Ժամանակակից տեխնոլոգիաները հնարավորություն են տալիս էներգաարդյունավետ շենքեր կառուցել, սակայն քչերն են տեղյակ, որ նման տնտեսումը վտանգում է բնակիչների առողջությունը: Այս մասին հաղորդում է Live Science էլեկտրոնային պարբերականը: Մասնավորապես` բնակելի հատվածում իրականացվող որոշ լուծումներ, որոնք կապված են տարածքների հերմետիզացման հետ, նպաստում են ռադոնի մակարդակի բարձրացմանը, ինչն էլ իր հերթին թոքերի քաղցկեղ է առաջացնում: Հետազոտության տվյալների համաձայն՝ էներգախնայող տեխնոլոգիաները բարձրացնում են ռադոնի կոնցենտրացիան 56.6 տոկոսով, որը միայն Մեծ Բրիտանիայում տարեկան 278 վաղաժամ մահացության է հանգեցնում: Ռադոնը ծանր գազ է, որը ներթափանցում է բնակելի տարածքներ երկրի ընդերքից կամ ավելի հազվադեպ՝ օգտագործված շինանյութերից, և վատ օդափոխությունը բերում է դրա բարձր կոնցենտրացիայի՝ հիմնականում կառույցների ներքևի հարկերում: Ռադոնը ծխախոտից հետո թոքերի քաղցկեղ առաջացնող նյութերի շարքում 2-րդ տեղում է: Էներգաարդյունավետ տեխնոլոգիաներով օժտված շենքերում գազը կուտակվում է օդի ծավալների արտաքին և ներքին փոխանակման ստանդարտ սխեմաների փոփոխությունների հետևանքով: Որպես կանոն՝ «էներգաարդյունավետ» շինարարության ժամանակ ամեն ինչ ուղղվում է շինության հերմետիկության ապահովմանը, ինչն օգնում է պահպանել ջերմությունը, սակայն հանգեցնում է վտանգավոր միացությունների կուտակմանը: Նմանատիպ շինություններում մեծանում է նաև սնկերի առաջացման վտանգը:
Քանի որ գլոբալ տաքացման հիմնախնդիրներն սկսում են ավելի մեծ ազդեցություն ունենալ քաղաքական ու տնտեսական որոշումների հարցում, գնալով ավելի մեծ ուշադրության է արժանանում շինարարական ոլորտը, որտեղ տարեկան արտադրվում է մոտ 3 տրլն կիլոգրամ ցեմենտ, դրանով իսկ նպաստելով գլոբալ տաքացման մակարդակի զգայուն բարձրացմանը: Բանն այն է, որ այսօր ցեմետնի արտադրությունը երկրորդ տեղն է գրավում մթնոլորտ արտանետած ջերմոցային գազերի ծավալներով՝ զիջելով միայն հանածո վառելիքի արտադրությանը: Ըստ կատարված հետազոտությունների՝ ցեմենտի արտադրության ժամանակ մթնոլորտ արտանետված ածխաթթու գազի (CO2) ծավալը կազմում է ընդհանուր արտանետումների 5-6 տոկոսը, քանի որ յուրաքանչյուր 10 կիլոգրամ ցեմենտի արտադրության ժամանակ մոտ 9 կիլոգրամ ածխաթթու գազ է արտանետվում: Այս ամենը հաշվի առնելով՝ Վիրջինիա նահանգի Աշբուրն քաղաքում գտնվող Ջորջ Վաշինգթոնի անվան համալսարանի մի խումբ գիտնականներ մշակել են ցեմենտի արտադրության նոր եղանակ՝ «Արեգակնային, ջերմային էլեկտրաքիմիական արտադրություն» (Solar Thermal Electrochemical Production (STEP)), որն ամբողջությամբ բացառում է ածխաթթու գազի արտանետումը մթնոլորտ, և անգամ ավելի մատչելի է, քան ավանդական մեթոդը: Այսօր ցեմենտի արտադրությունն իրականացվում է քիմիական փոխակերպման՝ դեկարբոնիզացիայի միջոցով: Կրաքարը տաքացնելու արդյունքում առաջանում է կիր և ածխաթթու գազ՝ մթնոլորտն աղտոտելով ջերմոցային գազերով: Ածխաթթու գազի արտանետումները մթնոլորտ էլ ավելի են շատանում, երբ դեկարբոնիազացիայի գործընթացը սկսելու համար օգտագործում են վառելիքի այրում՝ կրաքարը տաքացնելու նպատակով: Նորամշակ STEP եղանակը բացառում է վառելիքի օգտագործումը, քանի որ կրաքարի տաքացման