Հնդիկ ճարտարապետ Բալկրիշնա Վիդալդաս Դոշին (Balkrishna Vithaldas Doshi) դարձել է 2018 թվականի «Պրիտցկերյան մրցանակ»-ի դափնեկիրը: Ճարտարապետության ոլորտում ամենահեղինակավոր մրցանակին արժանացած Դոշին առաջին հնդիկ ճարտարապետն է, ով ստանում է այս մրցանակը: Դոշին իր հեղինակած «Վասթու-Շիլպա» (Vastu-Shilpa) ճարտարապետկան ընկերությամբ ունի ավելի քան 70 տարվա աշխատանքային պատմություն: Այդ երկար տարիների ընթացքում հեղինակավոր ճարտարապետը պատիվ է ունեցել աշխատել այնպիսի մեծությունների հետ, ովքեր են Լե Կորբյուզեն և Լուիս Խանը: «Իմ աշխատանքներն իմ կյանքի շարունակությունն են, փիլիսոփայության և երազանքների արտացոլումը: Այս մրցանակի համար ես պարտական եմ իմ ուսուցիչ Կորբյուզեին», - հայտարարել է Դոշին: Մումբայում ուսումն ավարտելուց հետո, Դոշին իր ճարտարապետական կարիերան սկսում է Եվրոպայում: Նա սկզբում աշակերտում է Կորբյուզեի փարիզյան գրասենյակում, իսկ ավելի ուշ մեկնում է Չանդիգարխ և Ահմադաբադ քաղաքներ՝ հետևելու իր ուսուցչի հեղինակած նախագծերի իրականացմանը: Իր աշխատանքներում Դոշին փորձել է միաձուլել արդիական ճարտարապետությունն ու հնդկական կլիման և բնաշխարհը: Նրա աշխատանքերը փորձել են լուծել կարևորագույն սոցիալական խնդիրներ, կառուցել մատչելի սոցիալական բնակարաններ հատկապես Ահմադաբադում: Դոշիի հեղինակած առավել հայտնի նախագծերը ներառում են Ահմադաբադի Ճարտարապետական դպրոցը (1966), որը նախագծվել և կառուցվել է հենց իր կողմից, սեփական ճարտարապետական ստուդիայի գրասենյակը (1981) և այլն: 1989 թվականին նա նախագծում է մատչելի սոցիալական բնակարանային նախագիծ, որը բնակարանով է ապահովում մոտ 80 000 բնակչի: Այս հեղինակավոր մրցանակը և բրոնզե մեդալը Դոշիին կհանձնվի 2018 թվականի մայիսի 16-ին Տորոնտոյի Ագա Խանի թանգարանում:

Ճարտարապետի կարծիք. Սաշուր Քալաշյան «Կումայրի» արգելոց-թանգարանը ստեղծվեց ՀԽՍՀ Կառավարության 1980 թ. որոշմամբ, Գյումրիի պատմաճարտարապետական ինքնատիպ ժառանգության (մոտ 1200 շինություն) պահպանման նպատակով: 1970-ականների վերջին տարիներին քաղաքը սպառում էր իր վարչական սահմաններում գտնվող կառուցապատումից ազատ հողատարածքները, և կառուցապատումները շարունակելու համար պետք է քանդվեին քաղաքի կենտրոնի պատմական ցածրահարկ կառույցները: Բայց քանդել այդ շենքերը կնշանակեր գյումրեցիներին զրկել պատմական հիշողությունից: Այդ շինություններից յուրաքանչյուրը մի պատմություն էր, հին օրերի քարահունչ վկա: Երկրաշարժը և դրան հաջորդած տարիները իրենց ավերիչ հետքերը թողեցին այդ շենքերի վրա. անխնամ, ճաքերով, անշուք կցակառույցներով դրանք վերածվեցին հին փայլը կորցրած գեղեցկուհիների: 2017-ին մշակվեց և կյանքի կոչվեց «Կումայրի» պատմական կենտրոնի զարգացման ծրագիրը, սկսվեցին որոշ շենքերի վերանորոգման աշխատանքները: Արդյո՞ք կպահպանվի ու կվերականգնվի հին Գյումրու փայլն ու ոգին. ներկայացնում ենք ՀՀ վաստակավոր ճարտարապետ, 1976-1994 թ. Գյումրու գլխավոր ճարտարապետ Սաշուր Քալաշյանի կարծիքը: Ճակատագրի բերումով ես եղել եմ «Կումայրի» արգելոց-թանգարանի հիմնադրման գլխավոր դերակատարներից մեկը: 1976 թ. նշանակվեցի Լենինականի գլխավոր ճարտարապետ: Քաղաքաշինական հնգամյա պլանի համաձայն պետք է կոնկրետացվեին ապագա գործարանների, բնակելի ու վարչական շենքերի կառուցման վայրերը: Լենինականի կառուցապատումից ազատ հողատարածքները սահմանափակ էին: Դրանց կառուցապատումը կավարտեինք մոտակա 2-3 տարում: Եվ պլանով նախատեսված կառուցապատումները շարունակելու համար հարկադրված կլինեինք իրացնել և քանդել քաղաքի կենտրոնական հատվածի արժեքավոր հին շենքերը: Ես՝ որպես ճարտարապետ, չէի կարող թույլ տալ այդ՝ պատմամշակութային արժեք ներկայացնող շենքերի քանդումը: Ճիշտ է՝ մշակութային տուրիզմն այդ տարիներին զարգացած չէր, բայց Ռուսաստանի, Վրաստանի և մերձբալթյան որոշ քաղաքներում պատմաճարտարապետական միջավայրի պահպանման քայլեր օրենսդրական մակարդակով արդեն արվել էին: Համախոհ ճարտարապետ գործընկերներիս հետ որոշեցինք ուսումնասիրել նրանց փորձը և օրենսդրորեն ամրագրել նման շենքերի պահպանումը նաև Լենինականում: Անձամբ այցելեցի այդ քաղաքները (Նիժնի Նովգորոդ, Թբիլիսի, Տալլին), ուսումնասիրեցի դրանց օրենսդրական փաստաթղթերի բովանդակությունն ու ուղղվածությունը: Արդյունքում պարզվեց, որ այդ քաղաքներում խնդիրը վերաբերել է մեկ փողոցին կամ թաղամասին, մինչդեռ Լենինականում՝ վարչական տարածքի գրեթե մեկ քառորդին: Մենք որոշեցինք դիմել աննախադեպ քայլի. քաղաքի կառուցապատման պահպանվող հատվածին տալ արգելոց-թանգարանի կարգավիճակ: Ստեղծեցինք հանձնաժողով, մեկ-մեկ հասցեագրեցինք պատմամշակութային արժեք հանդիսացող շենքերն ու շինությունները, ուրվագծեցինք տարածքի այն սահմանները, որից ներս նոր կառուցումներ չպիտի լինեին, նախապատրաստեցինք նաև մեծածավալ ներկայացուցչական ցուցադրանյութ և, ամենակարևորը, կազմեցինք կառավարության որոշման նախագծերի ծավալուն փաթեթ և ներկայացրինք ՀՀ կառավարությանը, որը 1980 թ. հաստատեց «Կումայրի» արգելոց-թանգարանի կազմավորումը: Անշուշտ վճռորոշ էր այն տարիների պետական այրերի անշահախնդիր աջակցությունն ու հայրենանվեր մտածելակերպը: «Կումայրի» արգելոց-թանգարանի մտահղացումը հազիվ թե կյանքի կոչվեր, եթե նախաձեռնությանը նեցուկ չլինեին այն տարիների ՀԿԿ կենտկոմի քարտուղար Կարեն Դեմիրճյանը, Լենինականի քաղաքային կոմիտեի քարտուղար Ռոբերտ Արզումանյանը, Մինիստրների խորհրդի նախագահ Ալեքսան Կիրակոսյանը, ինչպես նաև պետական լիազոր մարմինների բոլոր ղեկավարները: Արգելոց-թանգարանի կազմավորմանը զուգընթաց սկիզբ առան վերականգնման ու բարեկարգման լայնածավալ աշխատանքները: Այդ ընթացքի ոգեշունչ լուսաբանումները լրատվամիջոցներում հանգեցրին նրան, որ արգելոց-թանգարանի ստեղծումից 2-3 տարի անց Երևանից, Թբիլիսիից, անգամ Ռուսաստանից ու մերձբալթյան հանրապետություններից, մասնագիտական արշավախմբեր էին այցելում Լենինական, տեսնելու ու հասկանալու համար, թե ինչպես է այդ ամենը մեզ հաջողվում: Եվ միանգամայն օրինաչափ էր, որ կատարված աշխատանքների արդյունքը 1985-ին նշանավորվեց պետական մրցանակով: Ցավոք 1988-ի երկրաշարժը ու դրան անմիջապես հաջորդած երկրի պետականության քայքայումը կասեցրին ազգանվեր այդ նախաձեռնումների հետագա ընթացքը: Արգելոց-թանգարանը հասկանալի պատճառներով հայտնվեց լքյալ վիճակում. թանգարանի վարչական անձնակազմի հաստիքները կրճատվեցին, նրա տնօրինությանը հանձնված հուշարձան շենքերը սեփականաշնորհվեցին, վնասվածք ստացած շատ շենքեր սկսեցին ավիրվել: Բայց «Կումայրի» արգելոց-թանգարան» հավաքական հասկացությունը, ի պատիվ գյումրեցի նվիրյալների, պահպանեց իր մշակութային ձգողականությունը, որի շնորհիվ որոշ ներդրումային և հատկապես արտերկրներից ֆինանսավորվող գրանտային ծրագրերի շրջանակներում վերջին երկու տասնամյակներում մշակվեցին մի քանի քաղաքաշինական նախագծային փաստաթղթեր, որոնք լայնածավալ ներդրումային միջոցների բացակայության հետևանքով այդպես էլ կյանքի չկոչվեցին: 2017 թ. մեկնարկեց «Կումայրի» պատմական կենտրոնի զարգացման բիզնես ծրագիրը, որը նախաձեռնել է տեղի նախագծային խումբը: Ծրագիրն ընդգրկում է արգելոց-թանգարանի կենտրոնական հատվածի փորձնական մի հատված, որտեղ նախատեսվում է շենքերը վերականգնել որպես հասարակական օբյեկտներ (հյուրանոց, ռեստորան, խանութ և այլն) և բարեկարգել պարագծային փողոցները: Ծրագրի իրականացման համար ստեղծվել է ներդրումային հիմնադրամ, որի ֆինանսավորմամբ սկսվել ու ընթանում են փողոցային ցանցի հիմնանորոգման ու արդիականացման, ինչպես նաև մի քանի պատմական կառույցների վերականգնման ու օգտագործման մեծածավալ շինարարական աշխատանքներ: Բայց խնդիրն ու իմ մտավախությունն այն է, որ հիմնադրամում ներգրավված գործիչներից և ոչ մեկը իրազեկ չէ ու պատկերացում անգամ չունի պատմամշակութային հուշարձանների տնօրինման, առավել ևս վերականգման ու օգտագործման օրենսդրորեն սահմանված կարգ ու կանոնի մասին: Նրանց հետաքրքրությունների շրջանակները սահմանափակված են լոկ իրենց բիզնեսի մաքսիմալ շահավետության երաշխավորմամբ. քանի տուն դարձնել խանութ, քանի հարկ ավելացնել, որ շինությունը դառնա հյուրանոց, ինչպիսի նորարական դիզայն հավելել շինության «հնամաշ» ճակատներին և այլն: Իսկ թե այդ ամենից հետո ինչ կմնա երբեմնի հուշարձանից՝ ամենևին իրենց հոգսը չէ: Եթե այդ ոգով պետք է շարունակվեն վերականգնումները՝ ապա փորձնական այդ թաղամասը կդառնա մշակութային ծաղրանք: Նախաձեռնող խմբի ուժերով թեև մշակվել է փորձնական թաղամասի տարածքի գործառական օգտագործման գոտևորման նախագիծ, սակայն նրանում չկա որևէ հղում գործող օրենսդրական դաշտի պահանջներին: Հետևաբար չկա նաև երաշխիք, որ հուշարձանի նոր սեփականատերը կպահպանի շենքի ճարտարապետական տեսքը: Գործող Օրենքում ամրագրված է, որ հուշարձանը պիտի ունենա անձնագիր. իսկ հուշարձանի սեփականատերը՝ հուշարձանի պահպանման պարտավորագիր. ուր նշվում են շենքի վերանորոգման, վերակառուցման և օգտագործման գործընթացներում սեփականատիրոջ իրավունքներն ու պարտավորությունները: Ըստ այդմ Հիմնադրամը ինքը պիտի կազմեր իր միջոցներով ձեռք բերված շենքերի անձնագրերը և կնքեր պահպանման պարտավորագիր պետական լիազոր մարմնի, այն է՝ ՀՀ մշակույթի նախարարության հետ: Մինչդեռ գնորդն այսօր իր ճաշակով ու հայեցողությամբ է կատարում շինությունում բոլոր կարգի փոփոխումներն ու հավելումները: Այս է ներկայիս իրողությունը որը, ցավոք, ընթանում է պետական լիազոր մարմնի՝ Մշակույթի նախարարության սառնասիրտ լռության պայմաններում, ինչի հետևանքով վիճակը կարգավորելու մեր բոլոր կոչերն ու հորդորները մնում են անարձագանք: Անշուշտ ինձ համար ամենևին հաճելի չէ այս ամենի բարձրաձայնումը: Գուցե դեռ հնարավոր է ինչ- որ կերպ դուրս գալ անելանելի այս փակուղուց: Իսկ մինչ այդ մեզ այլ բան չի մնում քան ապավինել ու աջակցել Գյումրիի պատվավոր քաղաքացի, ազգությամբ իտալացի Անտոնիո Մոնտալտոյին, ում նվիրական ջանքերով ու սուղ միջոցներով տարիներ շարունակ ու հետևողականորեն գնվում, վերականգնվում ու օրինակելի կարգով օգտագործվում են ուշագրավ պատմաճարտարապետական հուշարձաններ, այդ նույն՝ փորձնական թաղամասի տարածքում:

Մոտ մի տարի ճարտարապետների շրջանում եռուզեռ է: Պատճառը Երևանում նոր ճոպանուղու կառուցման ներդրումային ծրագիրն է: Ըստ լրատվամիջոցների, նախագիծ-առաջակը անցած տարվա ապրիլին ներկայացրել է IDeA Foundation-ի տնօրեն Էդգար Մանուկյանը, փոխքաղաքապետ Վահե Նիկոյանի հետ հանդիպման ժամանակ: Հունիսից «Երևաննախագիծ» ընկերությունը սկսել է աշխատել այդ ծրագրի վրա և արդեն հոկտեմբերին կայացավ հանդիպում - քննարկում «Doppelmayr Seilbahnen» ընկերության տնօրեն Վալերի Յաշինի և փոխքաղաքապետ Վահե Նիկոյանի միջև, որտեղ ևս մեկ անգամ վերահաստատվել է առաջիկայում աշխատանքային խումբ ձևավորելու մասին քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանի հետ ձեռք բերված պայմանավորվածությունը: Այս ծրագրի նպատակն է քաղաքի կենտրոնը կապել ՝ Քանաքեռ-Զեյթուն, Նորք-Մարաշ, Նոր Նորք, Արաբկիր կամ Աջափնյակ վարչական շրջանների հետ: Նշենք, որ ծրագրում ընդգրկված չի 50 տարի առաջ բացված Հերացի-Նորք-Մարաշ երթուղիով հին ճոպանուղին վերականգնելու տարբերակը: «Երևաննախագիծ» ընկերության տնօրեն պարոն Օհանյանի խոսքով. «Այդ ճոպանուղու խնդիրը բավական հնացած է, որովհետև դա լուծում էր միայն Չարենցի փողոց-Նորք Մարաշի Արմենակյան փողոցները կապելը: Բացի այդ, այդ երթուղու տակ տները բարձրացել են և բարձրության նորմատիվային չափը խախտվել է: Անիմաստ է այն վերականգնելը»: Երևանի քաղաքապետարանից փորձեցինք ճշտել թե առաջինը՝ ին՞չ փուլում է ճոպանուղու կառուցման ծրագրի առաջարկը՝ նախագծային աշխատանքներն արդեն սկսվա՞ծ են, երկրորդ՝ ո՞վ է լինելու ներդրողը և հստակեցվա՞ծ է արդեն թե ո՞ր հատվածներում է կառուցվելու ճոպանուղին և քա՞նի ուղևոր կարող է փոխադրել. «Երևանում նոր ճոպանուղու կառուցման ծրագրի իրագործման հնարավորությունների և տարբերակների, ինչպես նաև ֆինանսական գնահատում իրականացնելու նպատակով աշխատանքներ են իրականացվում ոլորտի համաշխարհային առաջատար կազմակերպություններից ավստրիական «Դոպելմայեր Սեյլբահնեն» ընկերության հետ: Ճոպանուղին նախատեսվում է կառուցել մասնավոր ներդրումների ներգրավման միջոցով՝ համայնք-մասնավոր հատված համագործակցության շրջանակներում: Նոր կառուցվող ճոպանուղու ծրագրի, ուղևորների փոխադրման և սպասարկման հնարավորությունների վերաբերյալ հնարավոր կլինի հստակ պատկերացում կազմել միայն ուսումնասիրությունների ավարտից հետո, ֆինանսատնտեսական հաշվարկների և վերջնական արդյունքների տրամադրման պարագայում»,- տեղեկացրեցին քաղաքապետարանի աշխատակազմի զարգացման և ներդրումային ծրագրերի վարչությունից: Մինչ այս բոլոր հարցերը կհստակեցվեն ՝ փորձենք հասկանալ թե ին՞չ կտա նոր ճոպանուղու կառուցումը Երևանին: Հիշեցնենք, որ Երևանի ճոպանուղին , որը կառուցվել էր 1967թ-ին, դադարեցրեց իր աշխատանքը 2004-ին վթարի պատճառով: Գուցե և այն ժամանակ ճոպանուղու աշխատանքի դադարեցումը էական ազդեցություն չթողեց մայրաքաղաքի վրա, սակայն այսօր օրեցօր աճող տրանսպորտային հոսքի պատճառով, երբ քաղաքում գրեթե բոլոր փողոցներում, հատկապես պիկ ժամերին խցանումներ են, տվյալ նախագիծը անհրաժեշտություն է: Այս նախագծի իրականացումը էապես կբեռնաթափի քաղաքը, մասնավորապես փոքր կետրոնը: Բացի դա այն կարող է դառնալ մեկնարկային կետ քաղաքի վարչական շրջանների զարգացման համար, քանզի բոլորիս հայտնի է, որ ժամանցային ենթակառուցվածքները քաղաքում անհամաչափ են զարգացած և հիմնականում դրանք կենրոնացած են մայրաքաղաքի կենտրոնում: Այդ իսկ պատճառով ծանրաբեռնվածության զգալի մասը ընկած է փոքր կենտրոնի վրա: Նախագծի իրականացումը առաջին հերթին կխթանի վարչական շրջաների հավասար զարգացմանը, երկրորդ՝ հնարավորինս կկրճատի ժամանակի կորուստը կենտրոնից դեպի վարչական շրջաններ, երրորդ՝ ճոպանուղու ուղղությունների ճիշտ ընտրությունը կբաշխի զբոսաշրջիկների հոսքերը մայրաքաղաքում: Հաշվի առնելով մայրաքաղաքի ռելիեֆը, տվյալ տրանսպորտային միջոցը շատ արդյունավետ կլինի: Բացի դա հանրային հանգստի գոտիների փոքրացման, ծառահատման և մեքենաներից արտանետվող գազերի շատացման հետևանքով աղտոտված մթնոլորտը բացասական ազդեցություն է ունենում մարդկանց առողջության վրա: Այս խնդիրը հնարավորինս մեղմելու համար էկոլոգիապես մաքուր տրանսպորտային միջոցը խիստ անհրաժեշտ է: Այդ տեսանկյունից առավել կարևոր նշանակություն կունենա ճոպանուղու կառուցումը, որը կլինի ևս մեկ քայլ դեպի կանաչ քաղաք: Երևանում նոր ճոպանուղու կառուցումը ճարտարապետներին հնարավորություն է տալիս ստեղծել յուրահատուկ, չկրկնվող, ծավալատարածական լուծումներ, որոնք լիովին կարտահայտեն մեր ազգային ճարտարապետությունը, քաղաքի կոլորիտը և կարող են դառնալ մայրաքաղաքի այցեքարտը:

Լոռու մարզի Դեբետ և Դսեղ գյուղերի խաչմերուկում՝ գեղատեսիլ բնության մեջ, «Հայաստանի Մանուկներ» հիմադրամ-ի (COAF) ֆինանսավորմամբ կառուցվել է եռաթև ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ կենտրոնը: Իր ճարտարապետությամբ տպավորիչ այս կառույցը եզակի է Հայաստանում: Ճարտարապետը լիբանանահայ Պոլ Կալուստյանն է: 2230 քմ տարածքով ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ կենտրոնը հիմնականում ապակեպատ է, պատերը շատ քիչ են, ինչը հատկապես կարևոր է գյուղաբնակ երեխաներին բնությունից չկտրելու և ազատության զգացողությունը չսահմանափակելու համար: Այլընտրանքային Կրթություն Գյուղաբնակների Համար ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ կենտրոնը այլընտրանքային կրթություն է առաջարկելու Լոռու մարզի բնակիչներին՝ առանց տարիքային սահմանափակման: «Մեր համոզմամբ՝ Հայաստանում ինչ-որ բան փոխելու համար պետք է սկսել լուրջ քայլեր իրականացնել դեռևս վաղ տարիքում երեխաներին որակյալ, ինչպես նաև արտադասարանային կրթություն ապահովելու համար: Յուրաքանչյուր ոք ունի տաղանդ, պարզապես սահմանափակվելով գերազանցիկությամբ, դու անձնային զարգացում ապահովել չես կարող: Սմարթը լինելու է ոչ ֆորմալ կրթության կենտրոն, այդտեղ ակադեմիական դպրոցական կրթություն չեն ստանալու, այլ բազմակողմանի, ոչ ֆորմալ կրթություն՝ սկսած 3 տարեկան երեխաներից, որոնց համար գործելու է վաղ մանկական զարգացման սենյակը », - մեզ հետ զրույցում պատմեց Սմարթ նախաձեռնության ղեկավար Շահանե Հալաջյանը: Նորարար այս կրթական կենտրոնի ծրագրային թևում լինելու են նաև ռոբոտաշինության սենյակ, արվեստի կենտրոն, առողջապահական կրթության սենյակ, որն ունենալու է առաջին բուժօգնություն ցուցաբերելու համար բոլոր անհրաժեշտ սարքավորումները: Իսկ թվային գրադարանը մարզի բնակիչներին հնարավորություն կտա հիմնականում օգտվել էլեկտրոնային գրքերից, չնայած որ, կլինի նաև տպագիր գրականություն: Ի դեպ, թվային գրադարանը նույնպես տարածքի սահմանափակում չի ունենա, այն ամբողջովին ապակեպատ է՝ ապահովելու համար «բնության գրկում» ընթերցելու զգացողությունը: Կենտրոնում նաև գործելու է համակարգչային սենյակ, ուսուցանվելու է կոդավորում, ծրագրավորում, գրաֆիկական դիզայն, անիմացիա: Լինելու են նաև անգլերենի դասավանդման տարբեր ծրագրեր՝ ինչպես երեխաների, այնպես էլ մեծահասակների համար: «Մենք առաջնորդվելու ենք անհատական, նախագծային, համայնքահեն ուսուցման մեթոդներով, այսինքն երեխաներն իրենց սովորածի արդյունքում իրենց համայնքների համար պետք է տարբեր նախագծեր իրականացնեն», - ասաց Շահանե Հալաջյանը: Կլինեն նաև գյուղատնտեսության, ձեռներեցության վերաբերյալ տարբեր ծրագրեր, որոնք կհետաքրքրեն հատկապես մեծահասակներին: Կառուցվել է նաև մեծ դահլիճ՝ ամֆիթատրոնի տեսքով, իսկ շենքի ներքնահարկում լինելու են պարի և արվեստի ստուդիաներ՝ անհրաժեշտ սարքավորումներով և կահավորմամբ: Ներքնահարկում կլինեն նաև հանդերձարաններ՝ երեխաների համար: Շենքն ամբողջությամբ հարմարեցված է հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար: Եռաթև կառույցի արտաքին տեսքը հետագայում կփոխվի. նախատեսված է կառուցել շենքի երկու թևերը միացնող ապակեպատ ճեմուղի, որի արդյունքում ստեղծված տարածքը նպատակահարմար կլինի օգտագործել բացօթյա միջոցառումների համար, բացի այդ, այն նաև կրթական նշանակություն կունենա՝ հնարավորություն տալով ուսուցումն իրականացնել նաև քայլելով և ճեմելով: Ապագայում՝ ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ Ավան Ըստ նախագծի՝ այս տեղանքում դեռ շինարարական աշխատանքներ կլինեն, քանի որ գլխավոր նպատակն է այստեղ կառուցել ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ ավան, որն ընդգրկելու է 81000 քմ տարածք: «ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ ավանը բազմաթիվ մոդուլներ է ունենալու՝ լինելու է սպորտային պարապմունքների համար նախատեսված դաշտ, կացարան երեխաների համար` ճամբարներ կազմակերպելու նպատակով: Դինամիկ զարգացող, աճող նախագիծ է լինելու: Ուսուցումն անվճար է լինելու, իսկ համայնքներից տեղափոխման խնդիրը հիմնադրամն է լուծելու, փորձելու ենք համագործակցել նաև մարզպետարանի հետ»,- ասաց Շահանե Հալաջյանը: Կառուցվել է նաև հյուրատուն՝ փորձագետների համար, իսկ հիմնական աշխատակազմը լինելու է Լոռու մարզից, նրանց համար նախատեսված է կազմակերպել վերապատրաստման դասընթացներ: 2015 թվականին սկսված ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ կենտրոնի բուն շինարարությունն ամբողջությամբ ավարտվել է: Այժմ շենքը գտնվում է կահավորման փուլում: 2018 թվականի մարտից կսկսվի ծրագրերի փորձնական փուլը, իսկ մայիսին նախատեսված է ՔՈԱՖ ՍՄԱՐԹ կենտրոնի պաշտոնական բացումը՝ նոր հնարավորություններ ստեղծելով ու հավասար պայմաններ ապահովելով գյուղաբնակ ու մայրաքաղաքի երեխաների համար:

Ամեն մարդ իր կյանքի ընթացքում կուտակում է իր սրտին հարազատ իրեր, որոնք կապված են ամենաանմոռանալի պահերի հետ: Այդ ամենը, փոխանցվելով սերնդե սերունդ, պատմում է ընտանիքի ծագման, սովորույթների, ակունքների և կենսակերպի մասին: Նույնը վերաբերվում է քաղաքներին: Հաճախ լսում ենք նորը լավ է, բայց ինչպես գինու, այդպես էլ քաղաքի հինն է «համեղ»: Երևանում առկա ամեն մի պատմական շենք՝ դարերի ընթացքում կուտակված հարստություն է, որը պատմում է իրողությունների, բնակիչների մտածողության մասին և ի վերջո մեր հայ ճարտարապետների և շինարարների աշխատանքի, քրտնքի արդյունք է: Բնական է, տարիների ընթացքում փոխվում են քաղաքաշինության և ճարտարապետության տենդեցները, ինչի արդյունքում, ցավոք, քաղաքը կարող է զրկվել մշակութային արժեք ունեցող շինություններից: Այդ տեսակետից Երևանը բացառություն չէ և դրա ապացույցներից են վերջին տարիներին իրականացված շինարարական ծրագրերը, որի հետևանքով քանդվեցին մի շարք նշանակալի շինություններ: Սակայն մայրաքաղաքը չպետք է կորցնի իր պատմական դեմքը: Եվ բոլոր այդ փոփոխություները պետք է արվեն ներդաշնակ արդեն իսկ գոյություն ունեցող միջավայրին: «Հին Երևան» նախագիծը հանդիսանում է ելք արդեն իսկ ստեղծված իրավիճակից և այս տեսանկյունից կարևորվում է անցյալի վերականգնելու ցանկությունը, որը կոչված է մեզ բացահայտել Երևանի 19-րդ դարից - 20-րդ դարի սկզբի կորցրած քաղաքային միջավայրը: Նախագիծը նախատեսված է իրականացնել Աբովյան-Բյուզանդ-Արամի -Կողբացի փողոցների միջև ընկած հատվածում. իրենց տեղում պահպանվում են կանգուն 14 հուշարձան շենք և դրանց են ավելացվում ևս 16-ը, որոնք կորցրել ենք վերջին տարիներին: Կառավարության որոշմամբ շենքերը պետք է ունենան վերգետնյա 3 և մեկ լրացուցիչ մանսարդային հարկ: Քանի որ Երևանի բոլոր շենքերը մեկ կամ հիմնականում երկու հարկանի էին, ճարտարապետ Լևոն Վարդանյանը աշխատում է այնպիսի լուծում տալ, որպեսզի ավելացվող հարկերը չխանգարեն հուշարձանների վիզուալ ընկալմանը: Նախագծի հեղինակի խոսքով «Հին Երևան»-ը կունենա 150 հազար քմ օգտակար մակերես: Ճարտարապետը միտում ունի վերակառուցել հին Երևանին բնորոշ միջավայր իր բակերով, փայտե պատշգամբներով, մառաններով: Թաղամասի ամբողջ երկայնքով ձգվելու են ստորգետնյա երեք հարկեր: Առաջին հարկում տեղակայվելու են շենքերի մառանները, նկուղները, իսկ ներքևի երկու հարկերը լինելու են ստորգետնյա ավտոկայանատեղի՝ նախատեսված 1400 մեքենայի համար, ինչը միաժամանակ լուծում է հարակից փողոցների ավտոկայանման խնդիրը էապես բեռնաթափելով քաղաքի այդ հատվածը: Նկատենք, որ հեղինակը այս նախագծով նպատակ ունի պահպանել գոյություն ունեցող պատմամշակույթային շերտը: Իհարկե նախագիծը չէր կարող չառաջացնել տարակարծություն և դա բնական է: Այսօր շատ է խոսվում այն մասին, որ վերակառուցվող շենքերը հուշարձան չեն կարող կոչվել: Եթե նկատենք, որ «Հուշարձանների պահպանման մասին» օրենքում ասվում է. «Պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձաններ են պետական հաշվառման վերցված պատմական, գիտական, գեղարվեստական կամ մշակութային այլ արժեք ունեցող կառույցները, դրանց համակառույցներն ու համալիրները՝ իրենց գրաված կամ պատմականորեն իրենց հետ կապված տարածքով ..... անկախ պահպանվածության աստիճանից», ապա վերը նշված տեսակետի հետ դժվար է չհամաձայնել: Իհարկե, տեղափոխելով հուշարձանը մենք զրկում ենք իրեն հուշարձան լինելուց, հատկապես, որ վերականգման համար մեծ մասամբ օգտագործվում են նոր քարեր: Թե՛ քաղաքաշինության և թե՛ ճարտարապետության տեսակետից այդ քայլը արդարացված չի կարող լինել: Նկատենք, որ նախագծով 17մ-ի վրա նախատեսված ծածկը՝ թեև լուծում է մասշտաբի հարցը և ճարտարապետի խոսքով կտրում է ներքին տարածքը իրեն խորթ միջավայրից, այնուհանդերձ կառաջացնի տեսարանի խնդիր, որը կբացվի հարակից բարձրահարկ շենքերից: Կարծում եմ այս լուծումը կարող է նաև ընդհատել բուլվարի ամբողջականությունը, ինչին կնպաստի նաև միայն վերտիկալ կանաչապատման օգտագործումը, որն առաջանում է շենքերի տեղակայման պատճառով: Այնուհանդերձ պետք է նշենք, որ կորցրածը վերակառուցելը ևս կարևոր նշանակություն ունի սերունդների պատկերացման ձևավորման և հինը վերականգնելու տեսանկյունից և ի վերջո, այս նախագիծը կարող է դառնալ ճարտարապետական լավագուն «դպրոց» ներդրողների համար: Ի դեպ, նախագծի իրականացումը անուղղակիորեն կարող է նպաստել արվեստի մեկ այլ ճյուղի՝ կինոինդուստրիայի զարգացմանը: Գաղտնիք չէ, որ այսօր հին Երևանի միջավայր նկարահանելու համար դեկորատորները ծավալուն աշխատանք պետք է իրականացնեն: Նախագծի բոլոր դրական գործոնները նկատի ունենալով, մյուս կողմից պետք է նկատենք, որ Երևանի քաղաքաշինությունը և ճարտարապետությունը չպետք է զարգանան զուտ այս ուղղությամբ և այսպիսի մոտեցումը վերածվի քաղաքականության (դոգմայի), քանի որ քաղաքում սփռված հուշարձանները մեծ հետաքրքրություն են առաջացնում ՝ վիզուալ աշխուժացնելով քաղաքային միջավայրը: Լավ կլիներ նաև, որ նախապես «Հին Երևան» նախագծի ներդրողների հետ կառավարությունը հստակեցներ շենքերի ֆունկցիոնալ նշանակությունը, որպեսզի այդ հատվածը չվերածվի զուտ առևտրի կենտրոնի, ինչի պակասը մայրաքաղաքն այսօր չունի: Ի դեպ, նախագծի հեղինակի առաջարկը այդ հատվածը դարձնել մշակութային կենտրոն շատ ավելի ինքնատիպ է, որը կարող է հետաքրքրել և մեր բնակչությանը և զբոսաշրջիկներին: Հոդվածը Հասմիկ Թերզյանի