Մոսկվայում կառուցվող առաջնորդանիստ եկեղեցու և հսկայական եկեղեցական համալիրի շինարարությունը մոտենում է ավարտին: Մարտի 10-ին Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում տեղի ունեցած հանդիպման ժամանակ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ Գարեգին Բ-ն և Ռուսաստանի հայոց թեմի թեմական խորհրդի ատենապետ Արթուր Չիլինգարովը հայտարարել են, որ եկեղեցու բացման հանդիսավոր արարողությունը տեղի կունենա 2012 թ-ի վերջին, տեղեկացնում է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի մամլո կենտրոնը: Հայկական եկեղեցու շինարարության համար նախատեսված հողակտորը, Օլիմպիական պողոտային հարող շրջանում, Ռուսաստանի իշխանությունների կողմից տրամադրվել է դեռևս 1996 թ-ին: Եկեղեցու շինարարությունը նախատեսվում էր ավարտել 2001 թ-ին, սակայն շինարարությունը որոշ պատճառներով սառեցվեց մինչև 2006 թ-ը, իսկ վերսկսվելուց հետո տևում է մինչ օրս: Եկեղեցական համալիրի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 13.2 հազար քառակուսի մետր: Տաճարի բարձրությունը 50 մետր է, իսկ գմբեթի տրամագիծը 21 մետր: Գլխավոր խաչի բարձրությունը կազմում է 7 մետր, իսկ մյուս 5 խաչերի բարձրությունը կազմում է 4 - ական մետր: Եկեղեցու պատերի վրա ընդհանուր առմամբ պատկերված է 72 խաչ: Եկեղեցական համալիրը ներառում է մայր տաճար, «Սուրբ Խաչ» փոքրիկ եկեղեցի, կրթամշակութային և ադմինիստրատիվ մասնաճյուղեր, հանդիսությունների սրահ և թանգարան: Ի դեպ, նմանատիպ համալիր, որը ներառում է մայր տաճար և կրթական կենտրոն, բացի Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնից, աշխարհի որև է այլ անկյունում չկա: Նշենք, որ եկեղեցու ճարտարապետն է Արտակ Ղուլյանը, իսկ համալիրը կառուցվում է բացառապես հայ և ռուս մեկենասների նվիրատվությունների շնորհիվ:

Ինչպես տեղեկացնում է Комсомольская Правда պարբերականի ուկրաինական հրատարակչությունը, Ուկրաինայի մայրաքաղաք Կիևում տեղի հայկական համայնքի ջանքերով կկառուցվի հայկական եկեղեցի: Եկեղեցու նախագիծն արդեն պատրաստ է, իսկ շինարարությունը նախատեսվում է սկսել արդեն այս տարվա գարնանը՝ մարտ ամսին, և ավարտել 2015 թ-ին: Ըստ նախագծի՝ եկեղեցու բարձրությունը կլինի 40 մետր, իսկ ընդհանուր մակերեսը հազար քառակուսի մետր: Հայկական համայնքը սկզբում ցանկացել է, որ մայր տաճարը կառուցվի քաղաքի պատմական Պոդոլ թաղամասում, սակայն այստեղ հողի ձեռքբերման խնդիրներ են առաջացել: Արդյունքում եկեղեցին կտեղակայվի քաղաքի ծայրամասային Խարկովյան թաղամասում: Այստեղ եկեղեցուց բացի կկառուցվեն նաև հայկական կրթօջախ և մշակութային կենտրոն, այն կդառնա Ուկրաինայում հայկական առաքելական եկեղեցու թեմը: Կենտրոնական տաճարի համար Հայաստանից Ուկրաինա կտեղափոխվեն 16 խաչքարեր: Նշենք, որ եկեղեցին կկառուցվի բացառապես տեղի հայկական համայնքի ֆինանսական միջոցների հաշվին, իսկ քաղաքային բյուջեյից գումարներ չեն հատկացվի: Համեմատության կարգով նշենք, որ, ըստ նախագծի, Ուկրաինայում կառուցվող «Քրիստոսի Հարության տաճարը Կիևում» (собор Воскресения Христова в Киеве) կունենա 120 մետր բարձրություն՝ չհաշված գագաթի խաչը: Մոսկվայում «Քրիստոսի Փրկչի տաճարի» բարձրությունը կազմում է 105 մետր՝ ներառյալ գմբեթն ու խաչը, իսկ ռուսական մայրաքաղաքի Տրիֆոնովյան փողոցում կառուցվող հայկական եկեղեցու բարձրությունը կկազմի 50 մետր՝ չհաշված գմբեթին տեղակայվելիք խաչը:

Իրաքի հյուսիսում գտնվող Քրդստանի ինքնավար մարզ այցի շրջանակներում Հայ Առաքելական եկեղեցու Իրաքյան թեմի առաջնորդ, արքեպիսկոպոս Ավագ Ասատուրյանը ծանոթացել է Դուհոք գավառի Հավրեսկ բնակավայրում նոր եկեղեցու շինարարության գործընթացին, գրում է The Armenian Weekly-ն: Հայկական եկեղեցու շինարարությունը ծրագրվում է ավարտել 2012 թվականի սկզբին: Հավրեսկում նոր եկեղեցու կառուցման անհրաժեշտությունը ծագել է 2003թ-ին Իրաքյան պատերազմի սկսվելուց հետո, երբ հայերի մեծամասնությունը Բաղդադից և այլ քաղաքներից տեղափոխվեց երկրի հյուսիսային, ավելի անվտանգ շրջաններ: Եկեղեցու շինարարությունը ֆինանսավորում են Գերմանիայի և Շվեյցարիայի Եկեղեցական Ասոցիացիաները: Ինչպես հաղորդում է աղբյուրը, միջոցների սակավության պատճառով եկեղեցու տեսքը բավականին տարբերվում է հայկական ճարտարապետական ոճից: Նախքան 2003թ-ը պատերազմը, իրաքյան հայերի թիվը կազմում էր 22-25 հազար, որից 15-17 հազարը բնակվում էին Բաղդադում, մնացածը` հիմնականում Բասրայում, Մոսուլում, Քիրքուքում և հյուսիսային սահմանամերձ Զախոյում: Բոլոր նշված համայնքներում գործում էին հայկական դպրոցներ, կրթական, սպորտային, մշակութային և բարեգործական կազմակերպություններ: Իրաքյան հայերը ներկայացված են լուսավորչական և կաթոլիկ համայնքներով: ՀԱԵ Իրաքյան թեմը ենթարկվում է Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնին և 9 եկեղեցի ունի, որոնցից ամենամեծը՝ Սբ. Գրիգոր Լուսավորչի եկեղեցին է Բաղդադում: Բացի դրանից, Բաղդադում գործում են ևս հինգ հայկական եկեղեցիներ: Քրիստոնյաները կազմում են Իրաքի բնակչության 3 տոկոսը:

Ինչպես հայտնում է թուրքական Huberturk-ը, Դիարբեքիրում իրականացվում են հայկական Սուրբ Կիրակոս եկեղեցու վերանորոգման աշխատանքները: Նախագիծը գնահատվում է $ 2,5 մլն և ֆինանսավորվում է «Սուրբ Կիրակոս» հիմնադրամի կողմից: Հիմնադրամը, որը գլխավորում է Թեքին Փափուչյանը, հիմնականում ֆինանսավորվում է դիարբեքիրցի հայերի կողմից: Աշխատանքները նախատեսված են ավարտին հասցնել 2011 թվականին: Նախատեսվում է նաև եկեղեցու վրա խաչ տեղադրել և տարեկան երկու անգամ պատարագ իրակացնել: Ցավալին այն է, որ քաղաքում այժմ միայն 8-10 հայ ընտանիք են ապրում, թեև 50 տարի առաջ Դիարբեքիրում մոտ 1000 ապրող հայ կար: Ըստ քաղաքի իշխանությունների արձանագրությունների, եկեղեցին կառուցվել է XV դարում: Հետաքրքիր է, որ կայծակից հին զանգակատան ավերումից հետո, 1913 թվականին, շինարար-ճարտարապետ Դավիթ Խըզարճյանը կառուցեց նոր՝ սլացիկ գոթական ոճի զանգակատուն, որը շատ ավելի բարձր և գեղեցիկ էր, քան հինը: Սակայն շուտով՝ տխրահռչակ 1915 թվականին, այն ավերվեց թուրքական հրետանու կողմից: Ներկայումս Դիարբեքիրը, որը կառուցվել է Մեծ Հայքի նախկին մայրաքաղաքներից մեկի՝ Տիգրանակերտի տեղում, ոչ պաշտոնապես համարվում է Թուրքական Քուրդիստանի մայրաքաղաքը...