համար օգտագործվում է արեգակնային էներգիան, և ամեն ինչ կատարվում է էլեկտրոլիզի միջոցով: էլեկտրոլիզի ժամանակ քիմիական փոխակերպումը կատարվում է առանց ջերմոցային գազերի արտանետումների: Ավելի բարձր ջերմաստիճանի ժամանակ առանձնանում է ածխածնի օքսիդ (CO), որը, ըստ գիտնականների, կարելի է օգտագործել այլ արտադրական նպատակների համար: Ըստ նախնական հաշվարկների՝ եթե այս մեթոդը լայն կիրառում ստանա, և իհարկե հնարավոր լինի վաճառել առանձնացված ածխածնի օքսիդը, ապա 1 տոննա ցեմենտի ինքնարժեքը կկազմի մինուս 298 ԱՄՆ դոլար, համեմատած ավանդական մեթոդով արտադրված 70 ԱՄՆ դոլար ցեմենտի արժեքին: Քանի որ այսօր ցեմենտի արտադրության խոշորագույն ընկերությունները հետաքրքրված են ավելի անվնաս մեթոդների կիրառմամբ, գիտնականները հույս ունեն, որ մշակված նոր մեթոդը լայն կիրառում կստանա այս ոլորտում: Նրանք անգամ մտադիր են փորձերը շարունակել, և այս մեթոդը կիրառել նաև երկաթի, ալյումինի, ապակու, թղթի, և անգամ շաքարի արտադրության ժամանակ:
Մոնղոլիայի մայրաքաղաք Ուլան Բատորում նախատեսվում է կառուցել արհեստական սառցարան, որն ամբողջ ամառվա ընթացքում մայրաքաղաքի բնակչությանը կապահովի խմելու ջրով և սառը օդով, գրում է Constructiondigital կայքը: Դարերի ընթացքում գիտնականները մտածել են՝ ինչպես սառցաբեկորների սառույցը օգտագործեն աշխարհի բնակչությանը սառը օդով և խմելու ջրով ապահովելու նպատակով: Իսկ ահա Մոնղոլիայում այլ բան են մտածել՝ ձմռանը կառուցել սեփական արհեստական սառցաբեկոր, իսկ ամռանը կուտակված սառույցն օգտագործել ըստ նպատակի: Գիտնականները հույս ունեն, որ իրենց այս նախաձեռնությունը կծառայի ըստ նշանակության: Պետական ֆինանսավորմամբ 700 հազար ԱՄՆ դոլար արժողությամբ նախագծը կիրականացնի մոնղոլական Էքոս և Էմի (ECOS & EMI) ընկերությունը: Արհեստական սառցարանը կկառուցվի Տուլ (Tuul) գետի վրա, իսկ ճարտարագետներն անընդհատ կհետևեն սառույցի առաջացմանը: Նախագիծը կաշխատի հետևյալ կերպ՝ օրվա ընթացքում ճնշման ազդեցության տակ ջուրը կներթափանցի անցքերի մեջ, իսկ գիշերվա ընթացքում կսառչի՝ ձևավորելով սառցաշերտեր: Այնպիսի հյուսիսային քաղաքաներում, ինչպիսին է Ուլան Բատորը, նման սառցաշերտերի հաստությունը կարող է հասնել մինչև 5 մետրի: Եթե այս փորձը հաջողություն ունենա, ապա երկրի այլ հյուսիսային քաղաքներում էլ, որտեղ ձմռանը լինում է 5-20°C զրոից ցածր, կկառուցվեն նմանատիպ արհեստական սառցարաններ:
Մի քանի օր առաջ կառավարությունը հավանություն է տվել ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության կողմից առաջադրված հայեցակարգին՝ Սևանա լճի ափին, Ծովագյուղ գյուղի մոտ, հիմնել բարձրլեռնային մարզական համալիր, որը, ըստ նախարարության ենթադրության, համաշխարհային մասշտաբով եզակի կլինի և կհամալրվի գերժամանակակից մարզագույքով ու մարզասարքերով: Մարզահամալիրը, որը հիմնվելու է Սևանա լճի ավելի քան 3 կմ երկարությամբ լճափին, բաղկացած է լինելու ինչպես փակ այնպես էլ բացօթյա սպորտային կառույցներից, այդ թվում նաև ջրային սպորտաձևերի համար: Նախատեսվում է կառուցել գոլֆի դաշտ՝ 18 անցքերով, թենիսի 4 կորտ, փակ ֆուտբոլային դաշտ, բասկետբոլի և վոլեյբոլի դաշտեր, լողավազան: Ընդհանուր առմամբ, ցուցակն ընդգրկում է գրեթե բոլոր ամառային սպորտաձևերը, այդ թվում նաև գեոքեշինգ (Մարզական խաղի նպատակն է GPS (գլոբալ դիրքորոշման համակարգ) ընդունիչների օգնությամբ մեծ տարածության մեջ գտնել հակառակորդ խմբի թաքցրած “գանձը”): Համալիրի առանձնահատկություններից կլինի իր լուսագալվանական և արևային մարտկոցներով հագեցված եզակի երկրաջերմային էներգիաստեղծման համակարգը: Հայեցակարգում նշված է գերմանական 'Ersam & Gottwald GbR' ընկերության հետ նախնական պայմանավորվածության մասին՝ բիզնես պլանի կազման նպատակով, ինչի համար այս կազմակետպությունը 32.75 մլն դրամ է պահանջել, որից 19.2 մլն-ը պետք է վճարվի անմիջապես, անկախ ծրագրի ճակատագրից, իսկ մնացած՝ 13.47 մլն դրամը, կվճարվի նախագծի հաջորդ փուլի համար ներդրողներ գտնելուց հետո: Ծրագիրը կիրականացնի ազգային մրցունակության հիմնադրամը, որը վերջերս հաջող ավարտին է հասցրել Տաթևի վանքի վերականգնման ծրագիրը՝ ամենաերկար ճոպանուղու հետ համատեղ : Գուցե և գտնվեն ներդրողներ այս պատվամոլ նախագծի համար, սակայն շատ դժվար կլինի հասնել համաշխարհային մասշտաբով եզակիի կարգավիճակին: (կարդալ հատուկ կարծիք).
Իհարկե վախենում եք, այլապես Դուք շատ վատ եք տեղեկացված: Արդյոք տեղյակ եք, որ Global Facility for Disaster Reduction and Recovery կազմակերպության 2009 թվականի հաշվետվությունում երկրաշարժերի նկատմամբ խոցելիության տեսակետից Հայաստանը զբաղեցրել է առաջին տեղը: Երկրաշարժը կարող է հատկապես ծանր հետևանքներ ունենալ Երևանում, քանզի որոշ փորձագետների գնահատմամբ, եթե Հայիթիի (2010) կամ Սպիտակի (1988) մագնիտուդի ուժգնությամբ երկրաշարժ տեղի ունենա մայրաքաղաքում, ապա շենքերի մոտ 80% կփլուզվեն: Հնարավոր ուժեղ երկրաշարժը Երևանում կործանարար հետևանքների կբերի՝ ստիպելով բազում–անհամար մարդկանց լքել երկիրը, և գրեթե անհնարին կդարձնի մայրաքաղաքի և պետության վերականգնումը: Մենք տեսել ենք Սպիտակի երկրաշարժի հետևանքների վերացումը, որը շարունակվում է արդեն 21 տարի, և հետևում ենք Հաիթիի երկրաշարժից հետո վերականգնողական աշխատանքների ընթացքին... Եզրակացությունը մեկն է. չնայած տրամադրվող ահռելի միջոցներին՝ երկրաշարժից հետո ստեղծված քաոսային իրավիճակում գրեթե անհնար է արդյունավետ կազմակերպել վերականգնողական աշխատանքներ՝ հատկապես մայրաքաղաքում: Նույնիսկ վերակառուցման սցենարի հաջող ընթացքի դեպքպում մենք, միևնույնն է, չենք կարող հետ բերել հարյուր հազարավոր կորցրած մարդկային կյանքեր: Արդյոք՛ մենք դրան ենք սպասում: Այսօր գրեթե բոլոր մեր հիվանդանոցները և դպրոցները (առաջին հերթին), կառավարական, հասարակական, բնակելի և այլ նշանակության շենքերը վերակառուցման կարիք ունենք: Նրանց հիմնական մասը չի համապատասխանում սեյսմակայունության նորմերին, և եթե այժմ հնարավորություն չկա լայնածավալ համազգային վերակառուցում իրականացնելու, ապա պետք է սկսել գեթ մեկ սեյսմակայուն հիվանդանոցի կառուցումից: Աշխարհում աճում է տարերային աղետների թիվը, և ավելի դժվար է դառնում դրանց դիմակայելը, իսկ պետությունների օգնությունների հնարավորությունները հետզհետե սպառվում են... Խնդրում ենք բոլոր հետաքրքրված անձանց իրենց կարծիքն արտահայտել հարցի վերաբերյալ, ինչպես նաև խորապես գիտակցել հարցի կարևորությունը և իրենց հերթին անել հնարավորինս աջակցելու խնդրի լուծմանը:
