Ցանկացած ոք, ով երբևէ եղել է Իտալիայում չի կարող չհամաձայնել, որ հռոմեացիները մեծագույն ճարտարագետներ են եղել: Նրանց կողմից կառուցված ճանապարհները, ջրատարները և տաճարները կարողացել են դիմակայել ոչ միայն ժամանակի մարտահրավերներին, այլև երկրաշարժերին, ավազակների հրոսակախմբերին և զբոսաշրջիկների ամբոխներին: Պետք է նշել, որ նրանք որոշ հավելյալ գիտելիքներ են ունեցել նաև բետոնի մասին: Բանն այն է, որ ամբողջ աշխարհում 1960-ական թթ-ին կառուցված շենքերի բետոնե կառուցվածքները հետզհետե սկսում են քայքայվել, մինչդեռ հռոմեական այնպիսի պատմամշակութային արժեքներ, իչպիսիքն են՝ Պանթեոնն ու Կոլիզեյը դեռ կանգուն են: Վերջերս գիտնականները պարզել են, որ հռոմեական բետոնի երկարակեցության հիմքում ընկած է հիմնական բաղադրիչը հրաբխային մոխիրն է: Կալիֆորնիայի Բերքլիի համալսարանի գիտնականները բազմաթիվ փորձերի արդյունքում պարզել են, որ հռոմեական բետոնը կոռոզիայի չի ենթարկվում և երկարաժամկետ կայունություն է ցուցաբերում: Ժամանակակից բետոնը պատրաստվում է կրաքարից և կավից՝ 1,450 C աստիճան ջերմաստիճանի պայմաններում: Մինչդեռ հռոմեացիները նույն բետոնը ստանալու համար օգտագործում էին 85 տոկոս հրաբխային մոխիր, ջուր և կիր, որոնք միաձուլում էին շատ ավելի ցածր ջերմաստիճանի պայմաններում: Այս հանգամանքը իր հերթին նվազեցնում է բետոնի պատրաստման ընթացքում մթնոլորտ արտանետված ածխաթթու գազի քանակը: Այսօր գիտնականները ցանկանում են հռոմեական հնագույն մեթոդները ներդնել արդի շինարարական տեխնոլոգիաներում՝ հեղաշրջելով ժամանակակից շինարական ոլորտը: Փորձերի և ուսումնասիրությունների մասնակից, գիտնական Մարի Ջեքսոնը պնդում է, եթե հնարավոր լինի արդի պայմաններում բետոնի պատրաստման ժամանակ օգտագործել հրաբխային բաղադրիչը, ապա արդյունքում կկրճատվի ինչպես մթնոլորտ արտանետվող ածխաթթու գազի քանակը, այնպես էլ կբարձրացվի բետոնի կայունությունը և երկարակեցությունը:
Եգիպտական Լուքսոր քաղաքում Նեղոս գետի արևմտյան ափին արքայական դամբարանի մուտքի մոտ 3200 տարի անց իրեն արժանի տեղն է զբաղեցրել Ամենհոտեպ 3-րդ փարավոնի արձանը: Արքայական դամբարանը, որը հայտնի է Մեմնոսի 21 մետր բարձրությամբ 2 քարե արձաններով, համալրվել է նորագույն պատմական հուշարձանով, որի բարձրությունը 12.9 մետր է: Սա Ամենհոտեպ 3-րդ փարավոնի վերականգնված երկրորդ արձանն է, ում գահակալության տարիներին գրանցվել է հնագույն Եգիպտոսի քաղաքական և մշակութային զարգացման գագաթնակետը: Փարավոնի վերականգնված առաջին արձանը իր տեղն է զբաղեցրել այս տարվա մարտին: Հանդիսավոր կերպով բացված արձանը բառիս բուն իմաստով հավաքվել է հարյուրավոր մասերից: Մոտ 1 տարի է պահանջվել, որպեսզի հնագետները վերականգնեն 110 տոննա կշռով 89 խոշոր և բազմաթիվ մանր մասերի բաժանված արձանը: Ի դեպ, այն ավերվել է մ.թ.ա. 1200 թվականների ավերիչ երկրաշարժի արդյունքում: Արձանի գլխին դրված է վերին Եգիպտոսի խորհրդանշական թագը, իսկ ձեռքերում փարավոնը պահում է պապիրուսե ձեռագրերը, որոնց վրա գրված է իր անունը: Փարավոնի գոտուն ամրացված է սուր, որի գագաթին արծվի գլուխ է պատկերված: Աղբյուրներ՝ www.theguardian.com; www.abc.net.au; www.globalpost.com
Մեծ Բրիտանիայում վաճառքի է հանվել 19-րդ դարի սկզբում կառուցված ամրոց, որի արժեքը կազմում է մոտ 420 հազար ԱՄՆ դոլար։ Շինությունը, որը գտնվում է Վուստերշիր կոմսության գյուղական տարածքում, կառուցվել է լորդ Մաունթնորիսի կողմից 1800-ների սկզբին և այժմ հանդիսանում է երկրորդ կարգի պատմական հուշարձան։ Ամրոցի անվանումն է Arley Tower. Երկհարկանի ամրոցի առաջին հարկում կա 2 ննջասենյակ, երկրորդում՝ խոհանոց, հյուրասենյակ և պատշգամբ։ Տանիքից գեղեցիկ տեսարան է բացվում դեպի Սեվերն գետը։ Բոլոր սենյակներում ժամանակակից վերանորոգում է արված։ Շինության փոքր չափսերի պատճառով արժեքը չափազանց ցածր է նման կարգի պատմական անշարժ գույքի համար։ Նման գնով Լոնդոնում մեկսենյականոց բնակարաններ են վաճառվում։ Ամրոցի վաճառքով զբաղվում է «Նայթ ֆրենք» (Knight Frank) անշարժ գույքի գործակալությունը:
Ֆրեզնոյում՝ Կալիֆորնիա նահանգի Համալսարանի տարածքում, հարյուրավոր մարդիկ մասնակցել են Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձանի հիմնարկեքի արարողությանը, որի շինարարությունը ավարտին կհասցնեն մյուս տարի՝ Ցեղասպանության 100-ամյա տարելիցին ընդառաջ: Ինչպես գրում է The Fresno Bee թերթը, արարողությանը ներկա են եղել ոչ միայն հայ համայնքի հոգևոր ու հասարակական առաջնորդներ համայնքի անդամների հետ միասին, այլ նաև տեղացի քաղաքական գործիչներ ու Ֆրեզնոյում Կալիֆորնիայի համալսարանի ղեկավարներ: Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձանը կանգնեցնելու են Ֆրեզնոյում Կալիֆորնիա նահանգի Համալսարանի տարածքում: Փոլ Խալաջյանի նախագծած կառույցը մարմնավորելու է խորհրդանիշերը, որոնք հայ ժողովրդի համար մշակութային նշանակություն ունեն: Հուշարձանը կկառուցեն բետոնից ու տուֆից, հիմնական մասերը կլինեն 9 սյուները, որոնք տեղադրվելու են հանդիպակաց՝ դեպի ներս թեքվածությամբ, ինչպես Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրը: 9 սյուները խորհրդանշում են պատմական Հայաստանի 6 նահանգները, Կիլիկիան, հայկական սփյուռքը և Հայաստանի Հանրապետությունը:
Սահարա անապատում գտնվող Ջոսերի բուրգը (Pyramid of Djoser), որը համարվում է հնագույնը Եգիպտոսում, ավերվում է այն նույն ընկերության կողմից, որը իշխանությունների կողմից ընտրվել է վերականգնողական աշխատանքների համար: 4600 տարեկան պատմական հուշարձանը մասնակի քանդվել է 1992 թ-ի երկրաշարժի ժամանակ, այնուհետև երկրի կառավարությունը որոշել է այն վերականգնել, սակայն տիրող բարդ տնտեսական և քաղաքական իրավիճակի պատճառով բուրգն ավելի շատ վնասվում է քան վերականգնվում: Եգիպտացի ակտիվիստները պնդում են, որ «Շուրբեգի» (Shurbagy) ընկերությունը, որն ընտրվել է որպես վերականգնողական աշխատանքների գլխավոր կապալառու, ոչ մի փորձ չունի պատմական հուշարձանների վերականգնման ոլորտում: Ակտիվիստների առաջնորդ Ամիր Գամալը պնդում է, որ տեխնիկական տեսանկյունից վերոնշյալ ընկերությունը և երկրի հնագույն պատմական հարցերով զբաղվող Խորհուրդը հանցագործություն են գործել: Բուրգի սահմաններից դուրս նոր պատեր են կառուցվել` որպես ժամանակակից կառույց: Ի դեպ, պատմական հուշարձանների վերականգնման միջազգային չափորոշիչները թույլ են տալիս անհրաժեշտության դեպքում պատմական հուշարձանի տարածքում միայն 5 տոկոսով ավելացնել ժամանակակից կառույցներ: Բացի այդ, ակտիվիստների կարծիքով նորակառույց պատերը կարող են ավելի ճնշել բուրգը և արագացնել վերջինիս փլուզումը: Աստիճանաձև կառուցված բուրգը սկզբում ունեցել է 62 մետր բարձրություն: Բուրգի ներսում եղել են մի շարք միջանցքներ և գրանիտով և մարմարով կառուցված դամբարան: 1992 թ-ի երկրաշարժից հետո հսկայական քարեր են թափվել բուրգի կենտրոնական մասում, այդպիսով ստեղծելով բաց տարածությունը բուրգի վերևի հատվածում: Երկրաշարժից հետո հնէաբան Պիտեր Ջեյմսի ընկերությունը բուրգի ներսում տեղադրել էր գնդաձև կառուցվածք, որը լցված էր ջրով, որպեսզի պահպանի բուրգը ներսից: Վերոնշյալ ընկերությունը հույս ուներ, որ քարերը կամրացվեն պողպատե ձողերով` պաշտպանելով բուրգը փլուզումից: Բայց նախագծի ֆինանսավորումը ավարտվել էր քաղաքական ոչ կայուն իրավիճակի պատճառով: 2012 թ-ի հոկտեմբերին երկրի Հնագույն պատմական հարցերով զբաղվող նախարարությունը հայտարարել է, որ բուրգի տարածքում վերականգնողական բոլոր աշխատանքները ավարտվում են, քանի որ կառավարությունը այլևս չի կարող վճարել կապալառուներին: Այս հայտարարությունից հետո որոշվում է բոլոր վերականգնողական աշխատանքները վստահել «Շուրբեգի» ընկերությանը, որը սակայն արդեն համարվում է պատասխանատու բուրգի մի հատվածի ավերման համար: Ինչպես պնդում են ակտիվիստները, այս ընկերությունը ընդհանրապես փորձ չունի հնագույն և պատմական հուշարձանների վերականգնման ոլորտում: Մինչ այժմ նրա իրականացրած բոլոր նախագծերը միայն ժամանակակից շինարարությանն են վերաբերում: Ավելին` ընկերությունը վերջին 9 տարիների ընթացքում ստանձնած 6 նախագծերից ոչ մեկն ավարտին չի հասցրել:
