Չնայած այն հանգամանքին, որ մեր երկիրը հայտնվել է այս ծանր իրավիճակում, գործարար և գիտնական Կարո Արմենի հիմնած «Հայաստանի մանուկներ» բարեգործական հիմնադրամը (ՔՈԱՖ) ձգտում է շենացնել մեր հայրենիքը և նոր ծրագրեր է իրականացնում։ Շուտով Դեբետ գյուղը կվերածվի սմարթ գյուղի, և այն լինելու է առաջինը Հայաստանում։ Ըստ ՔՈԱՖ-ի Ենթակառուցվածքային ծրագրերի համակարգող Արթուր Տեր-Սիմոնյանի, շուտով Դեբետում կտեղադրվի նոր խաղահրապարակ, որը ՔՈԱՖ-ի` երբևիցե տեղադրած խաղահրապարակներից ամենալավն է լինելու: Ծրագրի շրջանակներում կառուցվելու է յուրահատուկ իր ձևավորմամբ առաջին սմարթ կանգառն ավտոբուսի համար։ Կանգառի ձևավորման նախագիծն արդեն ավարտվել է, և այժմ այն գտնվում է հաստատման փուլում։ Մեր այն հարցին թե արդյոք՞ նման կանգառների շինարարությունը շարունակական է լինելու, Դեբետի համայնաքապետարանի ֆեյսբուքյան էջից մեզ պատասխանեցին, որ նախագիծը դեռևս միայն այս ծրագրի շրջանակներում է իրականացվելու, և որ կանգառի շինարարական աշխատանքները դեռևս չեն սկսվել։ Ծրագիրը կարող է նոր հետաքրքիր շունչ մտցնել Դեբետ գյուղի բնակչության կուլտուր-կենցաղային կյանքում։ Ի դեպ, ծրագրի հիմքում նշված է, որ այն նպատակ ունի գյուղի բնակիչների համար ստեղծել առավել հարմարավետ, ժամանակակից միջավայր և հնարավորինս նպաստել արտագաղթի կրճատումը։ ՔՈԱՖ-ի գաղափարախոսությունն է. «Ամեն հարմարավետը, ժամանակակիցը, կարևորն ու խելացին գալիս են փոխելու գյուղի կյանքը նախ բնակիչների համար, որոնք կուզենան մնալ, զարգացնել ու մասնակիցը լինել համայնքի նորովի կառուցմանը, ապա նաև դարձնելու գրավիչ ինչպես հարակից համայնքների, այնպես էլ և՛ ներգնա և՛ արտագնա զբոսաշրջության համար»։ Կարծում ենք, Դեբետ գյուղի այս նոր ծրագիրը գրավիչ է ոչ միայն սմարթ լինելով, այլ նաև նրանով, որ նախատեսվում է վերանորոգել ճանապարհները, բարեկարգել հանրային երթևեկությունը, լուծել փողոցների լուսավորման հարցը, ունենալ հիմնովին կառուցված կղմինդրե տանիքներ, որակյալ ենթակառուցվածքներ, զարգացող տնտեսություն, հաղորդակցության ժամանակակից գործիքներ և իհարկե, ակտիվ ու ներգրավված բնակիչներ։ Ինչ խոսք, նման համալիր մոտեցման դեպքում գյուղը լիովին կարող է լուծել իր խնդիրները։ ՔՈԱՖ-ի կայքից մենք տեղակացանք նաև, որ ՍՄԱՐԹ Դեբետ ծրագրի շրջանակներում գյուղում կառուցվելու են նաև մոդուլյար տներ Արցախից տեղահանված ընտանիքների համար։

Կոնդի շինարարության հարցով ՀՀ քաղաքաշինության կոմիտեն հայտարարել է միջազգային բաց ճարտարապետա-քաղաքաշինական մրցույթ։ Հայտարարության վերջին հատվածում տեղ գտած միտքը «Առաջին մրցանակ շահած աշխատանքը ենթակա չէ պարտադիր իրականացման», տարաբնույթ մտորումների տեղիք է տալիս։ Մրցույթի արդյունքում ձևավորված հայեցակարգի իրագործման գործընթացի մասնագիտական հենքի ձևավորման նպատակով առաջարկվում է ստեղծել մասնագիտական աշխատանքային խումբ, որի կազմում ներգրավված են լինելու ճարտարապետներ, քաղաքաշինարարներ, տնտեսագետներ, սոցիոլոգներ, իրավաբաններ, հասարակական հարաբերությունների և մեդիա դաշտի ներկայացուցիչներ /այդ թվում՝ լրագրողներ/, նկարիչներ և քանդակագործներ, ազգագրագետներ, պատմաբաններ, հասարակական կազմակերպություններ, ինչպես նաև Կոնդի ակտիվ և սրտացավ բնակիչներ, այլ հետաքրքրված կամ կոմպետենտ անձիք, ովքեր կարող են իրենց խորհուրդներով օգտակար լինել ծրագրի իրականացմանը։ Ինչ խոսք, բոլոր շահագրգիռ կողմերի տեսակետը լսելը վատ բան չէ, հատկապես մասնագետներինը, կարևոր է նաև Կոնդի բնակիչների կարծիքը ։ Եվ բնականաբար, Կոնդի բնակիչներին տեղում բնակարանով ապահովելու հարցը առաջնահերթներից պետք է լինի։ Սակայն մյուս կողմից այնպես չստացվի, որ այս ծրագիրը արժանանա Կռիլովի հանրահայտ «Կարապը, խեցգետինը և գայլաձուկը» առակի ճակատագրին… Բազմակարծությունը լավ բան է, բայց լինում են դեպքեր, երբ բազմակարծությունը ձախողում է անգամ ամենալավ ծրագիրը։ Ըստ արված հայտարարության, նախագիծ-առաջարկի ներկայացման պայմանների մեջ առկա է մի կետ, որտեղ գրված է. «Հուշարձանների պահպանման գոտիների սահմանում և պեղման գոտիների առանձնացում»: Թե որքանով է հիմնավորված նման կետը, հասկանալի չէ, քանի որ, մինչ որևէ նախագիծ-առաջարկի մշակումը, ցանկալի է նախօրոք ուսումնասիրված և պեղված լինի նախատեսվող տարածքը, հակառակ դեպքում ներկայացված որևէ նախագիծ-առաջարկ դառնում է քիչ արժեքավոր: Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ նախագծի գլխավոր նպատակն է պահպանել Կոնդի պատմական շունչը, նման շտապողականությամբ մրցութի հայտարարումը ավելի քան անընդունելի է։ Քանի որ Կոնդը հանդիսանում Երևանի պատմական կորիզը, մինչ մրցույթի հայտարարումը պետք է այն պեղվի և լիովին ուսումնասիրվի, այնինչ նրա ուսումնասիրության, պեղումների համար տարիներ են պահանջվում։ Մենք արդեն ունենք նման դառը փորձ, երբ շտապողականության արդյունքում մնացինք կանգնած ջարդված տաշտակի առաջ։ Նման շտապողականության զոհ դարձան երիտասարդական պալատը, այնուհետև Ֆիրդուսը՝ որոնց ճակատագիրը մինչ օրս անհայտ է։ Իհարկե շատ ցանկալի կլինի, որ Կոնդի վերակառուցման նախագիծն ամբողջությամբ արտահայտի հայկական մթնոլորտը՝ պահպանելով իր նեղլիկ փողոցները: Սակայն նախագիծը պետք է ներդաշնակ նայվի թե՛ քաղաքաշինական, թե՛ Կոնդի վերակառուցման և պատմական տեսակետից, և թե՛ դիրքից ելնելով։ Այսինքն, այնտեղ չեն կարող լինել 2-3 հարկից շատ հարկեր ունեցող շինություներ, և շատ կարևոր է, որ նախագծի գլխավոր նպատակը և խնդիրը լինի ոչ թե գերշահույթը, այլ գաղափարը, ինչի անտեսումը ոչնչացրել և ոչնչացնում է Երևանի պատմական կենտրոնը։ Սա բոլորովին չի նշանակում, որ մենք դեմ ենք առևտրային, ժամանցային կենտրոնների ստեղծմանը, պարզապես մեր առաջարկն է, որպեսզի այդ բոլոր կառույցները նախագծվեն հայկական ճարտարապետական ոգով և կանոններով։ Ըստ հայտարարության, թաղամասում կյանքի աշխուժացման նպատակով առաջարկվում է հայեցակարգային էսքիզ-նախագծում ներառել հետևյալ կազմակերպումը՝ դեպի թաղամաս բոլոր մուտքերի հասանելության կազմակերպում, թաղամասի ներսում տեղեկատվական յուրահատուկ միջոցով հաղորդակցությունն առավել դյուրին դարձնելուն միտված համակարգի մշակում, մասնագիտացված սրճարաններ, այցելուների տեղեկատվական կենտրոն, արվեստանոցներ/արհեստանոցներ, աշխատավայրի համար սարքավորված տարածքներ, մեդիա կենտրոն, հուշանվերների վաճառքի և ցուցադրության սրահներ, գիտաժողովների կազմակերպման սրահ՝ քաղաքի պատմության մասին տեսաֆիլմերի ցուցադրությամբ և մասնագիտական գրականության վաճառքով, միջոցառումների անցկացման բացօթյա/փակ տարածքներ, սթրիթ արթի-մրցույթի կազմակերպման տարածքներ, բացօթյա վաճառասրահներ, հյուրատներ, սննդի հաստատություններ, հանրային սանհանգույցներ, այցելուների համար ժամանակավոր կացարաններ։ Ի դեպ նկատենք, որ մինչ այս միջազգային մրցույթի հայտարարումը Կոնդի վերակառուցման վերաբերյալ երկու անգամ մրցույթ է հայտարարվել և միայն երկրորդ դեպքում է ընդունվել Արշավիր Աղեկյանի նախագիծը, որը համապատասխանում էր «Կարեն Դեմիրճյան» մտապատկերին։ Կոնդում ևս նախատեսվում էր հանգստի, տուրիզմի և զվարճանքի օջախ ստեղծել՝ պահպանելով ազգային կոլորիտը։ Ուղղանկյուն այգու պարագծով նախատեսվում էր վերականգնել պահպանված 2-3 հարկանի հին տները և օգտագործել հայկական խոհանոցի ճաշատեսակներով ռեստորանների, սրճարանների, թեյարանների, ատրակցիոնների, խաղերի (այդ թվում նաև ազգային), գեղանկարչական ակումբների և այլնի համար։ Զբոսայգում նկարիչները կարող էին նկարել, ցուցադրել իրենց նկարները։ Մի խոսքով, ստացվում էր հայկական «Մոնմարտր»։ Առաջարկությունը` շուրջը կառուցել նաև բնակելի շենքեր, Կարեն Դեմիրճյանը մերժել էր, նկատի ունենալով, որ դա կխախտի ռոմանտիկան և կոլորիտը։ Այդ նախագծերի իրականացման հարցում լուրջ բարդություններ չէին սպասվում, թեև Կոնդը գերբնակեցված տարածք էր և առկա էին իրացման դժվարություններ։ Սակայն Կոնդի վերակառուցման մի մասն արդեն սկսվել էր 1970-ական թթ. «Դվին» հյուրանոցի շինարարության ժամանակ։ Բայց և այնպես այս ծրագիրը ևս չիրականացվեց, և այժմ երրորդ փորձն է, և հայտարարված է միջազգային մրցույթ։ Ինչևէ, հուսանք, որ կգտնվեն այնպիսի գործարարներ, ովքեր մրցույթի ավարտից հետո անտարբեր չեն լինի այս նախագծի հանդեպ ու պատրաստ կլինեն ներդրում կատարել և իրականացնել այն, ինչի արդյունքում շահած դուրս կգան թե՛ Կոնդի բնակիչները, և թե՛ մեր մայրաքաղաքը։

Մանկական երկաթուղին չի կորցնի իր ճարտարապետամշակութային արժեքը։ Եվ սա օդից վերցրած ենթադրություն չէ, այլ հիմնված է քաղաքապետարանի խոսքի վրա։ Մեզ անհանգստացրել էր մանկական երկաթուղու բարեկարգման անվան տակ քաղաքապետարանին ներկայացված՝ ավտոկայանատեղի և մարզային կենտրոն կառուցելու առաջարկը։ Այլ կերպ ասած՝ ներկայացվածը ավելի շուտ նման էր բիզնես ծրագրի, որն ամբողջությամբ կխեղաթյուրեր մանկական երկաթուղու գաղափարախոսությունը։ Մտահոգված այգու ճակատագրով քաղաքապետարանից փորձեցինք պարզել, թե ի՞նչ շինարարական աշխատանքներ են իրականացվելու ներկայացված առաջարկով և որքանո՞վ է ճիշտ մանկական երկաթուղին բիզնես կենտրոնի վերածելը։ «Տեղեկացնում ենք, որ մանկական երկաթուղու տարածքի արդիականացման և ընդլայնման վերաբերյալ ներկայացված մի քանի ներդրումային առաջարկներ դիտարկվել են քաղաքաշինական ամբողջական լուծում պահանջող ծրագրերի քննարկման միջգերատեսչական հանձնաժողովում։ Արդյունքում որոշվել է, որ մանկական երկաթուղու տարածքում նպատակահարմար չէ իրականացնել կառուցապատման որևէ աշխատանք, բացի ամրակայման, վերականգնման, վերանորոգման և կանաչապատման աշխատանքներից»,- ասացին քաղաքապետարանից։ Այլ կերպ ասած, քաղաքապետարանի այս որոշման հիման վրա մեր քաղաքացիները չեն զրկվի մայրաքաղաքի հանրային կանաչապատ գոտուց։ Մանկական երկաթուղին ոչ միայն սերնդե սերունդ փոխանցում է մեր ծնողների վառ հուշերը: Այն կարծես մի փոքր անտառ լինի մայրաքաղի փոշոտ կենտրոնում և ունի իր ուրույն ֆունկցիան՝ ապահովում է քաղաքի օդափոխությունը։ Եվ միջամտությունը՝ բուռն շինարարությունը պարզապես անթույլատրելի կլիներ հատկապես քաղաքաշինական տեսակետից՝ ելնելով մայրաքաղաքի (կենտրոնի) խիտ կառուցապատումից։ Հիշեցնենք, որ մանկական երկաթուղին քաղաքի կենտրոնի հետ կապում են երկու թունելները։ Երևանի գլխավոր ճարտարապետ Ալեքսանդր Թամանյանի մտահղացմամբ Հրազդանի կիրճն իր բնությամբ պետք է ծառայեր որպես հանգստի գոտի։ Նա նախատեսել էր երկու թունելներ, որոնք Երևանի գլխավոր պողոտան պիտի կապեին մանկական երկաթուղու հետ։ Այդ թունելներով Հրազդանի կիրճի մաքուր օդը պիտի հասներ քաղաքի կենտրոն։ 400 մ երկարությամբ երկու թունելները կառուցվեցին 1940-ականներին՝ ի սկզբանե ձևակերպված լինելով որպես պատերազմի ապաստարաններ։ Ցավոք, անկախության տարիներից ի վեր ճարտարապետական ոլորտում տուրք է տրվում նորաձև լուծումներին, որոնք համահունչ չեն մեր ճարտարապետությանը և հաճախ իրականացվում են մեր ժառանգության հաշվին։ Նման մոտեցման արդյունքում հայկական ինքնատիպ ճարտարապետությունը կորցնում է իր դեմքը։ Այս ամենից հարց է առաջանում թե ինչու՞մն է խնդիրը, որ մեր երկիրը անըդհատ ձգտում է նմանվել ուրիշներին՝ կառուցելով նորը հների հաշվին։ Ասվածը չի վերաբերվում միայն առանձին շենքերին, այլ նաև քաղաքային ստեղծված ավարտուն անսամբլներին։ Այս ֆոնի վրա շատ կարևոր է մանկական երկաթուղու արտաքին տեսքի պահպանման որոշումը, որն ընդունել է քաղաքապետարանը։ Հարկ է նշել, որ այս տարվա մայիսին քաղաքապետարանի կողմից իրականացվել էին մանկական երկաթուղու թունելի մաքրման աշխատանքներ։ Հուսանք, որ մոտ ապագայում կմաքրվի և շահագործման կհանձնվի ոչ միայն երկրորդ թունելը, այլ նաև մանկական երկաթուղու բոլոր կայարանները։ Հիշեցնենք, որ մանկական երկաթուղու՝ այս չքնաղ վայրի կառուցման գաղափարը առաջ է քաշել ՀԿԿ կենտկոմի առաջին քարտուղար Աղասի Խանջյանը 1935 թ-ին։ 1936թ-ի ապրիլի 22-ին համամիութենական շաբաթօրյակի ժամանակ Աբովյանի անվան քաղաքային այգում Աղասի Խանջյանը դրել է այն հիմնաքարը, որի վրա կառուցվել է «Փարոս» կայարանը։ Այն հետագայում վերանվանվել է «Հայրենիքի»։ Այգու պաշտոնական բացումը տեղի է ունեցել 1937 թ-ի հուլիսի 6-ին։ Մանկական երկաթուղու այգու գլխավոր Ճարտարապետը Միքայել Մազմանյանն է: Երկաթուղային կայարանի նախկին շենքը կառուցված է եղել փայտից` կրկին Միքայել Մազմանյանի նախագծով։ Սակայն 1940-ականների վերջին այն փոխարինվեց քարե շենքով, որի հեղինակն է ճարտարապետ Գոհար Գրիգորյանը: «Ուրախություն» կայարանից դեպի «Պիոներական» կայարան տանող հատվածի թունելի երկարությունը կազմում է 45 մ, այն կառուցվել է 1956 թ-ին։ Ականատեսներն այսօր էլ հիշում և պատմում են, որ թունելների շինարարության վրա որպես բանվոր աշխատել են գերմանացի գերիները։ «Մենք ապրում էինք Սպանդարյան փողոցի վրա (ներկայիս Արամի) և ես հիշում եմ թե երեխա ժամանակ ինչպես էինք բուխանկա հաց տանում գերմանացի գերիներին, իսկ իրենք մեզ համար փայտից տիկնիկներ էին սարքում և տալիս մեզ»,- մեզ հետ զրույցում պատմում էր

Գորիսի պատմական կենտրոնը վերականգնվում է Տեղական տնտեսության և ենթակառուցվածքների զարգացման ծրագրի շրջանակում՝ Համաշխարհային բանկի վարկային միջոցներով և ՀՀ կառավարության համաֆինանսավորմամբ: Ծրագրով առանձնացրել են XIX-XX դարերի 36 համայնքային նշանակության հուշարձան-շենքեր, որոնք գորիսյան ինքնատիպ ճարտարապետության պահպանված նմուշներ են: Անմշակ բազալտ քար, բաց պատշգամբներ ու կարմիր տանիքներ. լեռնային վայրի գեղեցկություն պարփակված պարզ ճարտարապետական ձևերի մեջ Գորիսի պատմական-ճարտարապետական արժեք ներկայացնող շենքերը հիմնականում երկհարկանի, երբեմն միահարկ են՝ նկուղով, կառուցված կարմիր գծերի վրա, իսկ բակերն ու տնամերձ հողամասերը գտնվում են շինությունների հետնամասում: Դրանք կառուցվել են տեղական կոպտատաշ բազալտ քարից, հարդարվել Գորիսին բնորոշ գեղարվեստական սվաղով, որը նաև «բարքաշ» են անվանում, ունեն փայտե բաց պաշտգամբներ՝ փայտյա կամ մետաղյա ճաղերով, երկփեղկ դռների ու պատուհանների կիսակամար բացվածքներ՝ մշակված սրբատաշ քարով, փայտե դարպասներ, կարմիր թիթեղածածկ լանջավոր տանիքներ: Գորիսի հին տների արտաքին ճակատները աչքի են ընկնում մշակման միջոցների պարզությամբ, համահունչ են իրար ու ներդաշնակ բնությանը: Հենց դրանում է նրանց ճարտարապետա-գեղարվեստական արժեքն ու հմայքը: Գորիսին առանձնահատուկ հմայք է հաղորդում նաև գծային կառուցապատումը: Քաղաքի հատակագիծը կազմված է քառակուսի կամ ուղղանկյուն առանձնացված թաղամասերից, որոնք երբեմն համեմատում են շախմատի համաչափ դաշտերի հետ: Այս հատակագիծը ձևավորվել է 1850-ականներին Ելիզավետպոլում և կյանքի կոչվել 1870-ականներին: Գորիսը կառուցապատվել է որպես ցարական Ելիզավետպոլ նահանգի Զանգեզուր գավառի կենտրոն: Գորիսի ճարտարապետ Գարեգին Փարսյանը հենց դրանով է պայմանավորում իր հարազատ քաղաքի ու Շուշիի նմանությունը: Միևնույն ժամանակ նման նախագծեր են իրականացվել թե՛ Գորիսում ու Շուշիում, և թե՛ Մեղրիում ու Գավառում, բայց նախնական ճարտարապետական ձևերը պահպանվել են առավելապես Շուշիում ու Գորիսում: Գ. Փարսյանի խոսքով յուղաթղթի վրա արված հին նախագծերը դեռ պահպանվել են, իսկ վերականգնման աշխատանքներն իրականացվում են դրանց հետ համեմատելով և համապատասխանեցնելով: Գորիսը հնուց ի վեր եղել է վարչական, առևտրական ու արհեստագործական կենտրոն: Այդ պատճառով էլ շենքերը կառուցվել են, ինչպես Գորիսի գլխավոր ճարտարապետն է ասում, որպես «եկամտաբեր տներ». առաջին հարկերը եղել են առևտրային, արհեստագործական, սպասարկման մակերեսներ, երկրորդ հարկերը՝ բնակելի տարածքներ ու հյուրատներ: Այսօր էլ այդ վերականգնվող շենքերի մեծ մասի երկրորդ հարկերը բնակելի նշանակության են, իսկ առաջին հարկերը հիմնականում առևտրային կամ այլ սպասարկման կետեր են: Շենքերից մեկի առաջին հարկում գործում է մանկապարտեզ: Վերականգնման ծրագրով շենքերի օգտագործման նպատակային նշանակության փոփոխություն չի նախատեսվում: Գորիսը՝ հայկական «Լուգանո» Ներկայումս Գորիսի պատմական նշանակության շենքերը հիմնականում անմխիթար վիճակում են: Ծրագրով արդեն սկսել են այդ շենքերի տանիքների, դռների և պատուհանների փոխարինման, շենքերի ամրացման, ճակատների պատմական տեսքի, պատշգամբների ու փայտե դարպասների վերականգնման աշխատանքները: Գորիսի գլխավոր ճարտարապետ Գարեգին Փարսյանը ներկայացնում է կատարվող աշխատանքները. «Ուշադրություն ենք դարձնում ու պահպանում ճարտարապետական բոլոր այն դետալներին, որոնք կրկնվում են Գորիսյան տներում: Տանիքների ծածկերը փոխարինում ենք պրոֆիլավոր կարմիր թիթեղով, որը նման է հին նախնական ծածկերին, անգամ տանիքների օդափոխության պատուհանները իրականացնում ենք հնի նմանությամբ, ինչպես որ պահպանվել է որոշ տներում ու կա հին նախագծերում, նույնիսկ տանիքի բարձրությունն ենք պահպանում՝ ըստ նախագծային հին ծավալների: Արդեն փոխվել է շուրջ 6000 քմ տանիք: Տեղադրվում են կաղնու փայտի մշակվածքով մետաղապլաստե պատուհաններ, բարեկարգվում են պատշգամբները հին ձևի մեջ, շտկվում մոււտքերն ու քարե արգելապատերը, երկաթե դարպասները երեսապատվում են փայտով»: Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարությունից տեղեկացնում են, որ ամեն ինչ արվել ու արվելու է Գորիսի պատմական միջուկի անաղարտությունը պահպանելու համար. «Գորիսի պատմական միջուկի վերականգնման նախագիծը մշակվել է «Մաստարա» արտադրական կոոպերատիվի կողմից, քննարկվել ու հավանաության է արժանացել ՀՀ մշակույթի, սպորտի և երիտասարդության հարցերի գիտամեթոդական խորհրդի և Քաղաքաշինության պետական կոմիտեի կողմից: Գորիսում կազմակերպվել են նաև հանրային քննարկումներ: Միանշանակ է, որ պատմական միջավայրը չի խաթարվելու, որովհետև այս ամենն արվում է գլխավորապես այդ նույն պատմական միջավայրը վերականգնելու և պահպանելու համար: Հին քաղաքը այս աշխատանքներից հետո նոր շունչ կստանա և իր առանձնահատուկ դիմագծով կներկայանա հազարավոր զբոսաշրջիկների»: Այս պահին Գորիսի գլխավոր ճարտարապետի խոսքով իրականացվել է աշխատանքների 30 %-ը, բայց արդյունքն արդեն տպավորիչ է ու ակնառու: Ծրագրով նախատեսվում է նաև վերակառուցել պատմական կենտրոնին հարակից հիմնական փողոցները: Մայթերի քայքայված եզրաքարերը կփոխարինվեն բազալտե նոր քարերով, կենտրոնական փողոցների երթևեկելի մասերը կսալապատվեն բազալտե քարերով՝ վերականգնելով նախկին տեսքը, քարերի գունային տարբեր երանգներ օգտագործելով կգծանշվեն առանձնացված հեծանվային ուղիները, կփոխվեն փողոցային լուսավորության սյուները, իսկ ամբողջ ինժեներական ցանցերը կմոնտաժվեն ստորգետնյա, քաղաքի այդ հատվածը ազատելով աչք չշոյող բազմապիսի լարանցումներից ու խողովակաշարերից: Կնորացվեն ջրահեռացման ու ջրամատակարարման վերգետնյա համակարգերը, դրենաժային բաց առուները կմաքրվեն, կվերականգնվեն ու կդառնան ավելի ակնառու: Այս բաց առվակներն էլ են ըստ էության գորիսյան կոլորիտի առանձնահատկությունը, «համն ու հոտը» կազմում. «Առվակները ստեղծվել են քաղաքի պահանջից, դարեր շարունակ ծառայել որպես ոռոգման ու ջրահեռացման ցանց: Խորհրդային տարիներին մի քանի հատվածներում այս առուները փակեցին, ու դա հանգեցրեց ճգնաժամի. քաղաքը գոգավորության մեջ է, և քաղաքի բարձրադիր կետերից հոսող անձրևաջրերը գալիս, կուտակվում են քաղաքի կենտրոնական համեմատաբար հարթ հատվածում: Այնպես որ առվակները կպահպանվեն ու կբարեկարգվեն, որովհետև ժամանակի փորձությունն անցած ինժեներական անհրաժեշտ ենթակառուցվածքներ են»: Ըստ աշխատանքների կատարման ժամանակացույցի 2021 թ-ի ամռանը քաղաքի պատմական միջուկի վերակառուցումը արդեն ավարտված կլինի: Բայց Գորիսի վերափոխման աշխատանքներն այդքանով չեն ավարտվի. նախատեսվում է Երիտասարդական այգու բարեկարգումը, ընթացիկ ուսումնասիրության փուլում են Հին Գորիս քարանձավային քաղաքի զբոսաշրջային ենթակառուցվածքների բարելավման և արդիականացման աշխատանքները: Աշխարհագրական հարմար դիրքը, բնակլիմայական բարենպաստ պայմանները՝ մեղմ ձմեռներով ու զով ամառներով, բազմաթիվ բնական հուշարձանների առկայությունը ու ճարտարապետական կոլորիտային վառ միջավայրը Գորիսը զբոսաշրջային հայտնի կենտրոն դարձնելու նշանակալի ներուժ են: Գարեգին Փարսյանը համոզված է՝ մի քանի տարի անց իր հարազատ քաղաքը ոչնչով չի զիջելու Շվեյցարիայի Լուգանոյին. Գորիսը մտերմիկ քաղաք է հարմար ապրելու, հանգստանալու, արարելու և ներշնչվելու համար:

Ինչպես հայտնի է, արդեն երկար տարիներ ողջ աշխարհում մեծ տարածում է գտել պարամետրիկ նախագծումը, որն իրենից ներկայացնում է ալգորիթմական ճարտարապետություն: Այս ոճը, որ թվային դարաշրջանի ծնունդ է, ունի իր և՛ դրական, և՛ բացասական կողմերը։ Սակայն, մի շարք առավելությունների շնորհիվ, այն տարեցտարի ավելի ու ավելի է գրավում քաղաքային միջավայրերը։ Այս առումով Հայաստանը բացառություն չէ, և շուտով այս ճարտարապետական ոճը իր ուրույն տեղը կգտնի մեր մայրաքաղաքում։ Խոսքը Կոմիտասի պողոտայի և բուլվարի հատման հանգույցի վերնամասում նախատեսվող բազմաֆունկցիոնալ կենտրոնի նախագծի մասին է։ Այն նախատեսվում է իրականացնել Երևան քաղաքի հյուսիսային առանցքի վերջնահատվածում։ Նախագիծը գլխավորապես միտված է շեշտել և ակտիվացնել վերը նշված հանգույցը: Ի՞նչ փուլում է գտնվում նախագիծը և ինչպիսի՞ ծավալատարածական լուծումներով է այն իրականացվելու. այս և այլ հարցերի շուրջ զրուցեցինք «Իթակէ 999» ՍՊԸ ճարտարապետական արվեստանոցի տնօրեն, նախագծի գլխավոր ճարտարապետ, ճարտարապետության թեկնածու, միջազգային մրցանակների դափնեկիր` Տելեմակ Անանյանի հետ։ - Պարոն Անանյան, հայտնի է, որ նախագիծը ստեղծված է Գիտահետազոտական ինստիտուտի (ԳՀԱ) շենքերի հարևանությամբ։ Խնդրում եմ մանրամասնեք, թե նշված հանգույցի ո՞ր հատվածում է այն կառուցվելու: - Նախագիծը իրականացվելու է ներկայիս «Արաբկիր» հանրախանութի տեղում։ - Ինչո՞վ է պայմանավորված կառույցի նման կոնստրուկտիվ սխեմայի ընտրությունը։ - 20-րդ դարը տիպիզացիայի, ունիֆիկացիայի և ստանդարտիզացիայի դար էր, որն ինդուստրիալիզացիայի արդյունք էր, իսկ 21-րդ դարը պարամետրիկ ճարտարապետության դար է, ինչը պայմանավորված է ժամանակակից թվային և ռոբոտացված արդյունաբերական համակարգերի զարգացմամբ։ Պարամետրիկ մոդելավորումը թույլ է տալիս աշխատել կրկնակի կորության լարված մակերևույթների հետ, որոնք ոչ միայն աչք շոյող, նորարար, գեղեցիկ, տպավորիչ ու հիշվող են, այլև ունեն բարձր կրողունակություն, սեյսմակայունություն և թույլ են տալիս ստանալ շատ խիզախ թռիչքներով ամենատարբեր կերպարներ։ Մեծաթռիչք թաղանթը թույլ է տալիս մեկ վեղարի տակ վերցնել հսկա մակերեսներ, հեշտացնում է հատակագծային, տեխնոլոգիական, նավիգացիոն և այլ խնդիրների լուծումները։ Մեկ ծածկի տակ համախմբելով բազմաֆունկցիոնալ կենտրոնի բոլոր տիպի սպասարկման շենքերը, հնարավոր է դառնում ապահովել ժամանակակից միջազգային ստանդարտներին համապատասխան միջավայր, հարմար ժամանցի, սննդի, ցուցահանդեսների, առևտրի, երիտասարդների և երեխաների զարգացման ու զվարճանքի համար։ Նախագծի գմբեթը նախատեսվում է իրականացնել ժամանակակից պարամետրիկ ճարտարապետության հայտնի շինարարական տեխնոլոգիայով։ Ծածկը նախատեսվում է իրականացնել կրկնակի կորության թաղանթ-ցանցային մակերևույթով, որի ենթահամակարգում մետաղական տարածական թաղանթ-ցանցի կարկասն է, և արտաքին ապակյա երեսապատմամբ։ Համակարգը նախատեսվում է իրականացնել թեթև գլանված ալյումինե կոմպոզիտային բարդ տարածական պրոֆիլներից։ - Ո՞րքան տարածք է զբաղեցնելու ապագա կառույցը։ - Կառույցի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 4975 քմ։ - Պարոն Անանյան, իսկ ինչն՞ է հիմք հանդիսացել կառույցի ճարտարապետական ծավալատարածային նման «կերպարի» համար։ - Վերլուծելով քաղաքաշինական միջավայրը, մեր հեղինակային խումբը նպատակահարմար է գտել հնարավորինս հակադրվել գոյություն ունեցող քառանկյուն – պրիզմայաձև, ուղղանկյուն – վերտիկալ և հորիզոնական գերիշխող ծավալներին, կիրառելով առավել սահուն, սֆերիկ, կրկնակի կորության մակերևույթներով ստեղծված ծավալատարածական հորինվածք։ Վերոհիշյալ ծավալի ստեղծման համար ժամանակակից պարամետրիկ մոդելավորման սկզբունքների կիրառումը թույլ տվեց ստեղծել արդիական և արտահայտիչ մեկ խոշոր «վրձնահարվածով» կազմակերպված թե՛ ներքին, թե՛ արտաքին միջավայր՝ ոճային հայ ավանդական Վիշապի կերպարով, որն իշխում է հյուսիսային ճառագայթի վերջնամասում։ - Ինչպիսի՞ հատակագծային լուծումներ են կիրառված նախագծում։ - Կառույցն ունի բաց հատակագիծ։ Երկրորդ լույսերի առկայությամբ նպատակ է դրվում ստորին, նկուղային և կիսանկուղային հարկերն ապահովել բնական լուսավորությամբ։ Համալիրն ունի մեկ գլխավոր մուտք Կոմիտասի պողոտայի կողմից +4.65 նիշից և ևս երկու լրացուցիչ մուտքեր այգու վերին մասի 0.00 նիշից։ Ինչպես նաև նախատեսված է առանձին մուտք աշխատակիցների համար և ավտոկայանատեղի։ - Իսկ ինչ՞ նիշի վրա է գտնվում ստորգետնյա հատվածը։ - Կառույցի նկուղային հատվածը գտնվում է -8.20 նիշի վրա։ - Ո՞ր փուլում է այժմ գտնվում նախագիծը։ - Այժմ նախագիծը գտնվում է «Աշխատանքային փաստաթղթեր» փուլում։ - Հայտնի՞ է արդյոք, թե որ շինարարական ընկերությունն է իրականացնելու շինարարությունը։ - Իրականացնելու է ոչ թե մեկ, այլ մի քանի ընկերություն. երկաթբետոնե սյուն հեծանային համակարգը կիրականացնի հայկական ընկերությունը, իսկ պարամետրիկ ծածկի համար կհրավիրվեն համապատասխան փորձ ունեցող արտերկրյա գործընկերներ։ Կազմակերպությունները ընտրվելու են բաց մասնավոր մրցույթ -տենդերի արդյունքում։ - Որքա՞ն գումար է նախատեսված ծրագրի իրականացման համար և ե՞րբ է նախատեսվում սկսել և ավարտել շինարարությունը։ - Շինարարկան աշխատանքները նախատեսում ենք սկսել 2021թ-ի գարնանը, ավարտը 2022թ-ի աշնանը։ Նախնական բյուջեն կազմում է 10 մլն ԱՄՆ դոլար։ Սա ամբողջ ծրագրի բյուջեն է, ներառյալ այգու վերակառուցումը, շատրվանները, ստորգետնյա ավտոկայանատեղին և 2-րդ մասնաշենքը։ Տվյալ պահին ներկայացված է միայն առաջին մասնաշենքը, բայց շուտով հանրությանը կներկայացնենք նաև գերժամանակակից այգին՝ համալրված բաց ամֆիթատրոնով, շատրվաններով և այլն։ Իմանալ ավելին