Քաղաքների կանաչապատումը ոչ միայն ավարտական տեսք է հաղորդում քաղաքին այլև լուծում է մի շարք կարևոր խնդիրներ: Կանաչապատ տարածքների ստեղծումը բարելավում է քաղաքի միկրոկլիման և սանիտարահիգիենիկ պայմանները՝ նվազեցնում է օդի աղտոտվածությունը, քամու արագությունը, խոչընդոտում է փոշու տարածմանը, պաշտպանում և կլանում է արտանետվող գազերը ինչը և ստեղծում է մարդկանց կենսագործունեության համար հարմարավետ միջավայր: Քաղաքի կանաչապատումը իրականացվում է հաշվի առնելով տեղանքի դիրքը, բնակլիմայական պայմանները, քաղաքի հատակագծային կառուցվածքը, իսկ փոքր եղևնիների և միայն «գազոնի» օգտագործումը չեն լուծում վերը նշված խնդիրները: Այսպիսի մոտեցումը գործածվել է դեռ մ.թ ա, դեռևս մեր պատմական էջերում կան բազում օրինակներ, երբ իշխանությունների կողմից տնկվել են անտառներ, կառուցվել են արգելոցներ, ներքաղաքային այգիներ, որոնցից շատերը գոյություն ունեն մինչ օրս: Նման մոտեցմամբ է հատակագծվել նաև մեր մայրաքաղաքը: Հաշվի անելով այն հանգամանքը, որ Երևանի կլիման կիսաանապատային է, գլխավոր հատակագծի մշակման ընթացքում մեծ նշանակություն է տրվել կանաչապատմանը: Ժամանակին ունենալով այդպիսի կանաչապատ մայրաքաղաք այժմ կանգնած ենք այն փաստի առջև, երբ հանրությունը կռիվ է տալիս նույնիսկ ամենափոքր կանաչ տարածքի համար: Անկախությունից ի վեր Երևանը զրկվում է իր կանաչ գոտիներից: Միգուցե 90-ական թվականներին այդ քայլը անխուսափելի էր և արդարացված, սակայն տվյալ մոտեցումը ոչ միայն կանգ չառավ այլև սկսեց մեծ թափ հավաքել վերածվելով բիզնեսի: Տարիներ շարունակ ծառահատվեցին բազմաթիվ հանրային տարածքներ և բազմաթիվ ճարտարապետական համալիրներ էսթետիկական մեծ վնաս կրեցին կորցնելով իրենց շրջակա միջավայրը համալրվելով սրճարաններով, հյուրանոցներով և այլ նշանակության շինություններով: Բիզնեսի այս ալիքը չխնայեց նաև Վանի թագավորությունից մեզ հասած պատմամշակութային համալիր՝ Դալմայի այգիները: Ինչևէ: Բայց ինչպես ասում են սխալի կեսից ետ դառնալը ևս հաղթանակ է: Այս առումով կարևորում ենք Մյասնիկյանի արձանի ետնամասում նոր այգու կառուցումը, որին ձեռնամուխ է եղել «Վարդանյան ընտանիք» բարեգործական հիմնադրամը: Հիշեցնենք, որ 2017թ-ի դեկտեմբերի 26 –ին Երևանի ավագանի նիստում «Վարդանյան ընտանիք» բարեգործական հիմնադրամը ներկայացրեց այգու բարեկարգման նախագիծ – առաջարկ, նվիրված Երևան քաղաքի 2800 ամյակին, որը և միաձայն ընդունվեց: Ի դեպ փորձագետների գնահատմամբ ներկայացրած առաջարկը առաջի դեպքն է, որ ավագանին ընդունել է միաձայն: Սակայն շինաշխատանքների ընթացքում այգին ծառահատվեց, ինչը և բողոքի ալիք բարձրացրեց հասարակության շրջանում: Ինչպես ասում են աչքը տեսածից է վախենում, քանի որ ժողովուրդն իր աչքի առաջ ունի դառը փորձ: Բոլոր դեպքերում, ի պատասխան այդ ակցիայի, քաղաքապետարանը տեղեկացրեց. « Հիշեցնենք, որ այս տարվա փետրվարին արդեն իսկ առիթ ենք ունեցել սույնի հետ կապված տեղեկացնել, որ մայրաքաղաքի Իտալիայի և Բեյրութի փողոցների միջնամասում գտնվող այգում իրականացվող հիմնանորոգման աշխատանքների շրջանակում, մասնագիտական համապատասխան եզրակացությամբ, հատվել են չոր և ծերացած ծառեր: Միևնույն ժամանակ տեղեկացրել ենք, որ բարեկարգման աշխատանքների շրջանակում նախատեսված է այգին համալրել քառապատիկ ավել քանակությամբ նոր ու բարձրարժեք ծառերով, որոնք համահունչ են լինելու բարեկարգվող այգուն»: Ժողովրդի կողմից բարձրացրած խնդիրը անպատասխան չմնաց նաև «Վարդանյան ընտանիք» բարեգործական հիմնադրամի կողմից և պարզաբանվեց, որ առկա առողջ թվով 48 ծառ վերատնկվել և վերատնկվելու է այգու եզրային հատվածում: Եվ այսպես իչպիսի՞ նոր այգի է ունենալու մայրաքաղաքը իր 2800 ամյակին: Ըստ նախագծի հատված ծառերի փոխարեն տնկվելու են քառապատիկ ավելի ծառ, որոնց բարձրությունը հասնելու է 5-6 մ-ի:Կանաչապատումը իրականացվելու այլ երկրերից ներկրված 60-ից ավել ծառատեսակներով և դրանք ամբողջովին համապատասխանելու են մեր բնակլիմայական պայմաններին: Այգին ամբողջովին սալիկապատվելու է 7 գույնի գրանիտե սալերով, որոնց նկարվածքը հատակագծում համալրված է լինելու հայկական գորգերին յուրահատուկ զարդանախշերով: Այգին կահավորվելու է նոր ժամանակակից նստարաններով, լուսավորության համակարգով, տեղադրվելու են ուրարտական թեմատիկայով բրոնզե արձաններ, իսկ այգու չորս անկյուններում տեղադրվելու են բրոնզե շատրվանային արձաններ «ջուր վաճառող տղա»-ի ոճով: Այդ ամենից զատ կառուցվելու է նոր շատրվանային համակարգ: Շատրվանների հատվածի կենտրոնական մասում տեղադրվելու են Երևանի 12 վարչական շրջանների խորհրդանիշները, որոնք պատրաստված են լինելու օնիքս քարերից, բացի այդ կառուցվելու է գրանիտե սալահատակով շատրվանային հրապարակ, որի վրա փորագրված է լինելու Երևանի քարտեզը: Շատրվանային համակարգը կառուցելու է ռուսական VODALUX ընկերությունը: Միայն գեղեցկատեսիլ հանրային հանգստյան գոտու կառուցումով չէ սահմանափակվելու «Վարդանյան ընտանիք» հիմնադրամը, այն նաև պատրաստակամություն է հայտնել հետագա տարիներին իր միջոցների հաշվին իրականացնել այգու շատրվանների ինժեներական և տեխնիկական սպասարկումը, սարքավորումների խոտանման դեպքում՝ դրանց վերականգնումը, փոխարինումը նորով, վնասված սալերի փոխարինումը և վերանորոգումը, ինչպես նաև կանաչ գոտիների խնամքն ու սպասարկումը: Հաջորդ կարևոր, երկար սպասված և մեր օրերում խիստ հազվադեպ երևույթը այն է, որ հիմնադրամը տարածքը բառից բուն իմաստով իրենով չի արել, այն վարձակալված չէ, այլ շարունակում է մնալ համայնքային սեփականություն: Եվ որպեսզի այգին ամբողջությամբ ծառայի ժողովրդին և ժողովուրդը լիարժեք վայելի իր հանգիստը, հիմնադրամը ներկայացրել է մեկ պայման՝ այգու տարածքում 99 տարով պետք է արգելվի որևէ տեսակի ձեռնարկատիրական գործունեություն և այն պետք է ծառայի միայն որպես հանգստի գոտի երևանցիների համար: Այդպիսով իսկ հիմնադրամը փորձ է արել կանխել այգին գործարար կենտրոնի վերածելու գործարարների «ախորժակը»: Ավելին, այգու սպասարկումն ու խնամքը մշտապես իրականացնելու է «Վարդանյան ընտանիք» բարեգործական հիմնադրամը: Ուսումնասիրելով նախագիծը ու հետևելով հիմնադրամի պարզաբանումներին և խոստումներին, երևանցիները հույսով լի և անհամբեր սպասում են նոր այգու բացմանը: Գուցե Լինչի խոսքը մեր քաղաքի մասին կրկին իրականություն դառնա. «Հյուսիսից՝ ավելի բարձր մակարդակից լանդշաֆտը, որտեղից մոտենում եք Էրիվանին, այնպիսի տպավորություն է ստեղծում, որ երբեք չեք մոռանա: Ամբողջ Արարատի զանգվածը վերևից ներքև երևում է, բայց բարդիններն այնքան բարձր են և այնքան պտղատու ծառեր կան, որ մզկիթի գմբեթը, եկեղեցիները և ձեր ոտքերի շուրջ սփռված քաղաքը ամբողջությամբ թաղված է կանաչի մեջ»:
Հայտնի ամերիկացի լանդշաֆտային դիզայներ Ջեյմս Քորները (James Corner) պատրաստվում է վերափոխել Լոնդոնի «Օլիմպիական Այգու» հարավային հատվածը, տեղեկացնում է The Inhabitat ինտերնետային պարբերականը: Այստեղ նա նախատեսում է ստեղծել «ակտիվ տարածքներ», ներառյալ զբոսախնջույքների համար նախատեսված վայրեր: 222 հազար քառակուսի մետր ընդհանուր մակերեսով այգու նոր դիզայնի հիմնական բաղկացուցիչ մասը կլինի 12 մետր լայնությամբ զբոսուղին, որի երկայնքով կձգվեն բարձր խոտով իրարից առանձնացված տարածքներ: «Ակտիվ տարածքները» կներառեն տարբեր զվարճանքի կենտրոններ, ներառյալ՝ կարուսելներ, ալպինիզմով զբաղվելու համար նախատեսված պատ, ինչպես նաև զբոսախնջույքների, համերգների և տարբեր միջոցառումների համար նախատեսված վայրեր: Այգու վերափոխման ծրագրով, որը նախատեսվում է սկսել Օլիմպիական խաղերի ավարտից հետո և շահագործման հանձնել 2014 թ-ի գարնանը, այգում կավելանան կանաչ տարածքները և բուսականությունը, որի դիզայնով կզբաղվի հայտնի հոլանդացի դիզայներ Փիթ Ուդոլֆը (Piet Oudolf): Նշենք, որ դիզայներ Ջեյմս Քորներն ամբողջ աշխարհում առավելագույնս հայտնի է Նյու-Յորքում նախագծած իր «Հայ Լայն» (High Line) վերգետնյա հանրային այգով, որը գտնվում է 10 մետր բարձրության վրա, և նախկին երկաթգծի վերգետնյա ճանապարհի վերափոխման արդյունք է:
6 տարի տևած նախագծման, նախապատրաստական և շինարարական աշխատանքներից հետո Լոնդոնի «Օլիմպիական Այգին» ընդունել է իր ոչ-սպորտային այցելուներին: 11 մլրդ ԱՄՆ դոլար ընդհանուր շինարարական բյուջեյով այգում են տեղակայված Օլիմպիական հիմնական կառույցները, այդ թվում՝ Օլիմպիական մարզադաշտը, Զահա Հադիդի նախագծած ջրային մարզաձևերի հրապարակը, և «Վիլկինսոն Էյր Արքիթեքթս» (Wilkinson Eyre Architects) ճարտարապետական ստուդիայի հեղինակած ժամանակավոր բասկետբոլային մարզահրապարակը: Բացի այդ «Օլիմպիական Այգում» է վեր խոյանում ճարտարապետ Անիշ Կապուրի նախագծած ԱրսելորՄիտտալ Օրբիթ դիտահարթակ-աշտարակը: «Օլիմպիական Այգու» բացման պաշտոնական արարողությունը կկայանա այսօր՝ դրանով իսկ ազդարարելով Լոնդոն 2012 ամառային Օլիմպիական խաղերի սկիզբը: «Օլիմպիական Այգու» շինարարության համար 2006 թ-ին ավելի քան 200 տներ քանդվեցին, որպեսզի այգու շինարարության համար տարածք ազատվի: Սակայն նշենք, որ ապամոնտաժված տների շինանյութի մոտ 98 տոկոսն օգտագործվել է Օլիմպիական կառույցների շինարարության ժամանակ: Քանի որ «Օլիմպիական Այգին» կառուցվում էր նախկին արտադրական հողերի վրա, ապա կազմակերպիչները ստիպված են եղել փորել և հանել ավելի քան 1.4 մլն խորանարդ մետր կեղտոտված հող: Բացի այդ 5 հսկա լվացող մեքենաներ երկար ժամանակ աշխատել են շինհրապարակում, որպեսզի լվանան հողը յուղային, խեժային և ծանր մետաղների մնացորդներից: Ամառային Օլիմպիական խաղերի փակումից հետո «Օլիմպիական Այգին» կվերափոխվի: 2013 թ-ին Արևելյան Լոնդոնում 500 հազար քառակուսի մետր մակերեսով այգի կբացվի, որը կունենա «Թագուհի Եղիսաբեթի անվան Օլիմպիական Այգի» անվանումը: ԱրսելորՄիտտալ Օրբիթ դիտահարթակ-աշտարակը նախկինի պես վեր կխոյանա այգում, իսկ Օլիպիական մարզադաշտն էլ կվերակառուցվի, կփոքրացվի և կունենա 25 հազար նստատեղ:
