկացվեց Գլխավոր պողոտայում՝ Մաշտոց-Սարյան այգու վերջնամասում։ Անգամ հայտարարվեց ճարտարապետական նախագծի մրցույթ և հաղթող ճանաչվեց Լևոն Ղալումյանի նախագիծը։ Բայց ծրագիրը կյանքի չկոչվեց։ Մի կողմից մի խումբ ճարտարապետների ու ակտիվիստների բողոքները, մյուս կողմից անհրաժեշտ ֆինանսական միջոցների բացակայությունը թույլ չտվին, որ ծրագիրն իրականանա։ 2016 թ․ թատրոնի՝ այդ նախագծով շենքի կառուցումը օրակարգից հանվեց, իսկ արդեն 2017 թ․ պետությունը թատրոնին տրամադրեց նոր տարածք՝ ԵԹԿՊԻ հարևանությամբ 955 քմ հողամասի վրա։ Այս տարածքում գտնվում էր ինստիտուտի մասնաշենքը, որտեղ վարձակալությամբ գործում էր ֆինանսաբանկային քոլեջը։ Մասնաշենքն ապամոնտաժվեց ու այժմ ընթանում են թատրոնի կառուցման աշխատանքները։ Համազգային թատրոնի շենքի կառուցապատողն ու ներդրողը «Ջի Էմ Դևելելոփեր» ՍՊԸ-ն է, ճարտարապետը՝ Իսահակ Ներսիսյանը։ Համազգային թատրոնը ըստ նոր նախագծի ունենալու է 290 տեղանոց դահլիճ։ Թատրոնի ընդհանուր մակերեսը 1800 քմ է։ Իսահակ Ներսիսյանի խոսքով փոքր տարածքը և ֆինանսական սահմանափակ ներդրումը թույլ չեն տվել դասական թատրոնների մասշտաբների ու պահանջների համապատասխան թատրոն նախագծել, բայց ընդհանուր առմամբ ստացել են թատերական գործունեության համար անհրաժեշտ բոլոր բաղադրիչներով ապահովված շենք։ Ինչպես բոլոր թատրոնները Համազգայինն էլ կունենա առաջին հարկում ճեմասրահ, հանդերձարան, սանհանգույց, բուֆետ, ծառայողական տարածք, փորձասենյակ, ռեկվիզիտի պահեստներ, ծառայողական մուտք։ Թատրոնը կունենա նաև դեկորացիաների պատրաստման արհեստանոց, որից բացի շենքի հետնամասում տարածք է հատկացվել նաև մեծ ռեկվիզտների պատրաստման համար։ Դրանք երկրորդ հարկ տեղափոխելու համար նախատեսվում է տեղադրել ամբարձիչ։ Երկրորդ հարկ՝ փոքր ճեմասրահ, այնուհետև դահլիճ, հանդիսատեսը կբարձրանա կենտրոնական շքասանդուղքով։ Դահլիճը կառուցվելու է ավանդական մոտեցմամբ, ունենալու է բեմական տուփ, բեմին կից սպասման սրահներ, պրոֆեսիոնալ լուսավորություն։ Բեմատուփի բարձրությունը կլինի 12 մ։ Այս հարկում կլինեն նաև արտիստական սենյակները։ Թատրոնի շենքը հարմարեցված է տեղաշարժման դժվարություններ ունեցած անձանց համար: Գործելու է վերելակ։ Իսկ սայլակով տեղաշարժվող հանդիսատեսների համար դահլիճում նախատեսվել են հատուկ տեղեր։ Համազգային թատրոնի մուտքը անկյունային է լինելու, ապակեպատ։ Շենքը խուլ ծավալ ունի և ճակատի հարդարման մեջ ճարտարապետական ակնառու լուծումներ չէին կարող տրվել։ Դրա համար էլ ընտրվել է ավելի զուսպ ժամանակակից դինամիկ լուծում՝ անկանոն բացվածքներով։ Ինտերիերի ձևավորման մեջ էլ նախապատվությունը տրվելու է արդի լուծումներին․ ի վերջո երիտասարդ թատրոն է, երիտասարդ կոլեկտիվ, և ոչ ստանդարտ լուծումները լիովին հարիր են։ Բայց թատրոնի գլխավոր առանձնահատկությունը կլինի վաստակավոր արտիստ Սոս Սարգսյանի կյանքին ու գործունեությանը նվիրված մշտական ցուցադրությունը։ Դերասանի այրին՝ Նելլի Սարգսյանը, պատրաստ է տրամադրել բավական արժեքավոր իրեր, որոնք կբացահայտեն մեծ դերասանի կյանքի ու աշխատանքի հետաքրքիր դրվագներ։ Այնպես, որ այն իրոք կլինի Սոս Սարգսյանի անվան թատրոն, ու հանդիսատեսը այդ շենքում կզգա մեծ դերասանի շունչը։

«Հրանտ Մաթևոսյան» մշակութային կենտրոն-թանգարանի շինարարությունը շարունակվում է երկու տարուց ավելի: Երևանի կենտրոնում՝ Աբովյան փողոցի վերնամասում կառուցվող կենտրոնը կարող է դառնալ մայրաքաղաքի կարևոր մշակութային այցեքարտերից մեկը՝ այցելուներին ամբողջությամբ փոխանցելով մաթևոսյանական միջավայրը: Հրանտ Մաթևոսյանի որդին՝ Դավիթ Մաթևոսյանը պատմում է, որ ի սկզբանե իրենք հրաժարվել են տուն-թանգարանի գաղափարից: Փոխարենը մտադիր են ստեղծել մշակութային կենտրոն-թանգարան՝ Մաթևոսյանի ստեղծած գրական ժառանգությունը այցելուներին հնարավորինս կենդանի ու ժամանակակից աշխարհի զարգացումներին համահունչ ներկայացնելու համար: «Տուն-թանգարանի հայեցակարգը թե Հայաստանում, թե այլ երկրներում՝ եթե բնակարանային հասկացողության սահմանափակումով է տեղի ունենում, ինքը «մեռած» գաղափար է դառնում: Համացանցի, տեխնոլոգիաների զարգացման ժամանակակից տեմպերի մեջ ես դա արխայիկ բան եմ համարում, վատ աշխատող, եթե միայն դա է, մենք թերի արված աշխատանքի հետ գործ կունենանք: Պետք է թանգարանը գործառույթներ ունենա, այսինքն պետք է ապրեցնել միջավայրը: Եթե մենք խոսում ենք Մաթևոսյանի ստեղծած գրական, հասարակական-մշակութային ժառանգության մասին, մենք պետք է մտածենք, թե այդ ժառանգությունը ինչպես անընդհատ վերարծարծելով մատուցենք հանրությանը, հայաստանցիներին, օտարներին, իսկ դրա համար աշխատանք է պետք և միջավայր, որ այդ աշխատանքը կատարվի»: «Մաթևոսյանական միջավայր՝ ժամանակակից լուծումներով» 355 քմ տարածքում մշակութային կենտրոն-թանգարանի կլոր շենքը կառուցվել է գլխատան (Հայաստանի լեռնային շրջանների բնակարանի հիմնական տիպ՝ գմբեթաձև ծածկով տուն) սկզբունքով: «Երբ 1850-ական թթ. մեր նախահոր՝ Օհանեսի կողմից հիմնվել է մեր գյուղը՝ Ահնիձորը (գյուղ Լոռու մարզում, Հ.Մաթևոսյանի ծննդավայրը), ինքը կլոր, փայտե մեծ շենք է սարքել՝ գլխատուն, և գերդաստանով տեղավորվել է այնտեղ: Այդ պատճառով էլ ի սկզբանե ձգտում էինք, որ կենտրոնը կառուցվի գլխատան կամ հազարաշենի՝ օջախի, գերդաստանի գաղափարով»,-ասում է Դավիթ Մաթևոսյանը: Սկզբնական նախագծով կենտրոնը պետք է ունենար 3 հարկ, ինչպես նաև նկուղային հարկ: Երրորդ հարկը թեև հանել են նախագծից, բայց վստահեցրել են, որ կվերադարձնեն, նշում է Դավիթ Մաթևոսյանը, ընդգծելով, որ հակառակ դեպքում մշակութային կենտրոն-թանգարանի ամբողջականությունը չի ապահովվի: Կենտրոնի նկուղային հարկում նախատեսված է ունենալ դահլիճ՝ տարբեր միջոցառումների համար, այդ թվում՝ ներկայացումների, ֆիլմերի ցուցադրությունների և այլն: Առաջին հարկում լինելու է հիմնական ցուցադրության սրահը: «Գրասեղանը, գրամեքենան, հագուստը, գրքերը և այլ անձնական իրեր հատուկ ցուցադրության ձևով կմատուցվեն: Այժմ ձևավորվում է էքսպոզիցիայի նախագիծը, բայց ֆինանսական միջոցներ են պետք: Մաթևոսյանական տեքստերի բազմաժանր, ինտերակտիվ , ձայնային ու լուսային մատուցման խնդիր է պետք դնել և լուծել, և մենք դա կանենք: Այցելուն գալով թանգարան՝ պետք է անձնական իրերի, մասունքների դիտորդը դառնա և միևնույն ժամանակ` ընկղմվի տեքստերի մեջ»,-ասում է Դավիթ Մաթևոսյանը: Երկրորդ հարկի կեսը նույնպես կծառայի որպես ցուցասրահ: «Երրորդ հարկը ենթադրում է հետևյալը. ժամանակավոր ցուցադրության սրահ, այսինքն միջավայր, որտեղ հնարավոր կլինի փոքրիկ ցուցահանդեսներ կազմակերպել, գրքերի շնորհանդեսներ, ընթերցումներ, գրողների հետ հանդիպումներ: Մյուս կեսը նախատեսել ենք օգտագործել որպես մշակութային գործչի արվեստանոց–կացարան»,- նշում է Դավիթ Մաթևոսյանը և օրինակ բերում աշխարհում ընդունված պրակտիկան: «Ամբողջ աշխարհում արդեն տասնամյակներ ի վեր միջազգային ծրագրեր գոյություն ունեն, որոնք հնարավորություն են տալիս մշակույթի գործիչներին, որոնց մեծ մասի կյանքը ֆինանսական առումով քաղցր չի ընթանում, այցելելու տարբեր երկրներ և ստեղծագործել: Օրինակ մաթևոսյանագետը, թարգմանիչները համաձայն մրցութային պայմանների՝ կարող են հնարավորություն ունենալ Մաթևոսյանի միջավայրում բնակվել, ուսումնասիրել Մաթևոսյանի արվեստը, գործ ունենալ արխիվների հետ կամ թարգմանել իրենց գործերը՝ անմիջապես շփվելով հայաստանցի բանասերների հետ»: «Անտառամեջում անձրև է գալիս» Նախատեսված է բարեկարգել կենտրոնի հարակից այգին, որը տարիներ շարունակ անմխիթար վիճակում է եղել՝ վերածվելով աղբանոցի: Ստեղծվելու է բուսաբանական այգի՝ Լոռվա բնության մոդելավորմամբ: Մաթևոսյանական աշխարհի տեղանուններով կանաչ գոտիներ կստեղծվեն: Անտառամեջն ու Ծմակուտը կմիավորվեն Նանա իշխանուհու (Մաթևոսյանի ստեղծագործության հերոսուհին) անունը կրող կամրջակով: Այգին կունենա իր միկրոկլիման: «Պատկերացրեք մի վիճակ, որ այգում նստարաններին նստած մարդիկ կան, ու անընդհատ մաթևոսյանական տեքստերի, երաժշտության կամ այլ գրողների բանաստեղծություններից պատառիկներ են հնչում՝ռադիոֆիկացված միջավայրում և ժամանակ առ ժամանակ զգուշացում է արվում, որ՝ «…սիրելի այցելու, Անտառամեջում անձրև է գալիս, խնդրում ենք պատրաստել անձրևանոցները…», և Երևանի հուլիսյան շոգի պայմաններում սկսում է անձրև գալ»,- նկարագրում է Դավիթ Մաթևոսյանը: Այգում չի լինելու սրճարան կամ բետոնապատ որևէ այլ կառույց՝ ստեղծված միջավայրի ներդաշնակությունը չխաթարելու համար: «Փողոցը, որտեղ կառուցվում է կենտրոնը, անանուն փողոց է, միացնում է Տերյան-Աբովյան փողոցները, կարծում եմ, ճիշտ կլինի Հրանտ Մաթևոսյանի անունով լինի, ոչինչ, որ վրան շենքեր չկան, թող մի հասցե լինի՝ Հրանտ Մաթևոսյան մշակութային կենտրոն-թանգարան», -նկատում է Հրանտ Մաթևոսյանի որդին: Դավիթ Մաթևոսյանը դժվարանում է ասել, թե կենտրոնը երբ կբացի դռներն այցելուների առաջ: Այս պահին շենքի երկրորդ հարկի կառուցումն ավարտված է: Շինարարությունն իրականացնում է «Հորիզոն 95» շինարարական կազմակերպությունը՝ պետական բյուջեի միջոցներով:

Հռոմեական Կոլիզեյում կվերականգնվեն թատերաբեմը և վերջինիս տակ գտնվող կառույցները, տեղեկացնում է Italian Insider պարբերականը՝ հղում կատարելով Իտալիայի մշակույթի նախարար Դարիո Ֆրանչեսկինիի հայտարարությանը: Ըստ տարածված տեղեկատվության՝ իտալական կառավարությունը որոշել է մոտ 20 մլն ԱՄՆ դոլար գումար հատկացնել Կոլիզեյի վերականգնողական աշխատանքերի իրականացման համար: Ինչպես մանրամասնում է Business Insider պարբերականը, վերականգնողական աշխատանքներից հետո Կոլիզեյի թատերաբեմն ի վիճակի կլինի հյուրընկալել մասշտաբային միջոցառումներ: Ստորգետնյա կառույցներն էլ, որտեղ հռոմեական կայսրության օրոք պահվում էին կենդանիները և մենամարտերի համար նախատեսված դեկորացիաները ենթադրվում է դարձնել թանգարան: Նշենք, որ նախատեսված վերականգնողական ծրագրի ընթացքում չեն վերակառուցվի Կոլիզեյի 48 մետր բարձրությամբ պատերը, որոնք այսօր էլ շարունակում են քանդվել: Կոլիզեյը կառուցվել է մեր թվարկության 80-ական թվականներին: Գլադիատորական մենամարտերի համար նախատեսված շինարարությունը սկսվել է Վեսպասիանուս կայսեր օրոք և ավարտվել կայսեր Տիտուսի գահակալության տարիներին: Ի սկզբանե, Կոլիզեյն օգտագործվել է գլադիատորական մենամարտերի համար և կարողացել է տեղավորել ավելի քան 80 հազար հանդիսատեսի: Հռոմեական կայսրության խորտակումից հետո Կոլիզեյը ծառայել է որպես ամրոց, այնուհետև որպես հանրային տարածք: Սակայն տարիներն իրենց անողոք հետքն են թողել Կոլիզեյի վրա: Այսօր պատմական թատերաբեմի ավերակները, որոնք տարեկան 6 մլն զբոսաշրջիկ է այցելում, շարունակում են քանդվել: Նշենք, որ իտալական կառավարությունից բացի բարերարներն էլ են փորձում ավերումից փրկել Կոլիզեյը: 2013 թվականին միլիարդատեր Դիեգո Դելլա Վալլեն ավելի քան 27,8 մլն ԱՄՆ դոլար գումար է հատկացրել Կոլիզեյի պատերի բնական սպիտակ երանգը վերականգնելու, ինչպես նաև վերջինիս հարևանությամբ զբոսաշրջային կենտրոնի շինարարության համար: Այս վերականգնողական ծրագիրը նախատեսված է ավարտել 2016 թվականին: Նշենք, որ Կոլիզեյի վերականգնողական նախագիծը Իտալիայի կառավարության կողմից հաստատված 89 մլն ԱՄՆ դոլար ընդհանուր բյուջեով իտալական պատմամշակութային կոթողների վերակառուցման ծրագրի մի մասն է կազմում: Այդ ծրագիրը նախատեսում է նաև վերականգնել Ֆլորենցիայում գտնվող «Ուֆֆիցի պատկերասրահը» (20 մլն ԱՄՆ դոլար), Պիզայում գտնվող նավերին նվիրված թանգարանը (5.5 մլն ԱՄՆ դոլար), «Պալացցո Ռեալ» թագավորական պալատը Թուրինում (7.7 մլն ԱՄՆ դոլար) և այլն: