Վերջերս Սադախլո-Բագրատաշեն տարածքում՝ Դեբեդ գետի վրա, մեկնարկեցին «Բարեկամություն» կամրջի շինարարական աշխատանքները, ինչի մասին ազդարարեց տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարությունը։ Ի՞նչ փուլում են այդ աշխատանքները։ «Ներկայումս իրականացվում են առաջին ափային հենարանի նախապատրաստական շերտի բետոնացման աշխատանքները, արևմտյան առաջին միջանկյալ հենարանի ցցային հիմքերի հորատման և բետոնացման, ինչպես նաև մոտեցման ճանապարհների հողային աշխատանքները:»,- տեղեկացանք «Ճանապարհային դեպարտամենտ» ՊՈԱԿ-ից։ Ըստ նախագծի նախատեսված է կառուցել երկու զուգահեռ կամուրջ, յուրաքանչյուրը՝ երկու երթևեկելի գոտիներով և մայթով: Կամուրջներն ունենալու են 5 թռիչք, յուրաքանչյուրը՝ 32մ երկարությամբ։ Մինչ հողային աշխատանքները կավարտվեն, փորձեցինք ճշտել թե կոնստրուկտիվ ի՞նչ լուծումներով է կառուցվելու կամուրջը և ի՞նչ նյութեր են օգտագործվելու։ «Ճանապարհի երթևեկելի մասը բաղկացած է լինելու ասֆալտբետոնե երկու շերտից։ Կոնստրուկտիվ տեսակետից կամուրջը իրականացվելու է նախալարված երկաթբետոնյա հեծաններով։ Կառույցի միջանկյալ հենարանների հիմքերը, ըստ նախագծի նախատեսված է իրականացնել ցցային հորատման և բետոնացման եղանակով։»,-պարզաբանեցին «Ճանապարհային դեպարտամենտ» ՊՈԱԿ-ից։ Արդյո՞ք նախատեսվող կամուրջն իր կառուցվածքով և շինարարական լուծումներով տարբերվելու է Հայաստանում մինչ այժմ կառուցված կամուրջներից։ «Նոր կամրջի շինարարությունը համատեղ ծրագիր է երկու երկրների՝ Հայաստանի Հանրապետության և Վրաստանի միջև։ Կամրջի նախագծման ընթացքում օգտագործվել է միջազգային լավագույն փորձը, ինչպես նաև համադրվել են երկու երկրների շինարարական նորմերն ու ստանդարտները, ինչը կապահովի բարձր որակական հատկանիշներ և տվյալ ենթակառուցվածքի բարձր կիրառությունը երկար տարիների ընթացքում:»,- տեղեկացրեցին «Ճանապարհային դեպարտամենտ» ՊՈԱԿ-ից։ Նշենք, որ կամուրջը համալրված է լինելու արտաքին լուսավորության և ջրահեռացման համակարգերով: Ըստ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարությանը՝ կամրջի շին աշխատանքների տեխնիկական հսկողությունն իրականացնում է Soosung Engineering Co., Ltd և Korea Consultants International Co., Ltd. (Կորեա) համատեղ գործող ընկերությունը։ Շինարարական աշխատանքները պետք է ավարտվեն 12 ամսում: Այլ կերպ ասած՝ 2022թ-ի ապրիլին կամուրջը պետք է շահագործման հանձնվի։ Կամրջի կառուցման աշխատանքները ֆինանսավորվում են Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկի (ՎԶԵԲ)‚ Հայաստանի և Վրաստանի կառավարությունների կողմից, համակարգվում՝ հայ-վրացական միջկառավարական համատեղ հանձնաժողովի կողմից: - Ըստ տարբեր խոսակցությունների, կամրջի շինարարական աշխատանքները ուշ են սկսվել՝ ինչո՞վ է դա պայմանավորված։ - Վարկային համաձայնագիրը կնքվել է 2014թ-ի դեկտեմբերի վերջին։ Համաձայնագրի վերջնաժամկետը 2022թ-ի մայիսի վերջին է։ Նախագծային աշխատանքների պաշտոնական մեկնարկը տրվել է 2018թ-ի նոյեմբերի 30-ին։ Նոր կամրջի շինարարությունը երկու երկրների միջև համատեղ ծրագիր է, ինչը բնականաբար ունի իր առանձնահատկությունները։ Վրաստանում՝ դաշտը կարգավորող օրենսդրական փոփոխություններ են տեղի ունեցել, ինչը որոշակիորեն երկարաձգել է գործընթացը, բացի այդ, մի կողմից 2020թ-ը համավարակով պայմանավորված կարանտինային տարի էր, մյուս կողմից՝ Հայաստանոմ պատերազմական իրավիճակ էր։ Այս բոլորը միասին որոշակիորեն անդրադարձել է ծրագրի ժամկետների վրա,- տեղեկացրեցին «Ճանապարհային դեպարտամենտ» ՊՈԱԿ-ից։ Հիշեցնենք, որ մենք 2018թ-ի փետրվարի 15-ին անդրադարձել էինք «Բարեկամություն» կամրջի կառուցմանը, որի համար Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկի էլեկտրոնային հարթակի միջոցով իրականացվել էր «Բագրատաշենի կամրջի նախագծում և շինարարություն» միջազգային մրցույթը՝ մասնակցել էին 7 կազմակերպություն, որոնցից 3-ը որակավորվել էին և անցել մրցութային հաջորդ փուլ: Ի վերջո, միջազգային մրցույթում հաղթող է ճանանչվել իրանական «Ariana Tunnel Dam Co.» շինարարական ընկերությունը, որը շահագործումից հետո դեռ երկու տարի էլ երաշխիքային սպասարկում է ապահովելու. կամրջի ասֆալտը վնասվի, թե անձրևաջրերի հեռացման համակարգը խափանվի՝ նորոգելու են իրենց հաշվին:

Հայաստանի և Վրաստանի դարավոր բարեկամական կապը հաստատվելու է նոր «Բարեկամություն» կամրջի կառուցմամբ: Այն կառուցվելու է Բագրատաշեն-Սադախլո անցման կետի տարածքում` Դեբետ գետի վրա: Այս հետաքրքիր ծրագրի հիմքը դրվել է դեռևս 2012թ-ի նոյեմբերի 23-ին՝ «Հյուսիսային միջանցքի արդիականացման ծրագրի» շրջանակում: «Բարեկամություն» կամրջի կառուցման նպատակով ստորագրվել է վարկային համաձայնագիր Հայաստանի Կառավարության ու «Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկի» միջև: Ծրագիրն իրականացվելու է Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկի (ՎԶԵԲ) վարկային միջոցներով: Նշենք, որ կամրջի կառուցման աշխատանքները համակարգում է հայ-վրացական միջկառավարական համատեղ հանձնաժողովը: Այս տարվա հունվարի 15-ին ՀՀ Տրանսպորտի, կապի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարարությունում ստորագրվել է Բագրատաշենի կամրջի նախագծման և շինարարության պայմանագիրը: Հիշեցնենք, որ հայկական կողմից այն վավերացրել է նախարար Վահան Մարտիրոսյանը, իսկ իրանական կողմից «Ariana Tunnel Dam Co.» ընկերության նախագահ Ալի Մուսավին։ «Այս մրցույթի հաղթանակը առաջին քայլը համարենք և հուսանք, որ իրանական ընկերությունները հետագայում ևս կմասնակցեն Հայաստանում իրականացվող նախագծերին, ներդրումային ծրագրերին, մասնավորապես՝ Հյուսիս-հարավ ճանապարհային միջանցքի ներդրումային ծրագրի հարավային հատվածում նախատեսվող թունելների շինարարությանը»,- անրադառնալով այս ծրագրին նշել է Վահան Մարտիրոսյանը։ Բնականաբար իրանական «Ariana Tunnel Dam Co.» ընկերությունը պատահականության սկզբունքով չէ ընտրվել: Այդ նպատակով էլ շինարարության մեջ ընգրկված բոլոր կողմերն էլ շատ բծախնդիր են մոտեցել հարցին: Նկատենք, որ «Բարեկամություն» կամրջի կառուցման համար Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկի էլեկտրոնային հարթակի միջոցով իրականացվել է «Բագրատաշենի կամրջի նախագծում և շինարարություն» միջազգային մրցույթը, որին մասնակցել են 7 կազմակերպություն, որոնցից 3-ը որակավորվել են և անցել մրցույթային հաջորդ փուլ: Ի վերջո միջազգային մրցույթում հաղթող է ճանաչվել իրանական «Ariana Tunnel Dam Co.» շինարարական ընկերությունը՝ 7,393,347.95 եվրո գնային առաջարկով: Եվ այսպես հայտնի է այն ընկերությունը, որը պետք է իրականացնի «Բարեկամություն» կամրջի շինարարությունը, կա վավերացված պայմանագիր, մնում է հասկանալ թե աշխատանքներն այս պահին ինչ՞ փուլում են գտնվում: Տրանսպորտի, կապի և տեղակատվական տեխնոլոգիանների նախարարությունից փորձեցինք ճշտել հետևյալ հարցերը: Առաջինը՝ «Բարեկամության» կամրջի կառուցման նախագծի իրականացմամբ հին կամուրջը պահպանվում՞ է թե ոչ և եթե այո, ապա որ՞ մասում է կառուցվելու նորը, երկրորդ՝ ինչպիսի՞ կոնստրուկտիվ լուծում է ունենալու նոր կամուրջը և ինչքա՞ն է լինելու կամրջի թռիչքը, երրորդ՝ երթևեկության քանի՞ գոտի է լինելու և ինչքա՞ն է նրանց լայնությունը, չորրորդ՝ ինչքա՞ն է կամրջի բարձրությունը գետի մակարդակից և հինգերորդ՝ ինչ՞ ժամկետներում է ավարտվելու շինարարությունը: «Նոր կամրջային անցման կառուցումից հետո հին կամուրջը նախատեսվում է պահպանել: Նոր կամուրջը կառուցվելու է հնի ձախ կողմում: Նախատեսվող կամուրջը գտնվում է նախագծման փուլում: Նախատեսվում է իրականացնել յուրաքանչյուր ուղղությամբ առանձին կամրջային անցումներ, որոնցից յուրաքանչյուրը բաղկացած կլինի մոտ 160 մ երկարությամբ հինգ թռիչքով (5x32) հիմնական կամրջից և մոտ 56մ երկարությամբ երկու թռիչքով (28+28) ուղեայցից: Յուրաքանչյուր կառուցվածք կունենա երթևեկելի մաս 8.6մ լայնությամբ` երթևեկության երկու գոտիներով, մայթեր՝ դրսի կողմերից 1.5մ և միջնամասում 0.75մ լայնություններով: Մեկ կամրջի ընդհանուր լայնությունը կլինի 12.45մ: Ըստ նախնական ուսումնասիրության արդյունքների՝ նոր կամրջի բարձրությունը գետի մակարդակից կլինի մոտ 14մ: Շինարարական աշխատանքները նախատեսվում է ավարտել 2020թ-ին»,- տեղեկացրին տրանսպորտի կապի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարարությունից: Ծրագիրն առավել հետաքրքիր է նաև նրանով, որ հին կառույցը համադրվելու է նորով, կամ ավելի ճիշտ է ասել, հինը պահպանելով կառուցվելու է նոր կամուրջ: Այսպիսով պահպանելով և ամրացնելով հին կամուրջը, այն նորի հետ կարող է ծառայել որպես ալտերնատիվ ճանապարհ խցանումների ժամանակ՝ տարբեր պատվիրակությունների արագ երթևեկության համար:

Շվեյցարական Ցերմատ (Zermatt) քաղաքի մոտակայքում բացվել է աշխարհի ամենաերկար՝ հետիոտնային կախովի կամուրջը, որի երկարությունը գրեթե կես կիլոմետր է։ Այն կոչվում է «Եվրոպական» (Europe Bridge) և ձգվում է Գրաբենգուֆեր (Grabengufer) կիրճի վրայով մինչև 85 մետր բարձրության վրա։ Կամուրջը պահող երկու ճոպանների ծանրությունը գրեթե 8 տոննա է, իսկ կամուրջի լայնությունը 65 սանտիմետր։ Ցերմատի զբոսաշրջության խորհուրդը պնդում է, որ դա աշխարհի ամենաերկար հետիոտնային կախովի կամուրջն է, չնայած՝ ոչ ամենաբարձրը։ Ավստրիայում գտնվող Ռոյտեի 405 մետր երկարությամբ կամրջի բարձրությունը 110 մետր է։ Այս կամուրջը կառուցվել է 10 շաբաթվա ընթացքում և փոխարինում է նախկին կամուրջին, որը ավերվել էր ժայռերից քարաթափման հետևանքով:

Այսօր նորագույն տեխնոլոգիաները հասել են զարգացման բավական բարձր մակարդակի և ընդգրկվել կյանքի յուրաքանչյուր ոլորտում: Տեխնոլոգիական զարգացումից և նորարարություններից անմասն չի մնացել նաև շինարարությունը: Եթե աշխարհահռչակ ճարտարապետ Անտոնիո Գաուդիին որևէ մեկն ասեր, որ իր գլուխգործոց «Սագրադա Ֆամիլիայի» շինարարությունն ավարտվելու է 3D տպիչների օգնությամբ, նա երևի կծիծաղեր: Սակայն փաստն այն է, որ այս նորագույն գործիքները բավականին հաջողությամբ ներդրվել են ժամանակակից շինարարության մեջ: 3D տպիչների օգնությամբ նախագծողները ստեղծել են հատուկ «հովացնող աղյուսներ» բնակարանների ներքին և արտաքին հարդարման համար, չինացի կառուցապատողներն արդեն հասցրել են 3D տպագրված 5 հարկանի բնակելի շենք և 110 քառակուսի մետր մակերեսով առանձնատուն կառուցել , իսկ ամերիկացի ճարտարապետ Ադամ Կուշներն էլ ծրագրում է մի ամբողջ 3D տպագրված կալվածք կառուցել: Սակայն տեխնոլոգիական զարգացումը շարունակում է առաջ գնալ, և այսքանով, թերևս, ոչինչ ավարտված չէ: Օրերս նիդեռլանդական «Հեյջմանս» (Heijmans) նորարական շինարարական ընկերությունը հայտարարել է 3D տպագրված հետիոտն կամուրջ կառուցելու նախագծի մասին: Ի դեպ, նշենք, որ հենց Նիդեռլանդներում է կառուցվել աշխարհի առաջին 3D տպագրված տունը, որի շինարարության ընթացքում այս ընկերությունն իր ակտիվ մասնակցությունն է ունեցել: Նորագույն կամուրջի նախագծի շուրջ այսօր աշխատում են Նիդեռլանդական 3 խոշորագույն և հայտնի ընկերություններ՝ «Հեյջմանս» նորարական շինարարական ընկերությունը, Յորիս Լարմանի (Joris Laarman) դիզայներական ընկերությունը և «ԷմԷքս3Դե» (MX3D) 3D տպիչներ նախագծող ընկերությունը: Պողպատյա հետիոտն կամուրջը, որը պետք է անցնի Նիդերլանդների մայրաքաղաքի ջրանցքներից մեկի վրայով, կպատրաստվի MX3D Metal հատուկ ռոբոտացված ձեռքի օգնությամբ: Գործնականում այս տեսակի ռոբոտը ղեկավարում է եռակցման գործընթացն ու մետաղի շարունակական մատակարարումը համատեղող սարքավորումը: Այսպիսով կամուրջը կկառուցվի հալեցրած մետաղի փոքր կաթիլներով` շարունակական զոդման միջոցով: Նման եղանակով ստացվող կառույցն ավելի ամուր է, քան առանձին մետաղյա կոնստրուկցիաներով կառուցվածը: Նախագծի հեղինակները համոզված են, որ այս նոր կամուրջը կարող է որոշակի փոփոխություններ մտցնել շինարարության կազմակերպման ավանդական ձևի մեջ: Բոլորին էլ արդեն հայտնի է, որ շինարարության այս տարբերակն առավել մատչելի է, օգտագործում է քիչ շինանյութ և առաջացնում է նվազագույն քանակությամբ շինարարական թափոններ: Բացի այդ «Հեյջմանս» ընկերության նորարական կառավարիչ Յուր վան դեր Վենը (Jurre van der Ven) պնդում է, որ շինարարության այս տարբերակը հնարավորություն կտա միաձուլել ծրագրի նախագծման և շինարարության փուլերը: Եթե ավանդական շինարարության ժամանակ ճարտարապետը ինչ-որ նախագիծ էր ներկայացնում, այնուհետև շինարարը կառուցում էր այն ինչ ինքն է պատկերացնում, ապա շինարարության 3D տպագրության ժամանակ այս 2 գործընթացները միաձուլվում են և ստացված արդյունքն էլ ավելի կատարյալ է լինում: Հետիոտն կամուրջի նախագծման աշխատանքներն իրականացնող դիզայներ Յորիս Լարմանն էլ պնդում է, որ այս ծրագիրը հնի և նորի յուրօրինակ համադրություն է լինելու, քանի որ նորարական կամուրջը կառուցվելու է Ամստերդամի հնագույն ջրանցքներից մեկի վրա: Կամուրջի շինարարության սկիզբը նախատեսված է այս տարվա սեպտեմբերի 15-ին: Հեղինակները պատրաստակամ են գործընթացը դարձնել հանրային, որպեսզի բոլորը կարողանան տեսնել՝ ինչպես է կերտվում ապագայի շինարարությունը: Աղբյուրներ՝ www.inhabitat.com; www.heijmans.nl

Չինաստանում շուտով կավարտվի աշխարհի ամենաերկար և ամենաբարձր կախված ապակե կամուրջի շինարարությունը: Այն կտեղակայվի 300 մետր բարձրության վրա «Չժանցզյացզե ազգային զբոսայգում» (Zhangjiajie National Park): Ապակյա հատակ ունեցող «Չժանցզյացզե Գրանդ Քանյոն ապակե կամուրջ» (Zhangjiajie Grand Canyon Glass Bridge) անվանումը ստացած կամուրջի երկարությունը կկազմի 380 մետր, իսկ լայնությունը 6 մետր: Կարծես թե նմանատիպ քայլով Չինաստանը ձգտում է կառուցել աշխարհի 8-րդ հրաշալիքը և համալրել յուրօրինակ ճարտարապետական գլուխգործոցների շարքը, որոնք դուրս են մարդկային երևակայությունից: Ապակե կախված կամուրջը նախագծել է Իսրայելական «Հայմ Դոթան» (Haim Dotan) ճարտարապետական ընկերությունը: Ինչպես պնդում է կառուցապատող ընկերությունը, ապակյա կամուրջի վրա կարող են միաժամանակ գտնվել 800 այցելու: Բացի զբոսաշրջային յուրօրինակ զվարճալիք լինելուց, այս կամուրջը կդառնա նաև աշխարհի ամենաբարձր վայրը Բանջի Ջամփինգի համար, ինչպես նաև նորաձևության ցուցադրման յուրօրինակ հարթակ: Ըստ նախնական տվյաների՝ կամուրջի շինարարությունը կավարտվի արդեն հուլիսին, սակայն հանրության առջև պաշտոնական բացումը նախատեսված է ընթացիկ տարվա հոկտեմբերին: