Արգավանդ - Շիրակ 2.7 կմ երկարությամբ նոր ավտոճանապարհի կառուցումը ըստ նախատեսվածի պետք է ավարտվի 21 ամսում։ «Նոր ճանապարհահատվածը ռազմավարական կարևոր նշանակություն ունի Երևանի և ընդհանրապես Հայաստանի համար: Այսօր մայրաքաղաքում ունենք չորս կամուրջ, և ծրագրի շրջանակում Հրազդան գետի վրա կառուցվողը կլինի թվով հինգերորդը: Այս ճանապարհահատվածը զգալիորեն կթեթևացնի Երևանում երթևեկությունը»,- ասել է քաղաքապետը, ավտոճանապարհի կառուցումն ազդարարող երկկողմ հուշագիրը ստորագրելու արարողության ընթացքում։ Այս ծրագրի իրականացումը զգալիորեն կբեռնաթափի մայրաքաղաքի կենտրոնական փողոցների երթևեկությունը։ Քաղաքապետարանից տեղեկացանք, որ Ասիական զարգացման բանկի կողմից ֆինանսավորվող Քաղաքային կայուն զարգացման ներդրումային ծրագրի Տրանշ 2-ի շրջանակում, կառուցվող անընդհատ երթևեկությամբ նոր ճանապարհը կունենա 4-6 երթևեկելի գոտի՝ միջինը 24-28 մետր լայնությամբ: Ճանապարհահատվածը ներառում է նաև Հրազդան գետի վրա 252մ երկարությամբ և 28մ լայնությամբ կամրջի կառուցում, ինչպես նաև մեկ ուղեանցի կառուցում՝ Իսակով – Բաբաջանյան փողոցների հատման վայրում առկա ճանապարհային հանգույցում: Շինարարական աշխատանքների ընթացքում իրականացվելու են բոլոր անհրաժեշտ հաղորդուղիների տեղափոխումները, իսկ լուսավորության համակարգում տեղադրվելու են LED էներգախնայող լուսատուներ: Նշենք, որ Արգավանդ - Շիրակ ճանապարհը Երևանի արևմտյան օղակաձև ճանապարհի մի հատվածն է կազմում, որը նաև կապում է Մալաթիա - Սեբաստիա և Շենգավիթ վարչական շրջանները: Շինարարական այս պայմանագրի արժեքն է 26,003,196 ԱՄՆ դոլարին համարժեք ՀՀ դրամ: Ի դեպ քաղաքապետարանից տեղեկացրին, որ շինարարական աշխատանքներն իրականացնող Լևանտինա Ինխենեյրիա Կոստրուցիոն (Իսպանիա) ընկերության լիազոր ներկայացուցիչ Լուիզ Լոփեզ Մոլոնին նշել է, որ նման նախագծերի կյանքի կոչման հարցում ընկերությունն ունի երկարամյա փորձ, և վստահեցրել է, որ աշխատանքները կիրականացվեն նախատեսված ժամկետում: Ըստ նախագծի Հրազդան գետի վրայով կառուցվող նոր կամուրջը իրականացվելու է մետաղական կոնստրուկցիաներով և համալրված է լինելու ջրի և նավթայուղերի մշտական զատիչով, որը կանխելու է նավթայուղերի հոսքը դեպի գետ։ Զատիչը տեղադրված է լինելու կամրջի տակ։ Արդյո՞ք այս կարևոր բնապահպանական մոտեցումը պահպանվելու է, թե՞ որոշակի փոփոխություններ նախատեսված են։ «Կամրջի կառուցման մոտեցումները հստակ պահպանված են և որևէ փոփոխություն չի նախատեսվում»,- հավաստիացրեցին քաղաքապետարանից; Հիշեցնենք՝ այս նախագիծը իրականացվում է՝ հաշվի առնելով այն կարևոր հանգամանքը, որ ճանապարհը գտնվում է պատմամշակութային վայրում՝ Կարմիր Բլուրի տարածքում։ Մինչ աշխատանքների մեկնարկը, իրականացվեց և ցուցաբերվեց համաշխարհային պրակտիկային հարիր մոտեցում։ Այս ճանապարհահատվածում իրականացվել են հնագիտական ուսումնասիրություններ, որպեսզի շինարարությունը վնաս չհասցնի պատմամշակութային շերտերին։ Պեղումները սկսվել էին դեռևս 2013թ․-ին, իսկ 2014-ին մեկնարկեց այդ աշխատանքների երկրորդ փուլը։ Ի դեպ Կարմիր Բլուրի Հնավայրում պեղումների ընթացքում բացահայտվեցին մի շարք դամբարաններ։ Նշենք, որ Կարմիր Բլուրի հնավայրը հնագիտական հուշարձաններից մեկն է, որը հանդիսացել է Ուրարտուի խոշորագույն վարչատնտեսական կենտրոններից մեկը՝ Թեյշեբաինին:
Նորից քննարկվում է Կոնդի վերակառուցման ծրագիրը։ Այս ծրագիրն արդեն որերորդ անգամ հանում են արխիվից, որերորդ անգամ խոսում Կոնդում հին Երևանի կոլորիտի ու պատմական միջավայրի պահպանման կարևորության մասին։ Ընթացք կստանա՞ ծրագիրն այս անգամ։ Եվ ընդհանրապես իմաստ ունի՞ վերակառուցել հին ու իրար վրա լցված կիսաքանդ տների այդ բլուրը։ Ավելի հեշտ չէ՞ պարզապես մաքրել խարխուլ տների կուտակումները ու կոնդեցիներին ապահով ու բարեկարգ բնակարաններ շնորհել։ Երևանի հին թաղի հին խնդիրները Կոնդը 17-րդ դարից պահպանված Երևանի ամենահին թաղամասերից է: Ասիական հին քաղաքին բնորոշ նեղ՝ 3-4 ոտնաչափ լայնությամբ ծուռումուռ փողոցներ՝ երկու կողմերում ոռոգման առուներ, կավից ու մանր քարերից կառուցված պարսպապատ տնակներ։ Սա հին Կոնդն է։ Ու որքան հին է թաղը, այնքան էլ հին ու շատ են թաղի խնդիրները․ դրանք կուտակվել են տասնամյակներ շարունակ։ 21-րդ դարի հեշտ կյանքը շրջանցել է Կոնդի խարխուլ, իրար վրա լցված տնակները։ Դրանց մեծ մասը չունեն առանձին սանհանգույց, կոյուղի, մարդիկ ջուր են կրում դրսի ծորակներից, ապրում են տանիքի փլվելու կամ հրդեհի բռնկման վտանգի մեջ։ Ու այդպես էլ ապրում են արդեն քանի՜ տասնամյակ։ Այստեղ ժամանակը կանգ է առել, բայց այդ կանգառը ավերիչ է։ Միայն առաջին հայացքից այստեղ ոչինչ չի փոխվել, իրականում թաղը քանդվում է ներսից։ Միգուցե ավելի հեշտ լիներ քանդել հին տները և կառուցապատել բնակելի շենքերով՝ կոնդեցիներին հարմարավետ բնակարաններ հատկացնելով։ Բայց կյանքի առանձնահատուկ ռիթմով ապրող, մայրաքաղաքային փայլերից ու լույսերից վեր ծվարած այս բլուրը խտացրել է երևանյան մի յուրահատուկ շունչ, որն առանձնահատուկ ձգողական ուժ է հաղորդում Կոնդին։ Ու ինչպես հին, մաշված, բայց շատ սիրելի մի իր, Կոնդը պահել են Երևանի իր անկյունում ու չգիտեն՝ գցեն, թե չգցեն, քանդենք, թե չքանդեն․ ինչ անեն, ինչպես նոր կյանք հաղորդեն նրան, որ և՛ նոր լինի, և՛ մեր հին ու բարի Կոնդը մնա։ Կոնդի վերակառուցման նախագիծը Երևանի գլխավոր հատակագծերում Կոնդի կառուցապատումը, համակողմանի լուծում չի ստացել ու դարձել էր քաղաքի խնդրահարույց հանգույցներից մեկը։ Թամանյանն ընդհանրապես Կոնդի վերակառուցում չի նախատեսել, այնտեղ կանաչ գոտի է պատկերացրել, բայց բլուրը այդ թվականների հիմնական կառուցապաումից դուրս է մնացել դիրքի պատճառով։ Քաղաքի կենտրոնում քաղաքից կտրված թաղամասի կառուցապատման խնդրին լրջորեն անդրադարձան 1984-85թթ.-ին։ Հայտարարվեց Կոնդի վերակառուցման ճարտարապետական նախագծերի մրցույթ: ՀԿԿ Կենտկոմի առաջին քարտուղար Կարեն Դեմիրճյանն ուներ Կոնդի վերակառուցման իր մտապատկերը․ «Դուք եղե՞լ եք Փարիզում, տեսե՞լ եք Մոնմարտրը: Ես ուզում եմ, որ Կոնդը դառնա Երևանի Մոնմարտրը», -ասել էր նա ճարտարապետ Արշավիր Աղեկյանին, որի նախագիծն էլ հենց ընդունվել էր մրցույթի արդյունքում։ Ըստ Արշավիր Աղեկյանի նախագծի Սարյան, Լեո, Պարոնյան փողոցների երկայնքով նախատեսվում էր բնակելի զոնա՝ տերասաձև ներքին բակերի համակարգով, օգտագործվող կանաչապատ կտուրներով: Կոնդի բարձունքի միջնամասում՝ մոտ 5հա տարածքում, նախատեսվում էր հասարակական կենտրոն, որտեղ վերակառուցվող տները հնարավոր կլիներ օգտագործել որպես արվեստանոցներ, ժողովրդական վարպետների արհեստանոցներ, ցուցադրման և վաճառքի սրահներ։ Իսկ Դվին հյուրանոցի հյուսիսային հատվածի վերակառուցվող տներում, ըստ նախագծի լինելու էր տուրիստական կենտրոն՝ բակերի շուրջը համախմբված ծավալներով: Այն զբաղեցնում էր մոտ 3հա տարածք: Բայց նախագիծը կյանքի չկոչվեց վրա հասած երկրաշարժի և դրան հաջորդած դեպքերի պատճառով։ Արշավիր Աղեկյանը շատ է կարևորում այս թաղի վերակառուցումը․«Երևանում շատ թե քիչ պահպանված թաղամասերից, որն իր վրա կարող է վերցնել պատմամշակութային ֆունկցիա, դա Կոնդ բնակատեղին է: Մեզ հասած այդ թաղամասն ունի ուշ միջնադարյան կառուցապատման հենք: Կատարված նախագիծը նպատակ է հետապնդել, հենվելով Կոնդի տարերային կառուցապատման, մասշտաբի և տարածության կազմակերպման միջնադարյան ոգու վրա, ստեղծել ժողովրդական ճարտարապետության հավաքական կերպար: Պատմական հարուստ անցյալ ունեցող, բայց իրական ապացույցներից զուրկ քաղաքամայր Երևանում այս խնդիրն առավել հրատապ է»: Այդ հրատապությունը չի կորել նաև այսօր՝ նախագծի ընդունումից երեք տասնամյակ անց, որովհետև հնի պահպանությունն ու վերականգնումն այսօր ավելի է գնահատվում ու կարևորվում, այսօր նորակառույց երկնաքերերով այնքան չես կզարմացնես, որքան հնաոճ տներով պարփակված մի կարճ փողոցի վերականգնումով, որտեղ մարդն իրեն ավելի շատ է կապված զգում իր քաղաքի անցյալին ու արմատներին։ Նոր նախագծի սպասումով Կոնդն իր տեղադրությամբ ու պատմականությամբ զբոսաշրջության զարգացման լայն պոտենցիալ ունի և հետաքրքիր մտահղացումներ իրականացնելու լայն հնարավորություններ է ընձեռում։ Կոնդի վերակառուցման ու պահպանմանն ուղղված ուսումնասիրություններ 2011 թ․ նախաձեռնել էր նաև «ՈւրբանԼաբ Երևան» քաղաքաշինական ժողովրդավարացման ինստիտուտը, պատրաստել մի քանի էսքիզային տարբերակներ, ներկայացնելով նաև համեմատական, օրինակ՝ Վենետիկի նեղ փողոցներում գտնվող տների հետ: Այսօր Ուրբանլաբը զբոսաշրջային պտույտներ ու այցելություններ է կազմակերպում Կոնդում՝ նպատակ ունենալով անընդհատ հանրության ուշադրությունը սևեռել քաղաքի այս հատվածի վրա։ Եվրոպական շատ հայտնի քաղաքներ են իրենց հին պատմական հատվածները վերակառուցել ու դարձրել զբոսաշրջային կենտրոններ։ Նրանց օրինակով և հաշվի առնելով թաղի առանձնահատկություններն ու կոլորիտը, հնի ու նորի ներդաշնակ վերակառուցմամբ ու բնակիչների խնդիրների համալիր լուծմամբ Կոնդը պետք է կապել քաղաքի հետ, այն դարձնել մայրաքաղաքի ակտիվ առօրյայի մասնիկը։ Այժմ Կոնդի վերակառուցման հայեցակարգի մշակման շուրջ ընթանում են քննարկումներ, միայն դրանից հետո կսկսի նախագծային փուլը։ Ի՞նչ կորոշվի ու ինչպե՞ս կիրականացվի դեռ հայտնի չէ։ Բայց խնդիրը հրատապ է, և հազարավոր կոնդեցիներ սպասում են իրենց բնակության պայմանների բարելավմանը գոնե այս իշխանության օրոք։ Կոնդի մասին հաջորդ հրապարակումներում, հուսանք, կխոսենք արդեն իրականացման պատրաստ նախագծի մասին։
Մայրաքաղաքում արդեն տասնյակ տարիներ շարունակ օրեցօր կառուցվում են նոր բնակելի շենքեր, որոնք սակայն կենդանություն չեն ստանում, քանի որ շատերը ձեռք են բերում նորակառույց բնակարանները որպես կապիտալ։ Մինչդեռ կան բազում հայ ընտանիքներ, որոնք դեռևս ապրում են վթարային շենքերում։ Ինչքանո՞վ է դա արդարացի, թողնում ենք Ձեր դատին։ Ինչևէ։ Այսօր կխոսենք «Նոբբի» ՍՊ շինարարական ընկերության կողմից իրականացվող ծրագրի մասին, որով ընկերությունը վերը նշված խնդրին փորձում է լուծում տալ։ Խոսքը գնում է Աջափնյակ վարչական շրջանի Արզումանյան 8/1 հասցեում իրականացվող բնակելի շենքերի կառուցման մասին «Նոբբի» ՍՊ ընկերության կողմից։ Մեզ հայտնի է, որ վերը նշված հասցեի հարակից վթարային շենքի բնակիչները դիմել են «Նոբբի» ՍՊ ընկերությանը, նորակառույց շենքից բնակարան ստանալու խնդրանքով։ Ի՞նչ փուլում են այդ պայմանավորվածությունները և ի՞նչ պայմաններով են այդ բնակարանները նրանց հատկացվելու։ «Հարակից վթարային շենքի բնակիչների հետ ձեռք ենք բերել պայմանավորվածություն նրանց նոր կառուցվող շենքում բնակարաններ հատկացնելու վերաբերյալ: Նշված բնակարանները հատկացվելու են ամբողջությամբ վերանորոգված և հարմարեցված բնակիչների պահանջներին, իսկ վթարային շենքը ապամոնտաժվելու է, և տեղում կառուցվելու է պուրակ»,- մեզ հետ զրույցում պարզաբանեցին «Նոբբի» ՍՊ ընկերությունից։ Ինչ վերաբերվում է պուրակին, ապա ընկերությունից տեղեկացրեցին, որ տարածքը բավականին ընդարձակ և հարմարավետ է լինելու։ Ըստ էության կարելի է ասել, որ սա բնակարանաշինական եզակի այն ծրագրերից է, որտեղ նախատեսվում է նաև կանաչ տարածքի ստեղծում։ Ընդհանուր փաթեթն իր մեջ ներառում է թվով 5 շենքերի կառուցում, որոնցից առաջին շենքի շինարարական աշխատանքներն արդեն սկսված են և կավարտվեն 2020թ․-ի վերջին: Ըստ նախատեսվածի, կառուցվող շենքը բաղկացած է 12 հարկից և ունի 120 բնակարան՝ 39 մ2, 55 մ2, 58 մ2, 76.9 մ2 մակերեսներով, ստորգետնյա ավտոտնակ և մանկական խաղահրապարակ: Ծրագրով նախատեսված է կառուցել ևս չորս շենք, որոնցից երկուսը 16 հարկանի են, մյուս երկուսը՝ 18: Ընդհանուր 220 բնակարան և 100 մեքենայի համար նախատեսված կայանատեղի ունեցող շենքերում լինելու են 35 մ2- 120 մ2 մակերեսով բնակարաններ:
Հաղթանակ զբոսայգին կարող է զրկվել իր դիմագծից և բովանդակությունից։ Մեր այս մտավախությունը անհիմն չէ։ Քաղաքապետարանը պլանավորում է սկսել «Հաղթանակ» զբոսայգու տարածքի վերակառուցման և արդիականացման ծրագիր, դարձնելով այն 21-րդ դարին համահունչ այգի՝ ոճային և թեմատիկ հարուստ լուծումներով։ Գաղափարն անկասկած շատ հետաքրքիր է՝ հատկապես, որ այն հիմնված է լինելու Հայաստանի պատմության, ավանդույթների և առասպելների վրա։ Այգին նախատեսված է բոլոր տարիքային խմբերի համար, որտեղ միաձուլված են լինելու հանգստի, ժամանցի և զվարճանքի տարրերը: Հաղթանակ զբոսայգու տարբերակող առանձնահատկություններից է լինելու նաև 21-րդ դարի ինտերակտիվ ուսումնական բաղադրիչների կիրառությունը։ Արդյունքում այգու բոլոր այցելուները հնարավորություն կունենան օգտվելու տեղեկատվական համակարգերից։ Արդեն երկար ժամանակ է ինչ «Հաղթանակ» զբոսայգու բարեկարգման հարցը գտնվում է ներդրումային ծրագրերի ցուցակում։ Այսօր առկա է այգու վերակառուցման միայն կոնցեպտուալ (էսքիզային) ծրագիրը, որի համար, քաղաքապետարանի մամլո խոսնակ Հակոբ Կարապետյանի խոսքերով, այժմ ներդրողներ են փնտրում։ Ինչպես տեղեկացանք քաղաքապետարանի կայքից, ծրագիրն իրականացվելու է մասնավոր ներդրումների ներգրավմամբ։ Երևանի քաղաքապետարանը ներդրողին կաջակցի հողատարածքների իրավական կարգավիճակի մասին տեղեկատվության տրամադրման, ծրագրի իրականացման համար անհրաժեշտ փաստաթղթերի ձեռքբերման գործում: Երևանի քաղաքապետարանը կդիտարկի նաև հողատարածքների օգտագործման վարձավճարների արտոնյալ կարգի հաստատման հնարավորությունը և պայմանները, կաջակցի իրացման ծրագրի կազմման և գործընթացի կազմակերպման գործում: Այգու շինարարությունը տևելու է շուրջ 3 տարի։ Նախագծի իրականացման արժեքը կկազմի շուրջ 60 մլն ԱՄՆ դոլար։ Նոր Հաղթանակ զբոսայգու առաջնային խնդիրն է դարձնել այն նորաոճ՝ պահպանելով Հաղթանակ զբոսայգու հիմնական բաղադրիչները։ Ծրագրի իրականացումն իրոք մայրաքաղաքին անհրաժեշտ է։ Սակայն որքանո՞վ է այս ծրագրի իրականացումը «Հաղթանակ» զբոսայգում արդարացված։ Արդյո՞ք կարիք կա ստեղծել «նոր» Հաղթանակի այգի և վերջապես ինչու՞ ենք մենք միշտ ձգտում նորը կառուցել հնի հաշվին՝ հատկապես, երբ ծրագրի հիմքում ընկած են Հայաստանի պատմությունն ու ավանդույթները։ Առանց այդ էլ դեռ 2005թ-ին այգին զրկվեց իր տարածքից ի օգուտ «Գոլդեն Փելես Երևան» հյուրանոցի՝ որն 2014-2016 թվականներին ընդլայնվել և վերանվանվել է «Ռեդիսոն Բլու Հոթել Երևան»։ Չնայած այգին ունի բարեկարգման կարիք, այն արդեն իսկ ձեռք է բերել իր ավարտուն ճարտարապետական կերպարը։ Ի վերջո` քաղաքը պետք է ունենա տարբեր ժամանակաշրջանների շերտեր, որոնց հավաքական կերպարը արտահայտում է քաղաքի ոգին և ավելի արժեքավոր դարձնում այն։ Հատկապես, երբ տվյալ վայրը նվիրված է որևէ նշանավոր իրադարձությանը։ Հիշեցնենք, որ Հաղթանակի այգու կերպարի ստեղծման գործում իրենց ավանդն են ունեցել վաստակավոր ճարտարապետներ Ռաֆայել Իսրայելյանը, Հովհաննես Հակոբյանը, Աշոտ Ալեքսանյանը և Անահիտ Նավասարդյանը, քանդակագործ Արա Հարությունյանը, որոնց շնորհիվ էլ կառուցվել են հերոսների ծառուղին, Անհայտ զինվորի գերեզմանը, «Արագիլ» ռեստորանը, «Արևիկ» լիճը, Մայր Հայաստանը և այլն, որոնցից յուրաքանչյուրը մի ինչ-որ ուրույն խորհրդանիշներ են։ Հարկ է նշել, որ այգին արդեն իսկ ունի իր գաղափարախոսությունը, հետևաբար՝ Հաղթանակ զբոսայգուն ոչ թե նոր գաղափարներ են հարկավոր, այլ բարեկարգում՝ հատված ծառապատ տարածքների, Արագիլ ռեստորանի վերականգնում և գոյություն ունեցող ատրակցիոնների արդիականացում։ Ասվածը չի նշանակում, որ մենք դեմ ենք այս նախագծի իրականացմանը՝ հակառակը այն շատ հետաքրքիր է թե՛ իր լուծումներով և թե՛ գաղափարով։ Եվ քանի որ ծրագիրը դեռ նախնական փուլում է, ուզում ենք առաջարկել քաղաքապետարանին դիտարկել այգու կառուցումը մայրաքաղաքի ծայրամասերից մեկում կամ արվարձաններում։ Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ կենտրոնից զատ բնակիչները հնարավորություն չունեն կազմակերպել իրենց հանգիստը, նորակառույց այգին լավ հնարավորություն է վարչական շրջանների համաչափ զարգացման համար։ Ինչու՞ չի կարելի տվյալ նախագիծը իրականացնել քաղաքի մեկ այլ վարչական շրջանում, հատկապես, երբ գոյություն ունեն ավելի մեծ և ամայի տարածքներ։ Նման մոտեցումը ոչ միայն կնպաստի քաղաքի հավասարաչափ զարգացմանը, այլև կտա հնարավորություն հետագայում մեծացնել այգու տարածքները՝ համալրելով նոր ատրակցիոններով։ Հատկապես, եթե հաշվի առնենք, որ ծրագրով նախատեսված է կառուցել այգու հասարակական և վճարովի գոտիներ: Վճարովի գոտում ստեղծվելու են ժամանակակից մանկական խաղահրապարակներ, ամֆիթատրոն, ատրակցիոններ, կախարդական այգի և զվարճանքի յուրահատուկ կառույցներ: Հասարակական գոտում նախատեսվում է իրականացնել տարածքի կանաչապատում, այգիների և ճեմուղիների արդիականացում: Այգու ենթակառուցվածքները կնախատեսվեն այնպես, որ հնարավոր լինի շահագործել տարվա բոլոր եղանակներին: Այս մոտեցումը ավելի մեծ հնարավորությունների հարթակ է ստեղծում թե՛ քաղաքաշինական, թե՛ տնտեսական և թե՛ տուրիզմի զարգացման ոլորտներում։ Ավելին` մայրաքաղաքի կենտրոնի բնակիչների համար ևս կստեղծվի հնարավորություն իրենց հանգիստը անց կացնել մեկ այլ վարչական շրջանում կամ արվարձանում։ Քաղաքապետարանի այս գեղեցիկ ծրագրի իրականացումը մեկ այլ վայրում չի զրկի նրան իր հետաքրքրությունից և արժեքից։ Եվ եթե նկատենք, որ մայրաքաղաքը տարիների ընթացքում զրկվել է իր կանաչապատ տարածքներից, ապա քաղաքաշինական տեսակետից ավելի նպաստավոր կլինի ևս մեկ նոր այգու կառուցումը։ Հիշեցնենք, որ «Հաղթանակ» զբոսայգու կառուցման աշխատանքներն սկսվել են դեռևս 1930-ականների վերջին, և այգին կոչվել է «Քաղաքային այգի Արաբկիրում», հետո այն վերանվանվել է «Հաղթանակ» զբոսայգու, որի ամայի տարածքներում տարիներ շարունակ ծառեր են տնկվել։ «Հաղթանակ» զբոսայգու հուշահամալիրը բացվել է 1950 թվականի նոյեմբերի 29-ին։ Զբոսայգու ընդհանուր մակերեսը կազմում է 34 հա։ Հուսանք, որ մեր քաղաքային իշխանությունները կհետևեն այս օրինակին և քաղաքի ևս մի ամայի տարածք կծառապատվի։
Կասկադը երևանցիների և մայրաքաղաքի այցելուների ամենասիրված հանգստի ու զբոսանքի վայրերից մեկն է: Լինել Երևանում և չտեսնել Կասկադը, նույնն է թե լինել Փարիզում ու չտեսնել Էյֆելյան աշտարակը: Բայց Երևանի ճարտարապետությունում ու կյանքում մեծ նշանակություն ունեցող Կասկադը դեռ կիսակառույց է, այն մինչև հիմա չի ստացել իր ավարտուն տեսքը այնպես, ինչպես նախագծել էին համահեղինակ ճարտարապետներ Ջիմ Թորոսյանը, Սարգիս Գուրզադյանն ու Ասլան Մխիթարյանը և մտահղացել Ալ. Թամանյանը: Ինչու՞ Կասկադի կառուցապատումը մնաց կիսատ Կասկադով բարձրանալը հետաքրքիր ու հաճելի հաղթահարման մարտահրավեր է, որի պարգևատրումը լինում է քաղաքի տեսարանով վերևից հիանալու հնարավորությունը: Բայց Կասկադի չորրորդ հարթակից հետո սպիտակ տրավերտինե հրաշքը կտրուկ ընդհատվում է. մեր առջև բացվում է արգելապատնեշ և կիսակառույցի հսկա սև ցանկապատված փոսորակ: Այն փորվել է 2007 թ., Կասկադի շարունակությունը կառուցելու և այն ավարտուն տեսքի բերելու համար: Ջերարդ Գաֆէսճյանը, ում բարերարությամբ բարեկարգվել ու կառուցապատվել է ամբողջ Կասկադ համալիրը, այստեղ նախատեսում էր թանգարան կառուցել՝ նորարական ու ինքնատիպ լուծումներով: Թանգարանը պիտի կառուցվեր նյույորքաբնակ ճարտարապետ Դեյվիդ Հաթսոնի նախագծով: Սկսվեցին հիմնային աշխատանքները: Բայց ընթացքում պարզվեց, որ նախագիծը մի քանի անգամ գերազանցում էր պատվիրատուի նախատեսած բյուջեն: Պատվիրատուի և ճարտարապետի անհամաձայնության պատճառով ծրագիրը կասեցվեց, այդ հատվածի ճակատագիրը, որը մինչև հուշակոթողը կազմում է 78 մ և գրավում մոտ 9.8 հա տարածք, մնաց անորոշ: Կասկադի համահեղինակ ճարտարապետ Ասլան Մխիթարյանը Կասկադի շարունակության 2 նախագծային տարբերակ է ներկայացրել ՀՀ վարչապետին և Երևանի քաղաքապետարան Ճարտարապետ Ասլան Մխիթարյանը Կասկադ համալիրի համահեղինակներից է: Նա Կասկադի շարունակության երկու նախագծային տարբերակ է մշակել: Դրանք ուղարկել է ՀՀ վարչապետին և Երևանի քաղաքապետին: Հույս ունի մի օր Կասկադը տեսնել որպես ավարտուն, լիարժեք մի կառույց այնպես, ինչպես պատկերացնում էին ինքն ու իր գործընկերները: «Առաջարկելու եմ Երևանի սրտում ստեղծել Արվեստի կամ Թանգարանային մղոն, որը կսկսվի Ազգային պատկերասրահից ու կավարտվի Կասկադում՝ Գաֆէսճյան կենտրոնում: Կասկադի շարունակությունն էլ պետք է կազմի «Գաֆէսճյան» կենտրոնի մի մասը, որովհետև այն, ինչ արեց Գաֆէսճյանը Կասկադի ու մեր քաղաքի համար, անգնահատելի է»: Առաջին տարբերակ ՀՀ վարչապետին և Երևանի քաղաքապետարան ուղարկված նախագծերից առաջինում Ասլան Մխիթարյանը կենտրոնական հատվածում նախատեսում է կառուցել Շառլ Ազնավուրի անվան ունիվերսալ համերգասրահ: Այսպես հեղինակը նաև ցանկացել է կապ ստեղծել մոտակայքում գտնվող «Ազնավուր» կենտրոնի հետ: Կասկադի ձախակողմյան հատվածում նախատեսվում է հյուրանոցային համալիր, իսկ աջակողմյան հատվածում՝ 3000 տեղանոց բացօթյա դահլիճ, որն իր չափերով ու տեղակայությամբ բավական հարմար կլինի խոշոր նշանակության միջոցառումներ իրականացնելու համար, և հնարավոր կլինի այստեղ տեղափոխել Հանրապետության հրապարակի միջոցառումները՝ խուսափելով խցանումներից և քաղաքի կենտրոնը տոնական միջոցառումների օրերին ծանրաբեռնելուց: Երկրորդ տարբերակ Մյուս տարբերակում հյուրանոցի փոխարեն առաջարկվում է կառուցել թանգարան (1200 քմ), ինչպես որ պլանավորում էր Ջ. Գաֆէսճյանը, իսկ աջ հատվածում՝ Շառլ Ազնավուրի անվան 1500 տեղանոց դահլիճ: Նախագծով նախատեսվում է նաև 1600 քմ բակային տարածք՝ ագորա, և շատրվաններ, նաև սրճարաններ, հանգստի ու ժամանցի վայրեր: Թանգարանն ու համերգասրահը ծածկված կլինեն արևային պանելներով, որոնք կապահովեն տարածքի էլեկտրաէներգիան: Կգործեն նաև դեպի հուշակոթող բարձրացող բաց շարժասանդուղքներ: «Նախատեսում ենք Կասկադի այս հատվածը դարձնել հրապարակի նման հանգստի ու ժամանցի մի վայր, որտեղ հանգստանալուց և Երևանի տեսարանով զմայլվելուց հետո մարդիկ կշարունակեն իրենց զբոսանքը, որ ուղղությամբ հարմար գտնեն՝ դեպի վերև՝ Հաղթանակի այգի, կամ դեպի ներքև՝ քաղաքի կենտրոն»,-ասում է ճարտարապետը: Կասկադի անավարտ ոդիսականը Կասկադ համալիրը նախագծման ու կառուցապատման շատ երկար ուղի անցավ ու դեռ անցնում է: Այն մտահղացավ Թամանյանը 1924 թ., իրականություն սկսեց դառնալ 1976 թվականից ճարտարապետներ Ջիմ Թորոսյանի, Սարգիս Գուրզադյանի և Ասլան Մխիթարյանի նախագծով: Կառուցվեց բազմաբնույթ կիրառությամբ մի կառույց՝ մոնումենտալ արտաքին աստիճաններով, ներսի երկար շարժասանդուղքներով թունելով, բակերի և բացօթյա պարտեզների բարդ ցանցով՝ այս ամենը մարմնացած սպիտակ տրավերտինե քարով, որը ներդաշնակորեն համադրվում է շրջակա միջավայրի հետ: Ի դեպ, կառուցապատման ընթացքում Կասկադի նախագիծը մի քանի անգամ փոփոխվեց: «Երևաննախագիծ» ինստիտուտի արխիվում պահպանվում է Կասկադի վերջնական նախագիծը, որը հեղինակներն ավարտել էին 1987-88 թթ.: Ըստ այդ նախագծի Կասկադի շարունակությունը պիտի կազմեր շատրվաններով բացօթյա ցուցասրահ՝ նվիրված հայկական միջնադարյան ճարտարապետությանը: Բացօթյա ցուցասրահից աստիճանները պիտի ձգվեին դեպի Հայաստանի զարթոնքը խորհրդանշող հուշակոթողի հարթակ: Բայց շինարարական աշխատանքներն ընդհատվեցին 1988 թ. երկրաշարժի և 1991 թ. Խորհրդային Միության փլուզման պատճառով: Նախատեսվող բացօթյա ցուցասրահը չկառուցվեց: 2002 թ. «Գաֆէսճեան Թանգարան» հիմնադրամի ստեղծումով հույս ծնվեց, որ Կասկադի շինարարությունը կավարտվի: 2009թ. նոյեմբերին Կասկադ համալիրն իր 10 նոր ցուցասրահներով և քանդակների պարտեզով վերաբացվեց որպես «Գաֆէսճեան» արվեստի կենտրոն: Բայց վերջնամասը դեռ կիսատ է, համալիրը դեռ չի ստացել իր ավարտուն տեսքը, չի հասել իր վերջնակետին՝ մնալով իր կիսաճանապարհին:
