«Հրանտ Մաթևոսյան» մշակութային կենտրոն-թանգարանի շինարարությունը շարունակվում է երկու տարուց ավելի: Երևանի կենտրոնում՝ Աբովյան փողոցի վերնամասում կառուցվող կենտրոնը կարող է դառնալ մայրաքաղաքի կարևոր մշակութային այցեքարտերից մեկը՝ այցելուներին ամբողջությամբ փոխանցելով մաթևոսյանական միջավայրը: Հրանտ Մաթևոսյանի որդին՝ Դավիթ Մաթևոսյանը պատմում է, որ ի սկզբանե իրենք հրաժարվել են տուն-թանգարանի գաղափարից: Փոխարենը մտադիր են ստեղծել մշակութային կենտրոն-թանգարան՝ Մաթևոսյանի ստեղծած գրական ժառանգությունը այցելուներին հնարավորինս կենդանի ու ժամանակակից աշխարհի զարգացումներին համահունչ ներկայացնելու համար:

«Տուն-թանգարանի հայեցակարգը թե Հայաստանում, թե այլ երկրներում՝ եթե բնակարանային հասկացողության սահմանափակումով է տեղի ունենում, ինքը «մեռած» գաղափար է դառնում: Համացանցի, տեխնոլոգիաների զարգացման ժամանակակից տեմպերի մեջ ես դա արխայիկ բան եմ համարում, վատ աշխատող, եթե միայն դա է, մենք թերի արված աշխատանքի հետ գործ կունենանք: Պետք է թանգարանը գործառույթներ ունենա, այսինքն պետք է ապրեցնել միջավայրը: Եթե մենք խոսում ենք Մաթևոսյանի ստեղծած գրական, հասարակական-մշակութային ժառանգության մասին, մենք պետք է մտածենք, թե այդ ժառանգությունը ինչպես անընդհատ վերարծարծելով մատուցենք հանրությանը, հայաստանցիներին, օտարներին, իսկ դրա համար աշխատանք է պետք և միջավայր, որ այդ աշխատանքը կատարվի»:

«Մաթևոսյանական միջավայր՝ ժամանակակից լուծումներով»

355 քմ տարածքում մշակութային կենտրոն-թանգարանի կլոր շենքը կառուցվել է գլխատան (Հայաստանի լեռնային շրջանների բնակարանի հիմնական տիպ՝ գմբեթաձև ծածկով տուն) սկզբունքով:

«Երբ 1850-ական թթ. մեր նախահոր՝ Օհանեսի կողմից հիմնվել է մեր գյուղը՝ Ահնիձորը (գյուղ Լոռու մարզում, Հ.Մաթևոսյանի ծննդավայրը), ինքը կլոր, փայտե մեծ շենք է սարքել՝ գլխատուն, և գերդաստանով տեղավորվել է այնտեղ: Այդ պատճառով էլ ի սկզբանե ձգտում էինք, որ կենտրոնը կառուցվի գլխատան կամ հազարաշենի՝ օջախի, գերդաստանի գաղափարով»,-ասում է Դավիթ Մաթևոսյանը:

Սկզբնական նախագծով կենտրոնը պետք է ունենար 3 հարկ, ինչպես նաև նկուղային հարկ: Երրորդ հարկը թեև հանել են նախագծից, բայց վստահեցրել են, որ կվերադարձնեն, նշում է Դավիթ Մաթևոսյանը, ընդգծելով, որ հակառակ դեպքում մշակութային կենտրոն-թանգարանի ամբողջականությունը չի ապահովվի:

Կենտրոնի նկուղային հարկում նախատեսված է ունենալ դահլիճ՝ տարբեր միջոցառումների համար, այդ թվում՝ ներկայացումների, ֆիլմերի ցուցադրությունների և այլն: Առաջին հարկում լինելու է հիմնական ցուցադրության սրահը:

«Գրասեղանը, գրամեքենան, հագուստը, գրքերը և այլ անձնական իրեր հատուկ ցուցադրության ձևով կմատուցվեն: Այժմ ձևավորվում է էքսպոզիցիայի նախագիծը, բայց ֆինանսական միջոցներ են պետք: Մաթևոսյանական տեքստերի բազմաժանր, ինտերակտիվ , ձայնային ու լուսային մատուցման խնդիր է պետք դնել և լուծել, և մենք դա կանենք: Այցելուն գալով թանգարան՝ պետք է անձնական իրերի, մասունքների դիտորդը դառնա և միևնույն ժամանակ` ընկղմվի տեքստերի մեջ»,-ասում է Դավիթ Մաթևոսյանը:

Երկրորդ հարկի կեսը նույնպես կծառայի որպես ցուցասրահ:

«Երրորդ հարկը ենթադրում է հետևյալը. ժամանակավոր ցուցադրության սրահ, այսինքն միջավայր, որտեղ հնարավոր կլինի փոքրիկ ցուցահանդեսներ կազմակերպել, գրքերի շնորհանդեսներ, ընթերցումներ, գրողների հետ հանդիպումներ: Մյուս կեսը նախատեսել ենք օգտագործել որպես մշակութային գործչի արվեստանոց–կացարան»,- նշում է Դավիթ Մաթևոսյանը և օրինակ բերում աշխարհում ընդունված պրակտիկան:

«Ամբողջ աշխարհում արդեն տասնամյակներ ի վեր միջազգային ծրագրեր գոյություն ունեն, որոնք հնարավորություն են տալիս մշակույթի գործիչներին, որոնց մեծ մասի կյանքը ֆինանսական առումով քաղցր չի ընթանում, այցելելու տարբեր երկրներ և ստեղծագործել: Օրինակ մաթևոսյանագետը, թարգմանիչները համաձայն մրցութային պայմանների՝ կարող են հնարավորություն ունենալ Մաթևոսյանի միջավայրում բնակվել, ուսումնասիրել Մաթևոսյանի արվեստը, գործ ունենալ արխիվների հետ կամ թարգմանել իրենց գործերը՝ անմիջապես շփվելով հայաստանցի բանասերների հետ»:

«Անտառամեջում անձրև է գալիս»

Նախատեսված է բարեկարգել կենտրոնի հարակից այգին, որը տարիներ շարունակ անմխիթար վիճակում է եղել՝ վերածվելով աղբանոցի: Ստեղծվելու է բուսաբանական այգի՝ Լոռվա բնության մոդելավորմամբ: Մաթևոսյանական աշխարհի տեղանուններով կանաչ գոտիներ կստեղծվեն: Անտառամեջն ու Ծմակուտը կմիավորվեն Նանա իշխանուհու (Մաթևոսյանի ստեղծագործության հերոսուհին) անունը կրող կամրջակով: Այգին կունենա իր միկրոկլիման:

«Պատկերացրեք մի վիճակ, որ այգում նստարաններին նստած մարդիկ կան, ու անընդհատ մաթևոսյանական տեքստերի, երաժշտության կամ այլ գրողների բանաստեղծություններից պատառիկներ են հնչում՝ռադիոֆիկացված միջավայրում և ժամանակ առ ժամանակ զգուշացում է արվում, որ՝ «…սիրելի այցելու, Անտառամեջում անձրև է գալիս, խնդրում ենք պատրաստել անձրևանոցները…», և Երևանի հուլիսյան շոգի պայմաններում սկսում է անձրև գալ»,- նկարագրում է Դավիթ Մաթևոսյանը: Այգում չի լինելու սրճարան կամ բետոնապատ որևէ այլ կառույց՝ ստեղծված միջավայրի ներդաշնակությունը չխաթարելու համար:

«Փողոցը, որտեղ կառուցվում է կենտրոնը, անանուն փողոց է, միացնում է Տերյան-Աբովյան փողոցները, կարծում եմ, ճիշտ կլինի Հրանտ Մաթևոսյանի անունով լինի, ոչինչ, որ վրան շենքեր չկան, թող մի հասցե լինի՝ Հրանտ Մաթևոսյան մշակութային կենտրոն-թանգարան», -նկատում է Հրանտ Մաթևոսյանի որդին:

Դավիթ Մաթևոսյանը դժվարանում է ասել, թե կենտրոնը երբ կբացի դռներն այցելուների առաջ: Այս պահին շենքի երկրորդ հարկի կառուցումն ավարտված է: Շինարարությունն իրականացնում է «Հորիզոն 95» շինարարական կազմակերպությունը՝ պետական բյուջեի միջոցներով: