Բարսելոնյան «Սագրադա Ֆամիլիա» տաճարի (Sagrada Familia), կամ էլ «Սուրբ Ընտանիքի քավության մայր տաճարի» շինարարությունը կարող է ավարտվել 2026 թ-ին, կառուցումը սկսելուց 140 տարի անց, տաճարի ճարտարապետ Անտոնիո Գաուդիի (Antoni Gaudí) մահվան 100 ամյա տարելիցին, տեղեկացնում է The Guardian կայքը, վկայակոչելով տաճարի կառուցման խորհրդի ղեկավար Խուան Ռիգոլի (Joan Rigol) խոսքերը: Տաճարի շինարարությունը սկսվել է 1882 թ-ին և շարունակվում է մինչ այսօր, քանի որ այն իրականացվում է բարեգործությունների շնորհիվ: Շատերն են կարծիք հայտնել, որ շինարարությունը ձգձգվում է, սակայն մի անգամ, նկատի ունենալով աստծուն, Գաուդին հայտարարել է. «իմ հաճախորդը չի շտապում»: Նախկինում տաճարը ստացել է նաև «Աղքատների տաճար» (the cathedral of the poor) անվանումը, քանի որ Գաուդին ինքը դիմում էր բազմաթիվ մարմինների՝ խնդրելով ֆինանսավորել տաճարի շինարարությունը: Այսօր, The Guardian-ի տվյալներով, տաճարի շինարարությամբ զբաղվող խորհուրդը տարեկան ստանում է միջինը 500 հազար եվրո: Անցած տարի Հռոմի Պապ Բենեդիկտոս XVI –ի այցի ժամանակ տաճարի տանիքն արդեն պատրաստ էր, և նա կարողացավ օծել տաճարը: Սակայն ապրիլին չարագործի կողմից հրդեհված տաճարը մեծ վնասներ է կրում, իսկ հրդեհի հետևանքները մինչ օրս ամբողջությամբ վերացված չեն: Տաճարի ներկայիս ճարտարապետ Ջորդի Բոնետի (Jordi Bonet) խոսքերով, հրդեհի հասցրած վնասը սպասվածից շատ ավելին էր: «Մեր նպատակն է ավարտել 6 կենտրոնական աշտարակների շինարարությունը, որոնցից 5-ն արդեն կառուցման փուլում են», - հայտարարել է Ռիգոլը, ավելացնելով՝ եթե հնարավոր չլինի տաճարն ավարտել Գաուդիի մահվան 100 ամյա տարելիցին, ապա 2 տարի անց այն պատրաստ կլինի: 6-րդ աշտարակը կունենա 170 մետր բարձրություն և այնտեղ կտեղադրվի վերելակ, որպեսզի զբոսաշրջինկերը կարողանան տանիք բարձրանալ: «Սագրադա Ֆամիլիան»՝ Հռոմի Կաթոլիկ եկեղեցուն պատկանող մայր տաճարը, գտնվում է Կատալոնիայի մայրաքաղաք Բարսելոնայում: Տաճարի նախագծի հեղինակն է աշխարհի ամենատաղանդավոր ճարտարապետներից մեկը՝ Անտոնիո Գաուդին (1852–1926թթ): Չնայած նրան, որ տաճարի շինարարությունը դեռ ավարտված չէ, Բարսելոնայի Սուրբ Ընտանիքի եկեղեցին Անտոնիո Գաուդիի 6 այլ ստեղծագործությունների հետ միասին գրանցված է UNESCO-ի համաշխարհային մշակույթային ժառանգության ցանկում: (https://www.building.am/arm/page.php?id=100) Ճարտարապետ Գաուդին տաճարի շինարարությանն է նվիրել իր կյանքի վերջին տարիները, և նրա մահվան ժամանակ նախագծի մեկ չորրոդն Էր միայն ավարտված: 1926 թ-ին նա մահացել է՝ վրաերթի ենթարկվելով № 30 տրամվայի կողմից, տաճար գնալու ճանապարհին: Բժիշկները միայն մի քանի ժամ անց են կարողացել պարզել աշխարհահռչակ ճարտարապետի ինքնությունը, իսկ տրամվայի վարորդին թվացել է, որ նա ինչ-որ հարբած թափառականի է վրաերթի ենթարկել:

20 տարի տևած մանրակրկիտ ամրապնդման աշխատանքներից հետո վերջապես Պիզայի աշտարակից հեռացվել է շինարարական փայտամածը, իսկ դա նշանակում է, որ զբոսաշրջիկների բազմությունը արդեն կարող է հիանալ աշտարակի գեղեցկությամբ մոտիկից: €27 միլիոն արժողությամբ նախագծի շնորհիվ աշտարակի թեքությունը նվազել է 50 սմ-ով, որը մինչ վերակառուցումը տարեկան թեքվում էր 1 մմ –ով: Աշտարակի թեքությունը բերվեց 3.99 մետրի (ուղղաձիգից)՝ նախորդ 4.5-ի փոխարեն, իսկ բարձրությունը կազմում է 56 մետր: Շուրջ երկու տասնյակ վերականգման մասնագետները քրտնաջան աշխատում էին Պիզայի աշտարակի վրա եղած գրաֆիթիի և դարավոր կեղտի մաքրման, ինչպես նաև պոկված մարմարե սալերի վերականգնման աշխատանքների վրա: Ջիզելլա Կապոնին՝ Իտալիայի մշակույթի նախարարության պահպանության և վերականգման ինստիտուտի ճարտարապետը բացատրում է,- «Չնայած հուշարձանի մակերեսին (7,000 քռ. մ) մենք աշխատել ենք յուրաքանչյուր սանտիմետրի վրա»: Աշտարակը անկումից փրկելու ինժեներական աշխատանքների հետաքրքրվածությունը առաջացել էր դեռևս 1964 թվականին, երբ իտալական կառավարությունը թեքությունը վերացնելու համար օգնություն խնդրեց: Հետագայում որոշվեց, որ տվյալ դասական կառույցին բնորոշ առանձնահատկությունները պահպանելու համար որոշակի թեքություն ամեն դեպքում պետք է պահպանվի: Արդյունքում, աշտարակի հիմքերի ստորին մասի վրա 800 տոննա քաշով կապարե հակակշիռներ են կիրառվել, հիմքերի բարձրացած մասին հակազդելու նպատակով, որոնք գտնվում են ավելի փափուկ գրունտերի վրա: 1987 թվականին UNESCO- ի համաշխարհային մշակույթային ժառանգության ցանկում ընդգրկվելուց հետո վերականգնողական լուրջ քայլեր ձեռնարկվեցին, և աշտարակը այցելուների համար փակվեց: Պիզայից հեռացրին ծանր զանգերը, երրորդ մակարդակի շուրջ ճոպաններ անցկացվեցին և հողի մեջ ամրացվեցին, իսկ վեր բարձրացված հիմքից 38 խորանարդ մետր հող հեռացվեց՝ աշտարակը բերելով 1838 թվականի թեքությանը: Պիզայի աշտարակը կառուցվել է մի քանի դար՝ 1173 -1372 թվականներին, իսկ ամրացմանն ուղղված միջոցառումներն աշտարակի կյանքը կերկարացնեն ևս 300 տարով:

Նոյեմբերի 17-ին Քենիայի մայրաքաղաք Նայրոբիում կայացած ՅՈՒՆԵՍԿՕ -ի հանձնաժողովի նիստի ժամանակ, ՅՈՒՆԵՍԿՕ -ի համաշխարհային մշակութային ժառանգության ոչ նյութական արժեքների ցանկը համալրվել է աշխարհի 47 ժողովուրդների մշակութային ավանդույթներով: Այս ցուցակի մեջ է ընդգրկվել նաև հայկական խաչքարերի ստեղծման արվեստը, որպես սերնդեսերունդ փոխանցվող հայ ժողովրդի դարավոր ավանդույթ: Ինչպես հաղորդում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ -ի պաշտոնական կայքը, գոյություն ունեն ավելի քան 50,000 հայկական խաչքարեր, որոնց քանդակները նման չեն միմիանց և նույնիսկ հնարավոր չէ գտնել երկու միանման խաչքար: Աղբյուրը նաև նշում է, որ խաչքարերը կարող են մինչև 1.5 մ բարձրության հասնել. ամենայն հավանականությամբ հեղինակները մոռացել են այնպիսի հիասքանչ արվեստի գործերի մասին, ինչպիսին Սանահինի վանական համալիրի խաչքարերն են (Սանահինի վանքը 2000թ. ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Համաշխարհային մշակութային արժեքների» ցանկում), կամ Գոշավանքինը, որոնք զարմացնում են ոչ միայն իրենց չափսերով, այլ նաև վարպետների զարմանալի աշխատանքով: Կցանկանայինք նաև նշել, որ երբ նման նորություն հայտնվում է REGNUM.RU-ի պես հայտնի տեղեկատվական կայքում, (http://www.regnum.ru/news/fd-abroad/armenia/1347782.html), լուրը պետք է ուղեկցվի այնպիսի լուսանկարներով , որոնք իրական հնարավորություն կտան ընթերցողին ավելի լավ պատկերացնել խաչքարերի ստեղծման արվեստի արժանիքները: Ներկայացնենք այս «մշակութային ժառանգության» հանդեպ վերջերս տեղի ունեցած վանդալիզմի մի տխուր փաստ: 1987-2005 թվականներին Ադրբեջանի կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության տարածքում՝ Նոր Ջուղայի վանքային համալիրում, հազարավոր գեղեցիկ խաչքարեր ամբողջությամբ ոչնչացվել են, և այս սարսափելի վանդալիզմի փաստերի մասին հայկական կողմը երկար տարիներ ահազահգում էր ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ին ու այլ միջազգային կազմակերպություններին: Նախիջևանում ընդհանուր առմամբ ոչնչացվել են 218 հայկական եկեղեցիներ և ավելի քան 500 գերեզմանոցներ խաչքարերով: Ադրբեջանական կողմի խաչքարերի ու եկեղեցիների այս ամբողջական ոչնչացման պատճառը, իհարկե, հասկանալի է. դա հայերի այս հողի վրա դարեր շարունակ գտնվելու բոլոր ապացույցների ոչնչացումն է: Բայց մենք այնքան ենք ուզում ապրել մի աշխարհում, որտեղ իսկապես գնահատվի այն ամենը, ինչ վերաբերում է պատմությանն ու մշակույթին, ապրել մի աշխարհում, որտեղ հարևանները, ի վերջո, կսկսեն հարգել միմյանց՝ ճանաչելով և հարգելով միմիանց պատմությունը ու ընդունելով իրականությունը: Դիտել տեսանյութ Նոր Ջուղայի խաչքարերի ոչնչացման մասին: