Թումոյի հարևանությամբ կկառուցվի ինժեներական և կիրառական գիտությունների համալիր։ Եվրոպական միության կողմից համաֆինանսավորվող, 25 մլն եվրո արժողությամբ, համալիրի մասին առաջին անգամ հայտարարվել է 2019 թվականին: Դրանից հետո Թումոն կազմակերպել է միջազգային ճարտարապետական մրցույթ, որում հաղթել է հոլանդական MVRDV ստուդիան: Այն ներկայացրել է հետաքրքիր արդի ճարտարապետական նախագիծ, որը համապատասխանում է Թումոյի գաղափարին ու պահանջներին։ ԵՄ Թումո ինժեներական և կիրառական գիտությունների համալիրը լինելու է STEM (գիտություն, տեխնոլոգիա, ճարտարագիտություն, մաթեմատիկա) էկոհամակարգ Երևանում։ Այն լինելու է նորարար գաղափարների ստեղծման ու իրականացման կենտրոն և միավորելու է կրթությունն ու արդյունաբերությունը` կամրջելով Հայաստանը աշխարհին։ Որքան առանձնահատուկ է համալիրի ստեղծման գաղափարը, նույնքան էլ առանձնահատուկ է շենքի նախագիծը։ Նախագծային մրցույթին 24 երկրներից մասնակցող 67 ճարտարապետական ընկերություններից հաղթող է ճանաչվել հոլանդական լայն ճանաչում ունեցող MVRDV-ն։ Ընկերությունը հիմնադրվել է 1993 թ-ին: Այն հայտնի է աշխարհի տարբեր երկրներում իրականացրած իր նորարարական և էներգախնայող նախագծերով։ Ըստ հանձնաժողովի՝ հենց MVRDV –ն է իր նախագծով ստեղծել համագործակցային կենտրոնը և արտահայտել Թումոյի ծրագրերի և տեսլականի խոր ըմբռնումը՝ համաձայն քաղաքային միջավայրի, որտեղ այն գտնվում է: MVRDV ճարտարապետական ստուդիան այն ներկայացրել է հորիզոնական երկնաքերի տեսքով։ Հրազդանի կիրճի եզրին Թումոյի անմիջական հարևանությամբ կառուցվելիք շենքը ունենալու է 6 հարկ և 200 մետր երկարություն. այն զբաղեցնելու է շուրջ 17 000 քմ մակերես: Հորիզոնական երկնաքերն ասես դրված լինի բլրի վրա, իսկ երկու ծայրերը մնում են օդում կախված։ Համալիրը բաղկացած է լինելու 300-ից ավելի մոդուլային տարածքներից, որոնք տեղակայված են հսկայական սրահի շուրջ՝ ստեղծելով յուրահատուկ էկոհամակարգ: Այն ասես շենք լինի շենքի ներսում․ էներգաարդյունավետ լուծում, որը միախառնում է փակ տարածքը բացօթյայի հետ: Կիսաթափանցիկ պոլիկարբոնատային երեսպատման շնորհիվ շենքն ապահովվում է բնական լուսավորվածությամբ, իսկ գիշերը ստանում է ինքնատիպ մեղմ փայլ: Ինչպես մյուս Թումո կենտրոններում, այստեղ ևս տարածքն արտացոլում է Թումոյի կրթական մոդելի բոլոր 4 պահանջները․ թափանցիկություն, ընտրություն, ճկունություն, հասանելիություն։ Շենքն ունի ընդարձակ միջանցքներ ու սրահներ, բարձր առաստաղներ: Թումո կենտրոնների նման սենյակներն ապակեպատ են։ Կենտրոնում կգործեն իրար լրացնող երեք բաղադրիչներ. կրթական և հետազոտական ծրագրեր, կոնֆերանս և ցուցահանդեսային դահլիճներ ու աշխատանքային և առևտրային տարածքներ։ Այստեղ ուսանողները և երիտասարդ մասնագետները, համագործակցելով տեղական և միջազգային տեխնոլոգիական ընկերությունների, ինչպես նաև համալսարանների հետ, կաշխատեն գիտահետազոտական նախագծերի վրա: Կենտրոնում կգործեն նաև կոնֆերանս դահլիճներ, միջոցառումների հարթակներ, coworking և ուսումնական տարածքներ՝ ինչպես անհատների, այնպես էլ կազմակերպությունների բազմազան կարիքները հոգալու համար, կանցկացվեն լայնածավալ միջոցառումներ, ցուցահանդեսներ և համաժողովներ: Իսկ աշխատանքային և առևտրային տարածքներում կտեղավորեն ինչպես փոքր, այնպես էլ խոշոր ընկերություններ՝ համալիրի գրասենյակները ապահովում են ճկունություն և աճի հնարավորություններ, որոնք անհրաժեշտ են տեխնոլոգիական ընկերություններին: Կենտրոնի առաջին հարկում կգործեն սրճարաններ, ռեստորաններ, մարզասրահներ, խանութներ և կոմերցիոն այլ տարածքներ: Համալիրի շինարարությունը կմեկնարկի այս տարի։

Երկրաշարժ Թուրքիայում Փետրվարի 6-ին, երևանի ժամանակով 05:17-ին, Թուրքիայի Գազիանթեփ նահանգում (հայկ. Այնթափ) 17,9 կմ խորության վրա տեղի ունեցավ 7,8 մագնիտուդով (M 7.8) հզոր երկրաշարժ: Մոտ 9 ժամ հետո, 100 կմ դրանից հյուսիս, Քահրամանմարաշ նահանգում (հայկ. Մարաշ) արդեն 10 կմ խորության վրա տեղի ունեցավ մել այլ հուժկու՝ M 7,5 երկրաշարժ, որն առաջացավ առաջինի հարվածի արդյունքում, բայց այլ երկրաբանական խզվածքում: Այս 2 հիմնական հարվածները ուղեկցվում են բավականին հզոր հարյուրավոր հետցնցումներով, որոնք, մասնագետների պնդմամբ, կարող են շարունակվել շաբաթներ, ամիսներ և անգամ տարիներ: Հաշվի առնելով տարածքի բնակավայրերի խտությունը և կառույցների սեյսմիկ կայունության ոչ այդքան բարվոք վիճակը, զոհերի վերջնական թիվը կարող է մոտենալ 100 000-ի, իսկ անօթևան մնացածներինը՝ միլիոնների: Սա այս տարածաշրջանի վերջին հարյուրամյակի ամենահզոր երկրաշարժերից է, եթե ոչ ամենահզորը: Եթե համեմատենք Սպիտակի M 6,9 երկրաշարժի հետ, ապա առաջին՝ M 7,8 երկրաշարժը, մոտ 8 անգամ ավելի մեծ է Սպիտակինից, և ավելի քան 23 000 անգամ ուժեղ՝ էներգիայի ազատման տեսանկյունից: Թուրքիայում երկրաշարժի հետցնցումային «երկարության» գոտին ձգվել է 400 -500 կմ, այսինք այս աղետի գոտին Հայաստանի տարածքից շատ ավելի մեծ է... Երկրաշարժ Հայաստանում Ասում են միայն հիմարներն են սեփական սխալների վրա սովորում, իսկ խելոքները՝ ուրիշների: Այստեղ ճիշտ կլիներ ձևակերպել այլ կերպ՝ սեփական սխալների վրա սովորողները բավականին խելոք են, իսկ սխալներ կրկնողները՝ լրիվ հիմարներ: Մենք վերջերս ենք անցել Սպիտակի երկրաշարժի մղձավանջի միջով, սակայն կուրուստների խորը ցավը չի անհետացել, ինչպես նաև մինչ այսօր շարունակվող հետևանքների վերացման ջանքերը: Սակայն, այդպես էլ դաս չքաղեցինք բնության այս շարունակական նախազգուշացումներից, ավելի շուտ, իրական և վաղ թե շուտ գալիք սպառնալիքից: Սպիտակի երկրաշարժից հետո խորհրդային կառավարությունը մշակել էր մի համապարփակ պլան հետագա սպառնալիքներից մաքսիմալ խուսափելու նպատակով: Ծրագիրն անգամ ներառում էր բարձրահարկերի «կտրում» 5-6 հարկերի մակարդակով... Սակայն եկավ անկախությունը, տնտեսական ճգնաժամը, պատերազմը և դրանից բխող կառավարության վերաբերմունքը երկրաշարժի սպառնալիքին: Մեր կայքը դեռևս 2010-ին գրել էր Հայաստանի և հատկապես Երևան քաղաքի երկրաշարժերի հանդեպ խոցելիության ամենաբարձր մակարդակի մասին: Այս գնահատականում 2 հանգամանք է հաշվի առնվել, առաջինը՝ հնարավոր հզոր երկրաշարժի հավանականությունը և երկրորդը՝ մայրաքաղաքի շինությունների խտությունը և ցածր սեյսմակայունութունը: Երևանի համար երևի թե ամենավտագավոր՝ Գառնիի խզվածքը լուռ հավաքում է իր էներգիան, և ոչ ոք չի կարող կանխատեսել ե՞րբ այդ էներգիան կլիցքաթափվի, բայց դա տեղի կունենա վաղ, թե ուշ: Ըստ այս խզվածքի հետ կապված գիտական հետազոտությունների, 1679թ. և 1827թ. երկրաշարժերժերի մագնիտուդը հասել է 7.0- ի, այսինքն մոտ Սպիտակի երկրաշարժի ուժգնության: Չմոռանանք նաև 1840թ-ի Արարատի M7,5 երկրաշարժը, որը բառացիորեն փոխեց լեռան տեսքը, իսկ Մեծ Արարատի գագաթից 30-35 մետր մեծության լեռնաբեկորներ էին նետվում լեռան ստորոտին... Այս հարցի շուրջ շատ-շատերն են խոսել ու գրել և՛ դրանից առաջ, և՛ հետո, սակայն լուրջ մոտեցում մինչ այժմ չկա, իսկ իրականացվող քայլերն էական չեն: Ուստի, կրկին անգամ անդրադառնում ենք այս հարցին, ուշադրության ենք հրավիրում առաջնահերթ կառավարությանը, ազգային ժողովին և, ինչու ոչ, բոլոր այլ շահագռգիր և սրտացավ կողմերին, լրջորեն և պատասխանատու մոտենալ մեր հանրապետության համար ամենակարևոր հարցի լուծմանը՝ գալիք երկրաշարժին մաքսիմալ պատրաստվելու ու դիմակայելու պարտավորությանը: Այո՛, պարտավորությանը, քանի որ միակ մարմինը, որ կարող է այս հարցին լուծում տալ ու իր քաղաքականությամբ խրախուսել դրա իրականացումը, դա կառավարությունն է: Դա պարտավորություն է մեր երեխաների, թոռների և ամբողջ ազգի ապագայի առաջ: Ի՞նչ է պետք անել Իհարկե, բոլոր շենքերի և շինությունների տեխնիկական վիճակի բարելավում: Այս հարցի լուծումը տարիների, տասնամյակերի հարց է, բայց հստակ ծրագիրը պետք է շտապ մշակվի և խիստ պահպանվի ամեն տարի, ամեն օր և ամեն ժամ քայլ առ քայլ իրականացվի: Ամենաառաջնահերթը՝ դա գույություն ունեցող սեյսմիկ նորմերից անգամ ավելի բարձր կայունությամբ հիվանդանոցների կառուցումն է: Այստեղ նաև պետք է հաշվի առնել, հատկապես ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքների, բոլոր սարքավորումների սեյսմիկ ամրացման անհրաժեշտությունը: Այսօր հանրապետությունում գործող հիվանդանոցների գերիշխող մասը գործում է խորհրդային նորմերով կառուցված հնամաշ կառույցներում: Առաջնահերթ է նաև մանկապարտեզների, դպրոցների, այլ ուսումնական հաստատությունների կառույցների սեյսմիկ անվտանգության ապահովումը: Որոշ դպրոցներ, մանկապարտեզներ պետական ծրագրերով վերանորոգվել են, իսկ որոշները վերակառուցվել՝ արդի սեյսմիկ նորմերին մասամբ համապատասխանեցնելու նպատակով, սակայն իրական «արտադրանքը» հուսալի համարել չի կարելի: Պետք են լրիվ նոր կառույցներ, նոր և շատ ամուր կառուցվածքներով: Բայց պետք է սկսել այն հաստատություններից, որոնց շենքերը գտնվում են վթարային և անմխիթար վիճակում, իսկ դրանք դեռ բավականին շատ են: Կառավարման համակարգի բոլոր կառույցները՝ նախարարությունները, կոմիտեները, տեղական կառավարման մարմինները, ոստիկանությունը..., մի խոսքով բոլոր կառավարման մարմինները պետք է գործեն ապահով և սեյսմակայուն տարածքներում, իրենց պարտավորությունները անխափան իրականացնելու համար: Հաշվի առնելով երկրաշարժի հանգամանքը, Հայաստանում գործող գրեթե բոլոր դեսպանատները տեղափոխվել են նորակառույցներ, որոնք համապատասխանում են այսօրվա նորմերին: Սակայն մեր կառավարման համակարգի զբաղեցրած տարածքները հիմնականում գտնվում են խորհրդային ժամանակվա՝ այսինքն առկա նորմերին անհամապատասխան կառույցներում: Բնակֆոնդի արդիականացումը երևի թե ամենախոցելին է այս շարքում և հարցի լուծման ամենադժվար մասն է կազմում: Խորհրդային տարիներից մնացած անմխիթար վիճակում գտնվող բնակֆոնդը գերիշխող մաս է կազմում մայրաքաղաքում և հանրապետության այլ տարածքներում: Բացի այն, որ այդ ժամանակաշրջանի կառույցները այլ նորմերով են կառուցված, և կառուցված են անորակ, ժամանակի իշխանությունների ամենաթողությամբ բնակիչների «շինարարական» միջամտությունները ավելի են բարդացրել իրավիճակը: Կան բազմահարկ շենքեր, որտեղ բնակիչները ուղղակի «վերացրել են» հիմնական կարկասի կրող սյուները, կան շենքեր որոնց տանիքներին 1,2 և անգամ 3 հարկ շինություններ են կառուցել... Բայց սեյսմակայուն բնակարանային շինարարության մասով կան նաև դրական զարգացումներ՝ նորակառույցների բումը, հատկապես Երևանում: Այս նոր բնակֆոնդը շատ ավելի սեյսմակայուն է, և կարելի է ասել սեյսմիկ վտանգներին դիմակայելու լուրջ առաջընթաց: Սակայն այստեղ նույնպես պետք է խիստ հսկողություն սահմանել, քանի որ նախատեսված սեյսմիկ կայունության ապահովման համար պետք է լինեն որակյալ նախագծեր, որակյալ շինարարություն և նյութեր, անկախ և չկոռումպացված հսկողություն: Բացի այդ, պետք է բացառել անկանոն կառուցապատումը, ինչն այսօր նկատվում է որոշ տեղերում, օրինակ՝ Կոմիտաս-Մամիկոնյանց- Ադոնց հատվածում: Քաղաքի այս հատվածի բոլոր նորակառույցների շահագործումը կբերի Կոմիտասի և հարակից փողոցների երթևեկության ամբողջական կոլապսի: Որպես նորակառույցների բումի հիմնական խթանիչ պետք է նշել նախկին կառավարության կողմից դեռևս 2015-ին ընդունված եկամտային հարկի գումարների վերադարձի օրենքը: Սա բավականին լուրջ քայլ էր բնակֆոնդի արդիականացման հարցում և շատ ցավալի է, որ ներկա կառավարությունը, հիմնվելով կարճաժամկետ հաշվարկների վրա, որոշում է կայացրել փուլ առ փուլ վերացնել այս արտոնությունը Երևանում: Ֆինանսական տեսակետից շինարարությունը հանդիսանում է տասնյակ այլ ոլորտների զարգացման լոկոմոտիվ, հանրապետության տնտեսական աճի լուրջ խթանիչ: Միգուցե գնալ այլ՝ բանկային տոկոսների նվազեցման ճանապարհո՞վ: Բանկային համակարգի շահույթները նախորդ տարվա տվյալներով կտրուկ ավելացել են, ու այս ամենից հետո, բանկերը դեռ շարունակում են բարձրացնել իրենց ծառայութունների արժեքները... Երևույթը պետք է հետազոտել և հասկանալ: Ամեն դեպքում, սեյսմիկ կայունության ապահովման տեսանկյունից, այս «ծրագիրը» կարելի է համարել ամենագործուն պետական օգնությունը, ինչն «ամենաէժան» տարբերակով լուծում է մի մեծ խնդրի որոշակի մասը և միաժամանակ բերում է էական տնտեսական աճի: Այսպես, թե այնպես, պետք է փուլ առ փուլ վերաբնակեցնել խորհրդային շրջանում կառուցված բոլոր բնակելի կառույցների, առաջնահերթ վթարային շենքերի բնակիչներին: Այո, դա շատ լուրջ մարտահրավեր է, բայց այլընտրանք մենք ուղղակի չունենք: Միգուցե վերածել բիզնես նախագծերի՝ հին շենքերի տեղերն անվճար տրամադրելով կառուցապատողներին ու բավարարելով տեղի բնակիչների կարիքները, ու լրացուցիչ տարածքների վաճառքի ձևո՞վ՝ Աջափնյակ համայքի պիլոտային ծրագրի տաբերակով: Միանշանակ լուծումներ շատ կգտնվեն, պետք է փնտրել և գտնել դրանք: Պատմական նշանակության կառույցների մասով, եթե դրանք պետք է պահպանվեն, երևի թե միակ լուծումը կարող է լինել մաքսիմալ հնարավոր ուժեղացման աշխատանքների իրականացումը, ինչը հնարավոր է միայն անբնակ, չշահագործվող կառույցներում: Սպասելու Ժամանակ Այլևս Չկա Այսօրվա պասիվ վերաբերմունքը՝ չգործել և հույսը դնել Աստծու վրա, ուղղակի հանցագործություն է: Տեկտոնիկ սալերը շարժվում են միլիոնավոր տարիներ և դեռ շատ երկար կշարժվեն մեր երկրագնդի օրենքներով, ժամանակ առ ժամանակ ցնցելով այն: Դրան դիմակայելու միակ տարբերակը, դա արհավիրքին պատրաստ լինելն է. դիմավորել տանը և աշխատավայրում հանգիստ նստած, վստահ լինելով դրանց կայունության վրա: Իսկ Սպիտակի երկրաշարժի «ճանապարհով» գնալը մեծագույն սխալ կլինի Հայսատանի նման փոքր երկրի համար: Այո, արդիականացման ծրագիրը կարժենա մեծ գումարներ, բայց այդ ներդրումները տասնյակ անգամներ ավելի քիչ կլինեն, եթե փորձենք համեմատել գալիք երկրաշարժից ավերածությունների, մարդկային կորուստների և երկրի կառավարման անհնարինության հետ: Թուրքիայի այս օրերի սարսափելի աղետը կրկին զգուշացնում է մեզ, որ պետք է գործել, որ սպասելու ժամանակ այլևս չկա: Հ.Գ. (23.02.2023) Երեկ, ամսի 22-ին, կառավարությունում քննարկում է եղել, որի ժամանակ Նիկոլ Փաշինյանն ասել է․«Կարծում եմ՝ պետական կառավարման համակարգը Երևան քաղաքի փոքր կենտրոնից և ընդհանրապես կենտրոնից պետք է դուրս բերել, որովհետև պետական այն գույքի ճիշտ կառավարումը, որ կա Երևան քաղաքի փոքր կենտրոնում և կենտրոնում, կարող է պետությանը տասնյակ միլիարդների եկամուտներ բերել եւ ավելի արդյունավետ դարձնել կառավարման գործընթացները: Մինչդեռ այսօր ուղիղ հակառակն է»: Հիանալի միտք է արտահայտված և հոդվածին համահունջ, եթե գրագետ իրականացվի: 1. Դրական է կառավարման համակարգի դուրս բերումը կենտրոնից և կենտրոնացումը մեկ տարածքում. նորակառույց շենքերում: Բացի սեյսմիկ անվտանգության ապահովումը, սա կբերի նաև կառավարման համակարգի մարմինների միջև իրականացվող տրանսպորտային հաղորդակցության անիմաստ ծախսերի կրճատմանը և ընդհանուր առմամբ՝ կենտրոնի տրանսպորտային հոսքի զգալի ժամային բեռնաթափմանը: 2. Վաճառքի գործարքներից առաջացած գումարները առաջնահերթ կծախսվեն, իհարկե, ազատված և վաճառված շենքերի պետական ծառայողներին աշխատանքային վայրով ապահովելու վրա, իսկ մնացյալը պետք է ծախսվի հողվածում նշված առաջնայնությունների կառուցման վրա՝ հիվանդանոցների, դպրոցների... և այլն: Ճիշտ կլինի վերանայել գոյություն ունեցող կառավարման համակարգը կրճատելու հնարավորությունները: Հայաստանի նման փոքր երկրի համար այսօրվա կառավարման համակարգի ծախսերը լուրջ ու անիմաստ բեռ են հարկատուների ուսերին: 3. Որպես պարտավորություն, ազատված և վաճառված կառույցները, նոր սեփականատերերի կողմից, պետք է՝ կամ գրագետ ուժեղացվեն (պատմական նշանակության), կամ դրանց վայրում նորերը կառուցվեն:

Ապարանի Եղիպատրուշ համայնքում կառուցվում է լեռնադահուկային մարզահամալիր, որը հավակնում է դառնալ առաջատարը տարածաշրջանում: Սա հրաշալի նորություն է մարզիկների, ընդհանրապես դահուկասպորտի սիրահարների, ձմեռային ակտիվ հանգիստ նախընտրողների համար: Զբոսաշրջության ու սպորտի զարգացման ի՞նչ հեռանկարներ է ստեղծում այս նոր համալիրը. ներկայացնում է «Մայլեռ Մաունթայն Ռեզորթ» նախագծի հիմնադիր Տիգրան Հարությունյանը: Պատանեկան երազանքից ներդրումային ծրագիր Հայաստանում լեռնադահուկային սպորտի հանգստավայր ունենալու գաղափարը Տիգրան Հարությունյանը ունեցել է դեռ հեռավոր 1997 թվականին, երբ ընդամենը 13 տարեկան էր, ու իր նման լեռների սիրահար մի խումբ պատանիներով լեռնադահուկորդների «հավաքական» էին ձևավորել Վիկտոր Համբարձումյանի թոռնուհու՝ Աննա Համբարձումյանի գլխավորությամբ: Վերջինս Եվրոպայից բերել էր համապատասխան պարագաներ, իր շուրջ համախմբել Երևանի լեռնադահուկային սպորտով զբաղվող ակտիվ երեխաներին: Նրանք ձմռանը գրեթե ամեն կիրակի գնում էին Ծաղկաձոր և Արագած դահուկ քշելու։ «Այդ ժամանակ, իհարկե, ոլորտը զարգացած չէր, նույնիսկ սպորտային համազգեստ և դահուկներ գտնելն էր բարդ։ Ու երազում էի, որ մի օր Հայաստանն էլ կունենա միջազգային ստանդարտներին համապատասխան լեռնադահուկային համալիր: Տարբեր երկրներում ճամփորդելիս, միշտ այցելել եմ նմանատիպ հանգստավայրեր, սահել այնտեղ և զուգահեռ ուսումնասիրել տարբեր երկրների առաջադեմ համալիրներն ու կենտրոնները, դրանց ենթակառուցվածքները: Պատանեկության երազանքը տարիների ընթացքում դարձավ նպատակ։ Հասկացա՝ ինչն է պակասում մեզ և որ ամենակարևորն է, թե ինչ ներուժ ունենք, որը չենք զարգացնում։ Եվ ստեղծվեց նախագիծը»: «Մայլեռ». ապագայի լեռնադահուկային քաղաք-ավանը «Մայլեռ Մաունթայն Ռեզորթ» նախագծի իրականացման համար ընտրվեց Եղիպատրուշը, որն իր աշխարհագրական դիրքով ու բնակլիմայական պայմաններով իդեալական վայր է նման նախագծի իրականացման համար: Համալիրի համար նախատեսված է ավելի քան 600 հեկտար մակերես տարածք։ Լեռնադահուկային համալիրը հագեցած է լինելու ոլորտի լավագույն ենթակառուցվածքներով ու համակարգերով. «Մայլեռ Մաունթայն Ռեզորթ» նախագիծն իրականացվում է լեռնային հանգստի գոտիների նախագծման շուրջ 40 տարվա աշխատանքային փորձ ունեցող կանադական հեղինակավոր «Էկոսայն» ընկերության հետ։ Ճոպանուղին՝ թե՛ նստատեղային, թե՛ գոնդոլային տեսակներով, նախագծելու և կառուցելու է ավստրիական Doppelmayr ընկերությունը։ Ընկերությունների ներկայացուցիչները եղել են Եղիպատրուշում, տեղում ուսումնասիրել են աշխարհագրական դիրքը, քննարկել նախագծի մանրամասները: «Մայլեռը» դառնալու է լեռնադահուկային սպորտի զարգացման կենտրոն, այստեղ հիմնվելու է դահուկային մարզադպրոց: Արդեն կնքվել է հուշագիր Հայաստանի ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի պետական ինստիտուտի ու «Մայլեռ Մաունթայն Ռեզորթի» միջև. այստեղ կմարզվեն պրոֆեսիոնալ լեռնադահուկորդներ: Համալիրում կգործի 17 ճոպանուղի: Առաջին փուլի ավարտին՝ 2023թ-ի ձմռանը, այստեղ արդեն կլինի 30 կմ սահուղի, իսկ ծրագրի ավարտին՝ մոտ 100կմ երկարությամբ սահուղիներ: Սահուղիները ունենալու են գիշերային լուսավորություն: Գործելու է արհեստական ձնագոյացման համակարգ, ինչը հնարավորություն է տալու, անկախ ձյան առկայությունից, ապահովել որակյալ սահուղիներ։ Համալիրը կունենա մեկ այլ առավելություն ևս. սկսնակ դահուկորդների համար նախատեսվում են փոքր «կոնվեյերային» գոտիներ՝ կախարդական կարպետներ (magic carpet): Լեռնադահուկային համալիրի գործունեությունը սահմանափակված չի լինելու միայն ձմռան ամիսներով: Նախատեսվում է այն դարձնել նաև ամառային հանգստի համար գրավիչ ուղղություն՝ առաջարկելով այցելուներին քայլարշավներ (հայքինգ), լեռնային հեծանվարշավներ (բայքինգ), լեռնային քոսթեր, զիփ-լայն, Alpine և այլ ժամանցային հնարավորություններ։ «Մայլեռ»-ը մեծ լեռնադահուկային քաղաք-ավան է լինելու՝ տարբեր թաղամասերով, հանգստի ու ժամանցի գոտիներով, հյուրանոցներով, քոթեջներով, ռեստորանային հատվածով և այլ ենթակառուցվածքներով։ Կյանքը լեռներում է Ինչպես նշվեց՝ ապագա քաղաք-ավանում հանգիստ ու ժամանց կապահովվի տարվա բոլոր եղանակներին: Նախագծի իրականացումը կնպաստի զբոսաշրջության, սպորտի զարգացմանը, հանգստի և ժամանցի նոր ուղղությունների, առողջ ապրելակերպի մշակույթի ձևավորմանը՝ համապատասխան «Մայլեռ»-ի կարգախոսին. «Կյանքը լեռներում է»: Նախագծի առաջին փուլը, որի ներդրումների ծավալն ավելի քան 60 մլն եվրո է, կավարտվի 2023թ-ի ձմռանը, իսկ ընդհանուր նախագիծը նախատեսվում է ավարտել 2032-2035 թվականների ընթացքում: Ամբողջ տասնամյակի համար նախատեսվում է 250-300 մլն եվրոյի ներդրում։ «Մայլեռը» կլինի նաև պրոֆեսիոնալ մրցաշարերի անցկացման վայր, տարածաշրջանային սպորտ-բազա: «Ավարտական փուլում՝ 11-12 տարի հետո վստահ ենք, որ մենք մրցելու ենք Սոչիի հետ և կարողանալու ենք դահուկորդների շատ մեծ հոսք ներգրավել։ Այն, ինչ մենք նախատեսում ենք հիմա՝ նախագծի առաջին փուլով, բավարար է Հայաստանում ամենազարգացած ու հագեցած եզակի կենտրոն ունենալու և Հայաստանն այդ ուղղությամբ աշխարհին ճանաչելի դարձնելու համար։ Արդեն ավարտական փուլում «Մայլեռ» համալիրը հավակնում է դառնալ լավագույնը տարածաշրջանում։ Հիմա մեր տարածաշրջանային կենտրոնը Վրաստանն է՝ Գուդաուրին»,- եզրափակում է Տիգրան Հարությունյանը։

Նորք Մարաշի բարձունքը նախկինում եղել է անտառապատ տարածք՝ համարվելով Երևան քաղաքի թոքերը: Մութ ու ցուրտ տարիների անտառահատումների, նաև ոռոգման խնդիրների պատճառով անտառը վերացել է: «Խախամյան Հերիթիջ» կառուցապատող ընկերությունը իր «Ամանու» նախագծով նպատակ ունի վերաանտառավորել տարածքը՝ ստեղծելով քաղաքային ապրելակերպի նոր մշակույթ ու ինքնատիպ մասնավոր միջավայր: Թաղամաս-այգի՝ 75 % կանաչապատ տարածքով «Ամանու» թաղամասը զբաղեցնելու է 5 հեկտար տարածք։ Այժմ կառուցապատվում է 1 հա-ը։ Տարածքը՝ Նորքի նախկին անտառները, ընտրվել է, որովհետև նախ՝ բարձրադիր է ու այստեղից բացվում է ամենալայն համայնապատկերը դեպի քաղաք, երկրորդը՝ «Խախամյան Հերիթիջ» ընկերությանը ոգեշնչում է տեղանքը լանդշաֆտային ինքնատիպ լուծումներով վերականգնելու գաղափարը. գաղափար, որը մեծ հաջողությամբ իրագործվեց 6 տարի առաջ Մարզահամերգային համալիրի հարակից, ընդամենը մի քանի ծառ ունեցող տարածքում՝ ստեղծելով Էլ Գարդեն ժամանցի կանաչ գոտին, այժմ էլ հերթը Նորքի անտառինն է: Ի դեպ՝ վերականգնումը չի լինելու տնկիներով, որոնց կանաչն ու զովը վայելելու համար պետք է սպասել տարիներ։ Հայաստանի տարբեր անկյուններից այստեղ են տեղափոխվում մեծ, հասուն ծառեր, այդ թվում՝ մշտադալար, որոնց ընտրությունն ու տեղափոխումը կազմակերպում են մասնագետ բնագետները: Արդեն իսկ թաղամասի տարածքում տնկվել է 1100 հասուն ծառ։ Իսկ նախագծի ավարտին նախատեսվում է ունենալ 4500 ծառ։ Սա բացառիկ նախագիծ է, որի 75 %-ը կանաչապատ է լինելու՝ կառուցված բիոֆիլիկ և բիոմետրիկ ճարտարապետության սկզբունքներով. բիոմետրիկ, երբ բնության որևէ տարր դառնում է ոգեշնչման արդյունք. այս նախագծում դա բաղեղի տերևն է. շենքերը նախագծվել են բաղեղի տերևի նմանությամբ: Եվ բիոֆիլիկ, երբ շենքերում բնությունն անպակաս է։ Վերին հարկերը կունենան մասնավոր այգիներ։ Սա է թաղամասի առանձնահատկությունը. լանդշաֆտային հետաքրքիր լուծումներով ավելի ընդարձակ տարածք, բնակելի շենքեր՝ միաձուլված բնությանը: Բնությանը համահունչ քաղաքային ապրելակերպ՝ արևի թաղամասում «Ամանու» ճապոներեն նշանակում է արևածագի արև. կառուցվող թաղամասը Երևանի կենտրոնի հանդեպ գտնվում է արևածագի դիրքում: Բացի այդ, արևն այս թաղամասում է լինելու ամբողջ օրվա ընթացքում: Բառի երկրորդ բացատրությունը բնությանը համահունչ ապրելակերպն է. գաղափար, որը դրված է այս թաղամասի ստեղծման հիմքում: Բոլոր բնակարաններից գեղեցիկ համայնապատկեր է բացվում դեպի քաղաք կամ թաղամասի այգի։ Այգում կլինեն քարային արահետներ, գետակների վրա գցված կամրջակներ, լճակ ու 11 մետրանոց ջրվեժ: Կանաչ հատվածներում լինելու են օդափոխիչով փակ և խարույկով բաց հանգստի գոտիներ: 4- 6 հարկանի 4 շենքերի ընդհանուր 50 բնակարանները ծայրեծայր ապակեպատ են՝ դեպի պատշգամբ բացվող պանորամային պատուհաններով: Բայց բնակարանները նախագծվել են այնպես, որ ոչ մի օտար հայացք չի կարող խանգարել տան անդորրը: Որոշ դեպքերում էլ դրան նպաստում են ծառերը, որոնք ասես բնական պարիսպ լինեն ու փակում են միջսենյակային տեսանելիությունը: Տերևի տեսքով կառուցված շենքերում չկան սուր անկյուններով պատեր, դրանք կոր են ու ապահովում են դրական էներգետիկ հոսք: Առաստաղների բարձրությունը 3.2 մ է, վերին հարկերը՝ 4,2 մ։ Բնակարանները միջնապատեր չունեն, ներքին հարդարումը որոշում է ինքը բնակիչը՝ հիմնվելով առաջարկված կոնցեպտի վրա: «Ամանուն» այս նախագծով նաև փոխում է պատկերացումներն առաջին հարկի մասին։ Այս թաղամասի առաջին հարկերը այնպիսին են, որ տպավորություն է ստեղծվում, թե քաղաքից դուրս քո առանձնատանն ես, ոչ թե քաղաքային բնակարանում: Բոլոր վերին հարկերն ունեն 140 քմ պատշգամբ՝ իրենց անհատական լողավազանով ու այգիով։ Մեքենաների համար կան առանձնացված ճանապարհներ, ստորգետնյա և բաց ավտոկայանատեղիներ։ Թաղամասն ունենալու է պահակակետերով 3 մուտք. կառուցվում են Սարալանջից (որով քաղաքի կենտրոնից 2,5 կմ է հեռավորությունը) և Գարեգին Հովսեփյան փողոցից դեպի թաղամաս ձգվող ճանապարհները, երրորդ՝ արդեն գործող մուտքը Արմենակ Արմենակյան փողոցից է։ Արդեն պատրաստ է ավտոկայանատեղին, ավարտվել են 4 շենքերի հիմնային աշխատանքները։ Բնակարանների վաճառքը սկսվել է: Այստեղ առաջարկվում է ոչ թե քառակուսի մետր, այլ՝ ապահով, կանաչ ու քաղաքակիրթ միջավայր Քաղաքի կենտրոնից ընդամենը 2.5 կմ է հեռու, սակայն տպավորություն է, թե քաղաքից դուրս ես: «Ամանու» թաղամասի 4,5,6 հարկանի շենքերի ընդհանուր 50 բնակարանները քառակուսի մետրով չեն վաճառվում: Գնորդի սեփականությունն է դառնում ամբողջ կանաչապատ տարածքը, ապահով ու գեղագիտական հաճույք պատճառող միջավայրը: Այգու խնամքով զբաղվելու է թաղամասի տեխնիկական անձնակազմը: Թաղամասը փակ է լինելու, պարսպապատ՝ ամբողջացնելով փակ համայնքի գաղափարը: Լինելու է 24/7 տեսահսկում: Կլինի նաև կոնսիերժ ծառայություն: Օտար անձինք, ոչ սեփականատերերը, չեն կարող առանց թույլատվության մտնել ու զբոսնել թաղամասում։ Սա արվում է թաղամասի ընդամենը 50 ընտանիքի կատարյալ ապահովության ու հանգստի համար:

Երկրաշարժից հետո 30 և ավելի տարիներ անխնամ մնացած հայտնի զբոսայգին վերականգնվում է: Ինչ՞ հետաքրքիր վերափոխություններ են սպասվում այգու հյուրերին: Մեկ այգի՝ տարբեր անուններ Կրուգի սադ, Անտառի սադ, Անտառավան, որովհետև շրջակա անտառի բնական շարունակությունն է եղել, Տեքստիլի սադ` տեքստիլի գործարանի մոտ գտնվելու պատճառով, Երիտասարդական այգի. ուսանողների ժամանցի վայր էր (այս նյութը կարդացող տարիքային տարբեր շերտերի գյումրեցիներ իրենց սիրելի այգու այլ անուններ էլ կհիշեն): 1988 թվականի ավերիչ երկրաշարժը խլեց այգու ուրախությունն ու փոխեց նշանակությունը. այստեղ իրենց ժամանակավոր տնակներով տեղափոխվեցին բազմաթիվ գյումրեցի անօթևան ընտանիքներ: Այգին վերածվեց տնակային ավանի և կորցրեց իր ֆունկցիոնալ նշանակությունը։ Վերակառուցումից հետո այգին կարտացոլի բարեկամության և երախտագիտության խորհուրդը՝ ուղղված բոլոր այն երկրներին և մարդկանց, որոնք 1988 թ.-ի ավերիչ երկրաշարժից հետո օգնության ձեռք մեկնեցին քաղաքին և տուժած բնակչությանը։ 80-ից ավելի հայտ՝ աշխարհի տարբեր երկրներից՝ Բարեկամության այգին վերականգնելու համար Քաղաքի առօրյան առանց իր գլխավոր զբոսայգու լիարժեք լինել չի կարող: Եվ «Զբոսաշրջության և քաղաքաշինության» (TUF) բարեգործական հիմնադրամը նախաձեռնեց այն վերակառուցելու ծրագիրը: Այգու դիզայն-կոնցեպտը մշակելիս հաշվի առնվեցին քաղաքացիների թանկ հուշերն ու առաջարկները, որ և՛ պահպանվի այգու հին ձգողական շունչը, և՛ լինեն ինքնատիպ նոր լուծումներ: Այգու ռեկրեացիոն ենթակառուցվածքի տարրերի ճարտարապետական լուծումների միջազգային մրցույթին գրանցվեց 84 հայտ՝ 16 երկրից և 37 քաղաքից: Մրցույթի հիմքում դրված էր նաև տարբեր ազգերի և երկրների բարեկամության և համագործակցության գաղափարը: Արդյունքում «Ստանդարտ ճարտարապետական տարրեր» և «Յուրօրինակ ճարտարապետական տարր» անվանակարգերում հաղթող է ճանաչվել IND Architects-ը, որի նախագծի հիման վրա տարածքում կստեղծվեն Վերնիսաժի տաղավարներ և Այգեգործության դպրոցը: Իսկ «Փոքր ճարտարապետական ձևեր» անվանակարգում հաղթած SULIMAN, RAKOVSKAYA & SOFOYAN ստուդիայի նախագծով այգում կտեղադրվեն հատուկ նստարաններ: Այգում կլինեն նաև Գյումրիի պատմությանն ու մշակույթին բնորոշ տարրեր, օրինակ՝ քաղաքային դռների և պատուհանների դիզայնը հիշեցնող դետալներ և նստարանների զարդանախշեր, որոնք կմշակեն տեղի արվեստագետները՝ Արտուշ Կոշտոյանը, խաչքարագործ Նարինե Փոլադյանը և այլոք: Հին ու ծանոթ այգու նոր, բայց հարազատ շունչը Եվ այսպես, ինչ՞ է մեզ սպասում նոր շունչ ստացող այգում: Սկսենք մուտքից: Այգու պաշտոնական մուտքը նախկին Շիրակ հյուրանոցի դիմաց էր, որտեղ դեռ կանգուն են մուտքի կամարները: Դրանք կպահպանվեն, պարզապես գյումրեցի արվեստագետներն ամեն տարի կմշակեն մուտքի կամարների ձևավորման նոր լուծումներ։ Տարածքի մի հատվածը մանկական հիվանդանոցին, մյուսը՝ բնակելի շենքերին է մոտ: Գոտևորումն այնպես է արվել, որ պասիվ հանգստի տարածքները հարում են հիվանդանոցին, իսկ ակտիվ գոտին՝ խաղահրապարակներն ու սպորտային տարածքները՝ բնակելի շենքերին, ավելի հասանելի դառնալով ընտանիքների համար։ Այգին կունենա մարզահրապարակ իր ենթակառուցվածքներով, մանկական խաղահրապարակ ու ատրակցիոններ, ջրամբար կամ արհեստական լճակ, կլինի նաև սահադաշտ ձմեռային ժամանցի համար: Նորույթը և այգու առանցքային մասը կկազմեն Վերնիսաժը՝ իր 25 ինքնատիպ ցուցասրահ-տաղավարներով: Կկառուցվի Այգեգործական դպրոց: Նոր լուծումներով բացօթյա բեմահարթակ Բարեկամության այգու վերակառուցման ծրագրով նախատեսված է կառուցել նաև նոր բացօթյա բեմահարթակ։ Կառուցվող նոր բեմը սրճարանի հետ միասին կլինի այգու կենտրոնական հրապարակում: Ընդարձակ բեմը շրջապատված կլինի կանաչապատ տարածքով, կերևա բեմի հետևում գտնվող բլրի շարունակությունը։ Բեմի ծածկը կազմված կլինի թեթև առագաստատիպ հովանոցներով։ Բեմի մոտ նաև նախատեսված է կառուցել դիմահարդարման սենյակ, ինչպես նաև տեխնիկան և գործիքները պահելու համար առանձին տարածքներ։ Այգու որոշ օբյեկտների շինարարությունը նախատեսվում է ավարտին հասցնել այս տարվա սեպտեմբերի կեսին, որից հետո զբոսայգին բաց կլինի գյումրեցիների և քաղաքի հյուրերի համար։ Իսկ 2023 թ. աշնանը նախատեսվում է շահագործման հանձնել ամբողջ զբոսայգին։ Բարեկամության այգու ծրագրի շրջանակում Հայաստանում առաջին անգամ մշակվել է մասնակցային դիզայն-կոնցեպտ, և այգին վերակառուցվում է տեղի բնակիչների ակտիվ ներգրավվածությամբ: Վերականգնված Բարեկամության այգին կզարգացնի քաղաքի ենթակառուցվածքները՝ կամուրջ հանդիսանալով Գյումրիի պատմական կենտրոնի՝ Կումայրիի, և արդյունաբերական ու բնակելի թաղամասերի միջև: