Կալիֆորնիական Մոխավե անապատում շահագործման է հանձնվել աշխարհի խոշորագույն արևային «Իվանպահ» (Ivanpah Solar Electric Generating System) ջերմաէլեկտրակայանը: Արևային ջերմաէլեկտրակայանի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 14 մլն քառակուսի մետր, իսկ հզորությունը` 392 մեգավատ, ինչը բավական է, որպեսզի էլեկտրաէներգիայով ապահովվեն 140 հազար բնակարաններ և տարեկան տնտեսվի 400 հազար տոննա ածխաթթու գազի արտանետում: Այսօր այս կառույցը խոշորագույնն է իր տեսակի մեջ, ինչպես չափսերի, այնպես էլ հզորության տեսանկյունից: Աշխարհի խոշորագույն արևային ՋԷԿ-ը կառուցվել է 4 ընկերությունների համագործակցության արդյունքում՝ «ԲրայթՍորս» (BrightSource), «Բեչթել» (Bechtel), «ԷնԱրՋի Էներջի» (NRG Energy) և Google ընկերությունների: «Իվանպահ» արևային ջերմաէլեկտրակայանը կազմված է 300 հազար արևային հայելիներից, այլ կերպ ասած հելիոստատներից, որոնց կենտրոնում վեր են խոյանում 140 մետր բարձրությամբ 3 աշտարակները: Արևային էներգիան, անդրադառնալով հայելիներից, ջերմացնում է աշտարակներում գտնվող ջուրը: Արդյունքում արտադրված գոլորշին աշխատեցնում է տուրբինները, որի արդյունքում արտադրվում է էլեկտրաէներգիա՝ ինչպես ջերմաէլեկտրակայաններում: Առաջին աշխատող աշտարակի արտադրած էներգիան կվաճառվի California’s Pacific Gas and Electric ընկերությանը: Այս ընկերությանը կմատակարարվի նաև 3-րդ աշտարակի արտադրած էլեկտրաէներգիան, որը կսկսի գործել արդեն մի քանի ամսից: Մոտ ապագայում շահագործման հանձնվելիք 2-րդ աշտարակի արտադրած էլեկտրաէներգիան կվաճառվի «Հյուսիսային Կալիֆորնիա Էդիսոն» (Southern California Edison) ընկերությանը: Աշխարհի խոշորագույն ՋԷԿ-ի շինարարությունը սկսվել է 2010 թ-ին: Անցած տարի մենք հաղորդել էինք, որ արդեն նշմարվում է նախագծի ավարտը: Այս տարվա մարտին առաջին անգամ ստուգվել է էլեկտրակայանի աշխատունակությունը: Իսկ արդեն սեպտեմբերի 24-ին առաջին անգամ արտադրված էներգիան մատակարարվել է դեպի էլեկտրացանց: Նշենք, որ այս նախագիծը ևս հանրության կողմից միաձայն չի ընդունվել, և եղել են բազմաթիվ քննադատողներ: Ոմանց հուզում է այն հարցը՝ ինչու օգտագործել ջուր, այլ ոչ թե՝ ֆոտոգալվանային բջիջներ: Ոմանց էլ անհանգստացնում է ջերմաէլեկտրակայանի ազդեցությունը բնության վրա, մասնավորապես՝ ինչպես կազդի այն անապատային կրիաների հետագա սերնդի վրա:
Այն, որ աշխարհի խոշորագույն նավթային պահուստներն ունեցող Մերձավոր Արևելքը սկսել է նախապատվություն տալ էներգիայի վերականգնվող աղբյուրներին, կարող է անիմաստ թվալ, սակայն փաստն այն է, որ անցած ամիս Արաբական Միացյալ Էմիրությունների նախագահ շեյխ Խալիֆա բեն Զայեդ ալ Նահայանը (Sheikh Khalifa bin Zayed Al Nahyan) պաշտոնապես բացել է աշխարհի խոշորագույն «Կենտրոնացված արևային էներգիայի էլեկտրակայանը» (concentrated solar power plant (CSP))` «Շամս 1»-ը (Shams 1): Նոր էլեկտրակայանը, որի բյուջեն կազմել է 600 մլն ԱՄՆ դոլար և որի կառուցման համար անհրաժեշտ է եղել 3 տարի, նախագծել է «Շամս» էներգետիկ ընկերությունը (Shams Power Company): «Շամս 1» էլեկտրակայանի մակերեսը կազմում է 2.5 մլն քառակուսի մետրը, ինչը համարժեք է 285 ֆուտբոլային դաշտերի համագումարին: Ինչպես պնդում է էլեկտրակայանի սեփականատեր «Մասդար» (Masdar) ընկերությունը, վերջինս այնքան էներգիա կարտադրի, որը կբավարարի 20 հազար տների էլեկտրականության պահանջները: Բացի այդ, ըստ նախնական տվյալների՝ այս էլեկտրակայանը կկասեցնի տարեկան 175 հազար տոննա ածխաթթու գազի արտանետումը, ինչը համարժեք է 1.5 մլն ծառ տնկելուն, կամ էլ 15 հազար ավտոմեքենա շահագործումից հանելուն: Չնայած Աբու-Դաբին հսկայական ներդրումներ է կատարել այս նախագծում, այնուամենայնիվ «Շամս» էներգետիկ ընկերության ղեկավարները համոզված են, որ երկրի վերականգնվող էներգիայի հիմնական չափաբաժինը կպատկանի արևային ֆոտոէլեկտրիկ համակարգերին, քանի որ դրանք ավելի մատչելի են և շինարարության համար ավելի կարճ ժամանակ է պահանջվում: Բացի այդ այն նաև լայն աշխարհագրական տեղակայման ընտրություն ունի, քանի որ կարելի է կառուցել տարբեր վայրերում: Բնապահպանության տեսանկյունից իհարկե շատ լավ է, որ նավթային պաշարներով այդքան հարուստ տարածաշրջանը ավելացնում է իր վերականգնվող էներգիայի պոտենցիալը: «Մասդար» ընկերության գործադիր տնօրեն Սուլթան Ահմեդ Ալ Ջաբերի (Sultan Ahmed Al Jaber) խոսքերով, Մերձավոր Արևելքը կանգնած է վերականգնվող էներգիայի աղբյուրների ոլորտում խոշորագույն ներդրումներ կատարելու շեմին, իսկ «Շամս 1» նախագիծը ապացուցում է արևային էլեկտրակայանների տնտեսական և բնապահպանական առավելությունները:
Թուրքիայի արևմտյան Բուրսա քաղաքի Նիլյուֆեր (Nilüfer) շրջանում պատրաստվում են մզկիթ կառուցել, որը հավակնում է դառնալ առաջինը երկրում, որը կօգտագործի էներգիայի վերականգնվող աղբյուրներ: Նոր էկո-մզկիթի շինարարությունը նախատեսվում է ավարտել 2015 թ-ին: Նախագծի գլխավոր ճարտարապետ Չելիկ Էրենգեզգինը (Çelik Erengezgin) վստահ է, որ իր նախագիծը առիթ կհանդիսանա, որպեսզի երկրի մյուս մզկիթները սկսեն մտածել շրջակա միջավայրի մասին: Վերականգնվող էներգիա ստանալու համար մզկիթի տանիքին կտեղադրվի արևային վահանակներ, իսկ մինարեթի վրա քամու տուրբիններ: Բացի այդ՝ մզկիթում կտեղադրվի ձյան հալոցքից առաջացած ջրերի և անձրևաջրերի հավաքման համակարգ, որը վերամշակվելուց հետո կօգտագործվի աղոթողների կարիքները հոգալու համար: Արտադրված էներգիայի ավելցուկը մզկիթը պատրաստվում է վաճառել: Ըստ նախնական հաշվարկների էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրները կարտադրեն 120 կիլովատ էներգիա, իսկ մզկիթը կօգտագործի միայն 50 կիլովատը: Մնացորդը կվաճառվի պետությանը: Ծրագրի գլխավոր ճարտարապետը նաև հավելել է, որ էներգիա կարտադրվի նաև օգտագործելով ճնշման ուժը, որը գործադրվում է հատակի վրա, հավատացյալների մզկիթ այցելության և կրոնական ծիսակատարությունների ժամանակ: «Մենք կկարողանանք ասել հավատացյալներին, լիցքավորեք ձեր բջջային հեռախոսներն այստեղ, քանի որ դուք ինքներդ էլ էներգիա եք արտադրում», - ավելացրել է Չելիկ Էրենգեզգինը:
Անցած շաբաթ Ճապոնիայի Թահարա (Tahara City) քաղաքում տեղի է ունեցել երկրի խոշորագույն արևային և քամու էլեկտրակայանի հիմնարկեքի հանդիսավոր արարողությունը: Նոր այլընտրանքնային էլեկտրակայանի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 800 հազար քառակուսի մետր: Ըստ նախնական տվյալների՝ այն տարեկան կարտադրի ժամում 67.5 հազար մեգավատ էլեկտրաէներգիա և էլեկտրականությամբ կապահովի Թահարայի տների մոտ 90 տոկոսին: Բացի այդ, մասնագետների հաշվարկներով՝ նոր էլեկտրակայանի շահագործումը տարեկան 32 հազար տոննայով կկրճատի մթնոլորտ արտանետված ածխաթթու գազի ծավալը: Նշենք, որ նոր արևային և քամու էլեկտրակայանը ճապոնական 7 ընկերությունների համագործակցության արդյունք է, որոնք համաձայնագիր են ստորագրել դեռևս անցած տարվա հոկտեմբերին, իսկ շինարարության թույլատվություն ստացել են այս տարվա սեպտեմբերին: Նոր այլընտրանքային էլեկտրակայանի շինարարության բյուջեն կկազմի 225 մլն ԱՄՆ դոլար, որի հիմնական մասը կֆինանսավորվի Ճապոնիայի Զարգացման բանկի տրամադրած վարկերով:
Լոնդոնյան «Բլեքֆրեյրս» (Blackfriars) կամուրջի վերակառուցման շինարարական աշխատանքները շարունակվում են մեծ արագությամբ, տեղեկացնում է Solarcentury-ին: Բրիտանական «Սոլարսենչըրի» ընկերության կողմից իրականացվող ծրագիրը արդեն հասել է իր կես ճանապարհին: Նշենք, որ շինարարական աշխատանքները սկսվել են անցած տարվա հոկտեմբերին, և պետք է ավարտվեն արդեն այս տարի: Ինչպես նշում է պարբերականը, չնայած արագ ընթացող շինարարական աշխատանքներին՝ «Բլեքֆրեյրս» կայարանը շարունակում է աշխատել իր ողջ հզորությամբ՝ լոնդոնցիներին և ամառային Օլիմպիական խաղերին այցելած զբոսաշրջիկներին Հարավային ափից (South Bank) տեղափոխելով քաղաքի ցանկացած շրջան: Դանդաղորեն սկսվում է հանվել 4.4 հազար արևային վահանակների տեղադրման համար մոնտաժված շինարարական տախտակամածը: Ի դեպ, արևային վահանակները պետք է տարեկան արտադրեն 900 մեգավատ/ժամ էլեկտրաէներգիա՝ մոտ 511 տոննայով կրճատելով մթնոլորտ արտանետված ածխաթթու գազի քանակը: Նշենք, որ պատմական կամուրջը միակն է այն 100 լոնդոնյան կամուրջներից, որը կդառնա արևային: Սակայն եթե տեղական կառավարման մարմինները որոշեն մյուս կամուրջները նույնպես վերակառուցեն և դարձնեն արևային, ապա կկարողանան զգալիորեն կրճատել ոչ միայն հանածո վառելիքի օգտագործումն, այլև մթնոլորտ արտանետված թունավոր գազերի քանակը: Ավելին՝ նրանք հսկայական «կանաչ» ժառանգություն կթողնեն ապագա սերունդներին:
