«Գազպրոմ» ընկերությունը և «Հարավային Հոսք կոնսորցիումը» (South Sream) սկսել են «Հարավային հոսք» գազատարի շինարարությունը: Գազատարի խողովակաշարի խորհրդանշանակ զոդումը կայացել է Անապայի շրջանում: «Հարավային հոսք» գազատարի ծովային հատվածը, որը ռուսական սահմանում կսկսի «Ռուսսկայա» (Русская) կոմպրեսորային կայանից և կհասնի մինչև Բուլղարիայի ծովափնյա շրջաններ, կանցնի Սև ծովի հատակով: Սևծովյան հատվածի ընդհանուր երկարությունը կկազմի 900 կիլոմետր, առավելագույն խորությունը՝ 2 կիլոմետր, իսկ գազատարի հզորությունը՝ 63 մլրդ խորանարդ մետր: Ըստ նախնական տվյալների՝ նախագծի ընդհանուր բյուջեն կկազմի 15.5 մլրդ եվրո, որից 10 մլրդ եվրոն կծախսվի ծովային հատվածի շինարարության համար: Սև ծովից դուրս գալուց հետո նոր գազատարի երթուղին կանցնի Բուլղարիայի, Սերբիայի, Հունգարիայի, Սլովենիայի սահմաններով և կավարտվի Իտալիայի հյուսիսում: Գազատարի ծովային հատվածի շինարարության նպատակով հատուկ ստեղծվել է «Հարավային Հոսք Տրանսպորտ» (South Stream Transport B.V.) ընկերությունը: Վերջինս նախատեսում է 2013 թ-ին «Հարավային Հոսք» գազատարի ծովային հատվածի տեղադրման նպատակով մի շարք տենդերներ անցկացնել, իսկ խողովակաշարի ստորջրյա հատվածների տեղադրումը նախատեսված է արդեն 2014 թ-ին: Ռուսական գազի առաջին արտահանումը դեպի Եվրոպա այս գազատարով նախատեսված է արդեն 2015 թ-ի վերջին: Նախագիծը ենթադրում է գազատարի 4 ճյուղերի կառուցում: Դրանցից առաջինը շահագործման կհանձնվի 2015 թ-ին, և 1 տարի ընդմիջումով արդեն կշահագործվեն մյուս երկուսը, քիչ ավելի ուշ նրանց կմիանա նաև վերջինը: Բոլոր 4 ճյուղերի շինարարության ավարտը նախատեսվում է 2017 թ-ին, իսկ նախագիծն իր ամբողջ հզորությամբ, որը կկազմի 63 մլրդ խորանարդ մետր, կաշխատի արդեն 2019 թ-ից: Նշենք, որ «Հարավային Հոսք» գազատարի շինարարության մեկնարկից հետո, Թուրքիայի էներգետիկայի և բնական պաշարների նախարար Թաներ Յիլդիզը (Taner Yildiz) հայտարարել է, որ Թուրքիան մտադիր չէ մասնակցել «Հարավային հոսք» գազատարի շինարարության նախագծում, քանի որ ավելի շատ հետաքրքրված է «Նաբուքքո Վեսթ» (Nabucco-West) և «Տրանսանատոլիական» գազատարի նախագծերով: Միևնույն ժամանակ նա ավելացրել է, որ Թուրքիան հետաքրքրված է ռուսական գազի ներկրմամբ, սակայն դեռևս հայտնի չեն ներկրման երթուղիները:
Վրաստանը պատրաստ է իրականացնել «ԷյՋիԱրԱյ» (AGRI, Azerbaijan-Georgia-Romania Interconnector) գազատարի շինարարությունը, որը ենթադրում է Կասպյան տարածաշրջանի գազի արտահանում առանց Ռուսաստանի սահմաններն օգտագործելու: Ինչպես տեղեկացնում են վրացական ԶԼՄ-ները, Թբիլիսիում համոզված են, որ վերոնշյալ նախագիծն ավելի էժան է, քան «Նաբուկոն» (Nabucco): Այն բանից հետո, երբ Ստամբուլում հունիսի 26-ին Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև ստորագրվեց միջկառավարական համաձայնագիր Տրանսանատոլիական գազատարի (TANAP) կառուցման վերաբերյալ , Վրաստանում ևս սկսեցին կրկին բարձրաձայնել «Նաբուկոյի» մեկ այլ մրցակից նախագծի մասին: Վրաստանի արտաքին գործերի նախարար Գրիգոլ Վաշաձեն հայտարարեց, որ Վրաստանը պատրաստ է իրականացնել «ԷյՋիԱրԱյ» նախագիծը: Նա նաև նշեց, որ «Նաբուկոն» սկզբունքորեն կարևոր է, սակայն հայտնի չէ այն կիրականան, թե՝ ոչ: Չէ որ վերջինս տարի առ տարի հետաձգվում է: Միևնույն ժամանակ վրացական կողմի ներկայացրած նախագիծն ավելի մատչելի է և արագ կառուցվող: «ԷյՋիԱրԱյ» նախագիծը ենթադրում է Կասպյան գազի արտահանում Եվրոպա՝ Ռուսաստանը շրջանցելով: Վերջինիս ստեղծման վերաբերյալ քաղաքական հռչակագիրը ստորագրվել է դեռևս 2010 թ-ին Ադրբեջանի, Վրաստանի, Ռումինիայի նախագահների և Հունգարիայի վարչապետի կողմից: Ծրագրի նպատակն է ռուսական գազատարի այլընտրանքային տարբերակի կառուցումը: Ենթադրվում է, որ գազը Ադրբեջանից կհասնի Վրաստանի Սևծովյան ափ, այնտեղից էլ խտացվելուց հետո տանկերներով կհասնի ռումինական Կոնստանտա նավահանգիստ: Այնուհետև վառելիքը կրկին կվերածվի իր սկզբնական վիճակին և կհասնի Հունգարիա, այնտեղից էլ Արևմտյան Եվրոպա: Ինչպես տեղեկացնում է «Взгляд» գործարար պարբերականը, «Նաբուկոյի» հեռանկարները մշուշոտ են, քանի որ այն շատ թանկ է: Բանն այն է, որ մասնագետների վերջնական հաշվարկներից հետո ծրագրի հավանական բյուջեն կազմել է 19 մլրդ ԱՄՆ դոլար նախատեսված 10 մլրդի փոխարեն: Բացի այդ գազատարն ամբողջությամբ չի աշխատի: Ըստ նախնական հաշվարկների՝ «Նաբուկոյի» կառուցումից հետո ենթադրվում է գազը Ադրբեջանի «Շահ-Դենիզ-2» հանքավայրից հասցնել Եվրոպա: Այդ գազատարի պարունակությունը տարեկան կկազմի 10 մլրդ խորանարդ մետր, որը ընդհանուր գազատարի հզորության միայն մեկ երրորդ մասն է կազմում: Ընդ որում, Իրաքից և Թուրքմենստանից գազի արտահանման հնարավորություններ տեսականորեն չկան: Այդ իսկ պատճառով նախագծի ղեկավարները որոշեցին, իրականացնել ծրագրի ավելի մատչելի տարբերակը՝ գազատարի երկարությունը կրճատելով մոտ 3 անգամ: Կրճատված տարբերակը ենթադրում է 1300 կիլոմետր երկարությամբ գազատար, որը կանցնի 4 երկրների տարածքով՝ սկսվելով թուրք-բուլղարական սահմանից մինչև ավստրիական Բաումգարտեն քաղաք: Այնուամենայնիվ, Ռուսաստանի փորձագետների կարծիքով «Նաբուկոյի» առավել մատչելի «ԷյՋիԱրԱյ» մրցակից նախագծի իրականացման հնարավորությունները էականորեն ցածր են: Վերլուծաբան Գրիգորիյ Բիրգի խոսքերով, ներկայումս քննարկվող տարբերակներից ամենաէժանը «ԷյՋիԱրԱյ»-ն է, որի բյուջեն կկազմի 2-5 մլրդ ԱՄՆ դոլար տարեկան 2-8 մլրդ խորանարդ մետր գազի տեղափոխման հզորության պարագայում: Միևնույն ժամանակ «Հարավային հոսքի» բյուջեն կարող է հասնել 20-25 մլրդ ԱՄՆ դոլար, իսկ «Նաբուկոյինը» մի քիչ ավելի ցածր: Բայց պետք չէ մոռանալ, որ այդ նախագծերի տարեկան հզորությունները էականորեն բարձր է՝ տարեկան համապատասխանաբար կազմելով 63 և 31 մլրդ խորանարդ մետր:
Ադրբեջանը կունենա այլ գազատար դեպի Եվրոպա, տեղեկացնում է «Независимая Газета» պարբերականը: Թուրքական Ստամբուլ քաղաքում երեկ Թուրքիայի ու Ադրբեջանի միջև ստորագրվեց Տրանսանատոլիական գազատարի (TANAP) կառուցման վերաբերյալ միջկառավարական համաձայնագիր: Գազատարով ադրբեջանական գազը կհասցվի Եվրոպա, ի դեպ, սեփական խողովակաշարով: Նոր գազային մագիստրալն իրական այլընտրանք կդառնա Nabucco նախագծին, որը ժամանակին ենթադրում էր Ադրբեջանի մասնակցություն: Ստորագրման արարողությանը մասնակցել են Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանն ու Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը: Ստորագրվել է երկու փաստաթուղթ՝ TANAP-ի կառուցման վերաբերյալ միջկառավարական համաձայնագիր և գազատարի կոնսորցիումի ստեղծման մասին առևտրային համաձայնագիր: Կոնսորցիումի հիմնադիրները կլինեն Ադրբեջանի պետական նավթային ընկերությունը (80 տոկոս), թուրքական «Բոթաս» (Botas) պետական գազային և «Թուրքի Փեթրոլերրի» (Turkiye Petrolleri) նավթային ընկերությունները (20 տոկոս): Հետագայում կոնսորցիումին կարող են միանալ և այլ միջազգային նավթագազային ընկերություններ: «Մենք մտադիր ենք այս տարվա ընթացքում լուծել նախագծի հետ կապված բոլոր հարցերը, և, ժամանակ չկորցնելով, անցնել շինարարական աշխատանքներին, որպեսզի նոր խողովակաշարը պատրաստ լինի արդեն մինչև 2017-ը»,- ասել է Ադրբեջանի պետական նավթային ընկերության նախագահ Ռովնագ Աբդուլաևը: Գազատարի երկարությունը կլինի մոտ 2000 կմ: Ադրբեջանից սկիզբ առնող գազատարը Թուրքիայի տարածքով կձգվի մինչև Հունաստան կամ Բուլղարիա: Առաջին փուլում դրա թողունակությունը տարեկան կլինի 16 մլրդ խորանարդ մետր, երկրորդում` 20 մլրդ խորանարդ մետր, երրորդում, հնարավոր է, կավելանա` հասնելով մինչև 24 մլրդ խորանարդ մետրի: Շինարարության առաջին փուլի արժեքը գնահատվել է 7-8 մլրդ ԱՄՆ դոլար:
Հուլիսի 25-ին Իրանը, Սիրիան և Իրաքը համաձայնագիր են ստորագրել կառուցել նոր գազատար Հարավային Իրանից դեպի Միջերկրական ծովի արևելյան երկրներ և Եվրոպա, հաղորդում է ռուսական ԻՏԱՌ-ՏԱՍՍ-ը: Նշենք, որ այս նոր գազատարը կդառնա Եվրոմիության «Նաբուկո» նախագծի հզոր մրցակիցը: Նոր գազատարն արդեն ստացել է «Իսլամական մայրուղի» անվանումը: Նոր գազատարի բյուջեն նախնական հաշվարկներով կկազմի մոտ 10 մլրդ ԱՄՆ դոլար, իսկ ընդհանուր երկարությունը՝ 5000-5500կմ: Իրանի հարավից դեպի Դամասկոս 1500 կիլոմետր երկարությամբ ձգվող գազատարի հատվածը նախատեսվում է շահագործման հանձնել 2014-2016 թթ-ին: Գազատարի նախագծային հզորությունը գնահատվում է օրեկան մոտ 110 մլն խորանարդ մետր: Մասնագետների կարծիքով նոր կառուցվող գազատարով հնարավոր կլինի գազ առաքել Իրանի հարավում գտնվող աշխարհի խոշորագույն նավթագազային աղբյուր Պարսից դեպի Սիրիա, Լիբանան, ինչպես նաև Միջերկրականի ծովի արևելյան շրջաններ և Եվրոպա: Գազատարի կառուցման նպատակով մասնակից 3 պետությունները ստեղծել են կոնսորցիում, որտեղ կարող են ներգրավվել նաև մասնավոր կազմակերպություններ: Ինչպես հաղորդում է IRNA գործակալությունը, Իրանի նաֆթի նախարար Մոհամմադ Ալիաբադին հայտնել է, որ Եվրոպան իրանական գազի սուր կարիք ունի: Նա միաժամանակ ավելացրել է, որ այս նախագիծը կամրապնդի երեք մահմեդական պետությունների համագործակցությունը և կկայունացնի տարածաշրջանի տնտեսական իրավիճակը: Նշենք, որ Իրանի գազի պաշարների ծավալները երկրորդն են աշխարհում և կազմում են 28 տրիլիոն խորանարդ մետր, իսկ առաջինը Ռուսաստանն է՝ 45 տրիլիոն խորանարդ մետր պաշարներով:
