Մայրաքաղաքում տրանսպորտային հոսքերի բեռնաթափման և մետրոպոլիտենի զարգացման երկար սպասված «գնացքը» տեղից շարժվեց։ Դեռ խորհրդային տարիներից թղթի վրա մնացած Աջափնյակի մետրոպոլիտենի հեռանկարային այս նախագիծը վերջապես կյանքի կկոչվի։ Քաղաքային իշխանությունները նախաձեռնել են համալիր մի ծրագիր։ «Թումոյին հարակից տարածքում նախատեսված է կառուցել մեծ առևտրի կենտրոն, ինչն արդեն իսկ իր կարողություններով, քանի որ մետրոյի վրա է կառուցված լինելու, վաճառքի առումով շատ բարձր գործակից կունենա, սա արդեն հետաքրքիր ծրագիր է, որպեսզի գործարարները հետաքրքրվեն և կառուցեն կայարանը», - օրերս նշել էր Երևանի գլխավոր ճարտարապետ Արթուր Մեսչյանը։ Իր խոսքում նա նաև ընդգծել էր․ «Սա պետք է լինի հարյուր տոկոսանոց բիզնես ծրագիր և բիզնես ծրագրի ներդրումով մենք պետք է կարողանանք իրագործել և կամուրջի կառույցը և նոր կայարանի կառույցը»։ Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ նախագիծը լիովին հանդիսանում է բիզնես ծրագիր, այն չէր կարող մտահոգության առիթ չստեղծել հանրության շրջանակներում, և խոսակցություններ կան, որ կառուցվող կայարանը կարող է դառնալ մասնավոր սեփականություն։ Սակայն քաղաքապետարանից մեզ վստահեցրեցին, որ չնայած այն հանգամանքին, որ նոր կայարանը կառուցվելու է մասնավոր ներդրումներով, այնուամենայնիվ այն լինելու է պետական։ Իհարկե, սա տրամաբանական է, քանի որ մետրոպոլիտենը ռազմավարական նշանակության օբյեկտ է և չի կարող լինել մասնավոր։ Ըստ ծրագրի, նախագծի իրականացումը սկսվելու է հենց նոր կայարանի կառուցումից։ Այդ մասին իր խոսքում նշել էր քաղաքապետի տեղակալ Հայկ Սարգսյանը․ «Մեր բոլոր պրոյեկտներում մեր գլխավոր նպատակն է պետական պարտքի ավելացման կամ բյուջեի վրա ծանրաբեռնվածություն չավելացնելով՝ ստեղծել նոր արժեքներ քաղաքում և նոր ենթակառուցվածքներ։ Նախագծի իրականացումը պետք է սկսվի մետրոյի շինարարությունից և ավարտվի բիզնես մոդելով։ Սա որպես սկզբունք է դրված և հստակ ներկայացվում է բոլոր պոտենցիալ ներդրողներին»։ Այո, այս մոտեցումը պետք է արժանավորինս գնահատել, քանի որ ներկայացված մոդելը բավականին կշռադատված է։ Քաղաքապետարանի կողմից դիտարկվող բիզնես նախագիծը իր մեջ ներառում է երկու բաղադրիչ՝ մետրոյի նոր կայարանի հարևանությամբ առևտրի կենտրոնի կառուցում և տարածքում բնակարանային ֆոնդի թարմացում։ Բարեկամությունից -Աջափնյակ մետրոպոլիտենի նոր կայարանի կառուցման ծրագիրը դիտարկում է նախագծի երկու տարբերակ ․ «Առաջին տարբերակն այն է, որ մետրոյի կայարանը անմիջապես կառուցվում է կամրջի վերջնամասում և նոր միացվում առևտրի կենտրոնին։ Մյուս տարբերակում մետրոյի կայարանը գտնվում է առևտրի կենտրոնի նկուղային հարկում, և կապը կայարանի հետ կազմակերպվում է վերևի նիշերից», - ներկայացնելով նախագիծ - առաջարկը նշել էր Արթուր Մեսչյանը։ Ինչպես և նշվեց, նախագիծն իր մեջ է ներառում նաև հնացած բնակֆոնդի վերակառուցումը։ «Երբ հասանք գնահատականների փուլին, հասկացանք, որ անմիջապես մետրոյի հարևանությամբ մենք ունենք հնացող ֆոնդով թաղամաս։ Դա նախքին Չերյոմուշկա կոչվող հատվածն է: Այստեղ մենք ունենք վթարային շենքեր, և վթարային շենքերից յուրաքանչյուրը դիտարկվում է որպես առանձին վերականգնման բիզնես-ծրագիր։ Ցածր հարկայնությունը փոխարինվելու է բարձր հարկայնությամբ, և այստեղ՝ բիզնես հետաքրքրություն առաջացնելով, կունենանք առանց բյուջեի վրա ծանրաբեռնվածության նոր բնակարանային ֆոնդեր, մարդկանց վերաբնակեցման հնարավորությամբ»,- նշել էր քաղաքապետի տեղակալ Հայկ Սարգսյանը։ Ինչ խոսք, ծրագրի իրականացումը իրոք արդիական և անհրաժեշտ քայլ է, սակայն կան հարցեր, որոնք կարևոր է հաշվի առնել նոր բնակ ֆոնդի կառուցման ժամանակ։ Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ վերակառուցվող տարածքը գտնվում է անմիջապես մարզահամերգային համալիրի դիմաց, հնացած բնակ ֆոնդի փոխարինումը նորակառույց բարձրահարկ շենքերով կարող է զրկել մարզահամերգային համալիրը իր դոմինանտային դերից, ինչպես դա եղավ օպերայի և բալետի թատրոնի շենքի դեպքում: Հուսանք, որ նախատեսվող կառուցապատումը հաշվի կառնի նմանատիպ խնդիրները: Կարևորն այն է, որ համայնք - մասնավոր համագործակցության այս օրինակներն արդեն իսկ սկսել են հետաքրքրել ներդրողներին, որոնք ցանկություն են հայտնում մասնակցել մետրոյի կայարանի կառուցման ծրագրին։ Մետրոյի աշխատակիցների և մետրոշինարարների հետ ապագա կայարանի տարածքին ծանոթացել է նաև գործարար Արսեն Իսկանդարյանը։ «Հասել ենք այն փուլին, երբ կարող ենք ընտրություն անել արդեն իսկ մետրոյի շինարարության ներդրման ծավալների, դրանց որակի, էֆեկտիվության և ժամկետների հարցում»,-ասել է Հայկ Սարգսյանը։ Իսկ Երևանի գլխավոր ճարտարապետն իր հերթին վստահեցրել է․ «Կլինենք շատ զգույշ, կլինենք բավականին խիստ, որովհետև ծրագիրը շատ լուրջ է և կարևոր երևանցիների համար»։
Մայրաքաղաում ավտոմոբիլային հոսքը կրճատելու խնդրի լուծումը ըստ ամենայնի քաղաքապետարանը գերակա է համարում։ Հարց, որը ծանրացած է բոլոր քաղաքային իշխանությունների առջև։ Կյանքի ռիթմի զարգացման հետ զուգահեռ աճում է ավտոմեքենաների թիվը, ինչը բացասական է ազդում երթևեկության շարժի վրա։ Մայրաքաղաքում երթևեկությունը բեռնաթափելու նպատակով Երևանը շրջանցող նոր ճանապարհներ կկառուցվեն: Այդ ուղղությամբ քաղաքապետարանը Երևանը շրջանցող մի շարք ծրագրեր ու նախագծեր է դիտարկում: Հունվարի 25-ին Երևանի քաղաքապետ Հայկ Մարությանը ՀՀ տրանսպորտի, կապի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարար Հակոբ Արշակյանի հետ միասին այցելել է քաղաքի մի շարք հատվածներ, որտեղ նախատեսվում է շրջանցիկ ճանապարհներ կառուցել: Հետաքրքիրն այն է, որ դիտարկվող ճանապարհաշինական նախագիծը, որը ծրագրվում է իրականացնել Երևանում՝ թղթի վրա է մնացել դեռևս Խորհրդային տարիներից: Մ15 ծրագիրը Արարատի մարզը կկապի Կոտայքի մարզին՝ վարորդներին հնարավորություն տալով չմտնել Երևան՝ շրջանցելով Էրեբունի և Նոր Նորք վարչական շրջանները: «Իմաստը նա է, որ Երևանն ունենա շրջանցիկ ճանապարհ, ինչպես բոլոր զարգացած քաղաքներն ունեն: Այսօր մենք լավ գիտենք, որ գրեթե բոլոր ճանապարհներն անցնում են Երևանով, շատ լավ գիտենք նաև, թե ինչ վիճակ է կապված խցանումների հետ, տրանսպորտի վիճակը քաղաքի ներսում ինչպիսին է: Ցավոք սրտի, եթե մենք հյուսիսից հարավ ենք գալիս կամ արևմուտքից արևելք, բոլոր ճանապարհներն անցնում են Երևանի միջով: Նպատակն այն է, որ արդեն այն մեքենաները, որոնք անցնում են Երևանով, բայց իրենց նպատակը քաղաք հասնելը չէ, ունենան ալտերնատիվ ճանապարհներ և չմտնեն կենտրոն: Սա շատ կարևոր է ոչ միայն մայրաքաղաքի զարգացման, այլ ընդհանրապես Հայաստանի ճանապարհների և տնտեսության զարգացման համար»,- նշել է քաղաքապետը: Քննարկվող նախագծերն իրատեսական են և իրագործելի, նկատում է քաղաքապետ Հայկ Մարությանն ու ընդգծում, որ այսօր նախաձեռնվող ծրագրերը ապագայի համար են: «Մենք պետք է այսօրվա օրով միայն չապրենք, այլև ապրենք երեք կամ հինգ տարվա ծրագրով: Պետք է 10-15 տարի առաջ նայենք ու այսօր դնենք հիմքերն այդ աշխատանքների, որ մի քանի տարի հետո արդեն արդյունքներ ունենանք: Այսօր այդ հիմքերը դրվում են և այս շրջայցը հիմքն է, որը սկիզբ կտա այս ճանապարհաշինությանը»,- ասել է քաղաքապետը: Մայրաքաղաքի եթևեկության բեռնաթափման նպատակով քննարկվող հաջորդ ծրագիրը նախատեսում է Դավթաշենը ուղիղ կապով միացնել Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանին՝ միաժամանակ հնարավորություն տալով այցելել Կոտայքի մարզ: «Մենք պետք է Հայաստանը նայենք, որպես մեկ ամբողջություն և տնտեսական, և ճանապարհների կառուցման ու ենթակառուցվածքների առումով: Մենք քննարկում ենք պարոն Մարությանի հետ Երևանի շրջանցիկ ճանապարհների հարցը: Պետք է մանրամասն ուսումնասիրություն կատարենք և հասկանանք, թե այդ ճաապարհների կառուցումը տնտեսապես ինչ շահավետությամբ կաշխատի, հանրապետական ու միջպետական նշանակության, որ ճանապարհներն են, որ պետք է վերանորոգվեն և որպես ընդհանուր ծրագրի մաս կարողանանք Երևանի բեռնաթափման ծրագիր մշակել»,- նշել է նախարարը: Առաջիկայում ճանապարհաշինական վերոնշյալ նախագծերի մասով կներկայացվեն կոնկրետ գնահատակններ, ինչն էլ հնարավարություն կտա ըստ առաջնահերթության կյանքի կոչել ծրագրերը: Քննարկվող տարբերակների համաձայն, նոր ճանապարհահատվածները կհամապատասխանեն ժամանակակից չափորոշիչներին, կունենան երթևեկելի մի քանի գոտիներ, կամրջային կառուցվածք: Մայրաքաղաքը շրջանցող ճանապարհներից զատ կարևոր է նաև, որ քննարկվում է մայրաքաղաքի արդեն գործող խիստ բեռնված տրանսպորտային հանգույցների բեռնաթափման հարցը։ Մասնավորապես քաղաքապետ Հայկ Մարությանի տեղեկացմամբ, քաղաքապետարանն Ասիական զարգացման բանկի հետ ակտիվ բանակցություններ է վարում նաև «Հայրենիք» կինոթատրոնի և կրկեսի հարևանությամբ ճանապարհային նոր հանգույցներ կառուցելու նպատակով: Կարևորագույն այս երկու նախագծերը ևս իրենց հերթին հնարավորություն կտան զգալիորեն բեռնաթափել մայրաքաղաքի այդ հատվածների երթևեկությունն ու հնարավորին խուսափել խցանումներից: Հարկ է նշել, որ վերջին տարիներին մեծ թափ է ստանում նոր ճանապարհների կառուցումը: Սա հենց այն ոլորտն է, որի կարիքը իրոք ունի Հայաստանը։ Այս նախագծերի իրականացումը մի կողմից կնպաստի Երևանի պատմական կենտրոնի նորովի բացահայտմանը, մյուս կողմից կխթանի մարզերի զարգացմանը։
Երկար քննարկումների արդյունքում վերջապես լուծվեց Արամի 23-ի հարցը։ «Այսօր ստորագրվելու է եռակողմ պայմանագիր տարածքի իրացնողի՝ AMC-ի, «Հայաստանի փոքրիկ երգիչներ» երգչախմբի գեղարվեստական ղեկավար Տիգրան Հեքեքյանի ու մշակույթի նախարարության միջև»,– հունվարի 24-ին հայտնել էր Երևանի գլխավոր ճարտարապետ Արթուր Մեսչյանը։ Եվ չնայաց այն հանգամանքին, որ պատկան կառույցները երկար ժամանակ զբաղված էին խնդրի մեջ մեկը մյուսին մեղադրելով, արդյունքում հարցը լուծվեց ի օգուտ հուշարձանի։ Հուշարձանի վերականգման նախագիծը մշակելու է իտալացի ճարտարապետ Լուչիո Պեցցին։ Ըստ պայմանագրի կառուցապատողը 14 մլն դրամ է տրամադրելու իտալացի ճարտարապետին նախագծի համար։ Մեսչյանի խոսքով՝ Երևանի քաղաքապետարանի ներգրավվածությունը այս խնդրում միայն բարի կամքի դրսևորում է. «Երեւանի քաղաքապետարանը ոչ մի առնչություն սրա հետ չունի, բացի բարոյականից։ Ուղղակի մենք զորավիգ ենք կանգնում դրան, ուղղակի բարի կամքի արտահայտությունն է, կոնկրետ դեպքում հուշարձանի սեփականատերը և կառուցապատողը պետք է իրար մեջ այս հարցերը լուծեն»: Հիշեցնենք, որ հունվարի 11-ի գիշերը Արամի 23-ի հասցեում գտնվող «Հայաստանի Փոքրիկ երգիչներ» մանկական ֆիլհարմոնիայի շենքում, տեղի է ունեցել փլուզում։ Անփութության, գործընթացի ձգձգման պատճառով փլուզվեց ոչ միայն հերթական ճարտարապետական հուշարձանը, այլև փոքրիկ երգիչների վստահությունը։ Ըստ ԱԻՆ-ի, ուրբաթ 21:48 «911» ահազանգ է ստացվել, որ Երևան քաղաքի Արամի 23 հասցեում՝ «Հայաստանի Փոքրիկ երգիչներ» մանկական ֆիլհարմոնիայի շենքում, տեղի է ունեցել փլուզում։ Դեպքի վայր ժամանած ԱԻՆ-ի Ճգնաժամային կառավարման ազգային կենտրոնի օպերատիվ խմբի արած հայտարարության համաձայն պարզվել է, որ վերոնշյալ հասցեում փլուզվել են երգչախմբի փորձասենյակի արտաքին պատը (մոտ 35 քմ) և առաստաղը՝ մասնակի (մոտ 20 քմ), ինչպես նաև վնասվել է ընդունարանի առաստաղը (առաստաղին և պատին առաջացել են ճաքեր՝ մոտ 1.5 քմ): Փլուզվել են նաև ֆիլհարմոնիայի շենքին կից թիվ 23/3 տան հյուրասենյակի արտաքին պատը (մոտ 18 քմ) և առաստաղը (մոտ 20 քմ), ննջասենյակի արտաքին պատին և առաստաղին առաջացել են ճաքեր: Եթե քաղաքապետարանի այս բարի կամքի դրսևորումը չլիներ՝ նշված բնակելի տան և հուշարձանի փլուզումը անխուսափելի կլիներ: Շենքի փլուզումը լայն քննարկումներ էր առաջացրել մասնագետների շրջանում։ Կատարվածի վերաբերյալ արձագանքել էր նաև Երևանի գլխավոր ճարտարապետ Արթուր Մեսչյանը․ «Փառք Աստծո, մարդկային զոհեր չկան, պատը հնարավոր է վերականգնել և վերադարձնել շենքի մշակութային արժեքը: Սա պետք է դաս լինի, որ մյուս կառույցների շրջակայքում կատարվող աշխատանքները տարվեն այնպես, որ չլինի նույն պատմությունը: Կարծում եմ, որ Արամի 23-ի պատի փլուզումը խորհրդանշական էր, այն բավական անկազմակերպ և անտրամաբանական քաշքշուքների հետևանք էր: Կարելի էր պատը հանգիստ ամրացնել, խուսափել փլուզումից և հանգիստ շարունակել աշխատանքները»։ Ինչ խոսք սխալներից դասեր քաղելը անհրաժեշտություն է, սակայն այնպես չստացվի, որ այդ «դասերը» մի օր մեզ կանգնեցնեն կոտրված տաշտակի առջև։ Հիշեցնենք, որ հուշարձանի փլուզման պատճառ էին հանդիսացել հարակից տարածքում «Հին Երևան» ծրագրի շրջանակում իրականացվող շինարարական աշխատանքները։ Ինչպես գիտենք, այս կառույցը գտնվում է «Հին Երևան» նախագծի իրականացման տարածքում։ Նախագծի հեղինակ Լևոն Վարդանյանի խոսքերով շենքը պետք է ապամոնտաժվեր և 3մ ավելի հետ վերականգնվեր, քանի որ իր առջև խնդիր է դրված եղել լայնացնել մայթը։ Հիշեցնենք, որ գլխավոր ճարտարապետը իր առաջին ասուլիսի ժամանակ ասել էր․ «Քանի դեռ ես գլխավոր ճարտարապետ եմ, Երևանում այլևս ոչ մի հուշարձան չի քանդվելու։ Ճարտարապետները, որոնք նախագծեր կանեն այդ հուշարձանների մոտ, մտածողության սկզբնակետը կլինի այդ հուշարձանի գոյությունը և ամենակարևորը սեփականատերերը, կառուցապատողները, որոնք կգնեն որոշակի հողատարածք, որտեղ կգտնվի որևիցէ հուշարձան, նրանք պարտավոր են ֆինանսավորել այդ հուշարձանի վերակառուցման աշխատանքները»: Ավելին, 2018թ-ի նոյեմբերի 27-ին Նիկոլ Փաշինյանը Արամի 23 իր այցի ժամանակ կարևորել էր նշված շենքի խնդրի լուծումը և ընդգծել, որ «Հին Երևան» ծրագիրը պետք է իրականացվի առանց որևէ պատմամշակութային հուշարձան քանդելու: «Այս հարցում պայմանավորվել ենք ծրագիրն իրականացնող ներդնողի հետ, գնդակն այժմ ճարտարապետների դաշտում է, որոնք պետք է կարողանան համապատասխան լուծումներ առաջարկել: Պատմամշակույթային հուշարձանների պահպանման սկզբունքը պետք է հստակ դրվի և այսուհետ բոլոր շինարարություններն արվեն այդ սկզբունքը խստորեն պահպանելով»,- նշել էր վարչապետը։ Ամեն դեպքում փաստը մնում է փաստ, որ շենքի փլուզման առաջին քարը շենքի «տակից» հանեց «Հին Երևան» նախագիծը։ Բան այն է, որ Քոչինյան փողոցում ըստ նախագծի ստորգետնյա երեք հարկ է կառուցվում՝ փորվել է մեծ փոսորակ, ինչի արդյունքում էլ վնասվել է հուշարձանը։ Դեռևս սեպտեմբերին շինարարական աշխատանքների ընթացքում մեծ հարված հասցվեց «Հայաստանի Փոքրիկ երգիչներ» մանկական ֆիլհարմոնիայի շենքին, այն դարձնելով վթարային։ Այդ մասին դեռ 2018թ․-ի հոկտեմբերին հարցազրույցներից մեկում խոսել էր նախագծի հեղինակ՝ ճարտարապետ Լևոն Վարդանյանը․«Տեղում ժամանակին էլ ճիշտ չի սարքված եղել, ցավոք սրտի, մեր պապերի կողմից, այդ անկյունային երկու պատը իրար կարած չի՝ պատերը իրարից առանձին են կանգնած։ Եվ մենք ենթադրում ենք շինարարական աշխատանքների ընթացքում այդտեղ, երբ տուֆի շերտերին սկսել են հարվածել՝ այդ ցնցումներից էլ վտանգվել է Արամի 23-ը»։ Ի դեպ, այս խնդրի առաջացման առաջին իսկ օրվանից Մշակույթի նախարարության Պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանության գործակալության պետ Արմեն Աբրոյանը տարբեր առիթներով ընգծել է, որ նախորդ քաղաքային իշխանությունների կողմից տրված թուլտվությունը ընդհանրապես Մշակույթի նախարարության հետ համաձայնեցված չի եղել․ «Հետագայում նաև պարզվել է, որ թույլտվությունը տրվել է քաղաքաշինական նորմերի խախտմամբ: Նախագծող կողմը, կառուցապատող կողմը, Հայաստանի Հանրապետության քաղաքաշինության կոմիտեն և ի վերջո քաղաքապետարանը, որևէ միջոց չեն ձեռնարկում: Ինքս եմ բանակցել կառուցապատողի ներկայացուցչի և «Հին Երևան» ծրագրի հեղինակի հետ, և պարզվել է, որ հեղինակը նույնիսկ Արամի 23-ի հուշարձան շենքի չափագրությունը չունի»: Հուսանք, որ կնքված պայմանագիրը կգոհացնի բոլոր կողմերին, կլուծի խնդիրը և ամենակարևորը, չի զրկի երևանցիներին ու զբոսաջրջիկներին այս հուշարձանից, որը իր մեջ կրում է հայկական ճարտարապետության ոգին, ճաշակը և, ինչու ոչ, Հայաստանի մի փոքր պատմական հատված։
Այս տարի Երևանը նշեց իր 2800 ամյակը, ինչը ոչ միայն հպարտության առիթ է տալիս, այլև պարտավորեցնում է ամեն մի բնակչին։ Իր 2800 տարիների պատմության ընթացքում մեր մայրաքաղաքը կերտել է իրեն հատուկ կերպարը։ Ինչ՞ ծննդյան տոն առանց նվերի, և այսպիսի նվերներ մեր մայրաքաղաքի համար դարձավ Երևանի 2800 ամյակին նվիրված այգին, Սարյան - Մաշտոցի պողատա միջանկյալ հատվածի այգու բարեկարգումը և նոր Սմարթ այգու կառուցումը։ Վարդանյանների ընտանիքի Երևանի 2800 ամյակին նվիրված այգու այս տարվա նոյեմբերին նախատեսված բացումը հետաձգվեց մինչ գարուն մի շարք օբյեկտիվ պատճառներով։ Մեր ուսումնասիրությունները փաստում են, որ այգում հիմնական աշխատանքները ավարտված են, սակայն շատրվանների շահագործման տեխնիկական նորմերի պատճառով նրանց գործարկումը անհնար է։ Շատրվանների շինարարությունը իրագործող հանրահայտ «Վոդալյուքս» ընկերության գլխավոր ինժեներ Վալենտին Բուկովսկու խոսքերով շատրվանները հանդիսանալով բարդ հիդրոտեխնիկական կառույցներ եղանակի հետ կապված հստակ տեխնիկական պահանջներ ունեն։Կոնկրետ այս դեպքում այնքան բարդ շատրվանային համակարգ է կառուցված, որ դրանց չհետևել չեն կարող և հաշվի առնելով կառուցվող համակարգի բարդությունը, անհնար է հաշվի չառնել եղանակային պայմանները, քանի որ տերևաթափից մինչև ցածր ջերմաստիճան կարող են խափանել և վնասել շատրվանների ողջ համակարգը։ Մինչ Վարդանյան ընտանիքի նվերը գարնանը իր դռները կբացի երևանցիների և զբոսաշրջիկների առջև, կենտրոնում այս տարի բացվեց «Տաշիր Գրուպ» ընկերության սեփականատեր Սամվել Կարապետյանի կողմից բարեկարգված բոլորիս հայտնի «Մալիբու»- ի այգին: Այգին համալրվել է մոտ 100 մ երկարությամբ նոր շատրվանային համակարգերով, երեխաների համար արհեստական խոտով ծածկված տնակներով նախագծի իրականացմամբ եռապատկվել է ծառերի թիվը և այլն։ Այս նախագծի իրականացումը անհրաժեշտություն էր, հաշվի առնելով նրա դիրքը քաղաքի կենտրոնում և այն հանգամանքը, որ մոտակա տարիների ընթացքում ավարտվելու է «Հին Երևան» նախագծի շինարարությունը։ Այդպիսով, իր ճարտարապետական հետաքրքիր լուծմամբ այս այգին կամբողջացնի գլխավոր պողոտայի պատկերը։ Հիշելով Երևանի գլխավոր ճարտարապետի վերջերս արած հայտարարությունը այն մասին, որ շինարարությունը պետք է դուրս հանվի քաղաքի կետրոնից հիմք է տալիս մտածելու, որ ոչ միայն մայրաքաղաքի վարչական շրջանները կհարստանան նորանոր լուծումներով, այգեպուրակային համալիրներով, այլև կենտրոնում կսկվի կանաչ ֆոնդի վերականգնման ծրագրեր՝ հանձինս օղակաձև զբոսայգու, որը ոչ միայն կարևոր դեր է գրավում քաղաքի հատակագծում, այլև բնապահպանական տեսանկյունից լուրջ դերակատարություն ունի մեքենաների արտանետումների կլանման հարցում։ Պետք է նկատենք, որ այգիների վերակառուցման տենդեցը օրեցօր աճում է, ինչը վաղուց սպասված քայլ է։ Այս կոնտեկսի մեջ կարևոր է նորանշանակ գլխավոր ճարտարապետի դիրքորոշումը․«Ես ուզում եմ զգուշացնեմ բոլոր սրճարանների սեփականատերերին՝ նրանք ովքեր վերջին ժամանակներում դուրս են եկել իրենց տրամադրված սահմաններից և զբաղեցրել են կանաչ տարածքները իրենց բեսեդկաններով և սեղանիկներով։ Ելնելով առիթից, որ տուրստական սեզոնը արդեն վերջացել է, խնդրում եմ Ձեզ մինչև գարուն բոլորդ վերադարձեք Ձեզ տրամադրված սահմանները, որովհետև ունենալու եք մեծ պրոբլեմներ։ Ես շատ ուրախ եմ, որ հիմա կենտրոն համայնքի ղեկավարի հետ մենք համախոհ ենք ։ Երևանի կենտրոնում՝ հատկապես կանաչ տարածքների մեջ կառուցվող սրճարանների և ընդհանրապես ցանկացած օբյեկտների կառուցման նկատմամբ լինելու ենք շատ, շատ խիստ։ Ես խնդրում եմ բոլոր սրճարանների սեփականատերերին վերադարձեք Ձեր սահմանները, իսկ նրանք, ովքեր ապօրինի են կառուցել կանաչ տարածքների մեջ, այ ես իրանց ուղակի չեմ նախանձում, որովհետև իրենք ունենալու են մեծ խնդիր»: Եթե հաշվի առնենք այն հանգամանքը, որ Երևան քաղաքը նախագծված լինելով որպես քաղաք-այգի, նախատեսված չի եղել այսքան բնակչության և տրանսպորտային հոսքերի համար, ապա հաշվի առնելով այսօրվա կյանքի տեմպը քաղաքում կանաչ գոտիների մեծացման կարիքը օրհասական է դարձել։ Իսկ նոր որդեգրած քաղաքականությունը տալիս է ստեղծագործական մեծ հնարավորություն, ինչից զրկված են բազմաթիվ հին քաղաքներ։ Երևանի 2800 ամյակին չանտեսվեց նաև Էրեբունի վարչական շրջանը, որտեղ կառուցվեց քաղաքում առաջին սմարթ այգին, այն նվեր է երևանցիներին Վահագն Բադալյան բարեգործական հիմնադրամի կողմից։ Նշենք, որ Էրեբունիում նման այգու կառուցման միտքը շատ կարևոր է, քանի որ այս վարչական շրջանից է սկսել Երևանի ծնունդը և հետագա զարգացումը։ Այգու կառուցման ավարտին մեծ անհամբերությամբ սպասում էին հատկապես տեղի բնակիչները, քանի որ շրջանում առկա ընդհամենը 2 այգիները գտնվում են իրարից մեծ հեռավորության վրա։ «Մեր երազանքն է եղել այգի կառուցել ու նվիրել Երևանին, և մեծ հաճույքով իրականացնում ենք այս նախագիծը։ Առանձնահատկությունն այն է, որ այգում չի լինելու որևէ կոմերցիոն կառույց, որևէ խանութ, սրճարան, ռեստորան, այսինքն՝ բիզնես շահ չի հետապնդվելու։ Սա նոր այգի է իր տեսակով, ամբողջությամբ լուսավորվելու է արևային էներգիայով, խելացի լույսերը նաև կխնայեն էներգիան: Այգին անտառի մի կտոր է լինելու Երևանում՝ առավելագույնս մոտեցված լինելով բնությանը»,- նշել էր Վահե Բադալյանը իր հարցազրույցներից մեկում։ Ի դեպ այս այգին երկար ժամանակ գտնվել է անմխիթար վիճակում։ Այգին համալրված է խաղահրապարակով, շախմատի հարթակով, սկեյտբորդի համար նախատեսված թեքահարթակներով, արհեստական լճով, բեմով, ընթերցասրահով, ամֆիթատրոնով և այլն։ Շատ կարևոր է այն հանգամանքը, որ այգու նախագծման ժամանակ հաշվի են առնվել նաև ֆիզիկական սահմանափակումներ ունեցող մարդկանց կարիքները։
Հարուստ պատմամշակութային անցյալ և դինամիկ զարգացող ներկա ունեցող Դիլիջանը Հայաստանի զբոսաշրջային կյանքի ձգողական կենտրոն է դարձել: Շատերն են ուզում լինել այնտեղ, որտեղ կառուցվել է Հայաստանի առաջին առողջարանը (1921 թ.), զբոսնել 20- րդ դարասկզբի տներ ունեցող թաղամասում, գնալ արգելոց և արգելոցի տարածքում գտնվող խորհրդավոր Աղավնավանք, Մաթոսավանք, Ջուխտակ վանք ու Հաղարծին, հանգստանալ Պարզ լիճի ափին… Եվ որպեսզի զբոսաշրջիկները հեշտ կողմնորոշվեն պատմամշակութային բազմազանության մեջ, բացահայտեն Դիլիջանի բնությունը իր ողջ հմայքով ու իսկապես հաճույք ստանան իրենց այցելությունից հիմնվել է Զբոսաշրջային տեղեկատվական կենտրոն: Այն կառուցվել է Դիլիջանի կենտրոնում՝ քաղաքային այգում, IDeA հիմնադրամի կողմից «Դիլիջանի և հարակից համայնքների զարգացման նախաձեռնություն» տարածքային զարգացման ծրագրի շրջանակում Եվրոպական միության և Հայաստանի Տարածքային կառավարման և զարգացման նախարարության համաֆինանսավորմամբ, Դիլիջանի համայնքապետարանի և Դիլիջանի Ազգային պարկի համագործակցությամբ: Ծրագրի նպատակն է որպես զբոսաշրջային ուղղություն զարգացնել Դիլիջանն ու հարակից՝ Թեղուտ, Հաղարծին, Գոշ, Հովք, Աղավնավանք, Խաչարձան գյուղերը և ավելացնել տարածաշրջան այցելողների թիվը՝ ստեղծելով զբոսաշրջիկների համար գրավիչ միջավայր և խթանելով տեղական տնտեսության զարգացումը։ «Դիլիջանի և հարակից համայնքների զարգացման նախաձեռնություն» ծրագրի ղեկավար Տաթևիկ Սարգսյանը նշում է ծրագրի շրջանակում արված ու նախատեսվող մի քանի աշխատանքներ ևս. «Դպրոցի հանրակրթական դպրոցներից մեկում հիմնվել է Արհեստների ու արվեստների կենտրոն, որտեղ կենտրոնացել է Դիլիջանի արհեստավոր ու արվեստավոր կարող ուժը: Նախատեսվում է Զբոսաշրջային կենտրոնին կից ստեղծել քաղաքային շուկա, իսկ Թեղուտ գյուղի մոտակայքում գյուղատնտեսական տաղավար, որտեղ տեղացիները կկարողանան իրացնել իրենց արտադրանքը»: Զբոսաշրջային տեղեկատվական կենտրոնն առաջինն է Տավուշի մարզում, որն անվճար տեղեկատվություն է տրամադրելու զբոսաշրջիկներին՝ դառնալով տարածաշրջանում զբոսաշրջության և հանգստի հետ կապված միջոցառումների համակարգման գլխավոր հարթակ: Կենտրոնում զբոսաշրջիկին կներկայացվեն արկածային և առողջարանային, էկո և ագրո տուրիզմի կազմակերպման իր նախընտրելի տարբերակները, հանգրվանի լավագույն ու հարմար վայրերը: Անհրաժեշտության դեպքում հենց տեղում հնարավոր է վարձակալել հեծանիվներ, վրաններ, արշավի համար նախատեսված պարագաներ, նաև իրերը պահ տալ կենտրոնի պահասենյակում: Նորարարական ճարտարապետական Կառույց Զբոսաշրջային տեղեկատվական կենտրոնը նորարարական ճարտարապետական կառույց է՝ համահունչ շրջակա միջավայրի հետ: Ճարտարապետության այս ոճը վերջին շրջանում լայն տարածում է ստացել աշխարհում: Նմանատիպ շենքերը կառուցվում են հիմնականում բնության գրկում՝ ծովափնյա, անտառոտ կամ լեռնային տարածքներում, քանի որ միաձուլվում են շրջակա միջավայրի հետ: Հատակից առաստաղ տեղադրվող պատուհանները արտացոլում են շրջապատը՝ անմիջական կապ ստեղծելով շրջակա բնական միջավայրի հետ: Նույն նորարարական, մինիմալիստական լուծումներով կառուցված Դիլիջանի Զբոսաշրջային տեղեկատվական կենտրոնն ինքն էլ լիովին մերվել է քաղաքային այգու հետ: Կենտրոնի ճարտարապետ Վազգեն Սեդրակյանն ասում է, որ ճարտարապետական նման լուծումն ինքնանպատակ չի եղել (շենքի ընդհանուր գաղափարը մշակել է «Էն Էս Թի» ճարտարապետական արվեստանոցը «Թիմ Ֆլինն Արքիթեքթս» ընկերության հետ): Հենց տեղադիրքն ու այգու միջավայրն են թելադրել շենքի ճարտարապետությունը. «Քանի որ այգու մեջ էր կառուցվելու, փորձեցինք այն անել թափանցիկ ու թեթև, որ մաքսիմալ ձուլվի շրջակա միջավայրին, փորձեցինք անել գրավիչ, որի միջով մարդիկ կարող են անցնել, տեսնել, թե ճանապարհն ինչպես է շարունակվում: Արտաքին ու ներքին հարդարումն էլ է շատ պարզ: Օգտագործել ենք փայտը, որը Դիլիջանին հարազատ նյութ է և բավական տարածված դիլիջանական ճարտարապետության մեջ, որտեղ գերակշռում են փայտե բազրիքներն ու պատշգամբները: Ներսից էլ կառույցը շատ պարզ է, խնդիրն այն է եղել, որ շենքը ներսից դուրս, դրսից ներս բաց լինի: Մենք ոչ թե գնացել ենք ուղղակի նմանակման ճանապարհով, այլ ձգտել ենք ստեղծել միջավայրին հարազատ կառույց»: Զբոսաշրջային տեղեկատվական կենտրոնի շենքը մակերեսով փոքր է. ընդհանուր՝ 120մ², առաջին հարկը՝ մոտ 80 մ², երկրորդը՝ 40 մ²: Առաջին հարկը կազմված է մի քանի գոտիներից. տուրիստական հատված, որտեղ տուրիստները կստանան անհրաժեշտ տեղեկատվություն, հուշանվերների փոքր խանութ, վարձույթի սրահ՝ տուրիստական համազգեստ, հեծանիվ, վրաններ և այլն վարձակալելու համար, և պահասենյակ՝ տուրիստների իրերը ապահով պահելու համար: Երկրորդ հարկում համայնքային կենտրոնն է, որտեղ կարող են անցկացնել դասընթացներ, հանդիպումներ: «Կենտրոնի շենքը փորձել ենք անել մաքսիմալ էներգախնայող բարձր ստանդարտներով: Տանիքում տեղ է նախապատրաստվել արևային վահանակների համար, և մոտ ապագայում շենքի արևային էներգիայով կսնուցվի: Բացի այդ նախատեսել ենք, որ դրսից պատերը ծածկվեն փաթաթվող կամ մագլցող բույսերով: Այդպես շենքը իր շրջապատի հետ ավելի միաձույլ կլինի»,- ասում է Վազգեն Սեդրակյանը: Դիլիջանի Բարեկարգ Քաղաքային Այգին Մաքսիմ Գորկու փողոց 15/2 հասցեում գտնվող Զբոսաշրջային տեղեկատվության կենտրոնի շենքը կառուցվել է քաղաքային զբոսայգու և լճի մոտակայքում: Նախկինում Զբոսաշրջային կենտրոնի տեղում եղել է շինարարական թափոն, որն առաջացել էր մոտակայքում գտնվող կիսակառույց հյուրանոցի շինարարության ընթացքում և ժամանակի ընթացքում ծածկվել էր կանաչով: Քաղաքային զբոսայգին ոչ միայն ազատվեց անպետք թափոնից, այլև IdeA հիմնադրամի միջոցով բարեկարգվեց: Այգին մաքրվեց, ծառերը էտվեցին, ի դեպ էտման աշխատանքներ այգում չէին արվել մոտ 12 տարի, շավիղները կարմիր մանրախճով պատվեցին, մանկական խաղահրապարակի հին ատրակցիոնների մի մասը վերանորոգվեց, մյուսները փոխարինվեցին նորերով, տեղադրվեցին նոր նստարաններ ու աղբամաններ, արդիականացվեց այգու լուսավորությունը, թարմացվեցին խորհրդային սիմվոլիկա պատկերող նկարների շրջանակները. «Դրանք պահպանվել են որպես հնի ու նորի համադրություն և քաղաքի պատմության մի մասնիկ,- ասում է Դիլիջանի զարգացման ծրագրի ղեկավար Դավիթ Իսկանդարյանը՝ շարունակելով մանրամասնել այգու բարեկարգման աշխատանքները: - Քաղաքային այգու բարեկարգման ծրագրի շրջանակներում ըստ էության այգու մակերեսը մոտավորապես կրկնապատկվել է, ի հաշիվ Զբոսաշրջային տեղեկատվական կենտրոնի հարակից տարածքների բարեկարգման:Այգու պահպանման ու մաքրման ամենօրյա աշխատանքների իրականացման համար ստեղծել ենք պահնորդական և օպերացիոն ծառայություններ: Ի դեպ այգու բոլոր աշխատակիցները դիլիջանցիներ են, այդպես մենք նաև լուծել ենք տեղացիների զբաղվածության ապահովման որոշ խնդիրներ: Նախատեսվում է նաև լճի վերակառուցումը մոտ ապագայում՝ արդիականացված ջրահեռացման ու ֆիլտրման համակարգով»: Այսօր բարեկարգ ու մաքուր այգում զբոսնելը շատ ավելի հաճելի է, մեծացել է մարդկանց հոսքը այգում, ավելացել Դիլիջանի գրավչությունը:
