Բերենք ընդամենը երկու հիմնական պատճառ, որոնցից ելնելով նպատակահարար ենք գտնում ամբողջությամբ բացառել ԱԱՀ-ն տվյալ ծառայությունների շուկայից: 1. Հաշվի առնելով Հայաստանի բնակարանային ֆոնդի ողբալի վիճակը (հատկապես Երևանում), ուր շենքերի մոտ 80% ուժեղ երկրաշարժի դեպքում կփլուզվեն, բնականաբար անհրաժեշտություն է ծագում փոխարինել հնացած՝ ոչ սեյսմակայուն շենքերը նոր, սեյսմակայուն շենքերով՝ և, իհարկե, մաքսիմալ հնարավոր ցածր գներով: Շինարարության ինքնարժեքի նվազեցման միջոցառումներից մեկը կարող է լինել անուղղակի հարկերի նվազեցումը (ԱԱՀ)՝ որը նույնպես կարող է նվազեցնել կառուցվող բնակարանների գները՝ ինչն ավելի հնարավոր կդարձնի դրանց ձեռքբերումը: 2. Երկրորդ մեծ խնդիրը վերաբերում է շինարարական ոլորտի մեծ և փոքր բիզնեսի զարգացմանը: Խնդիրը նրանում է, որ շինարարական կազմակերպությունները (հատկապես լիցենզավորված, որովհետև լիցենզիա ձեռք բերելու պահից նրանք դառնում են ԱԱՀ վճարողներ) չեն կարող մասնավոր բնակելի տարածքների շինարարական և վերանորոգման աշխատանքների իրականացման լիարժեք և օրինական պայմանագրեր կնքել, քանի որ օրինական պայմանագրերի կնքման դեպքում աշխատանքների արժեքը կբարձրանա մոտ 50%-ով՝ (ներառյալ ԱԱՀ-ն, եկամտահարկը, սոցիալական վճարները և այլն) համեմատած անօրինական ստվերային դաշտում գործող անպատիժ մասնակիցների, որոնք ընդհանրապես ոչ մի հարկ չեն վճարում: Իրականությունն իհարկե ստիպում է լիցենզավորված կազմակերպություններին հայտնվել շինարարության և վերանորոգման ստվերային անհավասար մրցակցային դաշտում, թույլ չի տալիս ստեղծել կազմակերպությունների համար բարենպաստ պայմաններ ինչպես նաև իրականացնել որակյալ շինարարություն: Արդյունքն ակնհայտ է. այսօր այս շուկայի առյուծի բաժինը մնում է ստվերում, օրինական կազմակերպությունները չեն զարգանում, աշխատանքների որակը խիստ կասկածելի է, իսկ բյուջեն չի ստանում ահռելի գումարներ: Եվ ում է դա ձեռնտու… Այսօր մեր նպատակն է պարզել մեր ընթերցողների կարծիքը, ինչպես պարզ քվեարկության, այնպես էլ կարծիքների արտահայտման միջոցով: Հաշվի առնելով, որ ստվերը բնակելի տների շինարարության և վերանորոգման ոլորտում որոշ չափով գոյություն ունի տարբեր երկրներում, և նույնիսկ աշխարհի ամենազարգացած պետություններում, մեզ նույնպես հետաքրքիր է տարբեր վայրերից այս հարցի վերաբերյալ կարծիքներ ստանալ:
Ինչպես մենք արդեն նշել ենք 20% ԱԱՀ-ի բացառման մասին հոդվածում, այսօր մասնավոր բնակարանների վերանորոգման գրեթե ողջ շուկան, ինչպես նաև դրա շինարարության մեծ մասը գտնվում է ստվերում՝ այսինքն, մենք կառուցում և վերանորոգում ենք մեր տները՝ էապես ավելացնելով պետության ստվերային տնտեսության ծավալները: Խնդիրն այն է, որ լիցենզավորված շինարարական կազմակերպութունների հետ օրինական պայմանագիր կնքելը աշխատանքների գինը բարձրացնում է մոտ 50%՝ ինչն էլ մեզ ստիպում է աշխատանքներն իրականացնել ստվերում, միևնույն ժամանակ բոլորովին անպատիժ, չնայած «չգործող» օրենքի խստությանը: Ստվերային շինարարության և վերանորոգման իրականացումը նույնպես ցանկալի է ապօրինի եկամուտներով հարստացած մարդկանց համար ՝ որոնց համար պայմանագրային թղթերի վրա իրենց ստվերային եկամուտները ցույց տալը խիստ անցանկալի է: Ինչպես տեսնում ենք, ստվերային շինարարությունն առաջին հերթին շահավետ է պատվիրատուին՝ քանի որ այն նվազեցնում է աշխատանքների ծախսերը, բայց անշահավետ է պետության համար, որովհետև այն հարկերի տեսքով դրամ է կորցնում: Սակայն ինչպես շինարարական կայք մենք հարկ ենք համարում նշել, որ ստեղծված պայմաններում միջին և փոքր շինարարական կազմակերպությունները չեն կարող օրինական զարգացում ունենալ քանի որ նրանք գտնվում են ստվերի հետ անհավասար մրցակցության դաշտում: Պետությունը պետք է լուրջ մտահոգվի այս խնդրի վերաբերյալ և հնարավորինս շուտ լուծում գտնի այդ շուկայի համար հավասար մրցակցային դաշտի ստեղծման համար՝ բացառապես օրինական դաշտում գործող կազմակերպությունների համար հարկային բեռի իջեցման միջոցով: Շատ կարևոր է հասկանալ բարեփոխումների ճիշտ ուղղու ընտրությունը: Իսկ մինչ այդ երջանիկ օրը մենք բոլորս կամա թե ակամա հանցագործներ ենք դառնում, քանի որ լրջորեն խախտում ենք մեր հանրապետության օրենքները: Խնդրում ենք բոլոր հետաքրքրված անձանց իրենց մեկնաբանությունները թողնել խնդրի վերաբերյալ, ինչպես Հայաստանից, այնպես էլ ամբողջ աշխարհից, քանզի համոզված ենք, որ այս խնդիրը մասամբ գոյություն ունի անգամ բազմաթիվ զարգացած երկրներում:
Եթե դուք քաղաքակիրթ մարդ եք, ապա, իհարկե, ոչ՛: Բայց դեռ բացասական մի պատասխանեք, քանի որ դա չի դարձնի ձեզ այդպիսին: Մասնավոր բնակարանների վերանորոգման և շինարարական աշխատանքների ստվերային իրականացման գրեթե համատարած իրավիճակում, երբ չեն կարող կազմավորվել կազմակերպություններ, որոնք Ձեզ հետ կկնքեն օրինական Պայմանագրեր և բոլոր նախատեսված ծառայությունները օրինականորեն կձևակերպեն, նույնիսկ աշխատանքների որակյալ կատարման դեպքում (եթե բախտ վիճակվի) ծառայությունների բավարարող որակի մասին խոսելը թերի կլինի: Անօրինական գործարքը չի կարող երաշխավորել ոչ՛ աշխատանքների որակյալ իրականացումը ու կատարման ժամկետները և ո՛չ էլ վճարումները: Բոլոր հարցերը լուծվում են անձնական վստահության, իսկ լավագույն դեպքում՝ երաշխավորման հիման վրա: Մինչ դեռ այսպիսի իրավիճակը շարունակվում է՝ տվյալ շուկայում բավարար որակի մասին խոսելը թերևս քաղաքակիրթ չէ:
Ինչպես հայտնում է Բլումբերգ գործակալությունը, ընթացիկ տարում Հարավային Կորեայի շինարարական ընկերությունների համար արտասահմանում սպասվում է պատվերների ռեկորդային աճ: Էլեկտրակայանների շինարարության, նավթաարդյունաբերող գործարանների և այլ արտադրական հզորությունների կառուցման ընդհանուր պայմանագրերի գումարը կարող է $60 միլիարդից ավել կազմել: Աշխատանքների 72% իրականացվելու են Մերձավոր Արևելքում: Այսպես, օրինակ Korea Electric Power Corp.-ը հաղթող է ճանաչվել ՄԱԷ-ի (Միացյալ Արաբական Էմիրություններ) $18.6 միլիարդ դոլլար արժողությամբ 4 ատոմային էլեկտրակայանների կառուցման համար հայտարարված մրցույթում, իսկ Doosan Heavy Industries & Construction Co.-ը Սաուդյան Արաբիայում 2800 մգվ հզորությամբ $3.4 միլիարդ արժողությամբ էլեկրտակայան է կառուցելու: Հիշեցնենք, որ ընթացիկ տարվա գարնանը Երևանի հարավում ավարտվել է Հարավկորեական GS Engineering&Construction Corp. ընկերության կողմից իրականացվող 205 մգվ հզորությամբ և $218 միլիարդ դոլլար արժողությամբ ջերմաէլեկտրակայանի շինարարությունը:
Ավարտվեց Պիացա Գրանդե համալիրի շինարարությունը: Այն գտնվում է Վազգեն Սարգսյան փողոցում` Հանրապետության Հրապարակի հարևանությամբ, որտեղից էլ հավանաբար ծագում է նրա անունը (Պիացա Գրանդե իտալերեն նշանակում է մեծ հրապարակ): Այսօր` սեպտեմբերի 20-ին, տեղի ունեցավ համալիրի բացման պաշտոնական արարողությունը, որը ստանձնեցին կատարել Երևանի քաղաքապետ Գագիկ Բեգլարյանը և «Ռենկո» հոլդինգի գլխավոր տնօրեն Ջիովաննի Ռուբինին (www.renco.it). Համալիրը ունի երկմակարդակ ստորգետնյա ավտոկայանատեղիներ, կոմերցիոն հարկ, 3 հարկանի բիզնես կենտրոն՝ իր ներքին բակով և ապակյա տանիքով (ատրիումով), և վերին 7 հարկեր, որոնք նախատեսված են բնակարանների համար: Համալիրի շինարարությունը տևել է 2,5 տարի, նրա վրա ծախսվել է 50 մլն դոլար: Այն կառուցվել է 1842 թվականի պատմական հուշարձանի շենքի տեղում, որը 2007թ. պաշտպանության նախարարությունից ձեռք է բերել «Ռենկո» կազմակերպությունը: «Պիացա Գրանդե»-ն աչքի է ընկնում շինարարության բարձր որակով, որը իրականացրել է «Ռենկո ԱրմԷստեյտ» «Ռենկո ԱրմԷստեյտ» շինարարական կազմակերպությունը: Շինարարության ողջ ընթացքում աշխատանքների կազմակերպման և իրականացման բարձր մակարդակը արժանի է հիացմունքի, ինչը իհարկե ունի նաև իր դերը կառույցի վերջնական գնի բարձրացման մեջ: 2009 թվականի արդյունքներով «Ռենկո ԱրմԷստեյտ» գլխավորել է 30 խոշոր շինարարական կազմակերպությունների ցուցակը Հայաստանում:
