Ճապոնական «Էյր Դենշին Սիսթեմս» (Air Danshin Systems Inc) ընկերությունը մշակել է այնպիսի համակարգ, որը երկրաշարժի ժամանակ շինությանը հնարավորություն է տալիս բարձրանալ հիմքից և «ճախրել», տեղեկացնում է The Inhabitat ինտերնետային կայքը: «Էյր Դենշին Սիսթեմս»-ի տարածած հայտարարության մեջ նշվում է, որ ստեղծված տեխնոլոգիան ոչ միայն արդյունավետ է, այլև մոտ 3 անգամ ավելի էժան, քան ներկայումս կիրառվող նմանատիպ այլ տեխնոլոգիաներ: Այսպես՝ համակարգն աշխատելու համար անհրաժեշտ է շինության շուրջ տեղադրել որոշ սարքավորանքներ: Համակարգի սենսորը գրացում է երկրաշարժը, և ազդանշանն ուղարկում կոմպրեսորին, որն էլ անմիջապես սկսում է մեծ քանակությամբ օդ մղել հիմքի և տան սահմանում՝ վերջինս բարձրացնելով վերև: Օդի ճնշումը հնարավորություն է տալիս կառույցը երկրաշարժից ցնցվող հիմքից բարձրացնել մոտ 3 սանտիմետրով: Հատուկ փականը կարգավորում է տան հիմքում լցված օդի ճնշումը և հնարավորություն է տալիս պահպանել տան կայունությունը «թռիչքի» ժամանակ: Երկրաշարժի ավարտից հետո շինությունը կրկին իջնում է սեյսմակայուն երկաթբետոնե հիմքի վրա: Նշենք, որ «Էյր Դենշին Սիսթեմս»-ը նախատեսում է համակարգը տեղադրել Ճապոնիայի 88 տներում, և հույսով է, որ մոտ ապագայում այն լայն կիրառում կունենա ավելի մեծ կառույցների պաշտպանման հարցում: Հոդվածին հետևում են մեծ քանակությամբ մեկնաբանություններ տարբեր մտավախություններով, սկսած հոսանքի մատակարարման խափանումից մինչև սարքավորանքների վնասումը երկրաշարժի ընթացքում: Հույս ունենանք, որ Ճապոնական ընկերությունը բոլոր այս հանգամանքները հաշվի կառնի իր «թռչող» տների շինարարության ժամանակ:

«Արքաեուս» (ARCHAEUS) ռումինական ճարտարապետական ստուդիայի մասնագետները Տիմիշոարա (Timisoara) քաղաքում գտնվող 18-րդ դարի կիսավեր ամրոցը վերականգնել են՝ դարձնելով այն հանրային կենտրոնով ժամանակակից պուրակի, տեղեկացնում է The Inhabitat ինտերնետային կայքը: Սկզբում ամրոցը Տիմիշոարա քաղաքի երկայնքով կառուցվել է որպես պաշտպանական գոտի թշնամիների դեմ, սակայն քաղաքի զարգացմանը զուգահեռ, վերջինս ավերվել և մի տեսակ գերի էր դարձել քաղաքի կենտրոնում: Ծրագրի նախագծողներն աղյուսից և փայտե գերաններից կառուցված կիսավեր ամրոցում զգուշությամբ տեղադրել են ժամանակակից առևտրային համալիր և հավաքույթների անցկացման սրահ, վերականգնել են աղյուսե պատերը, ինչպես նաև շինությունն ամբողջությամբ ծածկել են «կանաչ» տանիքով: Ամրոցի վերանորոգման աշխատանքերը սկսելիս ճարտարապետները մեծ դժվարությունների առաջ են կանգնել, սակայն նրանց հաջողվել է զգուշությամբ հեռացնել ցեմենտ-ավազե սվաղը աղյուսներից, որը կատարվել էր ամրոցի 70-ական թվականների վերանորոգման ժամանակ: Նշենք, որ ամրոցի՝ այժմ արդեն ժամանակակից պուրակի դիրքը վերջինիս լայն հնարավորություններ է ընձեռում: Գտնվելով անմիջապես քաղաքի կենտրոնում՝ այն տարբեր հավաքույթների անցկացման լավագույն վայր է դառնում: Շինության «կանաչ» տանիքը, որը նաև նախատեսված է ամառային շոգը մեղմելու համար, ամբողջությամբ միաձուլվում է Տիմիշոարայի կանաչ գոտիների հետ: Ի դեպ, եթե նախկինում այս ամրոցը կառուցվել էր օտարներից և բազմաթիվ թշնամիներից պաշտպանվելու նպատակով, ապա այսօր այն հակառակ դեր պետք է իրականացնի՝ մագնիսի նման զգել և գրավել բազմաթիվ այցելուների:

Դեռևս 2005 թ-ին Երևանի կենտրոնում մայրաքաղաքի հին տեսքով փոքրիկ անկյուն ստեղծելու մասին կառավարության կողմից նախագիծ էր ընդունվել. սակայն մինչ օրս այն կյանքի չի կոչվել: Ըստ այդ ծրագրի՝ Երևանի հենց սրտում` Հանրապետության հրապարակի հարևանությամբ, ստեղծվելու էր «Հին Երևանի» պատմամշակութային միջավայրը, որը զբաղեցնելու էր շուրջ 2.0 հա տարածք և պարփակվելու էր Արամի, Բուզանդի, Աբովյանի և Եզնիկ Կողբացու փողոցներով: «Հին Երևանում» պետք է լինեին 19-րդ դարի վերջը և 20-րդ դարի սկիզբը բնութագրող հուշարձաններ, հասարակական բնույթի կառույցներ` արվեստանոցներ, ցուցասրահներ, փոքրիկ խանութներ, սրճարաններ և այլն: Ծրագիրն իրականացվելու էր հիմնականում նախկինում քանդված պատմամշակութային շենքերի վերականգնման ճանապարհով: Ի դեպ այդ քարերը երկար տարիներ քանդված և համարակալված սպասում են իրենց ճակատագրին: Այս ամիս Regnum լրատվական գործակալությանը տրված հարցազրույցի ժամանակ ծրագրի գլխավոր ճարտարապետ Լևոն Վարդանյանը նշել է, որ մոտ ապագայում քաղաքի գլխավոր մայրուղու հատվածներից մեկում կմեկնարկեն «Հին Երևան» ճարտարապետական համալիրի շինարարական աշխատանքները: Այստեղ կտեղափոխվեն 19-20-րդ դարերում կառուցված և պատմամշակութային արժեք ներկայացնող շինություններ, որոնք, ի դեպ, տարբեր առիթներով և նպատակներով ժամանակի ընթացքում քանդվել են: Փաստացիորեն արդի Երևանում կհայտնվի հնագույն քաղաք, որի նախագիծն արդեն իրականացրել է «ԼՎ Արքիթեքթ» (LV Architect) ընկերությունը: Ի դեպ, այս ծրագիրը չի լինի զուտ ճարտարապետական, այն բիզնես շահ ևս կհետապնդի: «ԼՎ Արքիթեքթ» ընկերության նախագծի համաձայն՝ այս փոքրիկ թաղամասի յուրաքանչյուր մասնիկը կդառնա ժամանակակից քաղաքային կյանքի գործուն մասը: Այստեղ նախատեսվում է տիպիկ Երևանյան ոճով տեղակայել սրճարաններ և ռեստորաններ, խանութ-սրահներ, մասնագիտացված պատկերասրահներ և թանգարաններ, ինչպես նաև փոքրիկ հյուրանոցներ: Վերջին տարիներին ապամոնտաժված շենքերը պիտի վերականգնվեն և կառուցվեն Արամի, Աբովյանի, Բյուզանդի և Կողբացի փողոցներով պարփակված ուղղանկյուն տարածքում: Նշենք, որ «Հին Երևանի» երկարությունը կկազմի 300, իսկ լայնությունը 68 մետր: Նշված տարածքի կենտրոնում դեռևս մնացել են մի քանի շինություններ, որոնք նույնպես կվերականգնվեն: Ընդհանուր առմամբ այստեղ նախատեսվում է վերականգնել 20 պատմամշակութային շենք: Ժամանակին յուրաքանչյուր պատմամշակութային արժեք ներկայացնող շենք քանդելիս, Երևանի քաղաքապետարանը հավաստիացնում էր, որ այդ շենքերը ապամոնտաժվում են հետագայում վերակառուցվելու նպատակով: Սակայն ինչ ճակատագրի են արժանացել այդ կառույցները, կան արդյոք համարակալված քարերը, թե վաղուց արդեն ոչնչացվել են … Նախկինում ապամոնտաժված և հետագայում վերականգնվելու համար համարակալված քարերի պահպանությամբ զբաղվում են քաղաքապետարանը և այն տարածքների սեփականատերերը, որտեղ դրանք գտնվում են: Panorama կայքին տրված հարցազրույցում, ՀՀ մշակույթի նախարարության Հուշարձանների պահպանության գործակալության տարածքային բաժնի պետ Կարո Այվազյանը նշել է, որ ապամոնտաժված քարերը համարակալված և պահեստավորված են տարբեր տեղերում, իսկ դրանց պահպանման պատասխանատվությունն ընկած է տարածքների սեփականատեր համարվող 5 ընկերությունների վրա: Իրենք էլ իրենց կողմից տարին 1 անգամ գնում և ստուգում են քարերի պահպանության մակարդակը և դրանց վիճակը: Պրն. Այվազյանի խոսքերով պահեստարաններում գտնվող քարերի վիճակը տարբեր է. դրանց 15 տոկոսն ահավոր վիճակում են, 10 տոկոսի վիճակն էլ այնպիսին է, որ հնարավոր է մասամբ օգտագործել: Հուսանք, որ ծրագիրը շուտով կյանքի կկոչվի և դեռևս չվնասված քարերը գոնե կգտնեն իրենց տեղը մայրաքաղաքի պատմական կենտրոնում:

Այս տարի աշխարհի ամենահեղինակավոր «Պրիտցկերի ճարտարապետական մրցանակի» (Pritzker Architectural Prize) դափնեկիր է դարձել չինացի ճարտարապետ Վան Շուն (Wang Shu): Ի դեպ, այս մրցանակի շնորհման ամբողջ պատմության ընթացքում առաջին անգամ է, որ դափնեկիրը չինացի ճարտարապետ է: Աշխարհահռչակ չինացի ճարտարապետը իր կնոջ՝ Լյու Վենյուի (Lu Wenyu) հետ չինական Խանչժոու քաղաքում ղեկավարում է սեփական «Ամաթեուր Արքիթեքթս» (Amateur Architects) ճարտարապետական բյուրոն, ինչպես նաև հանդիսանում է Չինաստանի արվեստների ակադեմիայի ճարտարապետական բաժանմունքի (Architecture Department of the China Academy of Art) ղեկավարը: 48–ամյա ճարտարապետն իր առաջին կոչումը ստացել է 1985 թ-ին, երբ ավարտել է Նանկինի տեխնոլոգիական ինստիտուտի ճարտարապետական ֆակուլտետը (Nanjing Institute of Technology Department of Architecture), իսկ 3 տարի անց նույն ինստիտուտում արժանացել ճարտարապետ-մագիստրոսի կոչմանը: Այնուհետև նա իր աշխատանքը շարունակել է Խանչժոու քաղաքի Գեղարվեստի ակադեմիայում (Zhejiang Academy of Fine Arts in Hangzhou), որտեղ էլ սկսել է ուսումնասիրություններն այն մասին՝ ինչպես կարող են հարաբերվել շրջակա միջավայրը, ճարտարապետությունը և հին շենքերի վերակառուցումը: 1990 թ-ին Վան Շուն ավարտել է իր առաջին աշխատանքը՝ Հայնինգ քաղաքի 3.6 հազար քառակուսի մետր ընդհանուր մակերեսով «Երիտասարդական կենտրոնը» (Youth Center), իսկ ահա արդեն 2000 թ-ին իր ամենամեծ նախագիծը՝ Սուչժոույի համալսարանի Վենչժենյան քոլլեջը (Wenzheng College at Suzhou University): Հաջորդող տասնամյակի ընթացքում ամուսին ճարտարապետները նախագծել են բազմաթիվ շինություններ, այդ թվում մի շարք համալսարանական համալիրներ Սուչժոու և Խանչժոու քաղաքներում, մի շարք բնակելի համալիրներ, մասնավորապես՝ «Ուղղահայաց բակերը» (Vertical Courtyards Apartments) Խանչժոու քաղաքում և «Հինգ Ցրված տները» (Five Scattered Houses) Նինբո քաղաքում: Նշենք, որ իր ամբողջ ստեղծագործական կյանքի ընթացքում ճարտարապետը որևէ նախագիծ իրականացնելիս մեծ ուշադրություն է դարձնում այն շրջակա միջավայրին, որտեղ պիտի կյանքի կոչվի նախագիծը և այն շինանյութերին, ինչից վերջինս պիտի կառուցվի: Այսպես՝ իր «Քսինգշան Քամփուս» (Xingshan Campus) նախագիծն իրականացնելիս, ճարտարապետը շինության տանիքապատման համար օգտագործել է նախկինում քանդված տների ավելի քան 2 մլն կղմինդրե սալիկ: Չինացի ճարտարապետ Վան Շուն իր ստեղծագործական կյանքի ընթացքում բազմաթիվ մրցանակներ է ստացել, որոնցից են՝ 2004 թ-ին «Չինական ճարտարապետական մշակույթի մրցանակը» (Architecture Art Award of China), 2010 թ-ին կնոջ հետ ստացած «Շելլինգյան մրցանակը» (Schelling Architecture Prize), 2011 թ-ին «Ֆրանսիական ճարտարապետական ակադեմիայի» ոսկե մեդալը (French Gold Medal from the Academy of Architecture) և այլն: Ի դեպ, «Պրիտցկերի ճարտարապետական մրցանակը» ստանալու մասին լուրը լսելուց հետո ճարտարապետը հայտարարել է. «Սա ինձ համար մեծ անակնկալ է, և ես մեծ հպարտությամբ եմ ընդունում այս հեղինակավոր մրցանակը: Ես հանկարծ հասկացա, որ վերջին տասնամյակի ընթացքում հսկայական աշխատանք եմ կատարել, իսկ մրցանակի շնորհումն ապացուցում է, որ իմ տաժանակիր աշխատանքը հանգեցրել է դրական արդյունքի»: «Պրիտցկերի ճարտարապետական մրցանակը» շնորհվում է ամեն տարի ճարտարապետության ոլորտում գրանցած ձեռքբերումների համար: Այս մրցանակը շատ հայտնի է ամբողջ աշխարհում և նույնականացվում է «Նոբելյան մրցանակ»-ի հետ: Քանի որ ճարտարապետության ոլորտում «Նոբելյան մրցանակ» չի շնորհվում, 1979 թ-ին Պրիտցկերների ընտանիքը, ում պատկանում է «Հյաթ» (Hyatt) հյուրանոցային ցանցն ամբողջ աշխարհում, որոշում է ստեղծել այս մրցանակը: Նշենք, որ տարբեր տարիներին այս մրցանակին արժանացել են այնպիսի տաղանավոր ճարտարապետներ, ինչպիսիք են Ֆրենկ Գերին, Նորման Ֆոսթերը, Ռենցո Պիանոն, Զահա Հադիդը, Ժան Նուվելը և այլք: Այս տարի հեղինակավոր մրցանակի հանդիսավոր հանձնման արարողությունը տեղի կունենա Պեկինում մայիսի 25-ին, որտեղ Վան Շուն կստանա մրցանակի բրոնզե մեդալը և 100 հազար ԱՄՆ դոլար արժողությամբ կտրոնը:

Այսօր ամբողջ աշխարհում լայնորեն տարածված է ոչ բնակելի շինությունները բնակելիի վերածելու փորձը: Որպես կանոն՝ նման վերակառուցման ենթարկվում են չգործող փարոսները, հողմաղացները, տիեզերական և երկաթուղային կայանները, եկեղեցիները և ջրային աշտարակները: Սակայն դանիական «Փինքքլաուդ» (Pinkcloud) ճարտարապետական բյուրոն մի քայլ առաջ է գնացել՝ մշակելով նախագիծ, համաձայն որի, նավթային պահեստները կարող են վերափոխվել բնակելի տների: Ինչպես ներկայացված է ընկերության պաշտոնական կայքում, ճարտարապետների հաշվարկներով այսօր ամբողջ աշխարհում գոյություն ունի մոտ 49 հազար նավթային պահեստ: Մասնագետները գտնում են, որ վերջիններս, անգործության մատնվելուց հետո, կարելի է օգտագործել որպես բնակելի տներ: Բանն այն է, որ նավթային ամբարները գնդաձև են և ունեն արևային ճառագայթները մաքսիմալ կլանելու երկրաչափական ձև, բացի այդ հերմետիկ են և ջրադիմացկուն: Արդյունքում մեկ նավթային պահեստը կարող է վերածվել բնակարանի մեկ ընտանիքի համար, իսկ ամբողջ նավթային գործարանը՝ մի ամբողջ համայնքի: «Փինքքլաուդ» ճարտարապետական բյուրոյի նախագծի համաձայն՝ սկզբում նավթային պահեստները պետք է մաքրվեն առողջության համար վնասակար նյութերից: Այն բանից հետո, երբ դրանք վերջնական մաքուր կլինեն, արդեն կսկսվի վերջիններս բնակելի տների վերափոխելու գործընթացը: Բնակարանները կլինեն էկոլոգիապես մաքուր, իսկ գնդաձև կառուցվածքի շնորհիվ վերափոխումը ավելի հեշտ ու մատչելի կլինի: Պատրաստի տները լայն հնարավորություններ կունենան արևային էներգիայի և այլընտրանքային աղբյուրների օգտագործման համար: Ի դեպ, ավելի վաղ The Inhabitat կայքը տեղեկացրել էր, որ հունական «ՔեյԻՋի Ափարթմենթս» (KEG Apartments) ընկերության մասնագետները նախագիծ են մշակել, համաձայն որի, բեռնարկղները (կոնտեյներները) և հեղուկ բեռների համար նախատեսված ցիստեռնները կարող են օգտագործվել որպես բնակելի տներ, ի դեպ դրանք կարող են լինել անշարժ և շարժական: Սակայն այս նախագծով էլ առաջին հերթին դրանք պետք է մաքրվեն թունավոր նյութերից: Եթե հաշվի առնենք մոլորակի բնակչության աճի անհավանական տեմպերը, միգուցե վերոնշյալ նախագծերը ինչ որ չափով կկարողանան լուծել բնակարանային խնդիրը, սակայն նշենք, որ երկու տարբերակն էլ դեռ միայն թղթի վրա են: