Օգոստոսի 19-ին Սաուդյան Արաբիայի թագավոր Աբդուլլահ իբն Աբդել Ազիզը մասնակցել է Գրանդ Մզկիթի (Grand Mosque) ընդլայնման նախագծի հիմնարկեքի արարողությանը, հաղորդում է Arab news լրատվական գործակալությունը: Նշենք, որ ընդլայնման ծրագիրը կներառի ավելի քան 400 հազար քառակուսի մետր տարածքի ավելացում մզկիթի հյուսիս-արևելյան և հյուսիս-արևմտյան հատվածներում և նախատեսվում է, որ շինարարական աշխատանքների ավարտից հետո մզկիթում միաժամանակ կկարողանա աղոթել 2.5 մլն ուխտավոր: Համաձայն հոդվածում հրապարակված տվյալների՝ ներկայումս Գրանդ Մզկիթի ընդհանուր տարածքը կազմում է 356 հազար քառակուսի մետր, որը միաժամանակ կարողանում է տեղավորել 770 հազար հավատացյալ, իսկ ընդլայնման հետևանքով նախատեսվում է ավելացնել ևս 456 հազար քառակուսի մետր տարածք, որտեղ միաժամանակ կկարողանա աղոթել ևս 1.2 մլն ուխտավոր: Նոր 21.8 մլն ԱՄՆ դոլար արժողությամբ ընդլայնման ծրագիրը նախատեսվում է իրականացնել 3 մասերով՝ կառուցել նոր շենք, ընդլայնել և բարեկարգել մզկիթին հարող տարածքները, այդ թվում կառուցել անցուղիներ և թունելներ, ինչպես նաև տեղադրել օդափոխության համակարգեր, էլեկտրաէներգիա ապահովող սարքավորումներ և մզկիթն ապահովել խմելու ջրով: Նախատեսվում է նաև մզկիթի հարևանությամբ կառուցել մի քանի բազմահարկ հյուրանոցներ: Ընդլայնման ծրագրի շրջանակներում կկառուցվեն ճանապարհներ, որպեսզի ուխտավորները կարողանան հասնել մզկիթ: Ալ-Մասջիդ ալ-Հարամը (Al-Masjid al-Haram), որն ամբողջ աշխարհում հայտնի է նաև որպես Գրանդ Մզկիթ, համարվում է աշխարհի խոշորագույն մզկիթը: Գտնվելով Մեքքա քաղաքում՝ այն շրջապատում է մուսուլմանական աշխարհում հայտնի սուրբ Քաաբան՝ Իսլամի ամենասուրբ վայրը (սև կտորով ծածկված գրանիտե խորանարդ), դեպի որն ամբողջ մուսուլմանական աշխարհն ուղղում է իր հայացքը աղոթքի ժամանակ:

Իրաքի հյուսիսում գտնվող Քրդստանի ինքնավար մարզ այցի շրջանակներում Հայ Առաքելական եկեղեցու Իրաքյան թեմի առաջնորդ, արքեպիսկոպոս Ավագ Ասատուրյանը ծանոթացել է Դուհոք գավառի Հավրեսկ բնակավայրում նոր եկեղեցու շինարարության գործընթացին, գրում է The Armenian Weekly-ն: Հայկական եկեղեցու շինարարությունը ծրագրվում է ավարտել 2012 թվականի սկզբին: Հավրեսկում նոր եկեղեցու կառուցման անհրաժեշտությունը ծագել է 2003թ-ին Իրաքյան պատերազմի սկսվելուց հետո, երբ հայերի մեծամասնությունը Բաղդադից և այլ քաղաքներից տեղափոխվեց երկրի հյուսիսային, ավելի անվտանգ շրջաններ: Եկեղեցու շինարարությունը ֆինանսավորում են Գերմանիայի և Շվեյցարիայի Եկեղեցական Ասոցիացիաները: Ինչպես հաղորդում է աղբյուրը, միջոցների սակավության պատճառով եկեղեցու տեսքը բավականին տարբերվում է հայկական ճարտարապետական ոճից: Նախքան 2003թ-ը պատերազմը, իրաքյան հայերի թիվը կազմում էր 22-25 հազար, որից 15-17 հազարը բնակվում էին Բաղդադում, մնացածը` հիմնականում Բասրայում, Մոսուլում, Քիրքուքում և հյուսիսային սահմանամերձ Զախոյում: Բոլոր նշված համայնքներում գործում էին հայկական դպրոցներ, կրթական, սպորտային, մշակութային և բարեգործական կազմակերպություններ: Իրաքյան հայերը ներկայացված են լուսավորչական և կաթոլիկ համայնքներով: ՀԱԵ Իրաքյան թեմը ենթարկվում է Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնին և 9 եկեղեցի ունի, որոնցից ամենամեծը՝ Սբ. Գրիգոր Լուսավորչի եկեղեցին է Բաղդադում: Բացի դրանից, Բաղդադում գործում են ևս հինգ հայկական եկեղեցիներ: Քրիստոնյաները կազմում են Իրաքի բնակչության 3 տոկոսը:

Ինչպես տեղեկացնում է emirates247.com, Միացյալ Արաբական Էմիրություններում և Մերձավոր Արևելքում բնակվող ոչ քաղաքացի հնդիկները իրենց լուման են ներդնում, որպեսզի Հնդկաստանի Կերալա նահանգում, Կալկաթա քաղաքի ծայրամասում կառուցվի երկրի ամենամեծ Շեր Մուբարաք Մեսջիթ (Share Mubarak Masjid) մզկիթը: Հնդկաստանում առաջատար կրոնական և բարեգործական Մարկազու Սաքուաֆադի Սսունիյա (Markazu Ssaquafathi Ssunniyya) հաստատության քարտուղար Ազարի Հակիմ Կանդապուրամը Արաբական Միացյալ Էմիրություններ կատարած այցի ժամանակ հայտարարել է, որ իրենց կազմակերպության անդամ հանդիսացող և Էմիրություններում բնակվող ավելի քան 1 մլն մարդ իրենց ներդրումն են կատարել մզկիթի և «Գիտելիքների Քաղաքի» (Knowledge City) ստեղծման համար՝ յուրաքանչյուրը նվիրաբերելով 22 ԱՄՆ դոլար: Նշենք, որ այս կրոնական կազմակերպության հիմնական նպատակներից է ծնողազուրկ և անօգնական մուսուլմաններին օգնել կրթություն ստանալու և սոցիալ-կուլտուրական զարգացման մեջ: Ըստ նախնական տվյալների՝ 23 հազար քառակուսի մետր ընդհանուր մակերեսով մզկիթի կառուցման համար անհրաժեշտ կլինի 8.8 մլն ԱՄՆ դոլար: Շինարարության ավարտից հետո մզկիթում կկարողանա աղոթել մոտ 30 հազար հավատացյալ, ինչպես նաև այստեղ կլինեն գրադարան մուսուլմանական ուսումնասիրությունների համար և խորհրդակցությունների սրահ, որտեղ ինչպես մուսուլման, այնպես էլ այլ կրոնի պատկանող մարդիկ կարող են գալ և գիտելիքներ ստանալ: Ինչպես ներկայացված է հոդվածում, մզկիթը կկազմի 265 մլն ԱՄՆ դոլար արժողությամբ «Գիտելիքների Քաղաք» նախագծի միայն մի մասը: Կալկաթայի ծայրամասում կառուցվող փոքրիկ քաղաքում կլինեն նաև ինժեներական և բժշկական համալսարաններ, բազմաֆունկցիոնալ հիվանդանոց, հյուրանոցներ, խորհրդակցությունների սրահ և առևտրային կենտրոն: Ծրագրի նախագծման աշխատանքներն ավարտվում են և առաջիկա 6 ամիսների ընթացքում կսկսվեն շինարարական աշխատանքները: Այժմ Հնդկաստանի ամենամեծ մզկիթը Ջամիա Մեսջիթ (Jamia Masjid) մզկիթն է մայրաքաղաք Դելիում, կառուցված դեռևս 17-րդ դարում կարմիր ավազաքարից և սպիտակ մարմարից մոնղոլների կայսեր Շահ Ջահանի կողմից:

15 տարի տևած լայնածավալ վերանորոգման աշխատանքներից հետո լոնդոնյան Սուրբ Պողոս Տաճարը (St Paul's Cathedral) վերականգնված է, հայտնում է news.yahoo.com կայքը: Երկար տարիների ընթացքում առաջին անգամ լոնդոնցիներին հնարավորություն ընձեռնվեց տեսնել տաճարն առանց շինարարական փայտամածի: Սուրբ Պողոսի Տաճարը, որը գտնվում է քաղաքի Սիթի ֆինանսական թաղամասի ամենաբարձր Լուդգեյթ Հիլլ (Ludgate Hill) հատվածում, համարվում է մայրաքաղաքի ճարտարապետական կենտրոնը: Բրիտանիայի պատմության ընթացքում իրականացված խոշորագույն վերականգնողական 58 մլն ԱՄՆ դոլար արժողությամբ ծրագիրն ավարտվել է Ճիշտ ժամանակին՝ տաճարի 300-ամյա տարեդարձին: Կիսավեր վիճակում գտնվող տաճարի վերականգնողական աշխատանքները սկսվել են մոտ 15 տարի առաջ, 1996 թ-ի ամռանը: Տաճարի միայն դիմային հատվածում սպիտակ կրաքարե 150 հազար քարե բլոկներ են մաքրվել հարյուրավոր տարիների ընթացքում կուտակված կեղտից ու փոշուց: Բացի այդ վերականգնողական ծրագրով թարմացվել է ներքին բակը, վերականգնվել է գլխավոր երգեհոնը, ինչպես նաև կառուցվել են հաշմանդամների համար նախատեսված անցուղիներ տաճարի տարբեր հատվածներում: Քրիստոֆեր Ռենի ճարտարապետական գլուխգործոցը կառուցված է Վերածննդի ոճով, պորտլանդական կրաքարից, ինչպես և մայրաքաղաքի բոլոր գլխավոր շինությունները: Տաճարը կառուցվել է 1666 թ-ին Լոնդոնյան Մեծ հրդեհից գրեթե ամբողջությամբ այրված հին Սուրբ Պողոս Տաճարի տեղում: Տաճարի կառուցումը տևել է մոտ 36 տարի և ավարտվել 1711 թ-ին: Սուրբ Պողոս Տաճարում են տեղի ունեցել երկրի հերոսներ հերցոգ Վիլլինգթոնի, Հորացիո Նելսոնի և Ուինսթոն Չերչիլի թաղման արարողությունները: Ինչպես նաև 1981 թ-ին այս տաճարում են պսակադրվել Անգլիայի արքայազն Չարլզը և արքայադուստր Դիանան:

Նոյեմբերի 17-ին Քենիայի մայրաքաղաք Նայրոբիում կայացած ՅՈՒՆԵՍԿՕ -ի հանձնաժողովի նիստի ժամանակ, ՅՈՒՆԵՍԿՕ -ի համաշխարհային մշակութային ժառանգության ոչ նյութական արժեքների ցանկը համալրվել է աշխարհի 47 ժողովուրդների մշակութային ավանդույթներով: Այս ցուցակի մեջ է ընդգրկվել նաև հայկական խաչքարերի ստեղծման արվեստը, որպես սերնդեսերունդ փոխանցվող հայ ժողովրդի դարավոր ավանդույթ: Ինչպես հաղորդում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ -ի պաշտոնական կայքը, գոյություն ունեն ավելի քան 50,000 հայկական խաչքարեր, որոնց քանդակները նման չեն միմիանց և նույնիսկ հնարավոր չէ գտնել երկու միանման խաչքար: Աղբյուրը նաև նշում է, որ խաչքարերը կարող են մինչև 1.5 մ բարձրության հասնել. ամենայն հավանականությամբ հեղինակները մոռացել են այնպիսի հիասքանչ արվեստի գործերի մասին, ինչպիսին Սանահինի վանական համալիրի խաչքարերն են (Սանահինի վանքը 2000թ. ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Համաշխարհային մշակութային արժեքների» ցանկում), կամ Գոշավանքինը, որոնք զարմացնում են ոչ միայն իրենց չափսերով, այլ նաև վարպետների զարմանալի աշխատանքով: Կցանկանայինք նաև նշել, որ երբ նման նորություն հայտնվում է REGNUM.RU-ի պես հայտնի տեղեկատվական կայքում, (http://www.regnum.ru/news/fd-abroad/armenia/1347782.html), լուրը պետք է ուղեկցվի այնպիսի լուսանկարներով , որոնք իրական հնարավորություն կտան ընթերցողին ավելի լավ պատկերացնել խաչքարերի ստեղծման արվեստի արժանիքները: Ներկայացնենք այս «մշակութային ժառանգության» հանդեպ վերջերս տեղի ունեցած վանդալիզմի մի տխուր փաստ: 1987-2005 թվականներին Ադրբեջանի կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության տարածքում՝ Նոր Ջուղայի վանքային համալիրում, հազարավոր գեղեցիկ խաչքարեր ամբողջությամբ ոչնչացվել են, և այս սարսափելի վանդալիզմի փաստերի մասին հայկական կողմը երկար տարիներ ահազահգում էր ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ին ու այլ միջազգային կազմակերպություններին: Նախիջևանում ընդհանուր առմամբ ոչնչացվել են 218 հայկական եկեղեցիներ և ավելի քան 500 գերեզմանոցներ խաչքարերով: Ադրբեջանական կողմի խաչքարերի ու եկեղեցիների այս ամբողջական ոչնչացման պատճառը, իհարկե, հասկանալի է. դա հայերի այս հողի վրա դարեր շարունակ գտնվելու բոլոր ապացույցների ոչնչացումն է: Բայց մենք այնքան ենք ուզում ապրել մի աշխարհում, որտեղ իսկապես գնահատվի այն ամենը, ինչ վերաբերում է պատմությանն ու մշակույթին, ապրել մի աշխարհում, որտեղ հարևանները, ի վերջո, կսկսեն հարգել միմյանց՝ ճանաչելով և հարգելով միմիանց պատմությունը ու ընդունելով իրականությունը: Դիտել տեսանյութ Նոր Ջուղայի խաչքարերի ոչնչացման մասին: