Վերջին տարիներին քրաֆթ գարեջրի արտադրությունը լայն տարածում է ստացել ամբողջ աշխարհում։ Քրաֆթ գարեջրի արտադրությունը հիմնականում կազմակերպվում է հենց գարեջրատան ներսում և փոքր ծավալով՝ շեշտադրումը դնելով ինքնատիպ համի և բարձր որակի վրա։ «Դառգետը» Հայաստանում արտադրվող քրաֆթ գարեջրի առաջին փորձն է։ Այն իր պատմությունը սկսել է 2016 թվականին նույնանուն գործարան-ռեստորանում։ Հաջողությունն ու մեծ պահանջարկը «Դառգետին» ստիպեցին ընդլայնել արտադրությունը և հիմնել ժամանակակից քրաֆթ գարեջրի գործարան Հայաստանում։ «Դառգետ» քրաֆթ գարեջրի գործարանի ճարտարապետական նախագիծը իրականացրել է «Ստորակետ» ճարտարապետական արվեստանոցը։ «Ստորակետի» համար այս առաջարկը հետաքրքիր մարտահրավեր էր, որովհետև պիտի ստեղծեին ու իրականացնեին Հայաստանում առաջին քրաֆթ գարեջրի գործարանի նախագիծը։ Նախագծի իրականացման համար «Ստորակետը» ուսումնասիրել է համաշխարհային նորագույն գարեջրի գործարանների բարձրակարգ շինությունները։ Պատվիրատուն հստակ խնդիր էր դրել արվեստանոցի առաջ գործարանը պետք է ներառեր ռեստորան և այգի։ Արդյունքում գործարանը նախագծվեց և կառուցվեց որպես երկու առանձին կից շինությունների՝ արտադրամասի և ռեստորանի համալիր, որը ներառում է նաև գարեջրի այգի։ Գործարանի կոնստրուկցիան մետաղական է։ Հավաքովի մետաղական շրջանակները կրում են սենդվիչ պանելային պատերը, տանիքը և երկհարկ հատվածներում երկաթբետոնե ծածկը։ Թե՛ արտադրամասը, թե՛ ռեստորանը ունեն մասնակի երկհարկ հատված։ Երկրորդ հարկերը անտրեսոլային են։ Արտադրամասի առանցքային չափերն են 21x80մ (2050քմ)։ Այն մեկ հարկանի կառույց է, որի բարձրությունը չի գերազանցում 9․5մ։ Արտադրամասում՝ 4-9 առանցքներում, 6մ լայնությամբ անտրեսոլային հարկն է՝ նախատեսված օֆիսային տարածքի համար։ Ռեստորանի շենքի առանցքային չափերն են՝ 17x32մ (760 քմ)։ Այն ևս մեկ հարկանի կառույց է՝ նույն բարձրությամբ և անտրեսոլային հարկով։ «Դառգետ» քրաֆթ գարեջրի գործարանը կառուցվել է Սևան տանող ճանապարհին՝ Մ4 մայրուղու վրա՝ Երևանից 9կմ հեռավորության վրա, և գրավում է 3․500 քմ տարածք։ Այն պարսպապատված չէ, ինչպես սովորական գործարանները․ մուտքը գործարանի տարածք ազատ է բոլոր ցանկացողների համար։ Սակայն սա այս գործարանի միակ առանձնահատկությունը չէ․ քրաֆթ գարեջրի գործարանի ֆասադը ապակեպատ է․ ապակիներից այն կողմ երևում է քրաֆթ գարեջրի արտադրության ամբողջ գործընթացը։ «Ստորակետի» մտահղացմամբ ապակեպատ դիզայնը, բնական լուսավորման հարցը լուծելուց բացի գործարանը դարձնում է ավելի գրավիչ ու ինքնատիպ, և ըստ էության փոխարինում է գովազդային վահանակին․«Ի՞նչ կարիք կա գովազդ տեղադրել վահանակի կամ արտաքին շինության վրա, եթե «վարագույրից այն կողմ» ծավալվող արտադրությունն ինքնին կարող է հիանալի գովազդ լինել։ Այսպես զարգացավ գարեջրի թափանցիկ, ցուցադրվող գործարան ստեղծելու գաղափարը, որն էլ դարձավ «Դառգետ» գարեջրի գործարանի վերջնական դիզայնի հիմնական առանձնահատկությունը։ Շինության դիմացի հատվածը, որտեղ ծավալվում է բուն արտադրությունը, մենք ամբողջովին պատեցինք ապակիով։ Այս կերպ մենք հասանելի դարձրեցինք գարեջրի արտադրման գործընթացը բոլոր նրանց համար, ովքեր պատրաստ էին ընդունել քրաֆթ գարեջրի արտադրությունը որպես արվեստի ցուցադրություն ներկայացնելու գաղափարը»։ Արտադրամասը և ռեստորանը անջատված են նեղ և երկար բացօթյա ապակեպատ միջանցքով, և այստեղից ևս ռեստորանում նստած այցելուն կարող է ապակե պատերի միջով հետևել իր սեղանին դրված գարեջրի արտադրման ամբողջ գործընթացին։ Ապակեպատ այս միջանցքը տանում է ետնամասում գտնվող գարեջրի այգի և բացօթյան սրճարան (685 քմ․)։ Գործարանի դիմաց և հետնամասում կան ավտոկայանատեղեր։

Վանաձորի Հայքի հրապարակի վերակառուցման գործընթացը տեղից շարժվեց։ Վերջերս տարածքային կառավարման կոմիտեի կողմից առաջին փուլով հաստատվել է Վանաձորի Հայքի հրապարակի վերակառուցման նախագիծ - առաջարկը։ Ըստ հայեցակարգի նախագիծը այժմ գտնվում է հաստատման երկրորդ փուլում, որից հետո կսկսվեն բուն նախագծային աշխատանքները։ Նախագծի հեղինակն է Վանաձորի գլխավոր ճարտարապետ Սուրեն Աբովյանը։ Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ հրապարակում վերջին անգամ լայնածավալ բարեկարգման աշխատանքներ իրականացվել են դեռ նախորդ դարի 80-ականների վերջերին՝ հրապարակն ունի հիմնանորոգման և բարեկարգման կարիք։ Բացի այդ՝ ժամանակի ընթացքում առաջացել է հրապարակը ժամանակակից չափորոշիչներին համապատասխանեցնելու անհրաժեշտություն։ Սրանից ելնելով ծրագրի նպատակն է կառուցել ժամանակակից չափորոշիչներին համապատասխան հրապարակ և ապահովել բնակչության հանգստի կազմակերպումը։ Հրապարակը ունի 1 հա մակերես՝ նախատեսվում է իրականացնել ճարտարապետական փոքր կերտվածքների և ձևերի տեղադրման, լուսավորման, սալիկապատման և կանաչապատման աշխատանքներ: Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Հանրապետության երրորդ մայրաքաղարի գլխավոր հրապարակը իրենից ներկայացնում է հանրային նշանակության պատմամշակույթային վայր, այդ իսկ պատճառով այստեղ լուրջ ճարտարապետական փոփոխություններ չեն ակնկալվում։ Այսպիսով՝ նախագծի հեղինակ Սուրեն Աբովյանը՝ ներդաշնակելով ժամանակակից մոտեցումները պատմամշակութային արժեքների հետ, հնարավորություն է տալիս վանաձորցիներին չմոռանալ իրենց պատմությունը և օտարերկյա զբոսաշրջիկներին հաղորդ անել Վանաձորի պատմամշակութային անցուդարձին ճարտարապետության միջոցով։ Ողջունելի է այն հանգամանքը, որ ճարտարապետը ստեղծագործել է «պահպանելով հինը՝ կառուցել նորը» սկզբունքով: Վանաձորի գլխավոր ճարտարապետ Սուրեն Աբովյանի խոսքով․ «Ներկայացված նախագծով հրապարակը ամբողջությամբ ճարտարապետական խորքային և կոշտ փոփոխությունների չի ենթարկվելու։ Սակայն շատրվանային համակարգը ամբողջությամբ վերակառուցվելու է և համապատասխանելու է միջազգային չափանիշներին։ Այն լինելու է նոր ոճի և ավելի ճոխ լուսային և ձայնային էֆեկտներով։ Հրապարակի շրջանաձև երթևեկության միջնամասը զարդարելու է քարե գորգը։ Նախատեսվում է ամբողջությամբ փոխել հրապարակի սալիկները և բեմահարթակը, ինչպես նաև դեկորատիվ ծառերով և ծաղիկներով կանաչապատել Հայքի հրապարակը և Խորենացու պողոտան»։ Նշենք, որ հրապարակի ճարտարապետական անսամբլն ամբողջացնելու նպատակով, հանրապետությունում առաջին անգամ, Կիրովի արձանի տեղում նախատեսվում է կառուցել ժամային աշտարակ, որի բարձրությունը կկազմի 17 մ։ Ըստ նախագծի այն կծառայի նաև որպես դիտաշտարակ: Նշենք, որ նախագծի ֆինանսական հաշվարկները կատարվել են դեռևս 2008թ-ին, ըստ այդմ՝ հրապարակի արդիականացման համար կպահանջվի մոտ 452.0 մլն դրամ՝ կանաչապատմանը՝ 120 մլն, շատրվանների վերակառուցմանը՝ 300 մլն և ժամացույցի մեխանիզմի համար՝ 22-30 մլն դրամ։ Հիշեցնենք, որ Կիրովի անվան (այժմ՝ Հայքի) հրապարակը կառուցվել է 1950-ական թվականներին։ Հրապարակն իր ճարտարապետական հորինվածքով պահպանում է հայկական ճարտարապետության լավագույն ավանդույթները: Մարզպետարանի շենքը նախագծել է Զավեն Բախշինյանը, Գուգարք հյուրանոցը և քաղաքապետարանի շենքը Բաղդասար Արզումանյանի և Հովհաննես Մարգարյանի նախագիծն է, իսկ հրապարակի բնակելի շենքերը՝ Վանաձորի առաջին գլխավոր ճարտարապետ Իգնատ Բուռնազյանինը: Հետագայում հրապարակի ձևավորման աշխատանքները իրականացրել է աշխատանքային խումբը՝ Ռաֆիկ Բոշյանի ղեկավարությամբ։ Մասնավորապես, կառուցվել են Հայքի հրապարակի շատրվանները, Կիրովի արձանը և Խորենացու պողոտան ամբողջությամբ: Հարկ է նշել, որ Վանաձորում շինարարական աշխատանքները չեն սահմանափակվելու միայն Հայքի հարապարակի վերակառուցմամբ։ Այստեղ իսկական շինարարական բում է սպասվում, քանի որ բացի հրապարակի վերակառուցումից, ներկայացվել են «Արցախ» պուրակի, երիտասարդական այգու, կերպարվեստի թանգարանի և նրան հարող պուրակի բարեկարգման և արդիականացման մի շարք նախագիծ - առաջարկներ։ Վերը նշվածները նախատեսվող աշխատանքների ոչ ամբողջական ցուցակն է՝ կառուցվելու և վերակառուցվելու են մարզադպրոցներ, իրականացվելու են ճանապարհների հիմնանորոգման աշխատանքներ։

Լենինականի Երկաթուղայինների մշակույթի պալատի շենքը, հետագայում Սևյանի մշակույթի պալատը, կառուցվել է 1926-ին և սկսել գործել 3 տարի անց` 1929-ից: Բացառիկ ոճով, ինքնատիպ ու ներքին հարդարմամբ, որմնանկարներով այս շինությունը 1988 թվականի երկրաշարժից հետո գործել է ևս երկու տարի և հրդեհից հետո աստիճանաբար դարձել է կիսավեր ու աղբով լցված: Շենքի վերականգնման բազմաթիվ ծրագրեր են եղել, բայց այդպես էլ մնացել թղթի վրա: Այս տարի վերջապես լուծվեց այս բացառիկ մշակութային օջախի ճակատագիրը: Բալետ 2021 հիմնադրամի և Գյումրիի քաղաքապետարանի միջև կնքվեց հուշագիր, որի համաձայն Սևյանի պալատը կվերակառուցվի և կգործի ավելի նորարարական և բազմապրոֆիլ ֆորմատով. այստեղ կգործի Խառատյան փորձարարական արվեստի կենտրոնը։ Ծրագիրը մեկնարկել է որպես ենթադրամաշնորհ, որը իրականացվում է Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միության և Եվրասիա համագործակցություն հիմնադրամի ՔՀ Կամուրջ ծրագրի շրջանակներում՝ Եվրոպական միության ֆինանսավորմամբ: Բալետ 2021 հիմնադրամի տնօրեն Լիլիթ Պետրոսյանը ապագա կառույցի մասին ասում է. «Այս արվեստի միջազգային կենտրոնի հիմնադրումը մեկնարկել է՝ Գյումրին կրթության, ստեղծարարության և փորձարարական ուսուցման ծրագրերի միջոցով «մտավոր դոմիկներից» ազատելու համար: Գյումրին գտնվում է աշխարհի խաչմերուկներին և երկաթուղային կայարանը դարպաս կհանդիսանա արվեստի միջոցով կապելու մեզ աշխարհի հետ և Գյումրիի միջոցով «աշխարհը» բերելու Հայաստան: Ծրագրի իրականացումը կխթանի նոր աշխատատեղերի ստեղծումը, տարածաշրջանային զբոսաշրջության, ենթակառուցվածքների, քաղաքաշինության, սոցիալական և մշակութային զարգացումը»: Սևյանի մշակույթի պալատի տարածքը, մոտ 1668 քառակուսի մետր մակերեսով շենքի հետ միասին հիմնադրամին է տրամադրվել 99 տարի անհատույց ժամկետով: Քաղաքապետարանը պարտավորություն է կրում մինչև շինարարության մեկնարկը պալատի տարածքն ազատել ապօրինի շինություններից և կրպակներից: Ապագա արվեստի կենտրոնի շինաշխատանքները կսկսվեն 2020 թվականի սեպտեմբերին և կտևեն 2 տարի: Մինչ այդ կմշակվի ապագա կառույցի նախագիծը: Նախագծային աշխատանքները կիրականացնի կանադաբնակ հայ ճարտարապետ Ազատ Շիշմանյանը կանադական NEUF ճարտարապետական արվեստանոցից «Ստորակետ» ճարտարապետական արվեստանոցի հետ համագործակցությամբ: Սևյանի մշակույթի պալատի վերականգնման նախագծում Ազատ Շիշմանյանը նախատեսում է պահպանել կանգուն մնացած ճակատամասը, պատերն ու կամարները, Ֆերդինանդ Մանուկյանի «Սասունցիների պարը» խճանկարը, իսկ նորարարական լուծումները կտեղափոխվեն շենքի մեջ: Ըստ նախնական կոնցեպտի վերականգնվելու է երկու հարկ՝ մոտ 3200 քմ տարածք, ճարտարապետական լուծումով շենքի մեկ հատվածում կավելանա նաև 3-րդ հարկ: Կենտրոնը լինելու է բազմաֆունկցիոնալ, այն ունենալու է երկու բեմից կազմված դահլիճ, որը կարող է տեղավորել շուրջ 500 մարդ, երեք ստուդիա, հանդերձարաններ, կոնֆերանսի սենյակ, գրադարան, ցուցասրահ, սրճարան-հուշանվերների խանութ: Կբարեկարգվի նաև շենքի շրջակա այգին։ Ըստ Ա. Շիշմանյանի կոնցեպտային առաջարկի կենտրոնի կառուցվածքը հնարավորություն կտա անցորդներին տեսնել, թե ինչ է կատարվում ներսում և զգալ այդ ստեղծարար տրամադրությունը: Ճարտարապետը նախատեսվող նախագծում կարևորում է հնի ու նորի երկխոսությունը. «Այնքան մեծ ներուժ կա այնտեղ. նախ՝ որպես գործառնական շինություն և երկրորդ, որպես կառույց, որն իր գոյությամբ ամբողջացնում է քաղաքը՝ իրար կապելով և վերակենդանացնելով քաղաքի անտեսված և լքված հատվածը: Մեր գաղափարն է առավելագույնս օգտագործել տարածությունը՝ դարձնելով այն ստեղծագործական կենտրոն այսօրվա և ապագայի համար»: Շիշմանյանը զգալի չափով ներգրավված է եղել Մոնրեալի համալսարանի հոսպիտալական կենտրոնի նախագծման աշխատանքներում: Այս նախագիծը միջազգային լայն ճանաչում է ստացել, արժանացել տարբեր մրցանակների: Այն ամենամեծ առողջապահական շինարարական նախագիծն է Հյուսիսային Ամերիկայում և ամենամեծ հիվանդանոցներից մեկը Կանադայում։ «Կառույցին վերևից նայելիս տեսնում ենք, թե ինչպես է այն փոխում քաղաքային լանդշաֆտը, բայց հետո դուք դանդաղ բացահայտում եք նոր բաներ, երբ մոտենում եք և ավելի մանրամասն եք ուսումնասիրում այն: Ամեն անգամ այցելելիս՝ նոր շերտեր եք բացահայտում։ Ինձ վրա Գյումրիի այս շինությունը ևս նույն տպավորությունն է թողնում: Հենց հիմա, անգամ երբ այն ավերակներում է, դուք կարող եք արդեն տեսնել, որ այս կառույցը շատ բան ունի առաջարկելու։ Գաղափարն է՝ առաջնորդվել այս մոտեցմամբ, և աշխատանքները շարունակել՝ հիմնվելով նրա բազմաշերտության և հարուստ փորձի վրա»,- ասում է Ազատ Շիշմանյանը։ Կենտրոնում կգործի Խառատյան փորձարարական արվեստի կենտրոնը, որը կընդունի շուրջ 120 աշակերտի։ Արդեն իսկ կան պայմանավորվածություններ պարարվեստի մի շարք հայ և արտասահմանցի ներկայացուցիչների հետ, ովքեր դասավանդելու են կենտրոնում: Ըստ ճարտարապետ Շիշմանյանի յուրաքանչյուր շինություն պետք է ոգեշնչման աղբյուր դառնա: «Կարծում եմ` ցանկացած կառույց, անկախ իր նպատակային գործառույթից, եթե անգամ հիվանդանոց է, պետք է ոգեշնչի»:

Հաղթանակ զբոսայգին կարող է զրկվել իր դիմագծից և բովանդակությունից։ Մեր այս մտավախությունը անհիմն չէ։ Քաղաքապետարանը պլանավորում է սկսել «Հաղթանակ» զբոսայգու տարածքի վերակառուցման և արդիականացման ծրագիր, դարձնելով այն 21-րդ դարին համահունչ այգի՝ ոճային և թեմատիկ հարուստ լուծումներով։ Գաղափարն անկասկած շատ հետաքրքիր է՝ հատկապես, որ այն հիմնված է լինելու Հայաստանի պատմության, ավանդույթների և առասպելների վրա։ Այգին նախատեսված է բոլոր տարիքային խմբերի համար, որտեղ միաձուլված են լինելու հանգստի, ժամանցի և զվարճանքի տարրերը: Հաղթանակ զբոսայգու տարբերակող առանձնահատկություններից է լինելու նաև 21-րդ դարի ինտերակտիվ ուսումնական բաղադրիչների կիրառությունը։ Արդյունքում այգու բոլոր այցելուները հնարավորություն կունենան օգտվելու տեղեկատվական համակարգերից։ Արդեն երկար ժամանակ է ինչ «Հաղթանակ» զբոսայգու բարեկարգման հարցը գտնվում է ներդրումային ծրագրերի ցուցակում։ Այսօր առկա է այգու վերակառուցման միայն կոնցեպտուալ (էսքիզային) ծրագիրը, որի համար, քաղաքապետարանի մամլո խոսնակ Հակոբ Կարապետյանի խոսքերով, այժմ ներդրողներ են փնտրում։ Ինչպես տեղեկացանք քաղաքապետարանի կայքից, ծրագիրն իրականացվելու է մասնավոր ներդրումների ներգրավմամբ։ Երևանի քաղաքապետարանը ներդրողին կաջակցի հողատարածքների իրավական կարգավիճակի մասին տեղեկատվության տրամադրման, ծրագրի իրականացման համար անհրաժեշտ փաստաթղթերի ձեռքբերման գործում: Երևանի քաղաքապետարանը կդիտարկի նաև հողատարածքների օգտագործման վարձավճարների արտոնյալ կարգի հաստատման հնարավորությունը և պայմանները, կաջակցի իրացման ծրագրի կազմման և գործընթացի կազմակերպման գործում: Այգու շինարարությունը տևելու է շուրջ 3 տարի։ Նախագծի իրականացման արժեքը կկազմի շուրջ 60 մլն ԱՄՆ դոլար։ Նոր Հաղթանակ զբոսայգու առաջնային խնդիրն է դարձնել այն նորաոճ՝ պահպանելով Հաղթանակ զբոսայգու հիմնական բաղադրիչները։ Ծրագրի իրականացումն իրոք մայրաքաղաքին անհրաժեշտ է։ Սակայն որքանո՞վ է այս ծրագրի իրականացումը «Հաղթանակ» զբոսայգում արդարացված։ Արդյո՞ք կարիք կա ստեղծել «նոր» Հաղթանակի այգի և վերջապես ինչու՞ ենք մենք միշտ ձգտում նորը կառուցել հնի հաշվին՝ հատկապես, երբ ծրագրի հիմքում ընկած են Հայաստանի պատմությունն ու ավանդույթները։ Առանց այդ էլ դեռ 2005թ-ին այգին զրկվեց իր տարածքից ի օգուտ «Գոլդեն Փելես Երևան» հյուրանոցի՝ որն 2014-2016 թվականներին ընդլայնվել և վերանվանվել է «Ռեդիսոն Բլու Հոթել Երևան»։ Չնայած այգին ունի բարեկարգման կարիք, այն արդեն իսկ ձեռք է բերել իր ավարտուն ճարտարապետական կերպարը։ Ի վերջո` քաղաքը պետք է ունենա տարբեր ժամանակաշրջանների շերտեր, որոնց հավաքական կերպարը արտահայտում է քաղաքի ոգին և ավելի արժեքավոր դարձնում այն։ Հատկապես, երբ տվյալ վայրը նվիրված է որևէ նշանավոր իրադարձությանը։ Հիշեցնենք, որ Հաղթանակի այգու կերպարի ստեղծման գործում իրենց ավանդն են ունեցել վաստակավոր ճարտարապետներ Ռաֆայել Իսրայելյանը, Հովհաննես Հակոբյանը, Աշոտ Ալեքսանյանը և Անահիտ Նավասարդյանը, քանդակագործ Արա Հարությունյանը, որոնց շնորհիվ էլ կառուցվել են հերոսների ծառուղին, Անհայտ զինվորի գերեզմանը, «Արագիլ» ռեստորանը, «Արևիկ» լիճը, Մայր Հայաստանը և այլն, որոնցից յուրաքանչյուրը մի ինչ-որ ուրույն խորհրդանիշներ են։ Հարկ է նշել, որ այգին արդեն իսկ ունի իր գաղափարախոսությունը, հետևաբար՝ Հաղթանակ զբոսայգուն ոչ թե նոր գաղափարներ են հարկավոր, այլ բարեկարգում՝ հատված ծառապատ տարածքների, Արագիլ ռեստորանի վերականգնում և գոյություն ունեցող ատրակցիոնների արդիականացում։ Ասվածը չի նշանակում, որ մենք դեմ ենք այս նախագծի իրականացմանը՝ հակառակը այն շատ հետաքրքիր է թե՛ իր լուծումներով և թե՛ գաղափարով։ Եվ քանի որ ծրագիրը դեռ նախնական փուլում է, ուզում ենք առաջարկել քաղաքապետարանին դիտարկել այգու կառուցումը մայրաքաղաքի ծայրամասերից մեկում կամ արվարձաններում։ Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ կենտրոնից զատ բնակիչները հնարավորություն չունեն կազմակերպել իրենց հանգիստը, նորակառույց այգին լավ հնարավորություն է վարչական շրջանների համաչափ զարգացման համար։ Ինչու՞ չի կարելի տվյալ նախագիծը իրականացնել քաղաքի մեկ այլ վարչական շրջանում, հատկապես, երբ գոյություն ունեն ավելի մեծ և ամայի տարածքներ։ Նման մոտեցումը ոչ միայն կնպաստի քաղաքի հավասարաչափ զարգացմանը, այլև կտա հնարավորություն հետագայում մեծացնել այգու տարածքները՝ համալրելով նոր ատրակցիոններով։ Հատկապես, եթե հաշվի առնենք, որ ծրագրով նախատեսված է կառուցել այգու հասարակական և վճարովի գոտիներ: Վճարովի գոտում ստեղծվելու են ժամանակակից մանկական խաղահրապարակներ, ամֆիթատրոն, ատրակցիոններ, կախարդական այգի և զվարճանքի յուրահատուկ կառույցներ: Հասարակական գոտում նախատեսվում է իրականացնել տարածքի կանաչապատում, այգիների և ճեմուղիների արդիականացում: Այգու ենթակառուցվածքները կնախատեսվեն այնպես, որ հնարավոր լինի շահագործել տարվա բոլոր եղանակներին: Այս մոտեցումը ավելի մեծ հնարավորությունների հարթակ է ստեղծում թե՛ քաղաքաշինական, թե՛ տնտեսական և թե՛ տուրիզմի զարգացման ոլորտներում։ Ավելին` մայրաքաղաքի կենտրոնի բնակիչների համար ևս կստեղծվի հնարավորություն իրենց հանգիստը անց կացնել մեկ այլ վարչական շրջանում կամ արվարձանում։ Քաղաքապետարանի այս գեղեցիկ ծրագրի իրականացումը մեկ այլ վայրում չի զրկի նրան իր հետաքրքրությունից և արժեքից։ Եվ եթե նկատենք, որ մայրաքաղաքը տարիների ընթացքում զրկվել է իր կանաչապատ տարածքներից, ապա քաղաքաշինական տեսակետից ավելի նպաստավոր կլինի ևս մեկ նոր այգու կառուցումը։ Հիշեցնենք, որ «Հաղթանակ» զբոսայգու կառուցման աշխատանքներն սկսվել են դեռևս 1930-ականների վերջին, և այգին կոչվել է «Քաղաքային այգի Արաբկիրում», հետո այն վերանվանվել է «Հաղթանակ» զբոսայգու, որի ամայի տարածքներում տարիներ շարունակ ծառեր են տնկվել։ «Հաղթանակ» զբոսայգու հուշահամալիրը բացվել է 1950 թվականի նոյեմբերի 29-ին։ Զբոսայգու ընդհանուր մակերեսը կազմում է 34 հա։ Հուսանք, որ մեր քաղաքային իշխանությունները կհետևեն այս օրինակին և քաղաքի ևս մի ամայի տարածք կծառապատվի։

Այս տարվա ապրիլից կմեկնարկեն Գորիսի ֆուտբոլի մարզադաշտի վերակառուցման աշխատանքները: Հիմնանորոգման աշխատանքներն ամբողջությամբ պլանավորված է ավարտել 8 ամսում: Այս տեղեկատվությունը մեզ փոխանցեցին Գորիսի համայնքապետարանից։ Հիշեցնենք, որ մարզադաշտի հիմնանորոգման աշխատանքները պետք է սկսվեին այս տարվա մարտից, սակայն տեղացող ձյան պատճառով դրանք հետաձգվեցին, թեև Գորիսի համայնքապետարանից մեզ վստահեցրին, որ վերականգման աշխատանքները պլանավորված էր սկսել ապրիլից, բայց եղանակային պայմանները դեռևս այնքան էլ նպաստավոր չեն շինարարական աշխատանքներ սկսելու համար, համենայն դեպս՝ ապրիլի առաջին շաբաթվա ընթացքում; Հուսանք, բնությունը բարեհաճ կգտնվի և մարզադաշտի վերակառուցման աշխատանքները գոնե ապրիլի կեսից կսկսվեն։ Հիշեցնենք, որ դեռ անցած տարվա դեկտեմբերին շվեյցարահայ բարերարի ֆինանսական օժանդակությամբ, ՀՖՖ և Գորիսի համայնքապետարանի հետ համատեղ իրակացվում են այս մարզադաշտի հիմնանորոգման աշխատանքները և համայնքում ֆուտբոլի զարգացմանն ուղղված ծրագրերը։ Ցավոք մեզ հայտնի չէ ֆինանսավորող կողմի անունը, քանզի ըստ Գորիսի համայնաքապետարանի, շվեյցարացի բարերարը չի ցանկացնում իր անունը հրապարակել։ Վերակառուցվող մարզադաշտը կառուցվել է 80-ականներին, և մինչ օրս որևէ նորոգման աշխատանք չի իրականացվել։ Իսկ սա նշանակում է, որ վերակառուցման աշխատանքները կլինեն շատ ավելի խորքային և ծախսատար։ Ներկայիս դաշտի մակերեսը կազմում է 6000քմ։ Վերակառուցման աշխատանքների արդյունքում կավելան՞ա դաշտի մակերեսը թե ոչ, համայնքապետարանից չտեղեկացրեցին, սակայն նշեցին, որ ըստ նախագծի մարզադաշտը նախատեսված է 3500 հանդիսականի համար։ Նախագծի իրականացման համար կներդրվի 1մլն ԱՄՆ դոլլար։ Նախագծով պլանավորված է ունենալ ֆուտբոլի 2 բաց դաշտ, հանդերձարաններ և փակ մարզասրահ։ Նախատեսված է նաև մարզադաշտի վերակառուցումից զատ կառուցել ֆուտբոլի ակադեմիաի շենքը մոտ 300 երեխայի համար։ Ակադեմիայի նախագծման և կառուցման վերաբերյալ որևէ տեղեկություն Գորիսի համայնքապետարանից մեզ չհայտնեցին, քանզի աշխատանքները դեռևս քննարկումների փուլում են։ Իհարկե այս ծրագիրը լավ խթան կարող է հանդիսանալ ֆուտբոլային լավագույն ավանդույթները պահպանելու և մարզում ֆուտբոլը զարգացնելու համար։ Ծրագրի շրջանակներում սերտ համագործակցություն է սկսվել նաև ՖԱ Արցախ ֆուտբոլային ակումբի հետ։ «Դաշտի հիմնանորոգումից հետո համատեղ համագործակցության արդյունքում, երկուստեք ջանքերն ուղղվելու են Գորիսում ֆուտբոլը պրոֆեսիոնալ մակարդակի հասցնելու համար։ Գորիսի համայնքապետարանը բարձր է գնահատում համագործակցող բոլոր կողմերի ջանքներն ու պատրաստակամությունը համայնքում սպորտային կյանքի զարգացումը խրախուսելու, խոշոր ներդրումների իրականացնելու և վստահության համար»,- ասված է Գորիսի համայնքապետարանի հաղորդագրության մեջ: «Արցախ» ֆուտբոլային ակումբի ղեկավար, Չեխիայում բնակվող գործարար Սևան Ասլանյանի խոսքով Գորիսի ֆուտբոլի մարզադաշտի հիմնանորոգման աշխատանքների ավարտից հետո, Արցախի թիմը 2019-2020թթ ֆուտբոլային նոր շրջանի տնային խաղերը անց է կացնելու ոչ թե Երևանում, այլ Գորիսում` հաշվի առնելով ֆուտբոլային ավանդույթները։ Նախատեսվում է նաև Եվրոպայից հրավիրել ակադեմիայի տեխնիկական տնօրեն, ով երեք տարի պայմանագրային ժամկետով կվերապատրաստի մարզիչներին և կկրթի երեխաներին։ Նկատենք, որ 2018թ-ի վերջին շվեյցարահայ բարերարի աջակցությամբ 90 երեխա ստացել է մարզական կոշիկներ, գնդակներ և ֆուտբոլային պարագաներ։ Տրվել է համագործակցության և համատեղ աշխատանքի մեկնարկը։ Գորիս համայնքի ղեկավարն իր հերթին ընդգծել էր, որ Գորիսում սպորտի զարգացմանն ուղղված նախաձեռնությունները պետք է շոշափելի արդյունք ունենան, և համայնքի կողմից ներդրվելու են հնարավոր ջանքեր մաքսիմալ առաջընթացի հասնելու համար։ Ինչ խոսք, մարզերում ֆուտբոլի զարգացումը կարևոր նշանակություն ունի և գուցե Գորիսում ծնվեն ապագա լավագույն ֆուտբոլիստներ, սակայն նկատենք, որ մարզադաշտի վերակառուցումը յուրօրինակ խթան է հանդիսանում նաև մարզում շինարարական աշխատանքների ակտիվացման համար, որը մասնակիորեն կարող է լուծել նաև բնակչության զբաղվածության խնդիրը։