ՄԱԿ-ի տվյալներով զոհերի թիվը Նեպալում օրեցօր աճում է, և այս երկրաշարժն ընդհանուր առմամբ իր հետքն է թողնում է մոտ 8 մլն մարդկանց ճակատագրի վրա, սակայն այս ամենին զուգահեռ, ավերածություններից անմասն չեն մնում նաև երկրի այլ ոլորտները, մասնավորապես՝ ավերվում են մի շարք հիասքանչ պատմական արժեքներ: Ինչպես տեղեկացնում է Archi Daily պարբերականը, Նեպալում անվերադարձ ավերվել են մի շարք շինություններ, որոնք ներառված են ՅՈՒՆԵՍԿՕ»-ի պատմական արժեքների ցանկում: Մասնավորապես կարելի է նշել «Բհիմսենի աշտարակը» (Bhimsen Tower), որն ամբողջությամբ ավերակների է վերածվել, «Կադմանդու դուրբար» (Kathmandu Durbar Square) հրապարակն անճանաչելի է դարձել, իսկ «Բոդնատհի Ստուպան» (Boudhanath Stupa) հավերժ կերպարանափոխվել է: Երբ բազմաթիվ մարդկային ճակատագրեր անհայտ են, ճարտարապետության մասին խոսելը կարող է ինչ-որ առումով անհարիր թվալ, սակայն նեպալյան ճարտարապետությունը, որը ձևավորվել է դարերի ընթացքում, անմիջականորեն արտացոլում է երկրի մշակույթը: Ի դեպ, ազգային մշակույթն է, որ հնարավորություն է տալիս ողբերգություն ապրած երկրին և ժողովրդին վերածնվել: 7.8 մագնիտուդ հզորությամբ երկրաշարժը զարգացած երկրների համեմատությամբ կարող է էական վնաս հասցնել զարգացող երկրներին: Բանն այն է, որ վերջիններում շինարարության չափանիշներին այնքան էլ խիստ չեն վերաբերում, արդյունքում ժողովրդի կողմից սիրված և նշանակալի շինությունները դառնում է բազմաթիվ զոհերի պատճառ: Մասնավորապես, «Բհիմսենի աշտարակ»-ի փլուզվելու հետևանքով Նեպալում զոհվել է ավելի քան 200 մարդ: Նշենք, որ սա առաջին դեպքը չէ, երբ վերոնշյալ աշտարակն ավերվում է երկրաշարժի հետևանքով, սակայն կարելի է փաստել, որ վերջինն է: Երբ նայում ես աշտարակի ավերակներին, վերջինիս վերականգնումն անիրական է թվում: Նեպալի թագավորական հրապարակներ «Կատմանդու Դուրբարը» և «Պատան Դուրբարը», որոնք համարվում էին անգին համայն մարդկության համար այսօր գրեթե ամբողջությամբ ավերված են: «ՅՈՒՆԵՍԿՕ»-ի պատմական արժեքների ցանկում ներառված հրապարակներն այլևս անհնար է ճանաչել: Այս ամբողջ ողբերգության հետևանքով Նեպալի ժողովուրդը կորցրել է նաև «Բոդնատհի Ստուպան», որը համարվում է Տիբեթի սահմաններից դուրս տիբեթյան ամենասուրբ տաճարը: Այստեղ կարել է մխիթարվել այն փաստով, որ տաճարի գմբեթը պահպանվել է, սակայն տաճարը և շրջակա տարածքներն էական վնասներ են կրել:

Յուրաքանչյուրիս համար բավականին տարօրինակ կլիներ ապրել հողմատուրբինների հարևանությամբ: Սակայն այսօր դա այլևս զարմանալի և երևակայական չէ: Օրերս հոլանդական ճարտարապետական Doepel Strijkers ընկերությունը հանրությանն է ներկայացրել «Դաչ Վինդվիլլ» (Dutch Windwheel) անվանումով հեղափոխական մի կոնցեպտ, որն իրենից ներկայացնում է 174 մետր բարձրությամբ ապակուց և պողպատից կառուցված հողմաղաց: Ճարտարապետների մտահղացմամբ այս շինությունը ծառայելու է որպես անշարժ, անաղմուկ քամու տուրբին, որն աշխատելու է բնակարանների հարևանությամբ: Յուրօրինակ հողմատուրբին – շինությունը արտադրելու է ոչ միայն քամու էներգիա, այլև այնտեղ տեղադրվելու են արևային վահանակներ, անձրևաջրերի և գորշ ջրերի հավաքման համակարգեր: Բացի վերոնշյալը այս նորարարական շենքում օրգանական թափոններից արտադրվելու է կենսագազ, իսկ շինությունն ամբողջովին պատված է լինելու կլիմայական ֆասադով, որպեսզի առավելագույնս օգտագործի բնության ընձեռած հնարավորությունները: Շինությունը բաղկացած է լինելու իրար մեջ տեղակայված երկու ծավալուն օղակներից: Արտաքին օղակում տեղադրվելու է «Սատանայի օղակ» կոչվող ատրակցիոնը, որտեղ ռելսերի վրա տեղաշարժվելու են 40 խցիկներ՝ յուրօրինակ տեսարան բացելով դեպի շրջակա միջավայրը: Ներքին օղակում տեղակայվելու են բարձր դասի ռեստորան, 160 համարով հյուրանոց, 72 բնակարան և առևտրային տարածքներ: Շինությունը վեր է խոյանալու ջրից և ստեղծվելու է այնպիսի տպավորություն, որ շենքը լողում է ջրի մակերեսին: Շինության կոնստրուկցիան հնարավորություն է ընձեռում էներգիա ստանալ «քամու էներգիայի էլեկտրաստատիկ փոխարկիչի» (electrostatic wind energy converter (EWICON)) օգնությամբ: Օղակների ներսում տեղադրվում են էլեկտրոդներով մետաղական խողովակներ: Արդյունքում ստացվում է թենիսի ռակետ հիշեցնող կոնստրուկցիա: Էներգիան արտադրվում է երբ քամին փոշիացված ջուրը փչում է այս կառուցվածքով: Նմանատիպ տեխնոլոգիան 5 անգամ ավելի քիչ արդյունավետություն է ապահովում քան քամու մեխանիկական տուրբինները, սակայն այն պրակտիկորեն անաղմուկ է, քանզի համակարգում ոչինչ չի շարժվում: Այս յուրօրինակ նախագծի գլխավոր ճարտարապետ Դուզան Դոփելը (Duzan Doepel) նշում է, որ շինության հիմնական գաղափարը ճարտարապետական խորհրդանիշի ստեղծումն է, որը զբոսաշրջիկների համար կծառայի որպես զվարճանքների գոտի և միևնույն ժամանակ կդառնա առաջադիմական տեխնոլոգիաների արտացոլումը: Ճարտարապետները կանխատեսում են, որ կառույցի շինարարությունը կավարտվի 5-6 տարուց, և այն տարեկան կունենա 1.5 մլն այցելու: Այսպիսով, ընդամենը 10 տարի անց շինարարական ծախսերը կփոխհատուցվեն:

Օրերս կորեացի ճարտարապետները հանրությանն են ներկայացրել հյուրանոցի նոր նախագիծ, որը 2018 թվականի ձմեռային Օլիմպիական խաղերի ընթացքում կհյուրընկալի երկիր այցելած մարզիկներին և հյուրերին: Ըստ նախնական տվյալների՝ հյուրանոցը կունենա անվերջության խորհրդանիշի կամ էլ Մոբիուսի ժապավենի տեսք: Յուրօրինակ արտաքին տեսք ունեցող հյուրանոցը կկառուցվի ծովափնյա շրջանում հարավկորեական Գանգնեունգ (Gangneung) քաղաքում: Հյուրանոցը կգտնվի օլիմպիական հիմնական շինություններից ընդամենը 5 կիլոմետր հեռավորության վրա: Ի դեպ, բոլոր այդ կառույցների շինարարությունը կավարտվի մինչև 2016 թվականը: Սեուլյան «Փլենինգ Կորեա» (Planning Korea) ճարտարապետական ընկերության կողմից նախագծված հյուրանոցը նմանվում է անվերջության եռաչափ պատկերի կամ էլ Մոբիուսի ծավալուն ժապավենի: Համաձայն ճարտարապետների մտահղացման՝ հյուրանոցը խորհրդանշում է նաև պլանկտոնի կենսաբանական կառուցվածքը: Ոլորված հանգուցաձև կառուցվածքը նախանշում է ներքին հարկաբաժինների դասավորվածությունը, որոնք տեղակայված են շենքի ոչ միայն ուղղահայաց, այլև թեքված հատվածներում: Հյուրանոցային համալիրը բաղկացած է ինչպես բաց պատշգամբներով հարկաբաժիններից, այնպես էլ հյուրանոցային համարներից: Հյուրանոցը կանգնած է մոտ 30 հազար քառակուսի մետր տարածքի վրա, իսկ կառույցում տեղակայվելու են 946 սենյակներ: Հյուրանոցում կառուցվելու են մի քանի լողավազանները, որոնք լինելու են բակում, հյուրանոցի դիմաց գտնվող բաց տարածությունում, ինչպես նաև 8-րդ հարկում՝ շինության 2 հիմնական բաժինների միջև: Շինության ներքևի հատվածներում տեղադրվելու է յուրօրինակ լուսադիոդային համակարգ, որը հնարավորություն է տալու նաև տեսանյութ հեռարձակել: Հյուրանոցի շրջակայքում ճարտարապետները առաջարկել են կառուցել փոքրիկ առևտրային ավան բազմաթիվ ռեստորաններով և խանութ-սրահներով: Ի դեպ, այս կառույցները պետք է ներկայացնեն կորեական ավանդական «հանոկ» տների ժամանակակից մեկնաբանությունը: 2018 թվականի ձմեռային Օլիմպիական խաղերի ավարտից հետո նախատեսվում է հյուրանոցն օգտագործել որպես հանգստյան գոտի, ինչպես նաև սեմինարների, ժողովների և խորհրդակցությունների անցկացման վայր:

Եգիպտոսի կառավարությունը որոշել է ներկայիս մայրաքաղաք Կահիրեից արևելք՝ անապատում, նոր մայրաքաղաք կառուցել: Ըստ նախնական տվյալների՝ նոր քաղաքի շինարարությունը կտևի 5-7 տարի, իսկ ընդհանուր բյուջեն կկազմի 45 մլրդ ԱՄՆ դոլար: Նոր մայրաքաղաք կառուցելու նախագծի մասին երկրի կառավարությունը հայտարարել է մարտի 13-ին երկրի տնտեսական զարգացմանը նվիրված համաժողովի ժամանակ: Որպես նախագծի գլխավոր կապալառու հանդես է գալիս «Քեփիթալ Սիթի Փարթներս» (Capital City Partners) անշարժ գույքի մասնավոր հիմնադրամը Մուհամեդ Ալաբարի (Mohamed Alabbar) գլխավորությամբ: Նշենք, որ այս գործարարի ղեկավարությամբ է կառուցվել աշխարհի ամենաբարձր շենքը «Բուրջ Խալիֆան» (Burj Khalifa): Ինչպես նշում են նախագծի հեղինակները, նոր մայրաքաղաքը կկառուցվի ներկա մայրաքաղաքի և Կարմիր ծովի միջնամասում գտնվող անապատային հատվածում՝ միևնույն ժամանակ նոր մայրաքաղաքին ելք ապահովելով դեպի ծով: Քաղաքի ընդհանուր մակերեսը կկազմի 700 քառակուսի կիլոմետր, որից 200 քառակուսի կիլոմետրը կհատկացվի բուսականությանը: Ըստ նախնական տվյալների՝ նոր մայրաքաղաքում կտեղակայվեն 40 հազար հյուրանոցային համարներ, 700 մանկապարտեզներ և դպրոցներ, 663 առողջապահական հաստատություններ, 1250 մզկիթներ և եկեղեցիներ, 21 բնակելի թաղամասեր 1.1 մլն բնակելի միավորներով, որտեղ կկարողանան բնակվել ավելի քան 5 մլն բնակիչ: Եգիպտոսի նոր մայրաքաղաքի նախագծման հիմնական աշխատանքերը վստահված է «Էս-Օ-Էմ» (SOM) հանրահայտ ճարտարապետական բյուրոյին: «Նոր Կահիրեի» զարգացման հիմնական նախագիծն արդեն մշակված և հաստատված է ճարտարապետներ Ֆիլիպ Էնքվիսթի (Phillip Enquist), Դանիել Ռինգելստեյնի (Daniel Ringelstein) և Ջորջ Էֆստատուի (George J. Efstathiou) համագործակցության արդյունքում; Ըստ ընկերության նախագծի՝ նոր մայրաքաղաքը կբաժանվի մի քանի ֆունկցիոնալ գոտիների՝ ադմինիստրատիվ, գործարար, մշակութային, նորարարական և բնակելի: Եգիպտոսի նոր մայրաքաղաքի յուրաքանչյուր թաղամասի կենտրոնում կլինի հանրային տարածք, որի շուրջը կտեղակայվեն խանութներ, դպրոցներ, մշակութային և կրոնական հաստատություններ: Թաղամասերի նմանատիպ հատակագիծը հնարավորություն կտա ապակենտրոնացնել քաղաքը և բարելավել տրանսպորտային հասանելիությունը: «Ապագայի քաղաքը կամրացնի և կզարգացնի Եգիպտոսի տնտեսական պոտենցիալը՝ ստեղծելով նոր գայթակղիչ տարածք ապրելու և աշխատելու համար», - նշել է նախագծի համահեղինակներից Դանիել Ռինգելստեյնը: Նախագիծը շատ ամբիցիոզ և գայթակղիչ է, սակայն շատերը կասկածում են՝ այն իրականություն կդառնա, թե՝ ոչ: Ինչպես գրում է TheGuardian պարբերականը, Եգիպտոսում անգամ ամենալավ նախագծված քաղաքային նախագծերը ձախողվում են: Եգիպտոսն անապատում կառուցվող քաղաքների տխուր պատմություն ունի: Տեսականորեն, ռազմավարությունն այսպիսին է՝ եգիպտացիների մոտ 96 տոկոսն ապրում են իրենց երկրի միայն 4 տոկոս տարածքների վրա, և անհրաժեշտ է վերջիններիս տեղափոխել նոր տարածքներ: Սակայն փորձը կրկին ու կրկին հակառակն է ապացուցում: Վերջին 30 տարվա ընթացքում Եգիպտոսում կառուցվել է 22 անապատային քաղաք, որոնց ընդհանուր բնակչության քանակն այսօր կազմում է ընդամենը 1 մլն: Այս քաղաքներում հազարավոր դատարկ բնակարաններ կան: Նմանատիպ նախագծերի հեղինակներն իրենց նպատակները նույնպես գայթակղիչ էին համարում բազմամարդ քաղաքում ապրող բնակիչների համար: Սակայն, բազմամարդ քաղաքների բնակիչների մեծ մասը պարզապես հնարավորություն կամ ցանկություն չունի նոր քաղաքներ տեղափոխվելու համար:

Այս տարի աշխարհահռչակ «Պրիտցկերի ճարտարապետական մրցանակին» (the Pritzker Architecture Prize) արժանացել է գերմանացի ճարտարապետ Ֆրայ Օտտոն (Frei Otto): Մրցանակը նրան շնորհվել է ետմահու, մրցանակաբաշխության պաշտոնական արարողությունից՝ մարտի 23-ից 2 շաբաթ առաջ: Հանրահայտ ճարտարապետը մահացավ մարտի 9-ին, 89 տարեկան հասակում: Որպես կանոն՝ այս մրցանակը շնորհվում է միայն կենդանի ճարտարապետներին: Արդարության համար նշենք, որ ճարտարապետն իրեն շնորհված մեծագույն պարգևի մասին տեղեկացել է մինչև իր մահը, բայց ցավոք չի արժանացել այն անձամբ ստանալու հնարավորությանը: Մրցանակի հանձնման մասին ճարտարապետին դեռևս կենդանության օրոք հայտնել է մրցանակի գործադիր տնօրեն Մարտա Թորնը (Martha Thorne): Ֆրայ Օտտոյի ճարտարապետական գործունեությունը սկսվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո: Այդ ժամանակների շինանյութի սղությունը ստիպել է ճարտարապետին դիմել նորարարությունների: Ինչպես կենդանության օրոք նշել է նա, իր հիմնական ոգեշնչման առարկան եղել է «օճառե պղպջակը», քանի որ դրա կառուցվածքը տալիս է պարզ պատկերացում այն մասին, թե ինչպես կառուցել մաքսիմալ տարածք նվազագույն շինանյութերով: Նշենք, որ առանց Օտտոյի նորարարությունների վերջին 50 տարիներին կառուցված բազմաթիվ հիանալի շինություններ պարզապես գոյություն չէին ունենա: Նա ոչ միայն ճարտարապետ էր, այլև հիանալի ճարտարագետ և գյուտարար: Ինչպես հայտարարության մեջ նշել է «Պրիտցկերյան մրցանակի» ժյուրին, իր ամբողջ ճարտարապետական գործունեության ընթացքում Ֆրայ Օտտոն նախագծել է ստեղծագործական, թարմ և աննախադեպ կառույցներ: Ֆրայ Օտտոյի կողմից նախագծված աշխարհահռչակ կառույցներն են՝ 1967 թ-ին Մոնրեալի միջազգային և համաշխարհային ցուցահանդեսի շրջանակներում կառուցված Գերմանիայի տաղավարը, 1972 թ-ին Մյունխենի «Օլիմպիական» մարզադաշտի տանիքը, «Թյուվեյքի Պալատը» (Tuwaiq Palace) Սաուդյան Արաբիայում 1985 թվականին, Հաննովերի «Էքսպո 2000»-ում Ճապոնիայի տաղավարը և այլն: Մրցանակի հանձնման արարողությունը, որն իր մեջ ներառում է 100 հազար ԱՄՆ դոլար և բրոնզե մեդալ, տեղի կունենա մայիսի 15-ին Մայամի Բիչում (Miami Beach): Արարողության ժամանակ մրցանակն կհանձնվի ճարտարապետի ներկայացուցչին: «Պրիտցկերի ճարտարապետական մրցանակը» շնորհվում է ամեն տարի ճարտարապետության ոլորտում գրանցած ձեռքբերումների համար: Այս մրցանակը շատ հայտնի է ամբողջ աշխարհում և նույնականացվում է «Նոբելյան մրցանակ»-ի հետ: Քանի որ ճարտարապետության ոլորտում «Նոբելյան մրցանակ» չի շնորհվում, 1979 թ-ին Պրիտցկերների ընտանիքը, ում պատկանում է «Հյաթ» (Hyatt) համաշխարհային հյուրանոցային ցանցը, որոշում է ստեղծել այս մրցանակը: Նշենք, որ տարբեր տարիներին այս մրցանակին արժանացել են այնպիսի տաղանադվոր ճարտարապետներ, ինչպիսիք են Ֆրենկ Գերին, Նորման Ֆոսթերը, Ռենցո Պիանոն, Զահա Հադիդը, Ժան Նուվելը, Օսկար Նիմեյերը, Վան Շուն, Տոյո Իտոն և այլք: Օտտոն երկրորդ գերմանացի ճարտարապետն է, ով արժանացել ճարտարապետության առավելագույն գնահատանքի: Առաջինն այս մրցանակին արժանացել է Գոտֆրիդ Բյոմը (Gottfried Boehm) 1986 թվականին: