Կալիֆորնիական Մոխավե անապատում շահագործման է հանձնվել աշխարհի խոշորագույն արևային «Իվանպահ» (Ivanpah Solar Electric Generating System) ջերմաէլեկտրակայանը: Արևային ջերմաէլեկտրակայանի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 14 մլն քառակուսի մետր, իսկ հզորությունը` 392 մեգավատ, ինչը բավական է, որպեսզի էլեկտրաէներգիայով ապահովվեն 140 հազար բնակարաններ և տարեկան տնտեսվի 400 հազար տոննա ածխաթթու գազի արտանետում: Այսօր այս կառույցը խոշորագույնն է իր տեսակի մեջ, ինչպես չափսերի, այնպես էլ հզորության տեսանկյունից: Աշխարհի խոշորագույն արևային ՋԷԿ-ը կառուցվել է 4 ընկերությունների համագործակցության արդյունքում՝ «ԲրայթՍորս» (BrightSource), «Բեչթել» (Bechtel), «ԷնԱրՋի Էներջի» (NRG Energy) և Google ընկերությունների: «Իվանպահ» արևային ջերմաէլեկտրակայանը կազմված է 300 հազար արևային հայելիներից, այլ կերպ ասած հելիոստատներից, որոնց կենտրոնում վեր են խոյանում 140 մետր բարձրությամբ 3 աշտարակները: Արևային էներգիան, անդրադառնալով հայելիներից, ջերմացնում է աշտարակներում գտնվող ջուրը: Արդյունքում արտադրված գոլորշին աշխատեցնում է տուրբինները, որի արդյունքում արտադրվում է էլեկտրաէներգիա՝ ինչպես ջերմաէլեկտրակայաններում: Առաջին աշխատող աշտարակի արտադրած էներգիան կվաճառվի California’s Pacific Gas and Electric ընկերությանը: Այս ընկերությանը կմատակարարվի նաև 3-րդ աշտարակի արտադրած էլեկտրաէներգիան, որը կսկսի գործել արդեն մի քանի ամսից: Մոտ ապագայում շահագործման հանձնվելիք 2-րդ աշտարակի արտադրած էլեկտրաէներգիան կվաճառվի «Հյուսիսային Կալիֆորնիա Էդիսոն» (Southern California Edison) ընկերությանը: Աշխարհի խոշորագույն ՋԷԿ-ի շինարարությունը սկսվել է 2010 թ-ին: Անցած տարի մենք հաղորդել էինք, որ արդեն նշմարվում է նախագծի ավարտը: Այս տարվա մարտին առաջին անգամ ստուգվել է էլեկտրակայանի աշխատունակությունը: Իսկ արդեն սեպտեմբերի 24-ին առաջին անգամ արտադրված էներգիան մատակարարվել է դեպի էլեկտրացանց: Նշենք, որ այս նախագիծը ևս հանրության կողմից միաձայն չի ընդունվել, և եղել են բազմաթիվ քննադատողներ: Ոմանց հուզում է այն հարցը՝ ինչու օգտագործել ջուր, այլ ոչ թե՝ ֆոտոգալվանային բջիջներ: Ոմանց էլ անհանգստացնում է ջերմաէլեկտրակայանի ազդեցությունը բնության վրա, մասնավորապես՝ ինչպես կազդի այն անապատային կրիաների հետագա սերնդի վրա:

Մեծ Բրիտանիայում շահագործման է հանձնվել «Լոնդոն Ըրրեյ» (London Array) անվանումը ստացած աշխարհի խոշորագույն քամու էլեկտրակայանը: Ըստ նախնական տվյալների՝ «Քամու Ագարակը» բաղկացած կլինի 175 տուրբիններից, որոնք կտեղակայվեն Թեմզա գետի դելտայի վրա և կապահովեն էլեկտրականությամբ Էսսեքսից (Essex) Մարգեյթ (Margate) ընկած տարածքը: Այսօր ավարտված է ծրագրի առաջին փուլը և շահագործման է հանձնված 141 տուրբին: Նշենք, որ ծրագրի սեփականատերերն են 3 ընկերություններ՝ «Դոնգ Էներջի» (Dong Energy), «Մասդար» (Masdar) և «ԻՕԷն» (EON): 2011 թ-ին Լոնդոնը դարձավ աշխարհի խոշորագույն «արևային կամուրջի» տունը, երբ «Բլեքֆրեյրս» (Blackfriars) կայարանում սկսվեց այդ կամուրջի շինարարությունը, իսկ այսօր Լոնդոնն արդեն նաև աշխարհի խոշորագույն «Քամու Ագարակի» հայրենիքն է: Այլընտրանքային այս էլեկտրակայանի շինարարությունը սկսվել է 2011 մարտին, երբ «Սիմենս» (Siemens) ընկերությունը տեղադրեց իր առաջին տուրբինը 3,6 մեգավատ հզորությամբ: Ծրագրի հաջորդ փուլի ժամանակ նախատեսվում է տեղադրել ևս 34 տուրբին: Ըստ նախնական տվյալների՝ առաջին փուլի շահագործումից հետո «Քամու Ագարակը» էլեկտրականությամբ կապահովի տարեկան 500 հազար տներ, ինչը հնարավորություն կտա տարեկան 925 հազար տոննայով կրճատել մթնոլորտ արտանետվող ածխաթթու գազի ծավալները: Բացի այն, որ «Լոնդոն Ըրրեյ»-ը իր տեսակի մեջ ճանաչվել է խոշորագույնն աշխարհում, սեփականատերերից «Դոնգ Էներջի» ընկերությունը նաև նպատակ ունի կրճատել մեծամասշտաբ քամու էլեկտրակայանների ծախսերը: Մասնավորապես, ընկերությունը մտադիր է մինչև 2020 թ-ը իրականացնել մի շարք ծրագրեր, որոնք հնարավորություն կտան 1 մեգավատ ժամ էներգիան արտադրել 152 ԱՄՆ դոլարով:

Այն, որ աշխարհի խոշորագույն նավթային պահուստներն ունեցող Մերձավոր Արևելքը սկսել է նախապատվություն տալ էներգիայի վերականգնվող աղբյուրներին, կարող է անիմաստ թվալ, սակայն փաստն այն է, որ անցած ամիս Արաբական Միացյալ Էմիրությունների նախագահ շեյխ Խալիֆա բեն Զայեդ ալ Նահայանը (Sheikh Khalifa bin Zayed Al Nahyan) պաշտոնապես բացել է աշխարհի խոշորագույն «Կենտրոնացված արևային էներգիայի էլեկտրակայանը» (concentrated solar power plant (CSP))` «Շամս 1»-ը (Shams 1): Նոր էլեկտրակայանը, որի բյուջեն կազմել է 600 մլն ԱՄՆ դոլար և որի կառուցման համար անհրաժեշտ է եղել 3 տարի, նախագծել է «Շամս» էներգետիկ ընկերությունը (Shams Power Company): «Շամս 1» էլեկտրակայանի մակերեսը կազմում է 2.5 մլն քառակուսի մետրը, ինչը համարժեք է 285 ֆուտբոլային դաշտերի համագումարին: Ինչպես պնդում է էլեկտրակայանի սեփականատեր «Մասդար» (Masdar) ընկերությունը, վերջինս այնքան էներգիա կարտադրի, որը կբավարարի 20 հազար տների էլեկտրականության պահանջները: Բացի այդ, ըստ նախնական տվյալների՝ այս էլեկտրակայանը կկասեցնի տարեկան 175 հազար տոննա ածխաթթու գազի արտանետումը, ինչը համարժեք է 1.5 մլն ծառ տնկելուն, կամ էլ 15 հազար ավտոմեքենա շահագործումից հանելուն: Չնայած Աբու-Դաբին հսկայական ներդրումներ է կատարել այս նախագծում, այնուամենայնիվ «Շամս» էներգետիկ ընկերության ղեկավարները համոզված են, որ երկրի վերականգնվող էներգիայի հիմնական չափաբաժինը կպատկանի արևային ֆոտոէլեկտրիկ համակարգերին, քանի որ դրանք ավելի մատչելի են և շինարարության համար ավելի կարճ ժամանակ է պահանջվում: Բացի այդ այն նաև լայն աշխարհագրական տեղակայման ընտրություն ունի, քանի որ կարելի է կառուցել տարբեր վայրերում: Բնապահպանության տեսանկյունից իհարկե շատ լավ է, որ նավթային պաշարներով այդքան հարուստ տարածաշրջանը ավելացնում է իր վերականգնվող էներգիայի պոտենցիալը: «Մասդար» ընկերության գործադիր տնօրեն Սուլթան Ահմեդ Ալ Ջաբերի (Sultan Ahmed Al Jaber) խոսքերով, Մերձավոր Արևելքը կանգնած է վերականգնվող էներգիայի աղբյուրների ոլորտում խոշորագույն ներդրումներ կատարելու շեմին, իսկ «Շամս 1» նախագիծը ապացուցում է արևային էլեկտրակայանների տնտեսական և բնապահպանական առավելությունները:

Բարձրահարկ շենքերի ապամոնտաժումն աղմկոտ և կեղտոտ գործընթաց է, որի ժամանակ մեծ քանակությամբ փոշի է արտանետվում մթնոլորտ, իսկ ապամոնտաժված շինանյութը կրկնակի օգտագործման ենթական չէ: Վերջերս ճապոնական «Թայսեյ» (Taisei) կորպորացիան մշակել է երկնաքերերի ապամոնտաժման նորագույն մեթոդ, որը ոչ միայն հնարավորություն է տալիս պահպանել և կրկնակի օգտագործել ապամոնտաժված շինանյութը, այլև անհրաժեշտ էլեկտրաէներգիա է արտադրում: «Էկոլոգիական վերարտադրող համակարգ» (Ecological Reproduction System (Tecorep)) անվանումը ստացած մեթոդը երկնաքերերի ապամոնտաժումն իրականացնում է բեռների իջեցնելուց էներգիա արտադրող վերամբարձ կռունկի և հսկայական դոմկրատների օգնությամբ: Այսօր ամբողջ աշխարհում երկնաքերերի ապամոնտաժման համար կիրառվում են այնպիսի մեթոդներ, ինչպիսիքն են՝ քանդման գնդերը, պայթուցիկ նյութերը և հիդրոմուրճերը: Սակայն հարկ է նշել, որ այս բոլոր մեթոդները ոչ միայն աղմկոտ են, այլև ավերիչ և վատնող: Իսկ ճապոնացիների կողմից առաջարկված նորագույն մեթոդը ոչ միայն անաղմուկ է, այլև էկոլոգիապես մաքուր: Բարձրահարկ շենքերի ապամոնտաժման նորագույն մեթոդը այսպես է աշխատում: Նախ՝ շենքից հանվում է հնարավոր ամեն ինչ: Այնուհետև ապամոնտաժվում է հիմնասյուները և բետոնե հատակը, իսկ շինանյութը բեռների իջեցնելուց էներգիա արտադրող կռունկի միջոցով իջեցվում է ներքև: Հարկը անսասան պահելու համար օգտագործվում է հսկայական դոմկրատներ, որոնք հանվում են միայն այն ժամանակ, երբ տվյալ հարկից ապամոտաժվում են կառուցվածքային բոլոր մասերը: Դոմկրատներ հանելուց հետո հարկը վերանում է: Ապամոնտաժման ամբողջ գործընթացի ժամանակ շենքն ունենում է միևնույն արտաքին տեսքը, տանիքը մնում է իր տեղում և միայն հետզհետե հարկերն են պակասում: Ըստ նախնական տվյալների՝ շենքերի ապամոնտաժման նորագույն մեթոդը ավանդականների համեմատությամբ 90 տոկոսով կրճատում է շրջակա միջավայր արտանետված փոշու քանակը: Սակայն այս մեթոդի հիմնական առավելությունն այն է, որ «Էկոլոգիական վերարտադրող համակարգը» ողջ գործընթացի ժամանակ օգտագործում է վերականգնվող էներգիայի աղբյուրը, ինչն էլ հնարավորություն է տալիս 85 տոկոսով կրճատել մթնոլորտ արտանետված ածխաթթու գազի քանակը:

Բոլորս իհարկե լսել ենք շենքի սնուցում արևային կամ քամու էներգիայով, բայց որ շենքն ունենա «ջրիմուռային սնուցում» (algae-powered) և նոր, և խորթ է մեզ համար: Այսպես՝ «Սփլիթերվերք Արքիթեքթս» (Splitterwerk Architects) ճարտարապետական ընկերությունը նախագծել է աշխարհում իր տեսակի մեջ առաջին «ԲիԱյՔյու» (BIQ) անվանումը ստացած շենքը, որի ճակատը բաղկացած է բիո-հարմարվող ջրիմուռներից: Յուօրինակ շենքի բացումը նախատեսված է այս ամիս Համբուրգում «Միջազգային շինարարական ցուցահանդեսի» (International Building Exhibition) շրջանակներում: Ջրիմուռային ճակատ կառուցելու համար, շենքը ծածկվել է բիո-ռեակտիվ «շերտավարագույրով», որտեղ էլ պետք ապրեն ջրիմուռները: Այս հատուկ նախագծված ճակատային կոնստրուկցիան թույլ է տալիս ջրիմուռներին աճել ավելի արագ, քան ցանկացած այլ պայմաններում: Յուրօրինակ դիմային հատվածը կապահովի շենքի համար ստվեր, ինչպես նաև ջրիմուռների արտադրած ջերմային էներգիան կպահեստավորվի հատուկ ռեակտորների միջոցով՝ էներգետիկ կարիքների համար օգտագործման նպատակով: Շենքի շինարարության ավարտից հետո գիտնականների և ճարտարագետների հատուկ խումբը այն կուսումնասիրի, որպեսզի հետագայում հնարավոր լինի նորագույն տեխնոլոգիան օգտագործել նոր կառույցների շինարարության ժամանակ: Նշենք, որ «Սփլիթերվերք» ճարտարապետական ընկերությունից բացի, յուրօրինակ նախագծի վրա աշխատել են նաև «Գերմանիայի ռազմավարական գիտական խորհուրդը» (Strategic Science Consult of Germany), «Արուփ» (ARUP) և «Քոլթ ինթերնեշնլ» (Colt International) ընկերությունները: Ի դեպ, վերջինս նախագծել է յուրօրինակ Ճակատային «շերտավարագույրը», որտեղ պետք է ապրեն ջրիմուռները: