Քաղաքների կանաչապատումը ոչ միայն ավարտական տեսք է հաղորդում քաղաքին այլև լուծում է մի շարք կարևոր խնդիրներ: Կանաչապատ տարածքների ստեղծումը բարելավում է քաղաքի միկրոկլիման և սանիտարահիգիենիկ պայմանները՝ նվազեցնում է օդի աղտոտվածությունը, քամու արագությունը, խոչընդոտում է փոշու տարածմանը, պաշտպանում և կլանում է արտանետվող գազերը ինչը և ստեղծում է մարդկանց կենսագործունեության համար հարմարավետ միջավայր: Քաղաքի կանաչապատումը իրականացվում է հաշվի առնելով տեղանքի դիրքը, բնակլիմայական պայմանները, քաղաքի հատակագծային կառուցվածքը, իսկ փոքր եղևնիների և միայն «գազոնի» օգտագործումը չեն լուծում վերը նշված խնդիրները: Այսպիսի մոտեցումը գործածվել է դեռ մ.թ ա, դեռևս մեր պատմական էջերում կան բազում օրինակներ, երբ իշխանությունների կողմից տնկվել են անտառներ, կառուցվել են արգելոցներ, ներքաղաքային այգիներ, որոնցից շատերը գոյություն ունեն մինչ օրս: Նման մոտեցմամբ է հատակագծվել նաև մեր մայրաքաղաքը: Հաշվի անելով այն հանգամանքը, որ Երևանի կլիման կիսաանապատային է, գլխավոր հատակագծի մշակման ընթացքում մեծ նշանակություն է տրվել կանաչապատմանը: Ժամանակին ունենալով այդպիսի կանաչապատ մայրաքաղաք այժմ կանգնած ենք այն փաստի առջև, երբ հանրությունը կռիվ է տալիս նույնիսկ ամենափոքր կանաչ տարածքի համար: Անկախությունից ի վեր Երևանը զրկվում է իր կանաչ գոտիներից: Միգուցե 90-ական թվականներին այդ քայլը անխուսափելի էր և արդարացված, սակայն տվյալ մոտեցումը ոչ միայն կանգ չառավ այլև սկսեց մեծ թափ հավաքել վերածվելով բիզնեսի: Տարիներ շարունակ ծառահատվեցին բազմաթիվ հանրային տարածքներ և բազմաթիվ ճարտարապետական համալիրներ էսթետիկական մեծ վնաս կրեցին կորցնելով իրենց շրջակա միջավայրը համալրվելով սրճարաններով, հյուրանոցներով և այլ նշանակության շինություններով: Բիզնեսի այս ալիքը չխնայեց նաև Վանի թագավորությունից մեզ հասած պատմամշակութային համալիր՝ Դալմայի այգիները: Ինչևէ: Բայց ինչպես ասում են սխալի կեսից ետ դառնալը ևս հաղթանակ է: Այս առումով կարևորում ենք Մյասնիկյանի արձանի ետնամասում նոր այգու կառուցումը, որին ձեռնամուխ է եղել «Վարդանյան ընտանիք» բարեգործական հիմնադրամը: Հիշեցնենք, որ 2017թ-ի դեկտեմբերի 26 –ին Երևանի ավագանի նիստում «Վարդանյան ընտանիք» բարեգործական հիմնադրամը ներկայացրեց այգու բարեկարգման նախագիծ – առաջարկ, նվիրված Երևան քաղաքի 2800 ամյակին, որը և միաձայն ընդունվեց: Ի դեպ փորձագետների գնահատմամբ ներկայացրած առաջարկը առաջի դեպքն է, որ ավագանին ընդունել է միաձայն: Սակայն շինաշխատանքների ընթացքում այգին ծառահատվեց, ինչը և բողոքի ալիք բարձրացրեց հասարակության շրջանում: Ինչպես ասում են աչքը տեսածից է վախենում, քանի որ ժողովուրդն իր աչքի առաջ ունի դառը փորձ: Բոլոր դեպքերում, ի պատասխան այդ ակցիայի, քաղաքապետարանը տեղեկացրեց. « Հիշեցնենք, որ այս տարվա փետրվարին արդեն իսկ առիթ ենք ունեցել սույնի հետ կապված տեղեկացնել, որ մայրաքաղաքի Իտալիայի և Բեյրութի փողոցների միջնամասում գտնվող այգում իրականացվող հիմնանորոգման աշխատանքների շրջանակում, մասնագիտական համապատասխան եզրակացությամբ, հատվել են չոր և ծերացած ծառեր: Միևնույն ժամանակ տեղեկացրել ենք, որ բարեկարգման աշխատանքների շրջանակում նախատեսված է այգին համալրել քառապատիկ ավել քանակությամբ նոր ու բարձրարժեք ծառերով, որոնք համահունչ են լինելու բարեկարգվող այգուն»: Ժողովրդի կողմից բարձրացրած խնդիրը անպատասխան չմնաց նաև «Վարդանյան ընտանիք» բարեգործական հիմնադրամի կողմից և պարզաբանվեց, որ առկա առողջ թվով 48 ծառ վերատնկվել և վերատնկվելու է այգու եզրային հատվածում: Եվ այսպես իչպիսի՞ նոր այգի է ունենալու մայրաքաղաքը իր 2800 ամյակին: Ըստ նախագծի հատված ծառերի փոխարեն տնկվելու են քառապատիկ ավելի ծառ, որոնց բարձրությունը հասնելու է 5-6 մ-ի:Կանաչապատումը իրականացվելու այլ երկրերից ներկրված 60-ից ավել ծառատեսակներով և դրանք ամբողջովին համապատասխանելու են մեր բնակլիմայական պայմաններին: Այգին ամբողջովին սալիկապատվելու է 7 գույնի գրանիտե սալերով, որոնց նկարվածքը հատակագծում համալրված է լինելու հայկական գորգերին յուրահատուկ զարդանախշերով: Այգին կահավորվելու է նոր ժամանակակից նստարաններով, լուսավորության համակարգով, տեղադրվելու են ուրարտական թեմատիկայով բրոնզե արձաններ, իսկ այգու չորս անկյուններում տեղադրվելու են բրոնզե շատրվանային արձաններ «ջուր վաճառող տղա»-ի ոճով: Այդ ամենից զատ կառուցվելու է նոր շատրվանային համակարգ: Շատրվանների հատվածի կենտրոնական մասում տեղադրվելու են Երևանի 12 վարչական շրջանների խորհրդանիշները, որոնք պատրաստված են լինելու օնիքս քարերից, բացի այդ կառուցվելու է գրանիտե սալահատակով շատրվանային հրապարակ, որի վրա փորագրված է լինելու Երևանի քարտեզը: Շատրվանային համակարգը կառուցելու է ռուսական VODALUX ընկերությունը: Միայն գեղեցկատեսիլ հանրային հանգստյան գոտու կառուցումով չէ սահմանափակվելու «Վարդանյան ընտանիք» հիմնադրամը, այն նաև պատրաստակամություն է հայտնել հետագա տարիներին իր միջոցների հաշվին իրականացնել այգու շատրվանների ինժեներական և տեխնիկական սպասարկումը, սարքավորումների խոտանման դեպքում՝ դրանց վերականգնումը, փոխարինումը նորով, վնասված սալերի փոխարինումը և վերանորոգումը, ինչպես նաև կանաչ գոտիների խնամքն ու սպասարկումը: Հաջորդ կարևոր, երկար սպասված և մեր օրերում խիստ հազվադեպ երևույթը այն է, որ հիմնադրամը տարածքը բառից բուն իմաստով իրենով չի արել, այն վարձակալված չէ, այլ շարունակում է մնալ համայնքային սեփականություն: Եվ որպեսզի այգին ամբողջությամբ ծառայի ժողովրդին և ժողովուրդը լիարժեք վայելի իր հանգիստը, հիմնադրամը ներկայացրել է մեկ պայման՝ այգու տարածքում 99 տարով պետք է արգելվի որևէ տեսակի ձեռնարկատիրական գործունեություն և այն պետք է ծառայի միայն որպես հանգստի գոտի երևանցիների համար: Այդպիսով իսկ հիմնադրամը փորձ է արել կանխել այգին գործարար կենտրոնի վերածելու գործարարների «ախորժակը»: Ավելին, այգու սպասարկումն ու խնամքը մշտապես իրականացնելու է «Վարդանյան ընտանիք» բարեգործական հիմնադրամը: Ուսումնասիրելով նախագիծը ու հետևելով հիմնադրամի պարզաբանումներին և խոստումներին, երևանցիները հույսով լի և անհամբեր սպասում են նոր այգու բացմանը: Գուցե Լինչի խոսքը մեր քաղաքի մասին կրկին իրականություն դառնա. «Հյուսիսից՝ ավելի բարձր մակարդակից լանդշաֆտը, որտեղից մոտենում եք Էրիվանին, այնպիսի տպավորություն է ստեղծում, որ երբեք չեք մոռանա: Ամբողջ Արարատի զանգվածը վերևից ներքև երևում է, բայց բարդիններն այնքան բարձր են և այնքան պտղատու ծառեր կան, որ մզկիթի գմբեթը, եկեղեցիները և ձեր ոտքերի շուրջ սփռված քաղաքը ամբողջությամբ թաղված է կանաչի մեջ»:

Երկու ամսից ավել է ինչ Ճարտարապետների միությունը վերակազմավորվեց որպես ՀՀ Ճարտարապետների պալատ: Ին՞չ աշխատանք է այս ժամանակահատվածում իրականացվել: «Առաջիկա օրերին ճարտարապետների պալատը, որպես կառույց պետք է հաստատվի Պետ. ռեգիստրում և այդ ուղղությամբ մենք աշխատանքներ ենք իրականացրել: Բացի այդ, մինչև այս տարվա հոկտեմբերը, պետք է մշակենք և ներկայացնենք տարբեր օրինակարգեր, որոնցով պետք է աշխատենք», - մեզ հետ հեռախոսազրույցում պարզաբանեց ճարտարապետների պալատի նորընտիր նախագահ Մկրտիչ Մինասյանը: Գաղտնիք չէ, որ ճարտարապետների պալատի ստեղծման գաղափարը անցել է երկար քննարկումների, բանավեճերի ճանապարհ: Բայց և այնպես պարզվում է, որ մինչ օրս այն հանրությանը լիարժեքորեն բացահայված չէ: Շատերի ընկալմամբ ընդհամենը բառախաղ է իրականացվել՝ ճարտարապետների միությունը պալատի վերակազմամբ: Ավելին, տեսակետ կա, որ որևէ հստակ փոփոխություն ճարտարապետների պալատից չպետք է ակնկալել: Արդյո՞ք դա այդպես է: Մասնագետների համոզմամբ պալատը նոր հնարավորություններ կբացի ճարտարապետների համար: Մասնավորապես նշվում է, որ այս պալատին տրվում է լայն լիազորություններ, որոնք մինչ այդ իրականցնում էին տարբեր կազմակերպություններ կամ մասնագետներ: Նկատենք, որ ճարտարապետների պալատին է վերապահվում տրամադրել արտոնագրեր և միայն լիցենզավորված ճարտարապետները իրավունք կունենան զբաղվելու մասնագիտական գործունեությամբ, իսկ մյուսները ոչ միայն պետք է ունենան աշխատանքային փորձ, այլև պետք է հանձնեն քննություն: Արտոնագիր ստանալու համար պետք է հանձնեն քննություն, իսկ պալատին անդամակցելու համար պետք է ներկայացնեն աշխատանքային ստաժ, իրականացված աշխատանքների ցանկը: Ինչ խոսք, պալատի կողմից արտոնագրի տրամադրումը կբարձրացնի կառույցի դերն ու նշանակությունը, սակայն միևնույն ժամանակ պետք է բարձրացնի նաև պատասխանատվությունը: Գուցե սրանով է պայմանավորված այն, որ պալատը իրավունք ունի կիրառել տուգանքներ խախտումների դեպքում, այդ թվում նաև էսթետիկական նշանակության: Բոլոր դեպքերում ամենագլխավոր փոփոխությունը կարծում ենք այն է, որ ճարտարապետների աշխատանքը չեն կանոնակարգելու քաղաքապետարանն ու պատվիրատուները: Ճիշտ է այս փոփոխությամբ վերջիններիս աշխատանքը չեն կանոնակարգելու նաև քաղաքաշինության կոմիտեն, սակայն կարծում ենք, որ կոմիտեին ամբողջությամբ զրկելով այդ գործառույթից քաղաքաշինությունը կարող է տուժել, քանի որ քաղաքը և քաղաքաշինությունը դա մեկ ընդհանուր օրգանիզմ է: Համենայն դեպս այս փոփոխությունները ենթադրում են, որ ճարտարապետները իրենք են կարգավորելու իրենց աշխատանքները, որոնց կարծիքով «Ճարտարապետների գործունեույնության մասին օրենքը» պետք է դառնա ճարտարապետների պալատի ստեղծման անբաժանելի մասը, որի նպատակն է կարգավորել նախագծման շուկան և քաղաքաշինության իրավիճակը: Այլ կերպ ասած եթե մինչ այս որևէ կառույցի կամ քաղաքաշինական նորմերի խախտման համար պատասխանատու էր քաղաքապետարանը, ապա ճարտարապետների պալատի ձևավորումից հետո այդ պատասխանատվությունը տեղափոխվում է ճարտարապետների դաշտ: Հաջորդ առանցքային փոփոխությունը ըստ մեզ այն է, որ սրանով կարգավորվում է նաև պատվիրատու - ճարտարապետ ստեղծագործական հարաբերությունները: Գաղտնիք չէ, որ հաճախ պատվիրատուն կոպտորեն խախտում է նախագծի պահանջները: Իհարկե, պատվիրատուն իրավունք ունի ներկայացնել իր պահանջները, քանի որ այն ինչ նախագծվում է իր համար է, բայց այն չպետք է տրամաբանությունից, քաղաքաշինական և էսթետիկական նորմերից դուրս լինի: Այս խնդրի լուծումը աշխարհը վաղուց ունի և ճարտարապետների պալատը պետք է հետամուտ լինի այդ օրինակին:

«Կանաչ» շինարարությունը աշխարհում գնալով ավելի մեծ պահանջարկ է ձեռք բերում: Շինարարությունում նոր աշխարհայացքի, էկոլոգիական նոր նորմերի ու պահանջների ներդրումը դանդաղ, բայց անխուսափելի պրոցես է: Ուրախալի է, որ Հայաստանն արդեն այդ պրոցեսի մեջ է. Երևանի կենտրոնում՝ Շահումյան հրապարակում կառուցվել է BREEAM համակարգի կողմից Երևանում հավաստագրված առաջին «կանաչ» շենքը: «Կանաչը» Պարզապես Գույն Չէ Էկոլոգիական ճգնաժամի մեր օրերում «կանաչը» դարձել է էներգախնայող, շրջակա միջավայրի համար անվտանգ շինարարության խորհրդանիշ: Աշխարհում «կանաչ» շինությունների էկոլոգիական գնահատման և դասակարգման առաջատար համակարգերից է BREEAM-ը (անգլ. Building Research Establishment Environmental Assessment Method), որը ստեղծել է բրիտանական BRE Global ընկերությունը 1990 թ.: Մեծ Բրիտանիայի սահմաններից դուրս BREEAM հավաստագիր են ստացել ավելի քան 200.000 շինություններ, իսկ մոտ 1 միլիոնը գտնվում է հավաստագրման գործընթացում: «Կամար» բիզնես – կենտրոնն արդեն ունի այդ հավաստագիրը: Այն Երևանի BREEAM հավաստագիր ստացած առաջին շենքն է՝ կառուցված էկոշինարարության բոլոր ստանդարտներին համապատասխան: Ի դեպ BREEAM հավաստագիրն առաջինը Հայաստան «բերեց» Դիլիջանի միջազգային դպրոցը, որը գործում է 2014 թվականից: BREEAM հավաստագրի ստացումը ենթադրում է բարձրակարգ չափանիշների ապահովում կառույցի երեք հիմնական՝ նախագծման, շինարարական և հետշինարարական փուլերում: Կամար» բիզնես-կենտրոնն անցել է քննության բոլոր փուլերը և արժանացել «կանաչ» շինություն համարվելու պատվին: Ի՞նչ է Նշանակում Լինել «Կանաչ» BREEAM չափանիշների համաձայն՝ «Կամար» բիզնես-կենտրոնի շինարարությունն իրականացվել է խստագույն պահանջների համապատասխան. դա նշանակում է փոշու տարածման սահմանափակում, մեքենաների լվացում՝ շինհրապարակից քաղաքի փողոցներ դուրս գալուց առաջ, սորուն նյութերի օգտագործման նվազեցում, դրանք բաց վիճակում պահպանելու արգելք, ճիշտ նյութերի ընտրություն և այլն: Շենքն ունի օդորակման և ջերմաստիճանի կառավարման բարձրակարգ տեխնոլոգիաներով համակարգեր, որոնք ապահովում են շինության ներսում մաքուր օդ և կայուն ջերմաստիճան: Բացի այդ, եռաշերտ ապակիներով և հատուկ տեխնոլոգիաներով արտադրված պատուհանների շնորհիվ այստեղ չի թափանցում փողոցի աղմուկը: «Կամար» բիզնես-կենտրոնը նաև ապահովված է հաստատուն էներգամատակարարմամբ. ունի էլեկտրասնուցման երկու առանձին հիմնական գիծ, պահուստային դիզելային գեներատոր, պահուստային ջեռուցման, օդորակման, օդափոխության և կլիմայի կառավարման համակարգեր` ըստ անհրաժեշտության օգտագործման համար: Տանիքում տեղադրված է արևային կայան, որը հնարավորություն կտա հոգալ էներգիայի մշտական կարիքները: Էներգախնայողության նպատակով շենքում օգտագործվում են հեղուկ կրիստալներով լուսադիոդներ, որոնք ոչ միայն շատ էներգախնայող են, այլ նաև պակասեցնում են կարբոնային արտանետումները: Ընդհանուր առմամբ Կենտրոնում ներդված էներգախնայող համակարգերի շնորհիվ ծախսերը կկրճատվեն մինչև 35%: Այսպիսով՝ «Կամարն» էկոարդյունավետությամբ գերազանցում է Հայաստանի գրեթե բոլոր շինություններին: Ոչ Միայն՝ Բնապահպան, այլև՝ Հնապահպան «Ա» դասի բարձրակարգ գործարար այս համալիրը առանձնահատուկ է ոչ միայն «կանաչ» տեխնոլոգիաների ներդրմամբ: Այն նաև ներկայացնում է պատմական անցյալի և ճարտարապետական նորագույն լուծումների համադրություն: «Կամար» բիզնես կենտրոնի տարածքում նախկինում տեղակայված են եղել իրենց ժամանակին հայտնի Թիֆլիսի առևտրային բանկի Էրիվանյան մասնաճյուղը, որի շենքում ավելի քան մեկ դար գործել են նշանավոր բանկային կառույցներ, և Գյուղատնտեսական բանկը: Շենքի սեփականատեր «Փրոփերթի դիվելոփմենթ քամփնի» ՓԲԸ-ն իր առջև նպատակ էր դրել իրականացնել այնպիսի վերակառուցում, որ չխաթարվի շրջակայքի ընդհանուր ճարտարապետական միջավայրը, միաժամանակ նոր շունչ տա հին կառույցներին` ներդաշնակորեն համադրելով ժամանակակից ճարտարապետական լուծումների հետ: Դեռևս 2010թ. ընկերությունը նախաձեռնեց բիզնես-կենտրոնի ճարտարապետական հայեցակարգի մշակման մրցույթ: Հանձնաժողովի կազմում ընդգրկվեցին հայտնի ճարտարապետներ ու մշակութաբաններ ինչպես Հայաստանից, այնպես էլ մասնագետներ ԱՄՆ-ից, Ֆրանսիայից, Ռուսաստանից: Մրցույթի արդյունքների քննարկման ժամանակ ժյուրին կայացրեց համատեղ որոշում` առաջին մրցանակ չշնորհելու վերաբերյալ Նախաձեռնվեցին նաև հանրային լսումներ Երևանի քաղաքապետին կից քաղաքաշինական խորհրդի հանձնաժողովի և ՀՀ Մշակույթի նախարարության գիտամեթոդական խորհրդի նիստերի ժամանակ և ուսանողության շրջանում: Միայն 2013 թ. ընդունվեց ճարտարապետներ Ռուբեն և Միքայել Հասրաթյանների կողմից մշակված վերակառուցման վերջնական տարբերակը: Եվ Արդյունքում… Շահումյան հրապարակում՝ Վ. Սարգսյանի, Դեղատան և Խորենացու փողոցների հատույթում, շինարարական վերջին տեխնոլոգիաների ներդրմամբ կառուցվել է շենք՝ միաձուլված երկու հնակառույցների հետ: Շենքի մուտքը մեծ կամար է` տպավորիչ մեծ, պղնձե ծառի քանդակով: «Կամարն» ունի 23 100 քմ ընդհանուր մակերես, 9 վերգետնյա հարկ՝ արագընթաց 7 ուղևորատար վերելակներով՝ նախատեսված 525 անձի համար: Կենտրոնն ունի երկհարկանի ստորգետնյա ավտոկայանատեղի 100 մեքենայի համար: Ի դեպ սա առաջին կենտրոնն է, որն ունի նաև էլ.մեքենաների լիցքավորման կայան: «Կամարում» կլինի առանձին կայանատեղի հեծանիվների համար: Կառույցը նաև ունի բավական յուրօրինակ արտաքին գիշերային լուսավորություն: Այս շենքը քաղաքային միջավայրում էկոլոգիական շինարարության իրականացման օրինակ է տվել. հետևել դրան՝ նշանակում է որոշակիորեն թեթևացնել քաղաքի էկոլոգիական վիճակը, չավելացնել շրջակա միջավայրի աղտոտվածությունն ու թափոնները: Հուսանք՝ մոտ ապագայում խոսելու առիթ կունենանք Հայաստանում արդեն հաջորդ էկոշենքի կառուցման մասին:

Լոռու մարզի Դեբետ համայնքում արդեն գործում է «Հայաստանի Մանուկներ» հիմադրամ-ի (COAF) ֆինանսավորմամբ կառուցված ՍՄԱՐԹ կենտրոնը: Ճարտարապետը լիբանանահայ Պոլ Կալուստյանն է: Շինարարությունն իրականացրել է «Կանակա» շինարարական ձեռնարկությունը: Բուն շինարարական աշխատանքները տևել են 22 ամիս: 5 մլն ԱՄՆ դոլարի ներդրմամբ կառուցված այս կենտրոնը նպատակ ունի զարգացնելու տեղական ռեսուրսները և այն համայնքներում կիրառելու հնարավորություններ ստեղծել: «Եթե ուզում ես ոգեշնչել մարդկանց, հատկապես երիտասարդներին, պետք է կառուցել մի այնպիսի բան, որ բացառիկ ազդեցություն կունենա: Իմ ընկերոջ խոսքերն են: Ու մենք Հայաստանի գյուղական այս չքնաղ բնության գրկում ստեղծեցինք ՍՄԱՐԹ կենտրոնը», - ողջունելով հյուրերին՝ ասաց «Հայաստանի Մանուկներ» հիմադրամի հիմնադիր Գարո Արմենը: Գեղատեսիլ բնության մեջ կառուցված, 2230 քմ տարածքով և իր ճարտարապետությամբ տպավորիչ այս կառույցը ոչ ֆորմալ կրթության համապարփակ միջավայր է: ՍՄԱՐԹ կենտրոնը հավասար և համարժեք հնարավորություններ է ապահվում գյուղերի բնակիչների համար՝ առանց տարիքային սահմանափակման՝ երեք տարեկանից բարձր երիտասարդների և մեծահասակների համար: «Մինչև այս տարվա վերջ մենք աշխատելու ենք անմիջական հեռավորության վրա գտնվող 5 համայնքների հետ, տրանսպորտային միջոցների տրամադրումը կազմակերպվելու է «Հայաստանի Մանուկներ» հիմադրամի կողմից, իսկ հետագայում մեր ծրագրերին մասնակցելու համար կավելացնենք ևս 13 գյուղ, որոնք 30 և ավելի կմ հեռավորության վրա են գտնվում»,- մեզ հետ զրույցում ասաց ՍՄԱՐԹ կենտրոնի տնօրեն Քրիստ Մարուքյանը: ՍՄԱՐԹ կենտրոնի հայեցակարգի չորս հիմնասյուներն են նորարարությունը և ստեղծագործականությունը, լեզուն և հաղորդակցությունը, ձեռներեցությունը և տեղական տնտեսական զարգացումը, ակտիվ քաղաքացիությունը և անձնային զարգացումը։ Տեղեկատվական տեխնոլոգիաները և օտար լեզուն ՍՄԱՐԹ ծրագրերի և ուսուցման նյութերի հիմքում են։ Լեզուներ սովորելուց և համակարգչային գիտելիքներ ստանալուց բացի այստեղ կարող են նաև գիտելիքներ ստանալ արվեստի, արհեստի, գյուղատնտեսության, առողջապահության և բիզնեսի վարման հմտությունների վերաբերյալ: Նորարար այս կրթական կենտրոնում լինելու են նաև ռոբոտաշինության դասընթացներ: ՍՄԱՐԹ կենտրոնում կառուցվել է նաև 140 տեղանոց դահլիճ՝ ամֆիթատրոնի տեսքով: Իսկ դրսից հրավիրված մասնագետների և զբոսաշրջիկներին հյուրընկալելու համար կառուցվել է հյուրատուն:

Երևանի հրապարակները վաղուց վերածվել են ծանրաբեռնված խաչմերուկների և ավտոկայանատեղիների՝ կորցնելով իրենց նախնական նշանակությունը՝ լինել հանգստի ու զբոսանքի վայր քաղաքացիների համար: Վաղուց եկել է հրապարակները մարդկանց վերադարձնելու ժամանակը, հրապարակները վերակառուցելու, դրանք հետիոտնի համար ավելի հարմարավետ ու հաճելի միջավայրի վերածելու ժամանակը: Հրապարակները, ընդհանրապես, համարվում են քաղաքների կարևոր տեսարժան վայրերը՝ հիմնականում նախատեսված հետիոտնի համար: Երևանում քաղաքացիների ժամանցին ու հանգստին, ըստ էության, ամբողջությամբ ծառայում է միայն Ազատության հրապարակը, որն արդեն վերակառուցվել է 2010 թվականին և ունի ստորգետնյա ավտոկայանատեղի, մասամբ՝ Հանրապետության հրապարակը: Մեր սիրելի քաղաքում հետիոտնի տարածությունը հրապարակներում ու փողոցներում սահմանափակվել է փողոցների երկայնքով ձգվող նեղ մայթերով: Վերջին 10 տարվա ընթացքում Հայաստան մուտք գործած մոտ 300.000 ավտոմեքենաների կեսից ավելին երթևեկում են Երևանի փողոցներով, եթե դրանց գումարենք արդեն եղած մեքենաների թիվը, վիճակն իրոք ճգնաժամային է: Իսկ Երևանը Թամանյանի գլխավոր հատակագծով, որն ընդգրկում է Երևանի կենտրոնը, նախատեսված էր 150.000 բնակչի համար: Անգամ Երևանի գլխավոր` Հանրապետության հրապարակը, ավելի շատ հսկա, բաց և անկանոն ավտոկայանատեղի է հիշեցնում՝ ակտիվ երթևեկությամբ: Ստեղծված իրավիճակը հաշվի առնելով՝ ՀՀ կառավարությանն առընթեր քաղաքաշինության պետական կոմիտեն մշակել է առաջիկա տարիների Երևանի հրապարակների վերակառուցման հայեցակարգը, որի շնորհիվ մեր հրապարակները պետք է հաստատեն իրենց հանրային նշանակությունը: Ծրագրի համաձայն հրապարակները կունենան ստորգետնյա երկհարկ կամ եռահարկ համալիրներ՝ նախատեսված ինչպես մի քանի հարյուր տեղանոց ավտոկայանատեղիների, այնպես էլ՝ հետիոտների անցումների, առևտրի և սպասարկման գոտիների համար: Հրապարակների վերակառուցման և նրանց ստորգետնյա հատվածի շահագործման նման միտում վերջին տարինեին նկատվում է ամբողջ աշխարհում: Փարիզի Պլաս դե լա Ռեպուբլիկ, Մադրիդի Պուետրա դել Սոլ, Մոսկվայի Տրիումֆալ և աշխարհի շատ այլ քաղաքների հրապարակներ են այսօր այդպիսի վերակառուցումներ ապրել ու իրենց քաղաքացիների համար դարձել ավելի հասանելի ու գրավիչ: Ժամանակն է նաև Երևանում հրապարակները վերադարձնել քաղաքացիներին: Հանրապետության հրապարակում, օրինակ, նախատեսվում է կառուցել 2-3 հարկանի ստորգետնյա փարքինգ՝ մոտ երկու հազար ավտոմեքենայի համար: Կկերպարանափոխվի նաև Անդրեյ Սախարովի հրապարակը՝ դառնալով ավելի բարեհամբույր հետիոտնի համար: Այստեղ ևս կլինի ստորգետնյա ավտոկայանատեղի: Ի դեպ հրապարակի վերակառուցման աշխատանքներում կընդգրկվի նաև նախկին հրշեջ կայանի շենքը: Առավել գլոբալ փոփոխության կենթարկվի Ֆրանսիայի հրապարակը: Մաշտոց, Բաղրամյան, Սայաթ-Նովա փողոցների այս աշխույժ խաչմերուկը, բառի բուն իմաստով, կանցնի գետնի տակ. երթևեկությունը վերկառուցումից հետո կիրականացվի ստորգետնյա թունելներով, իսկ հրապարակն ամբողջությամբ կվերածվի կանաչապատ հսկա զբոսայգու, որը կմիավորի Կասկադն ու Հանրապետության հրապարակը: Նրանց կձուլվի նաև Ֆիրդուսու տարածքում կառուցվող 33-րդ թաղամասը, որն ունենալու է հետիոտնի հանգստի գոտի և Երևանի առաջին կլոր հրապարակը: Ստորգետնյա ավտոկայանատեղիների կառուցում է նախատեսվում նաև Ազնավուրի, Սասունցի Դավթի, Ռուսաստանի հրապարակներում: Երևանի մեկ տասնյակից ավելի հրապարակների վերակառուցման գործում շահագրգիռ կազմակերպությունները շատ են: Չի բացառվում նաև միջպետական համագործակցությունը: Մնում է միայն հույս հայտնել, որ նոր ներդրողները ավտոկայանատեղիներից օգտվելու ավելի մատչելի ու ճկուն մեխանիզմներ կընտրեն և չի կրկնվի Ազատության հրապարակի ավտոկայանատեղիի պատմությունը, որը հիմնականում դատարկ է՝ չնայած հրապակարակի ակտիվ հետիոտնային անցուդարձին ու շրջակա փողոցների գերծանրաբեռնվածությանը: Համենայն դեպս հրապարակների վերակառուցման ծրագիրը, ստեղծելով Երևանի նոր ստորերկյա տարածություն՝ այնտեղ կքշի «երկաթյա ձիերին», հետիոտնի համար ստեղծելով ավելի հարմար ու քաղաքակիրթ միջավայր: