Ամեն տարի միլիարդավոր պլաստիկե շշեր նետվում են աղբանոց և հինգից մեկն է միայն վերամշակվում: Սակայն Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի (MIT) մի խումբ ուսանողներ մշակել են նոր մեթոդ, որը հնարավորություն կտա պլաստիկե շշերի թափոններն օգտագործել բետոնի մշակման մեջ: Ինչպես տեղեկացնում է ինստիտուտի պաշտոնական կայքը (MIT News), նոր մեթոդի օգտագործումը հնարավորություն կտա դարձնել բետոնը առավել ամուր, ինչը նշանակում է որ մոտ ապագայում հնարավոր է շինարարության ընթացքում օգտագործեն այս նորագույն մեթոդով ստացված բետոնը: «Թափոնների կառավարում» (Waste Management journal) գիտական ամսագրում տպագրված ուսումնասիրությունը ներկայացնում է, որ նոր մեթոդով ստացված բետոնը 20 տոկոսով ամուր է ավանդական մեթոդով պատրաստված բետոնից: Այս նորագույն բետոնի ստացման եղանակը հետևյալն է. Սկզբում պլաստիկե շշերի թափոնները ենթարկվում են անվտանգ գամմա ճառագայթման, այնուհետև թափոնները մանրացվում են և ստացված փոշին խառնվում է բետոնի շաղախին: Արդարացիության համար նշենք, որ բետոնի ամրությունն այս մեթոդի միակ առավելությունը չէ: Ինչպես նշում է ինստիտուտի պաշտոնական կայքը, բետոնն այսօր աշխարհում համարվում է առավելագույն օգտագործվող շինանյութերից մեկը, իսկ ցեմենտի արտադրությանը բաժին է ընկնում տարեկան մթնոլորտ արտանետվող ածխաթթու գազի 4.5 տոկոսը: Նորագույն մեթոդը կկրճատի ոչ միայն վնասակար նյութերի արտանետումը մթնոլորտ, այլ նաև պլաստիկե շշերի թափոնների ծավալները:

Երկու հազար տարեկան շատ շինություններ, որոնք կառուցված են բետոնով հին հռոմեկան նավահանգիստներում այսօր կանգուն են, մինչդեռ բազմաթիվ ժամանակակից շինություններ մի քանի տասնամյակի ընթացքում չդիմանալով թուլանում և ավերվում են: Վերջապես գիտնականներին հաջողվել է պարզել այդ յուրօրինակ բետոնի բաղադրությունը և նրանք կարծում են, որ այս բացահայտումը հնարավորություն կտա ժամանակակից շինությունները կառուցել էկոլոգիապես մաքուր շինանյութից, և վերջինները ավելի ամուր ու վստահելի կլինեն: Հետազոտությունների արդյունքները ներկայացված են American Mineralogist ամսագրում տպագրված գիտական հոդվածում: Հռոմեացիները բետոն պատրաստելու համար իրար էին խառնում կրաքարը, ծովի ջուրը, հրաբխային մոխիրը և քարը: Այսօր գիտնականներին հաջողվել է պարզել, որ բետոնի ամրության գաղտնիքը ծովի ջրի և հրաբխային մոխիրի քիմիական բաղադրության մեջ է: Հետազոտությունների ընթացքում պարզ է դարձել, որ հրաբխային մոխիրը պարունակում է հազվադեպ հանքային հավելում՝ ալյումինի տոբերմորիտ, որը շփվելով ծովի ջրի հետ բյուրեղանում է և ամրացնում շինանյութը: Այս հանքանյութը բաղկացած է ջրից, կալցիումից, ալյումինից, սիլիցիումից ու թթվածնից, և սովորաբար առաջանում է հիդրոջերմային աղբյուրներում: Գիտնականները նշում են, որ ծովի ջրի երկարատև ազդեցությունը նպաստում է, որ բյուրեղացած մոխիրն անընդհատ հասունանա, ամրանա և կանխարգելի առաջացող ճաքերը: Հետազոտությունների մասնակից Սոլթ Լեյք Սիթիի Յուտայի Համալսարանի (University Of Utah) երկրաբան Մարի Ջեքսոնի (Marie Jackson) խոսքերով, հին հռոմեկան բետոնի բաղադրատոմսը վաղուց կորած է և ոչ ոք մինչ օրս չի կարողացել այն վերականգնել: Ժամանակակից գիտնականների խնդիրն է, բետոնի պատրաստման համար գտնել իրենց քիմիական բաղադրությամբ ծովի ջրին և հրաբխային մոխիրին համապատասխան հումք: Նման հայտնագործությունը հնարավորություն կտա ստանալ ոչ միայն այնպիսի ամուր շինանյութ, որի շնորհիվ շինությունները կանգուն կմնան հազարամյակներ՝ հատկապես ծովի ջրի ազդեցության տակ, այլ նաև ստեղծել էկոլոգիապես ավելի մաքուր շինանյութ: Բանն այն է, որ ներկայիս բետոնի պատրաստման ընթացքում մեծ քանակությամբ վնասակար նյութեր և գազեր են արտանետվում մթնոլորտ:

Ցանկացած ոք, ով երբևէ եղել է Իտալիայում չի կարող չհամաձայնել, որ հռոմեացիները մեծագույն ճարտարագետներ են եղել: Նրանց կողմից կառուցված ճանապարհները, ջրատարները և տաճարները կարողացել են դիմակայել ոչ միայն ժամանակի մարտահրավերներին, այլև երկրաշարժերին, ավազակների հրոսակախմբերին և զբոսաշրջիկների ամբոխներին: Պետք է նշել, որ նրանք որոշ հավելյալ գիտելիքներ են ունեցել նաև բետոնի մասին: Բանն այն է, որ ամբողջ աշխարհում 1960-ական թթ-ին կառուցված շենքերի բետոնե կառուցվածքները հետզհետե սկսում են քայքայվել, մինչդեռ հռոմեական այնպիսի պատմամշակութային արժեքներ, իչպիսիքն են՝ Պանթեոնն ու Կոլիզեյը դեռ կանգուն են: Վերջերս գիտնականները պարզել են, որ հռոմեական բետոնի երկարակեցության հիմքում ընկած է հիմնական բաղադրիչը հրաբխային մոխիրն է: Կալիֆորնիայի Բերքլիի համալսարանի գիտնականները բազմաթիվ փորձերի արդյունքում պարզել են, որ հռոմեական բետոնը կոռոզիայի չի ենթարկվում և երկարաժամկետ կայունություն է ցուցաբերում: Ժամանակակից բետոնը պատրաստվում է կրաքարից և կավից՝ 1,450 C աստիճան ջերմաստիճանի պայմաններում: Մինչդեռ հռոմեացիները նույն բետոնը ստանալու համար օգտագործում էին 85 տոկոս հրաբխային մոխիր, ջուր և կիր, որոնք միաձուլում էին շատ ավելի ցածր ջերմաստիճանի պայմաններում: Այս հանգամանքը իր հերթին նվազեցնում է բետոնի պատրաստման ընթացքում մթնոլորտ արտանետված ածխաթթու գազի քանակը: Այսօր գիտնականները ցանկանում են հռոմեական հնագույն մեթոդները ներդնել արդի շինարարական տեխնոլոգիաներում՝ հեղաշրջելով ժամանակակից շինարական ոլորտը: Փորձերի և ուսումնասիրությունների մասնակից, գիտնական Մարի Ջեքսոնը պնդում է, եթե հնարավոր լինի արդի պայմաններում բետոնի պատրաստման ժամանակ օգտագործել հրաբխային բաղադրիչը, ապա արդյունքում կկրճատվի ինչպես մթնոլորտ արտանետվող ածխաթթու գազի քանակը, այնպես էլ կբարձրացվի բետոնի կայունությունը և երկարակեցությունը:

Reuters լրատվական գործակալության փոխանցմամբ Լոս Անջելեսում կառուցվող «Նյու Վիլշայեր Գրանդ Աշտարակի» (The New Wilshire Grand Tower) հիմնային աշխատանքների իրականացման ժամանակ իրականացվել է բետոնի ռեկորդային քանակությամբ լցոնում: Ընդհանուր առմամբ աշտարակի հիմքում լցոնվել է 38200 տոննա կշռով 16210 խորանարդ մետր բետոն: Այս ամենի իրականացման համար անհրաժեշտ է եղել 19 ժամ, որի ընթացքում մոտ 200 բետոնատար մեքենաներ կատարել են 2120 ուղերթ: Մասնագետները գտնում են, որ ամրանալու համար նմանատիպ քանակությամբ բետոնին անհրաժեշտ կլինի 2 շաբաթ, որի ընթացքում բետոնը կհովացվի հիմքում տեղադրված ջրի խողովակներով: Նշենք, որ բետոնի լցոնման արարողության ժամանակ ներկա են եղել նաև Գինեսի ռեկորդների գրքի ներկայացուցիչները, ովքեր արդեն հաստատել են նոր նվաճումը: Բետոնի անդադար լցոնման նախորդ ռեկորդը` ընդամենը 152 խորանարդ մետր, պատկանում է 1999 թ-ին կառուցված «Վենետիկյան հանգստավայր հյուրանոց, խաղատանը» (Venetian Resort Hotel and Casino), որը գտնվում է Լաս-Վեգասում: 335 մետր բարձրությամբ «Նյու Վիլշայեր Գրանդ Աշտարակի» բացումը նախատեսված է 2017 թ-ին: 73 հարկանի աշտարակում կտեղակայվեն 900 սենյակ ունեցող 5-աստղանի հյուրանոց, գրասենյակներ և առևտրային կենտրոններ: Շինարարության գլխավոր կառուցապատողը «Կորեական ավիաուղիներ» (Korean Airlines) ընկերությունն է, որը պատրաստվում է նախագծում ներդնել ավելի քան 1 մլրդ ԱՄՆ դոլար: