Ինչպես հաղորդում է Բրիտանական The Telegraph-ը, Անշարժ գույքի արտոնագրված գնահատողների Թագավորական ինստիտուտը (Royal Institution of Chartered Surveyors -RICS) առաջարկել է կրճատել 2011թվականի համար նախատեսված ԱԱՀ-ի (ավելացած արժեքի հարկ) 2,5% աճը՝ 17,5%-ից մինչև 20%, տների վերանորոգման ծառայությունների համար: Անշարժ գույքի ոլորտի ամենահեղինակավոր կազմակերպության հաշվարկները ցույց են տվել, որ ԱԱՀ-ի այս չնչին բարձրացումը մինչև 2019 թվականը կբերի ավելի քան 34000 աշխատատեղի կորստի, զգալիորեն կավելացնի ստվերային տնտեսության մասնաբաժինը և կբերի շուկայում անպարտաճանաչ կապալառուների քանակի ավելացմանը: Բրիտանիայում գործում է «Կրճատել ԱԱՀ-ն» կոալիցիան, որն իր մեջ արդեն ներգրավել է քսանից ավելի մասնագիտական ինստիտուտներ և հասարակական կազմակերպություններ: Կոալիցիան պահանջում է կրճատել ԱԱՀ-ն տների վերանորոգման աշխատանքների համար 17,5%-ից մինչև 5%, ինչպես և առաջարկված է Եվրոմիության համապատասխան դիրեկտիվներով (1999/85/EC; 2006/112/EC), բայց դեռ հաջողության է հասել միայն որոշ կարգավիճակի քաղաքացիների համար: Չնայած այս պայքարին, Բրիտանիայի կառավարությունը, ելնելով բյուջեի ահռելի պակասորդից, 2011թվականին նախատեսեց ավելացնել այս ծառայությունների ԱԱՀ-ն 2,5%-ով, սակայն RICS –ի հաշվարկները և ոլորտի տխուր իրավիճակը ստիպում են Բրիտանիայի կառավարությանը արդեն իսկ մեկ ամսից իջեցնել հարկի տոկոսադրույքը հին ցուցանիշին: Ի լրումն Բրիտանիայի տնտեսության դժվարություններին, ինչպես հաղորդում է կառավարությունը, 2010 թվականին գրանցվեց Անգլիայում նոր տների կառուցման 88 տարվա ամենացածր ցուցանիշը՝ 102,570 նոր տուն: Այս ցուցանիշի կտրուկ իջեցումը կախված չէ ԱԱՀ-ի հետ, քանի որ նոր տների կառուցումը, ինչպես նաև նոր տների հարդարումը Բրիտանիայում չի հարկվում ԱԱՀ-ով (զրոյական դրույքաչափ): Հայաստանում, ինչպես արդեն նշել ենք մեր հոդվածներում, տվյալ շուկայի ԱԱՀ-ն կազմում է 20%, եթե աշխատանքները իրականացվում են լիցենզավորված շինարարական կազմակերպությունների միջոցով՝ անկախ նրանից դա վերանորոգում է, հարդարում, թե նոր շինարարություն: Այս հանգամանքը լիցենզավորված կազմակերպություններին դարձնում է միանգամյան անմրցունակ շուկայում գործող չլիցենզավորված կազմակերպությունների կամ մասնավոր արհեստավորների նկատմամբ: Եվ արդյունքը ակնհայտ է՝ անհատական բնակելի տների կառուցման և հատկապես վերանորոգման շուկան գտնվում է գրեթե ամբողջությամբ ստվերում, այս շուկային ծառայություններ մատուցող փոքր և միջին կազմակերպությունները վերածվել են տնտեսական հանցագործների, ամենուրեք իրականացվում են անորակ աշխատանքներ, իսկ լուծումներ մինչ այժմ չկան: Կառավարության անգործնեությունը տվյալ հարցում անհասկանալի է...

Երկրի տնտեսության զարգացման գործում գրագետ պետական մոտեցումը և համաշխարհային տնտեսության մեջ իր ապրանքների մրցունակության ապահովման մշտական մտահոգությունը Չինաստանի պետական կառավարման ամենակարևոր առանձնահատկությունն է, իսկ երկրի հարավ արևելքում մեգապոլիս-քաղաքի ստեղծման վերջին որոշումն այդ քաղաքականության վառ ապացույցն է: Մեգապոլիսն իր մեջ կընդգրկի 9 քաղաք՝ (ամենամեծը՝ Գուանչժոուն- 11. 7 միլիոն բնակչությամբ) 48 միլիոն ընդհանուր բնակչությամբ (չհաշված միջանկյալ բնակավայրերը) և 41.440 քռ. կիլոմետր ընդհանուր տարածքով: Համեմատության համար նշենք, որ այս «քաղաքի» տարածքը գրեթե 1.5 անգամ ավելի մեծ է քան Հայաստանինը, իսկ բնակեցման խտությունը՝ տասնապատիկ ավելի: Պետությունը մտադիր է այս քաղաքներն ինտեգրել մեկ «քաղաքային տարածքում» և 6 տարում իրականացնել մոտ 150 ենթակառուցվածքային ծրագիր, ավելի քան $ 300 մլրդ արժողությամբ: Այդ քաղաքների ինտեգրման համար կկառուցվեն տրանսպորտի, էլեկտրաէներգիայի, կապի, ջրատար համակարգերի և այլ հաղորդակցությունների ընդհանուր ցանցեր, ինչպես նաև կմիավորվեն և իրենց աշխատանքը կբարելավեն առողջապահական, կրթական և այլ սոցիալական համակարգերը, նվազագույնին կհասցվեն տրանսպորտային ծախսերը, իսկ կապը կէժանանա 85%-ով: Այս տարիների ընթացքում ավելի քան 5000 կմ ընդհանուր երկարությամբ լրացուցիչ 29 նոր արագընթաց երկաթուղային գծեր կկառուցվեն (Հայաստանում կա ընդամենը 852 կմ երկաթգիծ), որոնք կնվազեցնեն քաղաքների միջև ճանապարհորդության ժամանակը հասցնելով այն առավելագույնը 1 ժամի: Փաստորեն, պետությունը մտադիր է ստեղծել նվազագույն «հաղորդակցման ծախսերով» հսկայական տնտեսական միջավայր, դրանով իսկ ավելի իջեցնել արտադրության ինքնարժեքը և շարունակել ամրապնդել երկրի արտադրանքի մրցակցային դիրքերը համաշխարային շուկայում: Նման մի այլ ծրագիր է իրականացվում նաև Չինաստանի երկու շատ կարևոր քաղաքների՝ Պեկինի և Տիանջինի միջև: Այս 260 մլն մարդ բնակչությամբ սուպեր ժամանակակից մեգապոլիսը Bohai Economic Rim է կոչվում: Այստեղ արդեն իրենց ներկայացուցչություններն են բացել Fortune Global 500-ի 285 ընկերություններ, իսկ Չինաստանի այս տարածաշրջանի ՀՆԱ-ի տարեկան աճը կազմում է ավելի քան 30%: Քաղաքների միջև արդեն կառուցվում է արագընթաց երկաթուղի, իսկ ենթակառուցվածքային ծրագրերի մեջ առաջիկա 5 տարում նախատեսվում է ներդնել ավելի քան մեկ տրիլիոն դոլար: Մինչև այս տասնամյակի ավարտը Չինաստանը պատրաստվում է բավականին շատ այսպիսի մեգա քաղաքներ ստեղծել: Նախատեսվում է կառուցել մեծ «քաղաքներ» 50-100 մլն բնակչությամբ, և փոքրեր՝ 10-25 մլն բնակչությամբ: Չինաստանը հնարավոր է ժողովրդավարության առումով որոշ թերություններ ունի, սակայն այդ երկրի տնտեսական ծրագրերը, որոնք լիովին հագեցած են «պետական մտածելակերպով», բարի նախանձ և հիացմունք են առաջացնում:

Ինչպես հաղորդում է www.today.az գործակալությունը, շինանյութերի գները Բաքվում 2010/2009-ի արդյունքներով աճել են 36.6%-ով: Այս թիվը հրապարակել է Ադրբեջանի Անշարժ գույքի միությունը, որն ուսումնասիրել է 88 անվանում շինարարական նյութերի գները: Միության կողմից 2009/2008 –ի համար կատարված նույնատիպ ուսումնասիրությունը ցույց էր տվել շինանյութի գների 21.2% աճ: Փաստորեն վերջին 2 տարիների ընթացքում շինանյութի գները մեր հարևան հանրապետությունում բարձրացել են 57.8%-ով: Ինչպես հաղորդում է Անշարժ գույքի միությունը, շինանյութի 2010-ի շուկան բնութագրվել է որոշ նյութերի գների քաոսային և անկայուն թռիչքներով: Ինչպես նախկինում հաղորդել էր Ադրբեջանի վիճակագրական վարչությունը, 2010 թվականի 9 ամսվա արդյունքներով, շինարարական աշխատանքների ծավալների աճը կազմել էր 31.9%: Շատ վերլուծաբաններ այս ցուցանիշի բարձր լինելը ուղղակիորեն կապում են շինանյութերի գների կտրուկ բարձրացման հետ: Հիմնական շինանյութերի գների կտրուկ աճը կապալային պայմանագրեր կնքած շատ շինարարական կազմակերպություններին դրել է բավականին ծանր կացության մեջ, որոնք պատվիրատուների հետ համատեղ խնդրի լուծումներ են փնտրում:

Դեռևս մի քանի տարի առաջ բավականին շահութաբեր էր Դուբայում անշարժ գույքի շուկայում ներդրումներ կատարելը և նույնիսկ այսօր որոշ անշարժ գույքի գործակալություններ չեն դադարում գովազդել այս ոլորտում ներդրումների նպատակահարմարությունը ՄԱԷ-ում, սակայն ... 2010-ի արդյունքներով անշարժ գույքի գները Դուբայում նվազել են միջինը 60%, իսկ Աբու Դաբիում՝ 45%-ով ՝ համեմատած 2008 թվականի հետ, երբ անշարժ գույքի գները գագաթնակետին էին հասել այս արաբական երկրում : Ըստ Ռոյթերս (Reuters) լրատվական գործակալության կողմից կատարված վերջին հետազոտությունների, ՄԱԷ-ում անշարժ գույքի գները 2011 և 2012 թվականներին կրկին կշարունակեն անկում ապրել, սակայն արդեն փոքր-ինչ ցածր տեմպերով: Դուբայում և Աբու Դաբիում կանխատեսված գների անկումը կլինի համապատասխանաբար 5% և 10% 2011 թվականին, իսկ 2012 թվականին՝ 4% յուրաքանչյուր քաղաքում: Նույնիսկ առավել լավատեսական տրամադրված վերլուծաբանները չեն կանխատեսում ԱՄԷ-ում անշարժ գույքի գների անկման կանգ առնվազն մինչ այս տարվա կեսերը: Միացյալ Արաբական Էմիրությունների որոշ կառուցապատող ընկերությունների պարտքերն արդեն միլիարդավոր դոլարների են հասել: Այսպես օրինակ, Աբու Դաբիի ամենամեծ կառուցապատող ընկերությունը՝ Ալդար Փրոպերթիսը, արդեն կառավարությունից ԱՄՆ $ 5,2 մլրդ օժանդակություն է ստացել: Արաբական Միացյալ Էմիրությունների որոշ խոշոր կառուցապատողներ, հետզհետե, իրենց ուշադրությունն են ուղղում դինամիկ զարգացող արևելյան շուկաների՝ Հնդկաստանի և Չինաստանի վրա, իսկ Էմիրությունների անշարժ գույքով ողողված շուկայի ճակատագիրն դեռևս անհայտ է մնում: Չնայած, երևի թե այս 2 տարիները ամենահարմար ժամանակահատվածը կարող են լինել այստեղ անշարժ գույքի ձեռքբերման համար իրական կարիքավորների կողմից, ով՞ գիտե: Հայաստանում անշարժ գույքի շուկայում տիրող իրավիճակը մասամբ նման է Էմիրություններին, բայց կան որոշ տարբերություններ: Սկսած 2009 թվականից նկատվում է գների ոչ կտրուկ, սակայն աստիճանաբար անկում: Սա, բնականաբար, հանգեցրել է անշարժ գույքի մեջ ներդրումների աննպատակահարմարությանը, որպես կապիտալի ավելացման միջոցի, իսկ գների դրական աճի միտումներ դեռ չեն նկատվում: Մայրաքաղաքում, ինչպես նորակառույց, այնպես էլ հին շենքերում, բնակարանների առաջարկների թիվն աճում է, և չնայած բնակարանի կարիք ունեցող մարդկանց բավական բարձր թվի, բնակչության ֆինանսական վատ վիճակը և հիփոթեքային վարկավորման բարձր տոկոսադրույքները չեն խթանում այս շուկայի ակտիվացմանը:

Ուրբաթ օրը` դեկտեմբերի 18-ին, Բարաք Օբաման հանդիսավորապես ստորագրեց օրենսդրություն, որով շարունակեց նախկինում հանրապետականների կողմից ընդունված հարկային բեռի թեթևացման քաղաքականությունը 2011 թ համար նույնպես: Դա մի տեսակ Ամանորի նվեր էր ամերիկացիներին և հատկապես միջին խավին, որը ԱՄՆ-ում համարվում է տնտեսության հիմնական շարժիչ ուժը... Համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի սկզբին մեր կառավարությունը նույնպես որոշում կայացրեց երկու տարի ժամկետով (մինչև 2011 թ) դադարեցնել հարկային մարմինների կողմից փոքր և միջին կազմակերպություններում իրականացվող պլանային ստուգումները՝ ստեղծելու ավելի բարենպաստ պայմաններ ճգնաժամի հետևանքները հաղթահարելու համար: Օտարերկրյա ընթերցողի համար այս քայը՝ որպես գործարարության խթան, բավականին տարօրինակ կթվա, քանի որ հարկային բեռը տվյալ դեպքում բոլորովին էլ չի թեթևանում: Դա միայն մենք՝ Հայաստանում ապրող և աշխատող գործարարներս, կարող ենք արժանիորեն գնահատել կառավարության այս քայլը, ով իհարկե ժամանակավորապես, բայց փորձեց ինչ-որ կերպ թեթևացնել մեր հոգսերը՝ ազատելով անհեթեթ պլանային ստուգումներից, որոնք բացի կաշառակերության ռիսկերը ավելացնելուց և գործարարության համար ահավոր տհաճ մթնոլորտ ստեղծուց ոչ մի դրական արդյունքի չեն կարող բերել: Նշենք նաև, որ այսօր կառավարությունը որոշ քայլեր է իրականացնում կոռուպցիոն ռիսկերը նվազեցնելու համար՝ կրճատելով գործատուի և « հարկայինի» շփումը ու նվազեցնլով ստվերայինի մասնաբաժինը տնտեսության մեջ: Սակայն շինարարության ոլորտում, և հատկապես փոքր և միջին լիցենզավորված շինարարական և նախագծային կազմակերպությունների կողմից մասնավոր հաճախորդներին ծառայությունների մատուցման մասով ստվերային հարաբերությունները մնում են որպես առավել ընդունված գործելակերպ: Այս հարցը, ինչպես նաև այլ խնդիրներ, բազմիցս բարձրացվել են մեր կողմից վերջին 12 տարիների ընթացքում, բայց լուծումներ մինչ այսօր դեռ «չեն գտնվել»: Քանզի ևս մեկ անգամ ցանկանում ենք արտահայտել հստակ մեր 2011 թվականի ցանկություն-երազանքները Ձմեռ Պապուն, միգուցե, նա կարողանա համոզել և ուժ տալ մեր կառավարությունը վերջապես լրջորեն անրադարնալ շինարարության ոլորտի անհետաձգելի հարցերին: Մեր մեծագույն ցանկություն-երազանքն է ապահովել լիցենզավորված փոքր և միջին շինարարական ընկերությունների համար օրինական կայացման ու զարգացման հնարավորություններ, որոնք գործում են հիմնականում մասնավոր տների կառուցման և վերանորոգման ոլորտում՝ ստեղծելով հավասար մրցակցային պայմաններ այս «շուկայի» բոլոր մասնակիցների համար (Կարդալ Հոդվածը ): Չանել սա հակապետական է, քանզի բյուջեն կորցնում է խոշոր գումարներ, փոքր և միջին շինարարական ընկերությունները ոչ մի օրինական զարգացում չեն ունենում, տուժում է կատարված աշխատանքների որակը: Պետք է ամբողջովին ազատել 20 % ԱԱՀ-ից այս ծառայությունների մատուցումը, և աստիճանաբար այս լրիվ «ստվերային շուկան» բերել օրինական դաշտ: Մեր նախորդ տարվա պաշտոնական նամակը այս հարցի վերաբերյալ կառավարությունը փոխանցեց ֆինանսների նախարարությանը, որը տվեց «շաբլոնային» բյուրոկրատական պատասխան: Մասնավորապես մեջբերում ենք, - « ... տնտեսվարող սուբյեկտների համար գործնեության հավասար պայմանների ստեղծումը պետք է լուծվի ... ապօրինի գործնեությամբ զբաղվող տնտեսվարող սուբյեկտների դեմ պայքարի գործուն միջոցներով դրանց բացահայտման և օրինական հարկման դաշտ տեղափոխելու ճանապարհով:» Հետո, իհարկե, նշված են բոլոր պատժամիջոցները ապօրինի գործնեությամբ զբաղվողների համար... Հարցնում ենք մեզ պատասխանող ֆինանսների փոխնախարարից,- անցավ ևս 1 տարի, քանի՞ ապօրինի գործող ստվերային «տնային շինարար կամ արհեստավոր» են պատժվել այս ժամանակահատվածում: Միթե՞ հասկանալի չէ, որ հնարավոր չի պատժել մի ամբողջ ժողովրդի մի բանի համար, որն իրեն չեն սովորեցրել և իրենից չեն պահանջել: Կամ ինչ՞ բացահայտման մասին է խոսքը, եթե այս ամենը վաղուց հանընդհանուր բացահայտված իրականություն է: Եվ ինչպես կարելի է պատժել առանց այդ էլ աղքատ ու մի կերպ ընտանիքի մինիմալ կարիքները հոգացող արհեստավորներին: Նրանք բոլորովին էլ մեղավոր չեն, որ ապրում և աշխատում են ոչ թե գրված, այլ երկրի իրականության օրենքներով, այն օրենքներով, որոնց նրանց աննուղակիորեն սովորեցրել են հենց իշխանությունները: Իջեցրեք հարկերը, մշակեք պարզ և հստակ թղթաբանություն, շարունակական սովորեցրեք օրինականության պահանջներին և հետո միայն պահանջեք և պատժեք օրինախախտներին: Սրանք են իրականությունից բխող պարզ և տրամաբանական քայլերը, որոնք կարող են գործել և ընդունվել հասարակության կողմից: Մեր երկրորդ ցանկություն-երազանքն է ստեղծել քաղաքակիրթ օրենսդրական և իրավական հիմք շինարարական ոլորտի համար: Սա ենթադրում է կառավարության կողմից հսկայական աշխատանք, զարգացած երկրների փորձի ուսումնասիրության և լավագույն տարբերակների ընտրություն գործում: Մենք շատ բաց՝ չկարգավորված տեղեր ունենք, սկսած տների վերանորոգումներից և ավարտած շինհրապարակներում դժբախտ պատահարներով ... Այս ամենը պետք է համապատասխանեցվի միջազգայնորեն ընդունված պահանջներին, որով և կապահովվի շինարարության բոլոր մասնակիցների իրավական պաշտպանվածությունը: Մեր երրորդ ցանկություն-երազանքը ամենաակտուալն է այսօր: Երևանը գտնվում է երկրաշարժերի տեսակետից ամենախոցելի գոտում (Կարդալ Հոդվածը ), իսկ մենք չունենք սեյսմակայուն ոչ մի ժամանակակից հիվանդանոց... Պետք են ամենահրատապ քայլեր մայրաքաղաքում սեյսմիկ անվտանգության «կմախքի»՝ հիվանդանոցների, դպրոցների, մանկապարտեզների, գլխավոր վարչական շենքերի ստեղծման համար: Սա ոլորտի ամենաառաջնահերթ և երկրի անվտանգության ապահովման ամենակարևոր խնդիրների շարքում պետք է լինի: Հարցերը շատ են ինչպես շինարարության, այնպես էլ տնտեսության այլ ոլորտներում: Դրանց լուծման համար պետք չեն թղթաբանության և ամենօրյա խնդիրների մեջ թաղված «չինովնիկներ», որոնք անգամ մեծ ցանկության դեպքում չեն կարող լուծումներ գտնել: Այս խնդիրների լուծման համար պետք է ներգրավվեն համապատասխան ոլորտի և մակրոտնտեսության խոշոր մասնագետներ, որոնք կարող են աշխատել առանց կողմնակի ճնշման և ստեղծել բարենպաստ հիմք երկրի օրիկանակ բարգավաճման համար, հիմնվելով միայն «պետություն- գործարարություն» երկկողմ շահերի վրա: Մենք դեռ հույսով ենք, որ ներկայիս կառավարությունը ի վիճակի կլինի գտնել անհրաժեշտ մարդկային ներուժը և կունենա բավականին կամք իրականացնելու այս բարեփոխումները: Հատկանշական է, որ Դեկտեմբերի 24-ին տեղի ունեցած Հայաստանի երրորդ ազգային մրցունակության զեկույցի շնորհանդեսի ողջույնի խոսքում նորանշանակ ՀՀ էկոնոմիկայի նախարար Տիգրան Դավթյանը ասաց,- «Ամենակարևորն այն է, որ պետք է տնտեսական գործունեությունն իրականացնենք պրակտիկ գործունեությամբ և ռեալ արդյունքներով, ինչի համար պետք է գնահատենք իրական իրավիճակը»: Գնահատելի առաջնթաց է ... Շնորհավոր Ամանոր և Սուրբ Ծնունդ, և ինչ՞ իմանաս, միգուցե, իսկապես, ինչպես բարի հեքիաթում՝ ամեն ինչ հենց այսպես էլ կլինի և կգա այն որը, երբ մեզ հնարավորություն կտրվի աշխատել օրինական, հարգել ինքներս մեզ և հպարտանալ որ Հայաստանցի ենք: