Օրերս ՀՀ քաղաքաշինության նախարարությունը հանրությանն է ներկայացրել Երևանի կառուցապատման նոր հսկայածավալ նախագիծ, որը ենթադրում է բազմիցս քննարկված Ֆիրդուսի շուկայի տարածքի իրացման և կառուցապատման հիմնախնդիրներն ու դրանց հնարավոր լուծումները: Եթե ծրագիրն իրականացվի, ապա Երևանում կկառուցվի պայմանականորեն «Կլոր հրապարակ» կամ «33 թաղամաս» անվանումը ստացած նոր հրապարակ: Ինչպես ներկայացնում է քաղաքաշինության նախարարությունը, նմանատիպ նախագծի համար այս վայրի ընտրությունը պատահական չէ: Ֆիրդուսի թաղամասի հիմնական գրավչությունն այն է, որ այն գտնվում է Հանրապետության հրապարակի հարևանությամբ: Ըստ Թամանյանի գլխավոր հատակագծի՝ Հարավային պողոտայի (ներկայիս Տիգրան Մեծ փողոցին հարակից) 5 հեկտարից ավելի մակերես ունեցող տարածքում հանրությանը ներկայացված նախագծով ենթադրվում է բավականին մեծ՝ 85 մետր տրամագծով կլոր հրապարակ կառուցել: Ծրագիրը ենթադրում է նաև մի շարք նոր փողոցների, հասարակական, սպասարկման և բիզնես կենտրոնների ու հյուրանոցների շինարարություն: Ըստ նախնական տվյալների ծրագիրը նախատեսվում է իրականացնել 3-4 տարում, իսկ նախագծի ընդհանուր բյուջեն գնահատվում է 300 մլն ԱՄՆ դոլար: Ներկայացված հայեցակարգը մշակման փուլում է, չկան հստակորեն մշակված և հաստատված ենթանախագծեր և շինություններ, կան միայն ընդհանուր չափանիշներ: Մասնավորապես՝ նախագծի իրականացումը ենթադրում է տարածքում գտնվող և ճարտարապետական արժեք ներկայացնող շինությունների պահպանում, Հանրապետության հրապարակին կից շինությունների բարձրության սահմանափակում (5-7 հարկ), այնպիսի բնակելիների կառուցում, որոնք կունենան սպասարկման համար բակային տարածքներ: Ընդհանուր առմամբ նախատեսվում է կառուցել 200 հազար քառակուսի մետր մակերեսով շենքեր և շինություններ: Կենտրոնական հրապարակի շինությունների բարձրությունը կկազմի 30-36 մետր, իսկ նրա տակ կտեղակայվի ստորգետնյա ավտոկայանատեղի:
Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված միջոցառումների շրջանակներում վերաբացվեց ցեղասպանության հիմնանորոգված թանգարան ինստիտուտը: Թանգարան-ինստիտուտի հիմնանորոգման և նոր ցուցասրահների նախագծման աշխատանքները սկսվել են 2011 թ-ին: Աշխատանքների արդյունքում թանգարանի ցուցադրական տարածքն ընդարձակվել է 2.5 անգամ՝ կազմելով 2400 քառակուսի մետր: Իրականացվել են Հայաստանում առաջին անգամ կիրառվող նախագծային լուծումներ, կիրառվել են համաշխարհային թանգարանային պրակտիկայում լայն տարածում գտած նոր տեխնոլոգիաներ ու մոտեցումներ: Թանգարանային ցուցադրության բովանդակային լուծումները, տեքսային նյութերն ու բացատրագրերը հիմնված են ցեղասպանագիտության ոլորտում վերջին տարիների գիտական ու մեթոդական մշակումների վրա։ Թանգարանային մշտական ցուցադրության մեջ ամփոփվել են վերջին 7-8 տարիների հավաքչական աշխատանքի արդյունքում ձեռք բերված հազարավոր նորահայտ նյութեր: Ներկայացված են նաև բնօրինակ և եզակի լուսանկարներ, գրքեր, փաստաթղթեր և այլն: Թանգարանային նոր ցուցադրական տարածքն ունի 12 սրահ՝ նախկին 3-ի փոխարեն: Ցուցադրությունը բաղկացած է 52 հիմնական խորագրերից։ Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտում ստեղծվել են բացառիկ պայմաններ ֆոնդային միավորների պահպանության համար: Վերջին մի քանի տարվա ընթացում հնարավոր է դարձել թանգարանի հավաքածուն կրկնապատկել բնօրինակ նյութերով, որոնք հատել են 90 հազարի սահմանը: Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրը, թանգարանը և հարակից տարածքը հիմնավերանորոգվել են «Ծիծեռնակաբերդ» բարեգործական հիմնադրամի միջոցներով, որի հոգաբարձուների խորհրդի նախագահն է ՀՀ Նախագահ Սերժ Սարգսյանը: Հիմնադրամը ֆինանսավորվում է իրավաբանական և ֆիզիկական անձանցից ստացված նվիրատվություններով: Ինչպես նշում է Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի տնօրեն Հայկ Դեմոյանը, թե՛ շենքի հիմնանորոգման, թե՛ ցուցադրության համար պետական բյուջեից գումար չի հատկացվել: «Ամբողջը բարերարների, նվիրատվությունների միջոցով է իրականացվել: Շինարարության համար ծախսվել է 4.5 մլն ԱՄՆ դոլար: Իմ որոշմամբ՝ որևէ լրացուցիչ գումար թանգարանի դիզայներական նախագիծը մշակելու, ցուցադրությունը պատրաստելու համար չի հատկացվել պետբյուջեից: Մենք հրաժարվել ենք՝ շատ պարզ հիմնավորմամբ՝ մենք չենք կարող մեր ժողովրդին վրա հասած պատուհասի հաշվին ստանալ գումարներ: Սա եղել է մեր բարոյական մոտեցումը և հարգանքի տուրքը զոհերի հիշատակին»: Թանգարանի ճարտարապետն է Սաշուր Քալաշյանը: Թանգարանի նոր ցուցադրության գիտական հայեցակարգը մշակվել և իրականացվել է Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի (ՀՑԹԻ) աշխատակազմի կողմից՝ Հայկ Դեմոյանի ղեկավարությամբ: Թանգարանի սրահների ներքին ձևավորումն ու դիզայներական հայեցակարգը մշակել ու իրականացրել են Լուսինե Մաթևոսյանը և Քրիստինե Աբրահամյանը: Թանգարանի դիզայներական հայեցակարգը նախագծվել և իրագործվել է առանց լրացուցիչ վճարի: Նշենք, որ Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված միջոցառումների շրջանակներում ապրիլ ամսին ինչպես աշխարհի բազմաթիվ անկյուններում, այնպես էլ Հայաստանի մարզերում և մայրաքաղաքում բացվել են մի շարք հուշակոթողներ և տեղադրվել խաչքարեր: Մասնավորապես, խաչքարեր են տեղադրվել Վրաստանի Բաթում քաղաքում, Ջավախքի Խանդո գյուղում, Ֆրանսիայի Վալանս քաղաքում, Իտալիայի Նեապոլ քաղաքում, Ռուսաստանի 2 գլխավոր քաղաքներում՝ Սանկտ-Պետերբուրգում և Մոսկվայում, Էջմիածին և Մասիսի քաղաքներում, Հացառատ, Դդմաշեն գյուղերում, մայրաքաղաքի մի շարք վարչական շրջաններում և այլն:
Երևանում Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված միջոցառումների շրջանակներում այցելուների առաջ իր դռներն է բացել Կոմիտասի անվան թանգարան-ինստիտուտը: Նորաբաց թանգարանում տեղակայված են համերգասրահ, գիտահետազոտական կենտրոն, երաժշտական ստուդիա, գրադարան, հրատարակչություն և 8 սրահներ, որոնցում ամփոփված է մեծանուն մտավորականի հարուստ ժառանգությունը: Թանգարան-ինստիտուտ ստեղծելու առաջարկը հնչել է 2013 թվականի մայիսի 30-ին «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի Հոգաբարձուների խորհրդի նիստում: Նիստից հետո հիմնադրամը անհատույց օգտագործման իրավունքով ՀՀ կառավարությանն է տրամադրել Կոմիտասի անվան զբոսայգում գտնվող նախկին մշակույթի պալատի շենքը, որը սակայն կիսաքանդ էր: Կառուցապատման ծախսերը հոգացել է «Փյունիկ» հիմնադրամի սփյուռքահայ բարերար Գաբրիել Ջամբարջյանը: Թանգարանի բուն շինարարական աշխատանքները մեկնարկել են նույն թվականի սեպտեմբերի 19-ին: Թանգարան-ինստիտուտի ճարտարապետն է քաջ հայտնի Արթուր Մեսչյանը: Թանգարանի բացման արարողության ժամանակ Մեսչյանը հայտարարել է, որ գլխավորը միայն կառույցը չէ, ճարտարապետությունն իր տեղն ունի, բայց թանգարանը մարդիկ են: Ամեն դեպքում կառույցը նախագծելիս նա հավատարիմ է մնացել Կոմիտասին, հաշվի է առել յուրաքանչյուր մանրուք և ազնիվ եղել վարդապետի նկատմամբ:
Նոյեմբերի 6-ին Վազգեն Սարգսյան, Դեղատան և Խորենացի փողոցների հատման կետում տեղի է ունեցել նոր գործարար կենտրոնի հիմնարկեքի հանդիսավոր արարողությունը: «Կամար» անվանումը ստացած համալիրը շինարարական միջազգային նորարարական չափանիշներով նախագծված առաջին «կանաչ» բիզնես կենտրոնն է Հայաստանում, որը շինարարության ավարտից հետո կհավաստագրվի BREEAM-ի՝ (Building Research Establishment Environmental Assessment Method) աշխարհում «կանաչ» շինությունների էկոլոգիական գնահատման և դասակարգման առաջատար համակարգերից մեկի կողմից: Նման եզակի «Ա» դասի գրասենյակային կենտրոնը ապահովելու է էներգախնայողության և էկոլոգիական շինարարության բոլոր չափանիշները, որոնք ընդունված են միջազգային պրակտիկայում, և էապես նպաստելու է Հայաստանում «կանաչ» շինարարության չափանիշների զարգացմանը: Համալիրի կառուցման նախաձեռնությունը 5 տարվա պատմություն ունի: «Կամար» բազմաֆունկցիոնալ համալիրը կառուցում է «Փրոփերթի Դիվելոփմենթ Քամփնի» ՓԲԸ-ն: Ըստ ընկերության տնօրենի՝ ծրագրում հաշվի է առնված Հայաստանի մշակութային ժառանգության պահպանման նշանակությունը: Նախագծի բարդությունն այն է, որ վերջինս իր մեջ պետք է ընդգրկի թե նորը՝ նորարարականը, և թե հինը: Շինհրապարակում կա ճարտարապետ Նիկողայոս Բունիաթյանի կողմից նախագծված շենք, որը կառուցվել էր 1926 թվականին: Դիմային հատվածն ամբողջովին պահպանվելու է, շենքը լիովին վերամշակվելու և վերակառուցվելու է: Կար նաև 1910 թվականի մի այլ կայույց, որի տեխնիկական վիճակն այնպիսին էր, որ ընկերությունը բոլոր քարերը համարակալելով՝ ապամոտանժել է այն: Քարերը պահպանվել են, որ տեղադրվեն նոր շենքի ճակատային մասում: Ըստ նախնական տվյալների՝ գործարար կենտրոնի շինարարությունը կավարտվի 2 տարում՝ 2016 թ-ի նոյեմբերին, սակայն այսօր արդեն, ըստ կառուցապատողի, ապագա համալիրի 75-80 տոկոսը զբաղեցված է տարբեր ընկերությունների կողմից: Նշենք, որ բիզնես-կենտրոնի ընդհանուր տարածքը կազմելու է 14 հազար քառակուսի մետր, որպես վարձակալությամբ տրվող տարածք, բայց ընդհանուր շինարարական մակերեսը կկազմի մոտ 23 հազար քառակուսի մետր։ Բիզնես կենտրոնում հիմանակում կլինեն ֆինանսական ծառայություններ մատուցող, խորհրդատվական, միջազգային զարգացման ընկերություններ, գործակալություններ և նմանօրինակ կազմակերպություններ: Համալիրի ընդհանուր արժեքը կազմում է շուրջ 37 մլն ԱՄՆ դոլար: Համաշխարհային բանկի անդամ Միջազգային ֆինանսական կորպորացիան (International Finance Corporation, IFC) տրամադրել է 9 մլն ԱՄՆ դոլարի վարկ, ինչպես նաև ներգրավվել է ևս 9 մլն ԱՄՆ դոլարի վարկ DEG (Deutsche Investitions und Entwicklungsgesellschaft mbH) միջազգային կառույցից: Նախագծի ֆինանսավորման մնացած գումարն ապահովելու է «Փրոփերթի Դիվելոփմենթ Քամփնի» ՓԲԸ-ն` իր միջոցների հաշվին:
Խարդախության զոհ դարձած մի խումբ երևանցիներ օրեր առաջ բնակարանամուտ են տոնել: Սեպտեմբերի 10-ին տեղի է ունեցել մայրաքաղաքի Ծիծեռնակաբերդի 1/2 հասցեում կառուցված բազմաբնակարան բազմաֆունկցիոնալ շենքի շահագործման հանդիսավոր արարողությունը: ՀՀ Նախագահ Սերժ Սարգսյանի հանձնարարությամբ ստեղծված միջգերատեսչական հատուկ հանձնաժողովի առաջարկությունների հիման վրա, ՀՀ կառավարության 04.04.2013թ. 342-Ա որոշման շրջանակում, նորկառույց շենքում բնակարաններ են հատկացվել նաև Երևան քաղաքի Արամի 72-80 հասցեներում մասնավոր կառուցապատողի ձախողած կառուցապատման ծրագրից տուժած ընտանիքներին: Շենքի բացման պատիվը վերապահվել է Երևանի քաղաքապետ Տ. Մարգարյանին և «Դի Ընդ Էյջ Գրուպ»-ի տնօրեն Վահե Պետրոսյանին: Երևանի քաղաքապետարանից տեղեկացնում են, որ դեռևս 2011թ-ի դեկտեմբերին ՀՀ գլխավոր դատախազության պետական շահերի պաշտպանության վարչության կողմից քրեական գործ էր հարուցվել Արամի 72-80 հասցեներում կառուցվող շենքից բնակարաններ վաճառելու պատրվակով 2005-2011 թվականների ընթացքում բազմաթիվ քաղաքացիների վստահությունը չարաշահելով խարդախությամբ մեծ գումարների հափշտակման կապակցությամբ: Ըստ այդմ` Արամի 72-80 հասցեներում առկա մոտ 21 հազար քառակուսի մետր մակերեսի դիմաց, 2005-2011 թվականների ընթացքում տվյալ շենքի կառուցապատող հանդիսացող «Գապբնակշին» ՍՊԸ-ն վաճառել էր 53 հազար քառակուսի մետր, ընդ որում, քրեական գործի հարուցման պահին տվյալ շենքն անավարտ էր ու շահագործման ոչ ենթակա: Այս ամենին զուգահեռ, «Գապբնակշին» ՍՊԸ-ի պատասխանատուները արհեստականորեն Արամի փողոցի տվյալ շենք էին տեղափոխել նաև իրենց կողմից կիսավարտ կամ դեռևս շինարարությունը չսկսված այլ շենքերի գնորդների և իրացվող տարածքների սեփականատերերի: Արամի 72-80 հասցեներում մեկ բնակարանը վաճառվել էր ընդհուպ 8 գնորդի և, ըստ էության, 476 ընտանիք դարձել էր խաբեբաների զոհ, և մարդիկ կանգնած էին վճարած գումարները կորցնելու շեմին: Մասնավոր կառուցապատողի կողմից խաբեության զոհ դարձած քաղաքացիները ստիպված դիմել էին հանրապետության նախագահին՝ խնդրի լուծման գործում ակնկալելով որոշակի աջակցություն, ինչի արդյունքում հանրապետության ղեկավարի հանձնարարությամբ, կառավարությունը 2012թ մարտին ստեղծեց միջգերատեսչական հատուկ հանձնաժողով՝ այդ քաղաքացիների կորուստների վերականգնման միջոցառումներ մշակելու համար: Հաշվի առնելով, որ խոսքը 476 ընտանիքների մասին էր, ակնհայտ էր, որ անհրաժեշտ էր գտնել ոչ ստանդարտ ու աննախադեպ լուծումներ: Բանակցությունների և քննարկումների արդյունքում ոչ այնքան դյուրին այդ լուծումը գտնվեց, կառուցապատման ընթացքում տուժած քաղաքացիների մի մասին բնակարանով ապահովեցին այստեղ՝ Ծիծեռնակաբերդի 1/2 հասցեի այս շենքում, մյուս մասին էլ՝ Արամի փողոցի բազմաբնակարան շենքում: Այսպիսով կարող ենք արձանագրել, որ տուժած 476 ընտանիքների կողմից բարձրացված խնդիրը վերջնականապես լուծված է: Նշենք նաև, որ շուրջ 65 հազար քառակուսի մետր ընդհանուր մակերեսով բազմաբնակարան համալիրի հարակից տարածքն ամբողջությամբ բարեկարգվել է, կառուցվել են նոր հաղորդուղիներ, իրականացվել են բարեկարգման ու կանաչապատման աշխատանքներ: Շենքի բակային տարածքում տեղադրվել են նաև նստարաններ, աղբամաններ, զրուցարաններ, իսկ փոքրիկների համար էլ՝ մանկական հրապարակ: Այսպիսով 476 ընտանիքի խնդիր ամբողջությամբ կարգավորված է, սակայն կան դեռևս հասցեներ, որոնց բնակիչները դեռ շարունակում են պայքարել, հուսալով` որ մի օր էլ իրենց բնակարանի հարցը կլուծվի: Խոսքը վերաբերում է Բուզանդի փողոցի և Կոնդ թաղամասի բնակիչներին, ովքեր տարիներ շարունակ պայքարում են իրենց օտարված հողի դիմաց փոխհատուցում ստանալու համար: 2007 թվականի մարտի 1-ին, Կառավարության որոշմամբ, Կոնդ թաղամասը ճանաչվեց իրացման գոտի: Նույն տարվա դեկտեմբերին «Դաուն Թաուն Երևան» փակ բաժնետիրական ընկերությանը տրվեց իրավասություն` բնակիչների տները քանդելու և նրանց նոր բնակարաններով կամ գումարով ապահովելու: Գնելով տարածքը, ընկերությունը պետք է նախանշված 4 տարվա ընթացքում կառուցապատում իրականացներ: Ընդհանուր առմամբ, շուրջ 300 ընտանիք պայմանագիր կնքեց: Ըստ ընտանիքների կողմից կնքված պայմանագրերի` 2012 թվականին բնակիչներին պետք է հանձնվեին պատրաստի բնակարանները: Սակայն հունվար ամսին պարզվեց, որ ընկերությունը լուծարված է, թեև այդ մասին փաստաթղթային որևէ վկայություն չկա: Նշենք, որ բազմաբնակարան շենքի բացման արարողության ժամանակ քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանը նշել է, որ քայլեր են ձեռնարկվում Բուզանդի փողոցի և Կոնդ թաղամասի խաբված բնակիչների խնդիրների լուծման ուղղությամբ: Հանձնաժողովը քննարկում է` ինչ մոդել կիրառել և ինչպես նոր ներդրողներ գտնել խնդիրը լուծելու համար:
