Ճարտարապետների Ուշադրության Կենտրոնում 18-րդ Դարի Ջրաղացն է

Ճարտարապետների Ուշադրության Կենտրոնում 18-րդ Դարի Ջրաղացն է

Մեծամորի 18-րդ դարում կառուցված ջրաղացի վերակառուցման ծրագիրը մեծ հետաքրքրություն է առաջացրել ոչ միայն Մեծամորի բնակչության, այլև մասնագետների մոտ։ Վերակառուցումը իրականացվում է ՄԱԶԾ-ի «ինտեգրված գյուղատնտեսական զբոսաշրջության զարգացում» IRTD ծրագրի շրջանակներում։ Ծրագիրն իսկապես հետաքրքիր է, քանի որ փորձ է արվում վերակառուցել մի պատմամշակութային արժեք։ Քանի որ Մեծամորը մ.թ.ա. IV-II դդ-ին ծաղկուն կենտրոն էր՝ ինչի մասին մեզ են վկայում հնագույն ամրոց-բնակատեղը և բազում պեղումներ, այս նախագիծը, ինչպես ասում են, ժամանակին էր։ Ծրագրի իրականացմամբ վերականգնվելու և նոր շունչ է ստանալու հնագույն կառույցը, և, ինչու չէ, նաև՝ ամբողջ քաղաքը։

Նախագիծն իրականացնում է «Ghulyan Architects» ճարտարապետական արվեստանոցը։ Որն՞ է այս ծրագրի գլխավոր նպատակը, այս և այլ մանրամասների շուրջ զրուցեցինք «Ghulyan Architects» ճարտարապետական արվեստանոցի ճարտարապետ Մուշեղ Ղուլյանի հետ։

- Վերակառուցումից հետո շենքը ծառայելու է թանգարանի այցելուներին՝ խթանելով հնագիտական տուրիզմի զարգացմանը Հայաստանում։ Այստեղ թանգարանի այցելուները բացի բուն ջրաղացի շենքը բացահայտելուց նաև հնարավորություն կունենան ծանոթանալ պրակտիկ հնագիտությանը ինտերակտիվ եղանակով, կծանոթանան Արմավիրի մարզի հնավայրերի պատմությանը, ինչպես նաև կօգտվեն հանգստի համար ստեղծված պայմաններից

-Ինչպիսի՞ ծավալատարածական և կոնստրուկտիվ փոփոխությունների է ենթարկվել կառույցը ըստ նախագծի։

- Ջրաղացի շենքի վերակառուցման նախագծով պլանավորվում է ամբողջությամբ պահպանել հին և հետագայում կառուցված մասնաշենքերը։ Փոխվելու է երկհարկանի մասնաշենքի քայքայված ծածկը, վերականգնվելու է երկթեք տանիքը։ Շենքի դռների և պատուհանների հատվածներում, ինչպես նաև երկթեք մասնաշենքի տանիքի համար նախատեսվում է օգտագործել մետաղական թերթերով երկրաչափական ձևերով դետալներ, որոնց համադրությունը կոպտատաշ քարի հետ՝ ձևավորելու են շենքի հիմնական ճարտարապետական արտահայտչությունը։ Հին մասնաշենքում վերականգնվելու է փայտաշեն ծածկը և ծառայելու է որպես ջրաղացի ցուցադրության և հանգստի սրահ։ Միջանցքն օգտագործվելու է որպես հուշանվերների սրահ, իսկ դրա տանիքը՝ որպես բաց տեռաս։

-Որ՞ փուլում է գտնվում այժմ նախագծի իրականացումը և որ՞ շինարարական ընկերությունն է իրականացնելու շին աշխատանքները։

- Նախագիծը ներկայացվել է ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության գիտամեթոդական խորհրդի քննարկմանը, ստացել դրական եզրակացություն։ Այժմ նախագիծը գտնվում է նախագծանախահաշվային փաստաթղթերի կազմման փուլում։ Ինչ վերաբերվում է Ձեր հարցի երկրորդ մասին, ասեմ, որ շինարարական կազմակերպությունն ընտրվելու է մրցութային կարգով, և շինարարության ավարտի ժամկետները դեռ հայտնի չեն։

-Պարոն Ղուլյան պատմական և ճարտարապետական ինչ՞ նշանակություն է ունեցել այս կառույցը։

-Մեծամորի ջրաղացի մասին պատմական տեղեկություններ հայտնի չեն: Ենթադրվում է, որ կառուցվել է ջրամբարը կառուցելուն զուգահեռ կամ դրանից անմիջապես հետո, այսինքն՝ 1730-1732 թթ. հետո: Գործել է մինչև 1930-ական թթ.: Ըստ տեղաբնակների հաղորդած տեղեկությունների՝ հին մասնաշենքը եղել է փայտածածկ, վերակառուցվել է 1950-ականներին, ավելացվել են երկթեք տանիքով երկհարկանի մասնաշենքն ու միջանցքը։ Վերակառուցումից հետո ծառայել է որպես Մեծամորի պատմահնագիտական թանգարանի շենք՝ մինչև հիմնական շենքի կառուցումը։ Մասնակի ամրակայվել է 1980-ականների կեսերին՝ շենքը որպես հասարակական սննդի կետ օգտագործելու նպատակով, սակայն նախագիծը չի իրականացվել։

Հին մասնաշենքն ուղղանկյուն հատակագծով, մոտ՝ 12մ x 8մ արտաքին չափերով և մոտ 55սմ հաստությամբ քարե պատերով շենք է, պատերն իրականացված են մուգ երանգի տուֆե քարերով և կրաշաղախով։ 1980-ականների վերակառուցման ժամանակ հին մասնաշենքի հյուսիսային և ճահճին նայող՝ արևելյան պատերը ամրացվել են երկաթբետոնե սյուներով և հեծաններով։ Երկհարկանի մասնաշենքի ու միջանցքի արտաքին պատերը հիմնականում իրականացված են անկանոն շարվածքով՝ կարմրավուն երանգի հրաբխային պեմզայով, իսկ ներսի կողմից՝ մուգ երանգի տուֆե շարվածքով։

Հետագայում կառուցված երկհարկանի մասնաշենքն ունեցել է փայտե կոնստրուկցիաներով, երկթեք կղմինդրածածկ տանիք, որը տարիների ընթացքում փլուզվել է, այժմ գտնվում է ծայրահեղ խարխուլ վիճակում։