Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված միջոցառումների շրջանակներում վերաբացվեց ցեղասպանության հիմնանորոգված թանգարան ինստիտուտը: Թանգարան-ինստիտուտի հիմնանորոգման և նոր ցուցասրահների նախագծման աշխատանքները սկսվել են 2011 թ-ին: Աշխատանքների արդյունքում թանգարանի ցուցադրական տարածքն ընդարձակվել է 2.5 անգամ՝ կազմելով 2400 քառակուսի մետր: Իրականացվել են Հայաստանում առաջին անգամ կիրառվող նախագծային լուծումներ, կիրառվել են համաշխարհային թանգարանային պրակտիկայում լայն տարածում գտած նոր տեխնոլոգիաներ ու մոտեցումներ: Թանգարանային ցուցադրության բովանդակային լուծումները, տեքսային նյութերն ու բացատրագրերը հիմնված են ցեղասպանագիտության ոլորտում վերջին տարիների գիտական ու մեթոդական մշակումների վրա։ Թանգարանային մշտական ցուցադրության մեջ ամփոփվել են վերջին 7-8 տարիների հավաքչական աշխատանքի արդյունքում ձեռք բերված հազարավոր նորահայտ նյութեր: Ներկայացված են նաև բնօրինակ և եզակի լուսանկարներ, գրքեր, փաստաթղթեր և այլն: Թանգարանային նոր ցուցադրական տարածքն ունի 12 սրահ՝ նախկին 3-ի փոխարեն: Ցուցադրությունը բաղկացած է 52 հիմնական խորագրերից։ Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտում ստեղծվել են բացառիկ պայմաններ ֆոնդային միավորների պահպանության համար: Վերջին մի քանի տարվա ընթացում հնարավոր է դարձել թանգարանի հավաքածուն կրկնապատկել բնօրինակ նյութերով, որոնք հատել են 90 հազարի սահմանը: Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրը, թանգարանը և հարակից տարածքը հիմնավերանորոգվել են «Ծիծեռնակաբերդ» բարեգործական հիմնադրամի միջոցներով, որի հոգաբարձուների խորհրդի նախագահն է ՀՀ Նախագահ Սերժ Սարգսյանը: Հիմնադրամը ֆինանսավորվում է իրավաբանական և ֆիզիկական անձանցից ստացված նվիրատվություններով: Ինչպես նշում է Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի տնօրեն Հայկ Դեմոյանը, թե՛ շենքի հիմնանորոգման, թե՛ ցուցադրության համար պետական բյուջեից գումար չի հատկացվել: «Ամբողջը բարերարների, նվիրատվությունների միջոցով է իրականացվել: Շինարարության համար ծախսվել է 4.5 մլն ԱՄՆ դոլար: Իմ որոշմամբ՝ որևէ լրացուցիչ գումար թանգարանի դիզայներական նախագիծը մշակելու, ցուցադրությունը պատրաստելու համար չի հատկացվել պետբյուջեից: Մենք հրաժարվել ենք՝ շատ պարզ հիմնավորմամբ՝ մենք չենք կարող մեր ժողովրդին վրա հասած պատուհասի հաշվին ստանալ գումարներ: Սա եղել է մեր բարոյական մոտեցումը և հարգանքի տուրքը զոհերի հիշատակին»: Թանգարանի ճարտարապետն է Սաշուր Քալաշյանը: Թանգարանի նոր ցուցադրության գիտական հայեցակարգը մշակվել և իրականացվել է Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի (ՀՑԹԻ) աշխատակազմի կողմից՝ Հայկ Դեմոյանի ղեկավարությամբ: Թանգարանի սրահների ներքին ձևավորումն ու դիզայներական հայեցակարգը մշակել ու իրականացրել են Լուսինե Մաթևոսյանը և Քրիստինե Աբրահամյանը: Թանգարանի դիզայներական հայեցակարգը նախագծվել և իրագործվել է առանց լրացուցիչ վճարի: Նշենք, որ Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված միջոցառումների շրջանակներում ապրիլ ամսին ինչպես աշխարհի բազմաթիվ անկյուններում, այնպես էլ Հայաստանի մարզերում և մայրաքաղաքում բացվել են մի շարք հուշակոթողներ և տեղադրվել խաչքարեր: Մասնավորապես, խաչքարեր են տեղադրվել Վրաստանի Բաթում քաղաքում, Ջավախքի Խանդո գյուղում, Ֆրանսիայի Վալանս քաղաքում, Իտալիայի Նեապոլ քաղաքում, Ռուսաստանի 2 գլխավոր քաղաքներում՝ Սանկտ-Պետերբուրգում և Մոսկվայում, Էջմիածին և Մասիսի քաղաքներում, Հացառատ, Դդմաշեն գյուղերում, մայրաքաղաքի մի շարք վարչական շրջաններում և այլն:

Երևանում Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված միջոցառումների շրջանակներում այցելուների առաջ իր դռներն է բացել Կոմիտասի անվան թանգարան-ինստիտուտը: Նորաբաց թանգարանում տեղակայված են համերգասրահ, գիտահետազոտական կենտրոն, երաժշտական ստուդիա, գրադարան, հրատարակչություն և 8 սրահներ, որոնցում ամփոփված է մեծանուն մտավորականի հարուստ ժառանգությունը: Թանգարան-ինստիտուտ ստեղծելու առաջարկը հնչել է 2013 թվականի մայիսի 30-ին «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի Հոգաբարձուների խորհրդի նիստում: Նիստից հետո հիմնադրամը անհատույց օգտագործման իրավունքով ՀՀ կառավարությանն է տրամադրել Կոմիտասի անվան զբոսայգում գտնվող նախկին մշակույթի պալատի շենքը, որը սակայն կիսաքանդ էր: Կառուցապատման ծախսերը հոգացել է «Փյունիկ» հիմնադրամի սփյուռքահայ բարերար Գաբրիել Ջամբարջյանը: Թանգարանի բուն շինարարական աշխատանքները մեկնարկել են նույն թվականի սեպտեմբերի 19-ին: Թանգարան-ինստիտուտի ճարտարապետն է քաջ հայտնի Արթուր Մեսչյանը: Թանգարանի բացման արարողության ժամանակ Մեսչյանը հայտարարել է, որ գլխավորը միայն կառույցը չէ, ճարտարապետությունն իր տեղն ունի, բայց թանգարանը մարդիկ են: Ամեն դեպքում կառույցը նախագծելիս նա հավատարիմ է մնացել Կոմիտասին, հաշվի է առել յուրաքանչյուր մանրուք և ազնիվ եղել վարդապետի նկատմամբ:

Նոյեմբերի 6-ին Վազգեն Սարգսյան, Դեղատան և Խորենացի փողոցների հատման կետում տեղի է ունեցել նոր գործարար կենտրոնի հիմնարկեքի հանդիսավոր արարողությունը: «Կամար» անվանումը ստացած համալիրը շինարարական միջազգային նորարարական չափանիշներով նախագծված առաջին «կանաչ» բիզնես կենտրոնն է Հայաստանում, որը շինարարության ավարտից հետո կհավաստագրվի BREEAM-ի՝ (Building Research Establishment Environmental Assessment Method) աշխարհում «կանաչ» շինությունների էկոլոգիական գնահատման և դասակարգման առաջատար համակարգերից մեկի կողմից: Նման եզակի «Ա» դասի գրասենյակային կենտրոնը ապահովելու է էներգախնայողության և էկոլոգիական շինարարության բոլոր չափանիշները, որոնք ընդունված են միջազգային պրակտիկայում, և էապես նպաստելու է Հայաստանում «կանաչ» շինարարության չափանիշների զարգացմանը: Համալիրի կառուցման նախաձեռնությունը 5 տարվա պատմություն ունի: «Կամար» բազմաֆունկցիոնալ համալիրը կառուցում է «Փրոփերթի Դիվելոփմենթ Քամփնի» ՓԲԸ-ն: Ըստ ընկերության տնօրենի՝ ծրագրում հաշվի է առնված Հայաստանի մշակութային ժառանգության պահպանման նշանակությունը: Նախագծի բարդությունն այն է, որ վերջինս իր մեջ պետք է ընդգրկի թե նորը՝ նորարարականը, և թե հինը: Շինհրապարակում կա ճարտարապետ Նիկողայոս Բունիաթյանի կողմից նախագծված շենք, որը կառուցվել էր 1926 թվականին: Դիմային հատվածն ամբողջովին պահպանվելու է, շենքը լիովին վերամշակվելու և վերակառուցվելու է: Կար նաև 1910 թվականի մի այլ կայույց, որի տեխնիկական վիճակն այնպիսին էր, որ ընկերությունը բոլոր քարերը համարակալելով՝ ապամոտանժել է այն: Քարերը պահպանվել են, որ տեղադրվեն նոր շենքի ճակատային մասում: Ըստ նախնական տվյալների՝ գործարար կենտրոնի շինարարությունը կավարտվի 2 տարում՝ 2016 թ-ի նոյեմբերին, սակայն այսօր արդեն, ըստ կառուցապատողի, ապագա համալիրի 75-80 տոկոսը զբաղեցված է տարբեր ընկերությունների կողմից: Նշենք, որ բիզնես-կենտրոնի ընդհանուր տարածքը կազմելու է 14 հազար քառակուսի մետր, որպես վարձակալությամբ տրվող տարածք, բայց ընդհանուր շինարարական մակերեսը կկազմի մոտ 23 հազար քառակուսի մետր։ Բիզնես կենտրոնում հիմանակում կլինեն ֆինանսական ծառայություններ մատուցող, խորհրդատվական, միջազգային զարգացման ընկերություններ, գործակալություններ և նմանօրինակ կազմակերպություններ: Համալիրի ընդհանուր արժեքը կազմում է շուրջ 37 մլն ԱՄՆ դոլար: Համաշխարհային բանկի անդամ Միջազգային ֆինանսական կորպորացիան (International Finance Corporation, IFC) տրամադրել է 9 մլն ԱՄՆ դոլարի վարկ, ինչպես նաև ներգրավվել է ևս 9 մլն ԱՄՆ դոլարի վարկ DEG (Deutsche Investitions und Entwicklungsgesellschaft mbH) միջազգային կառույցից: Նախագծի ֆինանսավորման մնացած գումարն ապահովելու է «Փրոփերթի Դիվելոփմենթ Քամփնի» ՓԲԸ-ն` իր միջոցների հաշվին:

Ֆրեզնոյում՝ Կալիֆորնիա նահանգի Համալսարանի տարածքում, հարյուրավոր մարդիկ մասնակցել են Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձանի հիմնարկեքի արարողությանը, որի շինարարությունը ավարտին կհասցնեն մյուս տարի՝ Ցեղասպանության 100-ամյա տարելիցին ընդառաջ: Ինչպես գրում է The Fresno Bee թերթը, արարողությանը ներկա են եղել ոչ միայն հայ համայնքի հոգևոր ու հասարակական առաջնորդներ համայնքի անդամների հետ միասին, այլ նաև տեղացի քաղաքական գործիչներ ու Ֆրեզնոյում Կալիֆորնիայի համալսարանի ղեկավարներ: Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձանը կանգնեցնելու են Ֆրեզնոյում Կալիֆորնիա նահանգի Համալսարանի տարածքում: Փոլ Խալաջյանի նախագծած կառույցը մարմնավորելու է խորհրդանիշերը, որոնք հայ ժողովրդի համար մշակութային նշանակություն ունեն: Հուշարձանը կկառուցեն բետոնից ու տուֆից, հիմնական մասերը կլինեն 9 սյուները, որոնք տեղադրվելու են հանդիպակաց՝ դեպի ներս թեքվածությամբ, ինչպես Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրը: 9 սյուները խորհրդանշում են պատմական Հայաստանի 6 նահանգները, Կիլիկիան, հայկական սփյուռքը և Հայաստանի Հանրապետությունը:

Սեպտեմբերի 13-ին հադիսավոր կերպով բացվել է Գյումրու տեխնոպարկը: Բացման արարողությանը ներկա են եղել ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը, էկոնոմիկայի նախարար Կարեն Ճշմարիտյանը, Գյումրու քաղաքապետ Սամվել Բալասանյանը, Ձեռնարկությունների ինկուբատոր հիմնադրամի տնօրեն Բագրատ Ենգիբարյանը և այլ բարձրաստիճան հյուրեր: Բացման արարողության ժամանակ Բագրատ Ենգիբարյանը հայտարարել է, որ այս ծրագրի նպատակն է ոչ թե սիլիկոնային, այլ հայկական հովիտ ստեղծել, Գյումրին վերածել ժամանանակից ենթակառուցվածքներով հագեցած տեխնոլոգիական գոտու, որտեղ ներկայացված կլինեն բարձր տեխնոլոգիական կազմակերպությունները, կրթօջախներն ու գիտահետազոտական ընկերությունները: Նրա խոսքով` այստեղ կյանքի են կոչվելու որոշ կարևոր ծրագրեր, որոնք միակն են Հայաստանում: Օրինակ` մաքուր էներգիայի ձևավորումը, որը հնարավորություն կտա նոր ոլորտի զարգացում Հայաստանում և ամենից զատ կբերի նաև բնակչության կողմից էներգախնայողության: Տեխնոպարկում տեղակայված են «Ջի-Այ-Թի-Սի սթարթ-ափ» ակումբ, ուսումնական և «ԱրմԹաբ» լաբորատորիաներ, Հայաստանում մաքուր տեխնոլոգիաների նորարական ծրագրի սենյակ, ճարտարագիտության և մեխանիկական լաբորատորիաներ, ցուցասրահ, «Դ-Լինք» և «Ի-Վորկս» ընկերությունների սենյակներ, մուլտիմեդիայի տաղավար և լսարան: Գյումրու տեխնոպարկի շինարարությունը սկսվել է 2012 թ-ին Մ. Նալբանդյանի անվան Գյումրու պետական մանկավարժական ինստիտուտի նախկին շենքի տեղում: Նախագծի բյուջեն կազմել է 1.67 մլրդ դրամ: Գյումրու տեխնոլոգիական գոտում կառուցված շեքնի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 6500 քառակուսի մետր, որից 5300 քառակուսի մետր մակերեսն ամբողջությամբ ծառայեցվում է տեխնոլոգիական նպատակներին: