Այս ամառ մեկնարկել է «Պոլ Էլյուարի Տուն Ֆրանկոֆոնիայի Կենտրոն» նախագծի շինարարությունը։ Նախագիծն իրականացնում է «Պորտալ» ճարտարապետական արվեստանոցը, իսկ ծրագիրն իրականացվում է Հայաստանի համահայկական հիմնադրամի և Արցախի կառավարության կողմից։ Տարածքը գտնվում է Ստեփանակերտ քաղաքի Թումանյան փողոցին կից՝ 2277 մ2 մակերեսով, Շառլ Ազնավուրի մշակույթի կենտրոնի հարևանությամբ։ Շենքը զբաղեցնում է 700 մ2 տարածք: Նախագիծը կատարված է ըստ ճարտարապետահատակագծային առաջադրանքի և գործող շինարարական նորմերի: Շինարարության ավարտը նախատեսվում է 2020թ.-ի ամռանը։ Ֆրանկոֆոնիայի Կենտրոնի անմիջապես հարևանությամբ նախատեսվում է կառուցել նաև ՏՏ դպրոց 450 աշակերտի համար և մատուռ: Ֆրանկոֆոնիայի կենտրոնը բաղկացած է երեք մասից՝ ոչ կոմերցիոն մաս, կոմերցիոն մաս և պարտեզ: Գլխավոր մուտքը կազմակերպված է Թումանյան փողոցից: Ծածկած միջանցքը կապ է հանդիսանում մայթի և պարտեզի միջև, որտեղից և կազմակերպված են կոմերցիոն և ոչ կոմերցիոն մասերի գլխավոր մուտքերը: Ունենք նաև երկրորդ մուտք, որը կազմակերպված է արևմտյան կողմից, այս մուտքին կից կազմակերպված են նաև ավտոկանգառներ: Գլխավոր մուտքին կից կտեղադրվի Պոլ Էլյուարի քանդակը: Բնականաբար, այս նախագծի շուրջ հետաքրքրությունը մեծ է։ Կենտրոնը բաղկացած է լինելու երեք մասից, որի շուրջ զրուցեցինք «Պորտալ» ճարտարապետական արվեստանոցի ճարտարապետ Սևակ Ասրյանի հետ։ -Սկսեմ ոչ կոմերցիոն մասից, այն կազմում է 488քմ։ Այս մասում տեղակայված է գլխավոր դահլիճը՝ 135 մ2 մակերեսով, 5մ առաստաղի բարձրությամբ։ Այն ունիվերսալ տրանսֆորմացվող դահլիճ է, որը շարժական միջնապատի միջոցով բաժանվում է երկու մասի՝ այստեղ կարելի է կազմակերպել բազմազան միջոցառումներ, փոխելով աթոռների և սեղանների դիրքերը։ Դահլիճը բացվող վիտրաժների միջոցով ունի ելք դեպի պարտեզ։ Նույն հարկի +600 նիշի վրա կազմակերպված են. նիստերի դահլիճ, դասասենյակ, գրադարան-դասասենյակ, հանդերձարան, սանհանգույց և տեխնիկական սենյակ: Երկրորդ հարկում կազմակերպված են երեք հյուրասենյակներ, որոնց պատշգամբները բացվում են դեպի Շառլ Ազնավուրի զբոսայգի: Հարկում նախատեսված է նաև տնօրենի կաբինետ, բացօթյա տեռաս և լվացքատուն: Իսկ կոմերցիոն մասի մակերեսը կազմում է 327 քմ։ Այստեղ կազմակերպված են ճաշասրահը՝ 127 մ2 մակերեսով, սպասարկող խոհանոցային մասով, որն ունի անմիջապես ելք դեպի պարտեզ և բացօթյա ճաշասրահ: Այս նիշի վրա կազմակերպված է նաև հացաբուլկեղենի պատրաստման և վաճառքի մասը, տեխնիկական սենյակ, հանդերձարան և սանհանգույցներ: Կոմերցիոն մասի ստորգետնյա հարկում նախատեսվում է մառան, որի մուտքը լինելու է պարտեզից: -Պարոն Ասրյան որքան գիտեմ, երրորդ մակերեսը հատկացված է պարտեզի համար, որքա՞ն տարածք է այն կազմելու և ինչպիսի՞ն է այն լինելու։ - Պարտեզի մակերեսը կազմում 850 քմ։ Պարտեզը կանաչապատ, ընդհարձակ տարածք է լինելու, որի կենտրոնական մասում լինելու է ջրային ոչ մեծ մակերես՝ շատրվաններով: Այստեղ նախատեսված է կազմակերպել տարբեր միջոցառումներ, ունենք նաև պերգոլաներով շվաքարան: Պարտեզը կից է նախագծվող ՏՏ դպրոցի տարածքին՝ իր սպորտային խաղադաշտով, որը կսպասարկի նաև ֆրանկոֆոնիայի կենտրոնին: Պարտեզում կտեղադրվեն փայտե 3 արձանիկներ: -Ին՞չ ոճի մեջ է կառուցվելու կենտրոնը։ -Նախագծի ճարտարապետությունը կատարված է ժամանակակից ոճով, տանիքները հարթ են, արտաքին հարդարման աշխատանքներում օգտագործված է տեղի բնական քար, տուֆ, փայտ, ապակի և մետաղ: Բնական նյութեր են օգտագործված նաև ինտերյերներում:

Արգավանդ - Շիրակ 2.7 կմ երկարությամբ նոր ավտոճանապարհի կառուցումը ըստ նախատեսվածի պետք է ավարտվի 21 ամսում։ «Նոր ճանապարհահատվածը ռազմավարական կարևոր նշանակություն ունի Երևանի և ընդհանրապես Հայաստանի համար: Այսօր մայրաքաղաքում ունենք չորս կամուրջ, և ծրագրի շրջանակում Հրազդան գետի վրա կառուցվողը կլինի թվով հինգերորդը: Այս ճանապարհահատվածը զգալիորեն կթեթևացնի Երևանում երթևեկությունը»,- ասել է քաղաքապետը, ավտոճանապարհի կառուցումն ազդարարող երկկողմ հուշագիրը ստորագրելու արարողության ընթացքում։ Այս ծրագրի իրականացումը զգալիորեն կբեռնաթափի մայրաքաղաքի կենտրոնական փողոցների երթևեկությունը։ Քաղաքապետարանից տեղեկացանք, որ Ասիական զարգացման բանկի կողմից ֆինանսավորվող Քաղաքային կայուն զարգացման ներդրումային ծրագրի Տրանշ 2-ի շրջանակում, կառուցվող անընդհատ երթևեկությամբ նոր ճանապարհը կունենա 4-6 երթևեկելի գոտի՝ միջինը 24-28 մետր լայնությամբ: Ճանապարհահատվածը ներառում է նաև Հրազդան գետի վրա 252մ երկարությամբ և 28մ լայնությամբ կամրջի կառուցում, ինչպես նաև մեկ ուղեանցի կառուցում՝ Իսակով – Բաբաջանյան փողոցների հատման վայրում առկա ճանապարհային հանգույցում: Շինարարական աշխատանքների ընթացքում իրականացվելու են բոլոր անհրաժեշտ հաղորդուղիների տեղափոխումները, իսկ լուսավորության համակարգում տեղադրվելու են LED էներգախնայող լուսատուներ: Նշենք, որ Արգավանդ - Շիրակ ճանապարհը Երևանի արևմտյան օղակաձև ճանապարհի մի հատվածն է կազմում, որը նաև կապում է Մալաթիա - Սեբաստիա և Շենգավիթ վարչական շրջանները: Շինարարական այս պայմանագրի արժեքն է 26,003,196 ԱՄՆ դոլարին համարժեք ՀՀ դրամ: Ի դեպ քաղաքապետարանից տեղեկացրին, որ շինարարական աշխատանքներն իրականացնող Լևանտինա Ինխենեյրիա Կոստրուցիոն (Իսպանիա) ընկերության լիազոր ներկայացուցիչ Լուիզ Լոփեզ Մոլոնին նշել է, որ նման նախագծերի կյանքի կոչման հարցում ընկերությունն ունի երկարամյա փորձ, և վստահեցրել է, որ աշխատանքները կիրականացվեն նախատեսված ժամկետում: Ըստ նախագծի Հրազդան գետի վրայով կառուցվող նոր կամուրջը իրականացվելու է մետաղական կոնստրուկցիաներով և համալրված է լինելու ջրի և նավթայուղերի մշտական զատիչով, որը կանխելու է նավթայուղերի հոսքը դեպի գետ։ Զատիչը տեղադրված է լինելու կամրջի տակ։ Արդյո՞ք այս կարևոր բնապահպանական մոտեցումը պահպանվելու է, թե՞ որոշակի փոփոխություններ նախատեսված են։ «Կամրջի կառուցման մոտեցումները հստակ պահպանված են և որևէ փոփոխություն չի նախատեսվում»,- հավաստիացրեցին քաղաքապետարանից; Հիշեցնենք՝ այս նախագիծը իրականացվում է՝ հաշվի առնելով այն կարևոր հանգամանքը, որ ճանապարհը գտնվում է պատմամշակութային վայրում՝ Կարմիր Բլուրի տարածքում։ Մինչ աշխատանքների մեկնարկը, իրականացվեց և ցուցաբերվեց համաշխարհային պրակտիկային հարիր մոտեցում։ Այս ճանապարհահատվածում իրականացվել են հնագիտական ուսումնասիրություններ, որպեսզի շինարարությունը վնաս չհասցնի պատմամշակութային շերտերին։ Պեղումները սկսվել էին դեռևս 2013թ․-ին, իսկ 2014-ին մեկնարկեց այդ աշխատանքների երկրորդ փուլը։ Ի դեպ Կարմիր Բլուրի Հնավայրում պեղումների ընթացքում բացահայտվեցին մի շարք դամբարաններ։ Նշենք, որ Կարմիր Բլուրի հնավայրը հնագիտական հուշարձաններից մեկն է, որը հանդիսացել է Ուրարտուի խոշորագույն վարչատնտեսական կենտրոններից մեկը՝ Թեյշեբաինին:

Հայաստանը, չնայած իր փոքր տարածքին, ունի մոտ 26.000 պատմամշակութային հուշարձաններ, այսինքն՝ մեր հայրենիքի գրեթե յուրաքանչյուր 1քկմ-ի վրա մի պատմական հուշարձան կա։ Սա զբոսաշրջության զարգացման մեծ հնարավորություններ է ստեղծում։ Բայց մենք չենք օգտվում այդ հնարավորությունից լիարժեք, որովհետև այդ ժառանգության մոտ 80%-ը շարունակում է մնալ անմխիթար վիճակում՝ կիսաքանդ ու խոնարհված։ Ինչ էլ որ վերականգնվում է, հիմնականում մասնավոր ներդրումների արդյունքում ու մեծամասամբ եկեղեցիներ, աշխարհիկ կառույցները՝ ամրոցներ, քարավանատներ և այլն, գրեթե չեն վերականգնվում։ Բայց երբեմն լինում են հետաքրքիր բացառություններ, ինչպես՝ Զարնի-Պարնի քարայր-ամրոցային համալիրի դեպքում։ Զարնի Պարնի. վերականգնում, որն անհավանական էր թվում 10 –րդ դարի Զարնի-Պարնի քարայր-ամրոցը վաղուց վայր էր դրել զենքերը՝ հանձնվել ժամանակի ավերիչ ուժին։ Հուշարձան տանող ճանապարհը գրեթե անմատչելի էր մարդու համար, տարածքը լցվել էր հողով ու գոմաղբով, ծածկվել խիտ բուսածածկույթով։ Ու այս ինքնատիպ քարայր-ամրոցը կմնար Հայաստանի պատմամշակութային հուշարձաններում հիշատակվող զուտ հերթական անուն, եթե բարերար Ռուբեն Մեսրոբյանը չորոշեր այն վերականգնել։ Ստեփան Նալբանդյանը եղել է հուշարձանը վերականգնող-նախագծող ճարտարապետների խմբի ղեկավարը. «Ուրախ եմ, որ առիթ ունեցա Զարեհ իշխանի ամրոցի վերականգնմանը մասնակցել։ Ճիշտ է՝ սկզբում, տեսնելով տարածքի վիճակը, մի տեսակ անհավանական էինք համարում ծրագրի իրագործումը, բայց համառ աշխատանքի արդյունքները գերազանցեցին բոլոր սպասումները»։ Բարձիթողի պատմամշակութային հուշարձանում մասնագետները շատ անելիք ունեին։ Այստեղ ուսումնասիրություններ են կատարել հնագետները, երկրաբանները, սեյսմոլոգները, կատարվել են քարաթափումներ՝ այցելուների անվտանգության համար, ու բոլոր ուսումնասիրությունների հիման վրա էլ կազմվել է ճարտարապետական նախագիծն ու սկսել վերականգնումը։ Այսօր ներքևի առաջին քարայր-ամրոցը՝ Զարնին, որը 605 քմ է, լրիվ վերականգնվել է, այն իր բարեկարգ շրջապատի հետ ստեղծել է բնությանը համահունչ մի պատմամշակութային ուրույն միջավայր, որն արդեն սիրվել է մեր հայրենակիցների ու զբոսաշրջիկների կողմից։ Քարայրում գործում է թանգարան, որտեղ ցուցադրվում են Լոռվա հին կենցաղը ներկայացնող իրեր՝ Ռ. Մեսրոբյանի անձնական հավաքածուից, այցելուները նաև կարող են խմել ավազանների մեջ հավաքվող ժայռից կաթացող մաքուր ջրերից, նոր կառուցված աստիճաններով բարձրանալ վերին քարայր-ամրոց՝ Պարնի։ Զարնի-Պարնին իր տեղադրությամբ տուրիստական հիմնական ուղղությունների վրա է գտնվում. տարածքի հայտնի տեսարժան վայրերն են Սանահինի, Հաղպատի վանքերը, ու հենց Հաղպատ գյուղ տանող ճանապարհից մոտ 1 կմ հեռու էլ գտնվում է քարայր-ամրոցը։ Ամրոցն իր հաջող տեղադրությամբ և իհարկե ճիշտ ու համահունչ վերականգնման շնորհիվ արդեն լայն ճանաչում ունի զբոսաշրջային տիրույթում։ Սա հաջող փորձ է, որը պետք է աշխարհիկ պատմամշակութային հուշարձանների նման վերականգնման ու նորօրյա կիրառման օրինակ դառնա։ Ստեփան Նալբանդյանը նշում է, որ այդպիսի հաջող փորձեր աշխարհում շատ կան. «Մենք ունենք էլի նման կոթողներ որ կարող են այսպես օգտագործվել, ցավում եմ, որ դեռ չեն փորձում։ Այնինչ պատմական հուշարձանը չխաթարելով ժամանակակից կյանքի հետ այն համադրելու փորձեր արվել են եվրոպական շատ քաղաքներում։ Ֆրանսիա, Իսպանիա, Հունաստան. այս երկրները տուրիզմով են ապրում հենց նման լուծումների շնորհիվ։ Մենք ևս պատմամշակությաին հուշարձաններին հին ձևի մեջ նոր կյանք ու կիրառություն պիտի հաղորդենք։ Զբոսաշրջիկը երանի կտա, որ կարողանա, օրինակ, Բջնիի ամրոցում նստի,սուրճ խմի հանգստանա ու զմայլվի շրջապատով։ Պետք է թույլ տալ, խրախուսել նման նախագծերի իրականացումը»։ Բարձրացող խոնարհված եկեղեցիներ Զարնի-Պարնին վերականգնող ճարտարապետների պրակտիկայում եղած հազվադեպ աշխարհիկ կառույցներից է։ Մեր պատմամշակութային ժառանգության մեծ մասը եկեղեցիներ են ու հենց դրանք էլ ավելի հաճախ վերականգնվում են։ Ստեփան Նալբանդյանը Պատմական հուշարձանների ճարտարապետների հայկական ասոցիացիայի փոխնախագահն է, «Երկիր և մշակույթ» միջազգային բարեգործական կազմակերպության հայկական մասնաճյուղի տնօրեն։ Այս երկու կազմակերպությունների շրջանակում ամեն տարի իրականացվում են բազմաթիվ վերականգնումներ ու հիմնականում եկեղեցիներ։ Այս տարի սկսելու են Սյունիքի մարզում Գորիսի Վերիշեն գյուղի 5-րդ դարի Ս Հռիփսիմե միանավ բազիլիկ եկեղեցու, Լեռնաձորի Ս Աստվածածին (17-րդ դ.), Սրաշենի Ս. Հռիփսիմե (17-րդ դ.), Արագածոտնի մարզում Միրաքի 5-րդ դարի ավերակ եկեղեցիների վերականգնման աշխատանքները։ Արդեն վերաօծվել ու հավատացյալներին ընդունում է Մեղրու Սուրբ Հովհաննես վանական համալիրը. «Այս եկեղեցիները վերականգնվում են համայնքների միջոցներով, որովհետև տեղի բնակիչներն ունեն դրանց կարիքը,-ասում է ՍտեփանՆալբանդյանը։-Հայաստանի գրեթե բոլոր համայնքներում կան խոնարհված եկեղեցիներ։ Լավ է ու ճիշտ դրանք վերականգնելը, որովհետև անգամ նոր եկեղեցու առկայության դեպքում, մարդիկ միևնույնն է հին քարի մոտ են գնում մոմ վառելու»։ Այս տարի վերջապես սկսվել են նաև Սանահին վանական համալիրի վերականգնման ու բարեկարգման աշխատանքները, որոնց անհրաժեշտության մասին բազմիցս բաձրաձայնվել է մամուլում։ Պետական ծրագրով ԱՄՆ դեսպանատան ու Պատմական հուշարձանների ճարտարապետների հայկական ասոցիացիայի հետ կիրականացվի նաև գլխավոր եկեղեցուց դեպի արևելք գտնվող Ս. Հարություն և Ս. Հակոբ փոքր եկեղեցիների վերականգնումը։ Արդեն 8 տարի է ընթանում են նաև Տանձափարախ անապատական-վանական համալիրի վերականգնման աշխատանքները, որոնք իրականացվում են «Երկիր և մշակույթ» կազմակերպության բարերարների ու կամավորների աջակցությամբ։ Անապատը գտնվում է Կապանի Բեխ թաղամասից 5,5 կմ հեռու։ Դեպի անապատ ոտքի ճանապարհն ամեն տարի հուլիսին ակտիվանում է. 20 օրով գալիս են տարբեր երկրներից՝ ԱՄՆ, Ֆրանսիա, Ռուսաստան, կամավորներ, որոնք ճարտարապետների ու հնագետների հետ մաքրում են վանք գրոհած բուսածածկույթը, օգնում պեղումների, քանդվող պատերի ամրակայման աշխատանքներում. «Մեր նպատակը Տանձափարախի անապատը ամբողջական վերականգնելը չէ, իմաստ էլ չկա. վերականգնումը պետք է իմաստ ու նպատակ ունենա, -ասում է վերականգնող ճարտարապետ Ստեփան Նալբանդյանը։- Եթե վերականգնենք ու չգործի, նորից մնալով բնակավայրից հեռու, առանց մարդու խնամքի, նույնն վիճակին է վերադառնալու։ Մեր նպատակն է այնպես անել որ Տանձափարախը հասնի հաջորդ սերունդներին, չկործանվի, որովհետև անտառը գրոհում ու ոչնչացնում է ամեն ինչ։ Մենք Տանձափարախը մեր մեջ անվանում ենք Հայաստանի Անգկորը. ծառերի մեջ խեղդված։ Անտառը գրավել էր վանքը, ու մեր գերխնդիրը պատմական հուշարձանը ծառերից ազատելն էր. հսկայական ծառեր տանիքների վրա, ու աննկարագրելի է՝ ոնց է շենքը պահել այն։ Անգամ կան շինություններ, որոնք այնքան են սրտաճել ծառի հետ, որ անհնար էլ է ազատել»։ Տանձափարախը անհիշելի ժամանակներից եղել է սրբատեղի։ Դրա ակնառու վկաները պատերի մեջ խառը շարված քարերն են, որոնց մի մասն անգամ թվագրվում է մինչքրիստոնեական շրջանին, նաև կան վաղ քրիստոնեական շրջանի, 7-9-րդ դարերի ու ավելի ուշ շրջանի քարեր։ Սա վկայում է, որ Տանձափարախը ժամանակ առ ժամանակ քանդվել ու վերաշինվել է։ Վերջին անգամ այն վերաշինվել է 17-րդ դարում, երբ Արիստակես անունով մի հոգևորական Տաթևի վանքից իր հոգևորականներով տեղափոխվել է Տանձափարախ։ Կամավորների ջանքերով այժմ ամբողջությամբ վերականգնվել է վանական համալիրի պարսպից դուրս գտնվող մատուռը և վանքի սեղանատունը։ Սեղանատանը վերականգնողները պահպանել են հին կոլորիտն ու միջավայրը՝ նպատակ ունենալով այն դարձնել Տանձափարախ այցելող զբոսաշրջիկների և ուխտավորների համար հանգիստ առնելու կացարան։ Իսկ Տանձափարախը այցելուների պակաս երբեք չի ունեցել անգամ այդպես ավերված վիճակում. «Պատահական չէ, որ ամեն ավերումից հետո, այն այստեղ է ձգել հոգևորականներին ու վանքը կրկին վերաշինվել է։ Այստեղ հզոր էներգետիկ հաղորդակցական դաշտ կա, որի դրական ազդեցությունը մենք ինքներս ենք զգում, այնտեղ լինելիս. ինքնազգացողության լավացում, առողջական խնդիրների նահանջ։ Մենք անգամ կատակում ենք, թե Տանձափարախը վիրուս ունի, ով մեկ անգամ լինում է այստեղ, վարակվում է, ու ցանկանում վերադառնալ կրկին ու կրկին»։ Ստեփան Նալբանդյանը ցավով է նշում, որ պետական ծրագրով վերականգնումներ շատ քիչ են արվում, այն էլ ինչ արվում է, հաճախ անորակ ու հին նյութին ու ճարտարապետությանն անհարիր է լինում։ Այնինչ այս հուշարձաններն են մեր այցեքարտը համաշխարհային զբոսաշրջությունում ու դրանց գրագետ ու ճիշտ վերականգնում է ոլորտի զարգացման գրավականներից մեկը։

Մայրաքաղաքում արդեն տասնյակ տարիներ շարունակ օրեցօր կառուցվում են նոր բնակելի շենքեր, որոնք սակայն կենդանություն չեն ստանում, քանի որ շատերը ձեռք են բերում նորակառույց բնակարանները որպես կապիտալ։ Մինչդեռ կան բազում հայ ընտանիքներ, որոնք դեռևս ապրում են վթարային շենքերում։ Ինչքանո՞վ է դա արդարացի, թողնում ենք Ձեր դատին։ Ինչևէ։ Այսօր կխոսենք «Նոբբի» ՍՊ շինարարական ընկերության կողմից իրականացվող ծրագրի մասին, որով ընկերությունը վերը նշված խնդրին փորձում է լուծում տալ։ Խոսքը գնում է Աջափնյակ վարչական շրջանի Արզումանյան 8/1 հասցեում իրականացվող բնակելի շենքերի կառուցման մասին «Նոբբի» ՍՊ ընկերության կողմից։ Մեզ հայտնի է, որ վերը նշված հասցեի հարակից վթարային շենքի բնակիչները դիմել են «Նոբբի» ՍՊ ընկերությանը, նորակառույց շենքից բնակարան ստանալու խնդրանքով։ Ի՞նչ փուլում են այդ պայմանավորվածությունները և ի՞նչ պայմաններով են այդ բնակարանները նրանց հատկացվելու։ «Հարակից վթարային շենքի բնակիչների հետ ձեռք ենք բերել պայմանավորվածություն նրանց նոր կառուցվող շենքում բնակարաններ հատկացնելու վերաբերյալ: Նշված բնակարանները հատկացվելու են ամբողջությամբ վերանորոգված և հարմարեցված բնակիչների պահանջներին, իսկ վթարային շենքը ապամոնտաժվելու է, և տեղում կառուցվելու է պուրակ»,- մեզ հետ զրույցում պարզաբանեցին «Նոբբի» ՍՊ ընկերությունից։ Ինչ վերաբերվում է պուրակին, ապա ընկերությունից տեղեկացրեցին, որ տարածքը բավականին ընդարձակ և հարմարավետ է լինելու։ Ըստ էության կարելի է ասել, որ սա բնակարանաշինական եզակի այն ծրագրերից է, որտեղ նախատեսվում է նաև կանաչ տարածքի ստեղծում։ Ընդհանուր փաթեթն իր մեջ ներառում է թվով 5 շենքերի կառուցում, որոնցից առաջին շենքի շինարարական աշխատանքներն արդեն սկսված են և կավարտվեն 2020թ․-ի վերջին: Ըստ նախատեսվածի, կառուցվող շենքը բաղկացած է 12 հարկից և ունի 120 բնակարան՝ 39 մ2, 55 մ2, 58 մ2, 76.9 մ2 մակերեսներով, ստորգետնյա ավտոտնակ և մանկական խաղահրապարակ: Ծրագրով նախատեսված է կառուցել ևս չորս շենք, որոնցից երկուսը 16 հարկանի են, մյուս երկուսը՝ 18: Ընդհանուր 220 բնակարան և 100 մեքենայի համար նախատեսված կայանատեղի ունեցող շենքերում լինելու են 35 մ2- 120 մ2 մակերեսով բնակարաններ:

Մեծամորի 18-րդ դարում կառուցված ջրաղացի վերակառուցման ծրագիրը մեծ հետաքրքրություն է առաջացրել ոչ միայն Մեծամորի բնակչության, այլև մասնագետների մոտ։ Վերակառուցումը իրականացվում է ՄԱԶԾ-ի «ինտեգրված գյուղատնտեսական զբոսաշրջության զարգացում» IRTD ծրագրի շրջանակներում։ Ծրագիրն իսկապես հետաքրքիր է, քանի որ փորձ է արվում վերակառուցել մի պատմամշակութային արժեք։ Քանի որ Մեծամորը մ.թ.ա. IV-II դդ-ին ծաղկուն կենտրոն էր՝ ինչի մասին մեզ են վկայում հնագույն ամրոց-բնակատեղը և բազում պեղումներ, այս նախագիծը, ինչպես ասում են, ժամանակին էր։ Ծրագրի իրականացմամբ վերականգնվելու և նոր շունչ է ստանալու հնագույն կառույցը, և, ինչու չէ, նաև՝ ամբողջ քաղաքը։ Նախագիծն իրականացնում է «Ghulyan Architects» ճարտարապետական արվեստանոցը։ Որն՞ է այս ծրագրի գլխավոր նպատակը, այս և այլ մանրամասների շուրջ զրուցեցինք «Ghulyan Architects» ճարտարապետական արվեստանոցի ճարտարապետ Մուշեղ Ղուլյանի հետ։ - Վերակառուցումից հետո շենքը ծառայելու է թանգարանի այցելուներին՝ խթանելով հնագիտական տուրիզմի զարգացմանը Հայաստանում։ Այստեղ թանգարանի այցելուները բացի բուն ջրաղացի շենքը բացահայտելուց նաև հնարավորություն կունենան ծանոթանալ պրակտիկ հնագիտությանը ինտերակտիվ եղանակով, կծանոթանան Արմավիրի մարզի հնավայրերի պատմությանը, ինչպես նաև կօգտվեն հանգստի համար ստեղծված պայմաններից -Ինչպիսի՞ ծավալատարածական և կոնստրուկտիվ փոփոխությունների է ենթարկվել կառույցը ըստ նախագծի։ - Ջրաղացի շենքի վերակառուցման նախագծով պլանավորվում է ամբողջությամբ պահպանել հին և հետագայում կառուցված մասնաշենքերը։ Փոխվելու է երկհարկանի մասնաշենքի քայքայված ծածկը, վերականգնվելու է երկթեք տանիքը։ Շենքի դռների և պատուհանների հատվածներում, ինչպես նաև երկթեք մասնաշենքի տանիքի համար նախատեսվում է օգտագործել մետաղական թերթերով երկրաչափական ձևերով դետալներ, որոնց համադրությունը կոպտատաշ քարի հետ՝ ձևավորելու են շենքի հիմնական ճարտարապետական արտահայտչությունը։ Հին մասնաշենքում վերականգնվելու է փայտաշեն ծածկը և ծառայելու է որպես ջրաղացի ցուցադրության և հանգստի սրահ։ Միջանցքն օգտագործվելու է որպես հուշանվերների սրահ, իսկ դրա տանիքը՝ որպես բաց տեռաս։ -Որ՞ փուլում է գտնվում այժմ նախագծի իրականացումը և որ՞ շինարարական ընկերությունն է իրականացնելու շին աշխատանքները։ - Նախագիծը ներկայացվել է ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության գիտամեթոդական խորհրդի քննարկմանը, ստացել դրական եզրակացություն։ Այժմ նախագիծը գտնվում է նախագծանախահաշվային փաստաթղթերի կազմման փուլում։ Ինչ վերաբերվում է Ձեր հարցի երկրորդ մասին, ասեմ, որ շինարարական կազմակերպությունն ընտրվելու է մրցութային կարգով, և շինարարության ավարտի ժամկետները դեռ հայտնի չեն։ -Պարոն Ղուլյան պատմական և ճարտարապետական ինչ՞ նշանակություն է ունեցել այս կառույցը։ -Մեծամորի ջրաղացի մասին պատմական տեղեկություններ հայտնի չեն: Ենթադրվում է, որ կառուցվել է ջրամբարը կառուցելուն զուգահեռ կամ դրանից անմիջապես հետո, այսինքն՝ 1730-1732 թթ. հետո: Գործել է մինչև 1930-ական թթ.: Ըստ տեղաբնակների հաղորդած տեղեկությունների՝ հին մասնաշենքը եղել է փայտածածկ, վերակառուցվել է 1950-ականներին, ավելացվել են երկթեք տանիքով երկհարկանի մասնաշենքն ու միջանցքը։ Վերակառուցումից հետո ծառայել է որպես Մեծամորի պատմահնագիտական թանգարանի շենք՝ մինչև հիմնական շենքի կառուցումը։ Մասնակի ամրակայվել է 1980-ականների կեսերին՝ շենքը որպես հասարակական սննդի կետ օգտագործելու նպատակով, սակայն նախագիծը չի իրականացվել։ Հին մասնաշենքն ուղղանկյուն հատակագծով, մոտ՝ 12մ x 8մ արտաքին չափերով և մոտ 55սմ հաստությամբ քարե պատերով շենք է, պատերն իրականացված են մուգ երանգի տուֆե քարերով և կրաշաղախով։ 1980-ականների վերակառուցման ժամանակ հին մասնաշենքի հյուսիսային և ճահճին նայող՝ արևելյան պատերը ամրացվել են երկաթբետոնե սյուներով և հեծաններով։ Երկհարկանի մասնաշենքի ու միջանցքի արտաքին պատերը հիմնականում իրականացված են անկանոն շարվածքով՝ կարմրավուն երանգի հրաբխային պեմզայով, իսկ ներսի կողմից՝ մուգ երանգի տուֆե շարվածքով։ Հետագայում կառուցված երկհարկանի մասնաշենքն ունեցել է փայտե կոնստրուկցիաներով, երկթեք կղմինդրածածկ տանիք, որը տարիների ընթացքում փլուզվել է, այժմ գտնվում է ծայրահեղ խարխուլ վիճակում։