Հաղթանակ զբոսայգին կարող է զրկվել իր դիմագծից և բովանդակությունից։ Մեր այս մտավախությունը անհիմն չէ։ Քաղաքապետարանը պլանավորում է սկսել «Հաղթանակ» զբոսայգու տարածքի վերակառուցման և արդիականացման ծրագիր, դարձնելով այն 21-րդ դարին համահունչ այգի՝ ոճային և թեմատիկ հարուստ լուծումներով։ Գաղափարն անկասկած շատ հետաքրքիր է՝ հատկապես, որ այն հիմնված է լինելու Հայաստանի պատմության, ավանդույթների և առասպելների վրա։ Այգին նախատեսված է բոլոր տարիքային խմբերի համար, որտեղ միաձուլված են լինելու հանգստի, ժամանցի և զվարճանքի տարրերը: Հաղթանակ զբոսայգու տարբերակող առանձնահատկություններից է լինելու նաև 21-րդ դարի ինտերակտիվ ուսումնական բաղադրիչների կիրառությունը։ Արդյունքում այգու բոլոր այցելուները հնարավորություն կունենան օգտվելու տեղեկատվական համակարգերից։ Արդեն երկար ժամանակ է ինչ «Հաղթանակ» զբոսայգու բարեկարգման հարցը գտնվում է ներդրումային ծրագրերի ցուցակում։ Այսօր առկա է այգու վերակառուցման միայն կոնցեպտուալ (էսքիզային) ծրագիրը, որի համար, քաղաքապետարանի մամլո խոսնակ Հակոբ Կարապետյանի խոսքերով, այժմ ներդրողներ են փնտրում։ Ինչպես տեղեկացանք քաղաքապետարանի կայքից, ծրագիրն իրականացվելու է մասնավոր ներդրումների ներգրավմամբ։ Երևանի քաղաքապետարանը ներդրողին կաջակցի հողատարածքների իրավական կարգավիճակի մասին տեղեկատվության տրամադրման, ծրագրի իրականացման համար անհրաժեշտ փաստաթղթերի ձեռքբերման գործում: Երևանի քաղաքապետարանը կդիտարկի նաև հողատարածքների օգտագործման վարձավճարների արտոնյալ կարգի հաստատման հնարավորությունը և պայմանները, կաջակցի իրացման ծրագրի կազմման և գործընթացի կազմակերպման գործում: Այգու շինարարությունը տևելու է շուրջ 3 տարի։ Նախագծի իրականացման արժեքը կկազմի շուրջ 60 մլն ԱՄՆ դոլար։ Նոր Հաղթանակ զբոսայգու առաջնային խնդիրն է դարձնել այն նորաոճ՝ պահպանելով Հաղթանակ զբոսայգու հիմնական բաղադրիչները։ Ծրագրի իրականացումն իրոք մայրաքաղաքին անհրաժեշտ է։ Սակայն որքանո՞վ է այս ծրագրի իրականացումը «Հաղթանակ» զբոսայգում արդարացված։ Արդյո՞ք կարիք կա ստեղծել «նոր» Հաղթանակի այգի և վերջապես ինչու՞ ենք մենք միշտ ձգտում նորը կառուցել հնի հաշվին՝ հատկապես, երբ ծրագրի հիմքում ընկած են Հայաստանի պատմությունն ու ավանդույթները։ Առանց այդ էլ դեռ 2005թ-ին այգին զրկվեց իր տարածքից ի օգուտ «Գոլդեն Փելես Երևան» հյուրանոցի՝ որն 2014-2016 թվականներին ընդլայնվել և վերանվանվել է «Ռեդիսոն Բլու Հոթել Երևան»։ Չնայած այգին ունի բարեկարգման կարիք, այն արդեն իսկ ձեռք է բերել իր ավարտուն ճարտարապետական կերպարը։ Ի վերջո` քաղաքը պետք է ունենա տարբեր ժամանակաշրջանների շերտեր, որոնց հավաքական կերպարը արտահայտում է քաղաքի ոգին և ավելի արժեքավոր դարձնում այն։ Հատկապես, երբ տվյալ վայրը նվիրված է որևէ նշանավոր իրադարձությանը։ Հիշեցնենք, որ Հաղթանակի այգու կերպարի ստեղծման գործում իրենց ավանդն են ունեցել վաստակավոր ճարտարապետներ Ռաֆայել Իսրայելյանը, Հովհաննես Հակոբյանը, Աշոտ Ալեքսանյանը և Անահիտ Նավասարդյանը, քանդակագործ Արա Հարությունյանը, որոնց շնորհիվ էլ կառուցվել են հերոսների ծառուղին, Անհայտ զինվորի գերեզմանը, «Արագիլ» ռեստորանը, «Արևիկ» լիճը, Մայր Հայաստանը և այլն, որոնցից յուրաքանչյուրը մի ինչ-որ ուրույն խորհրդանիշներ են։ Հարկ է նշել, որ այգին արդեն իսկ ունի իր գաղափարախոսությունը, հետևաբար՝ Հաղթանակ զբոսայգուն ոչ թե նոր գաղափարներ են հարկավոր, այլ բարեկարգում՝ հատված ծառապատ տարածքների, Արագիլ ռեստորանի վերականգնում և գոյություն ունեցող ատրակցիոնների արդիականացում։ Ասվածը չի նշանակում, որ մենք դեմ ենք այս նախագծի իրականացմանը՝ հակառակը այն շատ հետաքրքիր է թե՛ իր լուծումներով և թե՛ գաղափարով։ Եվ քանի որ ծրագիրը դեռ նախնական փուլում է, ուզում ենք առաջարկել քաղաքապետարանին դիտարկել այգու կառուցումը մայրաքաղաքի ծայրամասերից մեկում կամ արվարձաններում։ Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ կենտրոնից զատ բնակիչները հնարավորություն չունեն կազմակերպել իրենց հանգիստը, նորակառույց այգին լավ հնարավորություն է վարչական շրջանների համաչափ զարգացման համար։ Ինչու՞ չի կարելի տվյալ նախագիծը իրականացնել քաղաքի մեկ այլ վարչական շրջանում, հատկապես, երբ գոյություն ունեն ավելի մեծ և ամայի տարածքներ։ Նման մոտեցումը ոչ միայն կնպաստի քաղաքի հավասարաչափ զարգացմանը, այլև կտա հնարավորություն հետագայում մեծացնել այգու տարածքները՝ համալրելով նոր ատրակցիոններով։ Հատկապես, եթե հաշվի առնենք, որ ծրագրով նախատեսված է կառուցել այգու հասարակական և վճարովի գոտիներ: Վճարովի գոտում ստեղծվելու են ժամանակակից մանկական խաղահրապարակներ, ամֆիթատրոն, ատրակցիոններ, կախարդական այգի և զվարճանքի յուրահատուկ կառույցներ: Հասարակական գոտում նախատեսվում է իրականացնել տարածքի կանաչապատում, այգիների և ճեմուղիների արդիականացում: Այգու ենթակառուցվածքները կնախատեսվեն այնպես, որ հնարավոր լինի շահագործել տարվա բոլոր եղանակներին: Այս մոտեցումը ավելի մեծ հնարավորությունների հարթակ է ստեղծում թե՛ քաղաքաշինական, թե՛ տնտեսական և թե՛ տուրիզմի զարգացման ոլորտներում։ Ավելին` մայրաքաղաքի կենտրոնի բնակիչների համար ևս կստեղծվի հնարավորություն իրենց հանգիստը անց կացնել մեկ այլ վարչական շրջանում կամ արվարձանում։ Քաղաքապետարանի այս գեղեցիկ ծրագրի իրականացումը մեկ այլ վայրում չի զրկի նրան իր հետաքրքրությունից և արժեքից։ Եվ եթե նկատենք, որ մայրաքաղաքը տարիների ընթացքում զրկվել է իր կանաչապատ տարածքներից, ապա քաղաքաշինական տեսակետից ավելի նպաստավոր կլինի ևս մեկ նոր այգու կառուցումը։ Հիշեցնենք, որ «Հաղթանակ» զբոսայգու կառուցման աշխատանքներն սկսվել են դեռևս 1930-ականների վերջին, և այգին կոչվել է «Քաղաքային այգի Արաբկիրում», հետո այն վերանվանվել է «Հաղթանակ» զբոսայգու, որի ամայի տարածքներում տարիներ շարունակ ծառեր են տնկվել։ «Հաղթանակ» զբոսայգու հուշահամալիրը բացվել է 1950 թվականի նոյեմբերի 29-ին։ Զբոսայգու ընդհանուր մակերեսը կազմում է 34 հա։ Հուսանք, որ մեր քաղաքային իշխանությունները կհետևեն այս օրինակին և քաղաքի ևս մի ամայի տարածք կծառապատվի։

Ավելի քան վեց տարի կառուցվող Երևանի կրկեսը շահագործման կհանձնվի մեկ տարուց`դառնալով մայրաքաղաքի կարևոր մշակութային այցեքարտերից մեկը: «Կրկեսի շինարարությունը բարդ է, քանի որ շենքը կլոր է և այդ առումով ունի իր առանձահատկությունները, մի քիչ էլ սպասենք և կունենանք շքեղ և մոդեռնիզացված կրկեսի շենք: Վերջապես դերասանները կաշխատեն նորմալ պայմաններում, քանի որ երկար տարիներ աշխատել ենք տարրական պայմաններից զուրկ շենքում», - ասում է կրկեսի գեղարվեստական ղեկավար Սոս Պետրոսյանը: Երևանի կրկեսի առաջին`փայտաշեն շենքի տեղում հետագայում`1962 թ-ին կառուցվել է կրկեսի կլոր շենքը: 50–ից ավելի տարվա պատմություն ունեցող շենքը, որը հիմնադրման օրվանից հետո չէր վերանորոգվել, քանդվեց 2011 թ-ին, երբ փորձագետները հանգեցին եզրակացության, որ աննպատակահարմար է վերակառուցել եղած հին շինությունը: Կրկեսի նոր շենքի նախագծի հեղինակը ճարտարապետ Վահագն Վերմիշյանն է: Շենքը կառուցվել է «Տաշիր Գրուպ» ընկերության ներդումներով: Նախկին շենքի տանիքը ցածր էր՝ 17 մետր, ինչը ժամանակակից կրկեսային համարներ ցուցադրելու հնարավորություն չէր տալիս: Այժմ տանիքն ունի 27 մետր բարձրություն և դա թույլ կտա ակրոբատիկ հնարքներով համարների ցուցադրություններ ունենալ: Նախկինում շենքը զբաղեցնում էր 3000-3500 քմ, իսկ այժմ՝1000 քմ ավելի մակերես ունի: 4 հարկանի շենքի փոխարեն նորակառույց կրկեսի շենքն ունի 8 հարկ, որից երկուսը ծառայելու է որպես ստորգետնյա ավտոկայանատեղի. ի դեպ աշխարհում միակ կրկեսն է, որն ունենալու է ստորգետնյա ավտոկայանատեղի: Նախկինում եղած 1560-ի փոխարեն այժմ կրկեսն ունենալու է 2000 -2500 հանդիսատեսի համար նախատեսված նստատեղ, ինչպես նաև 3 փոխարկվող մանեժ: Նստատեղերի շարքում կլինեն նաև հենաշարժողական խնդիրներ ունեցող մարդկանց սայլակների համար հատկացված տարածքներ: Ցուցադրվելու են ժամանակակից Լուծումներով Ներկայացումներ Շենքը հագեցած է լինելու ժամանակակից բեմական տեխնիկայով: Այս շենքում կլինեն պայմաններ՝ ջրում և սառույցի վրա բեմադրված կրկեսային ներկայացումների համար: «Արդեն պայմանավորվածություններ ունեմ, որ բացումից հետո մենք լավագույն ծրագրերը կբերենք և հայ հանդիսատեսը հնարավորություն կունենա մատչելի գներով դիտել իսպանական, չինական և այլ երկրների կրկեսային ներկայացումներ»,- պատմում է Սոս Պետրոսյանը: Շենքն ունի գերժամանակակից անվտանգության և օդափոխության համակարգեր: Կլոր Շենքը Գրավիչ Կլինի Նաև Դրսից Կրկեսային արվեստի սիրահարները նոր ներկայացումների մասին տեղեկանալու հնարավորություն կունենան ապակեպատ կրկեսի արտաքին հատվածներում տեղադրված ինտերակտիվ մոնիտորներից, պաստառների փոխարեն սպասվող ներկայացումների կազդարարեն թեմատիկ տեսահոլովակները: Սոս Պետրոսյանը վստահ է, որ շենքի արտաքին տեսքը կգոհացնի բոլորին. «Դա հսկայական ծախսերի հետ էր կապված, բայց այնպես է արվել, որ կրկեսը գրավիչ ու հետաքրքիր լինի ոչ միայն ներսից, այլև՝ դրսից»: Կրկեսում Կգործի Թանգարան և Ոչ Միայն… Կրկեսի նոր շենքում դերասանները կունենան առանձին զգեստների, կոշիկների, կեղծամների բաժիններ: Բացի դրանից, հենց կրկեսի շենքում էլ գործելու են ներկայացումների համար անհրաժեշտ հագուստները, կոշիկները կարելու արտադրամասեր: Կրկեսի կենդանիների համար նույնպես լինելու է առանձին տարածք՝ լվացվելու, չորանալու բոլոր հնարավորություններով: Կրկեսի շենքում գործելու է նաև թանգարան՝ նվիրված համաշխարհային և հայկական կրկեսի պատմությանը: Թանգարանում ցուցադրվելու են կրկեսային թեմաներով գեղանկարներ, քանդակներ, ինչես նաև կազմակերպվելու են ֆիլմերի ցուցադրություններ: Կրկեսային ներկայացումներից բացի այս շենքը նախատեսված է նաև սպորտային միջոցառումների և համերգային ծրագրերի համար. կահավորումը, աթոռները հարմարեցված են լինելու այդ բոլոր միջոցառումների համար: Երևանի պետական կրկեսն առավելագույնը 7 բալ սեյսմակայունություն ուներ, իսկ նորակառույց կրկեսի շենքը պատրաստ կլինի դիմակայել մինչև 9 բալ ուժգնությամբ երկրաշարժի, վստահեցնում են շինարարները:

Երևանի Արաբկիր վարչական շրջանն Աջափնյակին կապող զիփլայնն արդեն պատրաստ է, շինարարական աշխատանքներն ավարտվել են և մի քանի օրից արկածային տուրիզմի սիրահարները կարող են փորձարկել տարածաշրջանի ամենաերկար զիփլայնը, որը կառուցվել է Արաբկիր զբոսայգում իրականացվող «Ալտերէգո» նախագծի շրջանակում: Զիփլայնն ունի երկու ուղղություն. Արաբկիրից դեպի Աջափնյակ՝ երկարությունը 870 մ է, իսկ Աջափնյակից Արաբկիր՝ 650մ: Զիփլայնի բարձրությունը 90 մ է, որի մի հատվածն անցնում է Դավթաշենի կամրջի տակով: Ընդ որում, աշխարհում միակ զիփլայնն է, որն անցնում է կամրջի տակով: «Սովորաբար նախագծողները և ներդրողները խուսափում են նման նախագիծ իրականացնելուց, քանի որ կամուրջների հատվածում քամիների տարբեր ուղղությամբ հոսքեր կան, վտանգ կա, որ մարդը կարող է բարեհաջող տեղ չհասնել: Մենք այնպիսի տեխնիկական հնարավորություններով ենք կառուցել, որը թույլ կտա ցանկացած պահի կարգավորել արագությունը: Քամիների վարքն ու ուղղությունները ուսումնասիրել ենք, հանգիստ ենք, որ այս կամուրջը մեզ չի խանգարելու: Զիփլայնի կառուցման բուն շինարարությունը տևել է երկու ամիս», - նշեց «Ալտերէգո» ընկերության համահիմնադիր Ժիրայր Մուշեղյանը: Զիփլայնով թռիչքի արժեքը ոչ աշխատանքային օրերին կազմելու է 16.000 դրամ, աշխատանքային օրերին՝ 14.000 դրամ: Ատրակցիոնն ամբողջությամբ հարմարեցված է հենաշարժողական խնդիրներ ունեցողների համար, որոնց համար այլ սակագներ են գործելու: Զիփլայնի կառուցման համար ներդումները կազմել են 80 մլն դրամ, ևս 45-50 մլն դրամի ներդում էլ կիրականացվի հաջորդ տարի՝ «Արաբկիր» զբոսայգին Հայաստանի գրավիչ և նորարարական վայրերից մեկը դարձնելու համար: Զիփլայնով թռիչքից բացի Էքստրիմի սիրահարներն այստեղ հնարավորություն են ունենալու փորձել իրենց ուժերը ժայռամագլցման, սառցամագլցման մեջ, ինչպես նաև գործելու է լեռնային հեծանվուղի: «Լեռնային հեծանիվների ուղին այգին միացնելու է Բարեկամություն մետրոյի թունելին, մենք պետք է հսկենք այդ տարածքը, համապատասխան ցուցանակներ տեղադրենք և հեծանվորդների անվտանգությունն ապահովող բոլոր միջոցառումներն իրականացնենք»,- պատմում է Ժիրայր Մուշեղյանը: Այգում կլինեն նաև անվճար բացօթյա կինոթատրոն և գրադարաններ: Իսկ երեխաների համար խաղահրապարակներ, նկարչության համար հատուկ վայրեր: Արաբկիր վարչական շրջանի ղեկավարի խորհրդական Արամ Գրիգորյանի խոսքով՝ «Ալտերէգո» նախագծի առաջնային նպատակը ոչ միայն Երևանում, այլև Հայաստանում զբոսաշրջության զարգացումն է. «Վերջին 25 տարում այս այգում լուրջ ներդրումներ չեն արվել, գտնվում է անմխիթար վիճակում, և կարծում եմ, արդյունավետ համագործակցություն է «Ալտերէգո» ընկերության հետ, որին վարձակալությամբ է տրվել այգին: Աշխատանքների առաջին փուլն ավարտվել է, այստեղ արկածային տուրիզմի սիրահարների համար բազմաթիվ հետաքրքրություններ կլինեն՝ նպաստելով տուրիզմի զարգացմանը, որը մեր տնտեսության գերակա ճյուղերից մեկն է»: 3 հա տարածքով զբոսայգում իրականացվելու են նաև լուսավորության, կանաչապատման, ոռոգման համակարգերի, թեքահարթակների կառուցման աշխատանքեր:

Չինաստանում շուտով կավարտվի աշխարհի ամենաերկար և ամենաբարձր կախված ապակե կամուրջի շինարարությունը: Այն կտեղակայվի 300 մետր բարձրության վրա «Չժանցզյացզե ազգային զբոսայգում» (Zhangjiajie National Park): Ապակյա հատակ ունեցող «Չժանցզյացզե Գրանդ Քանյոն ապակե կամուրջ» (Zhangjiajie Grand Canyon Glass Bridge) անվանումը ստացած կամուրջի երկարությունը կկազմի 380 մետր, իսկ լայնությունը 6 մետր: Կարծես թե նմանատիպ քայլով Չինաստանը ձգտում է կառուցել աշխարհի 8-րդ հրաշալիքը և համալրել յուրօրինակ ճարտարապետական գլուխգործոցների շարքը, որոնք դուրս են մարդկային երևակայությունից: Ապակե կախված կամուրջը նախագծել է Իսրայելական «Հայմ Դոթան» (Haim Dotan) ճարտարապետական ընկերությունը: Ինչպես պնդում է կառուցապատող ընկերությունը, ապակյա կամուրջի վրա կարող են միաժամանակ գտնվել 800 այցելու: Բացի զբոսաշրջային յուրօրինակ զվարճալիք լինելուց, այս կամուրջը կդառնա նաև աշխարհի ամենաբարձր վայրը Բանջի Ջամփինգի համար, ինչպես նաև նորաձևության ցուցադրման յուրօրինակ հարթակ: Ըստ նախնական տվյաների՝ կամուրջի շինարարությունը կավարտվի արդեն հուլիսին, սակայն հանրության առջև պաշտոնական բացումը նախատեսված է ընթացիկ տարվա հոկտեմբերին:

Սոչիի Ադլերյան շրջանում «Երկնային Այգի» (Skypark) անվանումը կրող զբոսայգում բացվել է հետիոտնային համար նախատեսված 439 մետր երկարությամբ կախովի կամուրջ, որը ճանաչվել է աշխարհում ամենաերկարը: Հետիոտնային կամուրջը կառուցվել է 218 մետր բարձրությամբ լեռնային Մզիմտա գետի վրա: Ինչպես տեղեկացնում է «Երկնային Այգու» պաշտոնական կայքը, այս հավակնոտ նախագիծը մշակվել է Ռուսաստանի և Նոր Զելանդիայի ճարտարապետների համատեղ աշխատանքի արդյունքում: Նշենք նաև, որ նորաբաց կամուրջը նախատեսված է ոչ միայն զբոսանքի համար, այլև ցանկացողները կարող են 69 մետր երկարությամբ ռետինե ճոպանով ցատկել անդունդը: Նախագիծը իրականացնող միջազգային խումբը ղեկավարել է Էյ Ջեյ Հակկետը, ով հեղինակն է անդունդ նետվելու համար նախատեսված ռետինե ճոպանի: Ի դեպ, նախագծի մշակումը և շինարարական աշխատանքները տևել են 5 տարի: Նշենք նաև, որ կամուրջը կախված է 8 մետաղյա ճոպաններից, որոնցից յուրաքանչյուրը կարող է կրել 300 տոննա բեռ: Ինչպես ներկայացված է զբոսայգու պաշտոնական կայքում, կամուրջի շինարարության ժամանակ օգտագործվել է 740 տոննա մետաղ և 2 հազար խորանարդ բետոն: Բացի այդ կամուրջը կառուցված է անվտանգության բոլոր չափանիշներին համապատասխան. այն ընդունակ է դիմակայել 9 բալանոց երկրաշարժի, փոթորիկի, անձրևի, ձյան և այլն: Ըստ նախնական տվյալների` այս ամիս «Երկնային Այգում» նախատեսվում է շահագործման հանձնել ևս 2 նորություն` 170 մետր շառավղով աշխարհի ամենաբարձր ճոճանակը և թռիչք կիրճի մի կողմից մյուս կողմը 150 կիլոմետր ժամ արագությամբ: